Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Słowo o „budzicielach”

Слово Просвіти, №12 за 2012 рік

Jewhen BUKET Do redakcji „Słowa Proświty” napływa literatura krajoznawcza ze wszystkich zakątków Ukrainy. Szkice o „Ruskiej Trójcy” i jej naśladowcach przesłał nam Mychajło Szałata z Drohobycza. Książka „Budziciele” ujrzała światło dzienne w ubiegłym roku z okazji 200-lecia urodzin Markijana Szaszkewycza. Oprócz życiorysów wybitnych postaci zawiera ona także szereg ich utworów. Swoim ziomkom, mieszkańcom i rodowitym mieszkańcom miasta Wałki w obwodzie charkowskim, poświęcił książkę „Wałkowczanie we wspomnieniach, dokumentach i inne” Anatol Hawryłenko. Ten zbiór to oryginalny przekrój historii osady, gdzie wydarzenia odkrywane są poprzez losy jej mieszkańców. Właściwie zdecydowana większość materiału dotyczy XIX–XX wieku. Czytelnik znajdzie tu wypisy i kopie dokumentów archiwalnych, artykułów prasowych, rodowody niektórych mieszkańców, ich utwory, bogatą kolekcję unikalnych fotografii. A. Hawryłenko miał i będzie miał o kim pisać, gdyż w Wałkach urodzili się pisarz Petro Pancz, śpiewak operowy Mykoła Czastij, generał-chorąży Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajło Peresada, jeden z kierowników rządu Ukraińskiej SRR Hryhorij Waszczenko. Pobyt w mieście miał znaczący wpływ na twórczość i działalność społeczną Hryhorija Skoworody, literata XIX wieku Iwana Werne-ta, poetów Pawła Hrabowskiego i Wasyla Kulyka, represjonowanego pisarza Serhija Czemlowa, akademika-językoznawcy Leonida Bułachowskiego i wielu innych. W ubiegłym roku ukazała się monografia historyka z Dniepropietrowska, przewodniczącego obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ihora Koczerhina „Ziemstwo samorządowe Jekaterynosławszczyzny (wymiar personologiczny)”. Instytut ziemstwa powstał w Jekaterynosławiu w 1864 roku i został zlikwidowany w 1917. W monografii poprzez życie i działalność przewodniczących Jekaterynosławskiego gubernialnego zarządu ziemstwa, na bazie znacznego zasobu źródeł archiwalnych i innych, naświetlono rozwój samorządu lokalnego. Podstawą książki są szkice biograficzne o wszystkich dziesięciu przewodniczących zarządu, zilustrowane rysunkami i unikalnymi materiałami fotograficznymi, z których większość opublikowano po raz pierwszy. Podano tu bogaty materiał źródłowy, w szczególności imienny skład zarządu ze wszystkich lat jego istnienia, listę prac drukowanych autorstwa przewodniczących Jekaterynosławskiego gubernialnego zarządu ziemstwa, pełne teksty najważniejszych listów, indeks nazwisk. Po wydaniu w 2008 roku „Szkiców z historii Dmytriwki” nauczyciel Borys Kyryczok postanowił szerzej spojrzeć na historię rodzinnego rejonu bachmackiego w obwodzie czernihowskim. Swoim sławnym ziomkom poświęcił dwie nowe książki: „Głębokie korzenie” oraz „Towarzysz ministra”. Borys Hnatowycz jest aktywnym autorem w prasie lokalnej. Dlatego wydania w stylu publicystycznym opowiadają o ponad setce wybitnych ludzi, których los związał z ziemią bachmacką, z Czernihowszczyzną-Siewierszczyzną. Dociekliwy czytelnik znajdzie tu informacje zarówno o ukraińskich hetmanach, jak i o akademikach, a także o pierwszym i ostatnim Prezydencie ZSRR Michale Gorbaczowie. Książki są pięknie zilustrowane, łatwo się je czyta i mogłyby stać się ozdobą każdej biblioteki, gdyby nie tradycyjny dla wydań krajoznawczych minimalny nakład. Prawdziwą encyklopedię rodzinnej wsi „Medwińskie tablice” zaprezentowano latem ubiegłego roku na Bogusławszczyźnie. W książce przedstawiono badania, wspomnienia, relacje, dokumenty dotyczące historii wsi Medwin. Są one różnej objętości, tematyki i poziomu literackiego. Znajdują się tu również krótkie życiorysy nietuzinkowych medwińców, fragmenty utworów literackich, w których wspomina się Medwin, listy osób, które zginęły na frontach II wojny światowej, były represjonowane i torturowane przez bolszewików. Zbiór opracowali Anatolij Łystopad i Petro Hohula, do oprawy graficznej wykorzystano prace Ołeksandra Neczytajły i Iwana Czernyszenki. Autorzy materiałów w zbiorze: Jarosław Borys, Pawło Boczyłow, Wasyl Wasylenko, Mykoła Wasylenko, Wiktor Hłuszczenko, Petro Hohula, Wasyl Hołosnyj, Jurij Horlis-Horski, Jurij Dywnycz (Ławrynenko), Sotnyk Dnirowyj, Iwan Dubyneć (Dubyna), Wira Zawalska, Roman Kowal, Hałyna Kowalska, Wiktor Korol, Hryhorij Kosynka, Mykoła Krawczenko, Mychajło Kuzminow, Borys Łewczenko, Nina Łewczenko, Iwan Łysniak-Rudnycki, Anatolij Łystopad, Łarysa Łystopad, Lida Mykołenko, Kost Misevych, Andrij Neczytajło, Wadym Ochrimenko, Wołodymyr Pererwa, Anatolij Putczenko, Oksana Sałata, Nina Smołar, M. Ustenko, Hanna Szamraj, P. Szynkar. Opracowujący musieli się dobrze napracować, doprowadzając do pierwotnego wyglądu badania Borysa Łewczenki „O przeszłości Medwina”, które zostało napisane w 1966 roku i opublikowane z licznymi poprawkami i uzupełnieniami wydziału propagandy i agitacji Bogusławskiego komitetu rejonowego partii komunistycznej w gazecie rejonowej. Ale chyba najwięcej uwagi w zbiorze poświęcono wiekopomnemu dla medwińców rokowi 1920, rokowi Republiki Medwińskiej (data rozpoczęcia powstania — 19 sierpnia — została obecnie wybrana Dniem wsi). Do rozdziału „Rok 1920” weszły szeroko znany szkic I. Dubyncia „Płonie Medwin”, wspomnienia jednego z przywódców powstańców M. Wasylenka „Opowieść o przeżytym” oraz jeszcze osiem materiałów tematycznych. Swoje nowe książki przesłał do naszej redakcji krajoznawca z Winnicczyzny Mykoła Dorosz. W monografii „Bitwa nad Sinymi Wodami w 1362 roku (lub tajemnica rzeki Snywody)” Mykoła Nykyforowycz zapoznaje czytelników z hipotezą o geograficznej lokalizacji miejsca historycznego pojedynku nad Sinymi Wodami, który dał początek wyzwoleniu Rusi spod jarzma Złotej Ordy. W pracy krytycznie przeanalizowano znane źródła kronikarskie i dorobek szeregu rodzimych naukowców, obecna jest polemika naukowa w obronie własnych poglądów na problem. Jeszcze jedna książka — „Źródła. Zapomniane strony naszej historii. Rejon chmielnicki. Badania, opowieści, wersje” opowiada o początkach miejscowości, nazw rzek, uroczysk na terenie kraju. W niej, przekonany jest autor posłowia, przewodniczący Winnickiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Serhij Halczak, czuć nowatorskie spojrzenie na ustalone rzeczy. Zdaniem autora, w toponimice rejonu chmielnickiego (a zbadano ponad 160 nazw własnych) przeważa czynnik pogański. Czy ma rację — W czasie, gdy sprawy ukraińskie były skrajnie niepewne, a pro-ukraińskiej działalności nikt nie sprzyjał, seminarzyści stworzyli w Galicji kółko pod nazwą „Ruska Trójca”, którego członków (M. Szaszkewycza, I. Wahylewycza, M. Ustijanowycza, A. Mohylnyckiego, J. Hołowackiego i in.) Iwan Franko nazwał później „budzicielami ducha narodowego”. Właśnie członkowie tego kółka zapoczątkowali na ziemiach zachodnioukraińskich odrodzenie narodowe, dzięki któremu do dziś patriotyzm galicjan uważa się za niemal wzorcowy. Czasami wydaje się, że warunki, w których istnieje nasz naród dzisiaj, są bardzo podobne do lat 30. przedostatniego stulecia, kiedy narodziło się wyżej wspomniane towarzystwo. Ukraińscy patrioci bardzo często czują się wygnańcami w swoim kraju, a zagoniona w kozi róg polityką socjalną rządu ludność przejęta jest jedynie przetrwaniem. Ale naród stopniowo budzi się z kilkusetletniego snu. I „budzicielami” teraźniejszości stają się ludzie, dla których miłość do rodzinnego kraju stała się sensem życia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn