Strona · s. 10strona oryginału ↗
Kiedy umarli stają w obronie
Слово Просвіти, №12 за 2012 рік
Codzienna poczta redakcyjna jest zazwyczaj dość różnorodna. Mimo to wśród setek listów głównymi pozostają materiały naszych czytelników o rocznicach poszczególnych wydarzeń historycznych, jubileuszach tych czy innych wybitnych i mniej znanych działaczy ruchu narodowowyzwoleńczego, kultury ukraińskiej.
Niewątpliwie tylko ten naród ma przyszłość, który pamięta i czci swoją przeszłość, bohaterów i krzewicieli życia narodowego.
O jednym z nich, Dmytrze Paliiwie, opowiada Lidia Kupczyk, przewodnicząca Lwowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Ukraińskich Kobiet. Powodem napisania listu był pozew przeciwko Lwowskiemu Okręgowemu Sądowi Administracyjnemu, wniesiony przez pewną ługańską organizację „Młodaja gwardyja”. Wschodnioukraińscy (a może ukraińscy?) „gwardziści” żądają od miejscowych władz „demontażu tablicy pamiątkowej, umieszczonej we Lwowie na ulicy Winniczenki ku pamięci znanego i szanowanego przez Galicjan działacza społecznego, politycznego i wojskowego, prawdziwego ukraińskiego patrioty Dmytra Paliiwa. Widać – pisze autorka – że „entuzjaści” tej organizacji nic o nim nie wiedzą”.
Dmytro Paliiw (1896–1944) – znany działacz wojskowo-polityczny, publicysta, literat i redaktor. Jego życie i działalność stały się tematem gruntownych badań naukowych. Ich rezultatem jest monografia „Dmytro Paliiw” (redaktor doktor nauk historycznych Oleh Kupczynski), wydana we Lwowie przez Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki, a prezentację książki przeprowadziła Lwowska Miejska Organizacja Ogólnoukraińskiej Ligi Ukraińskich Kobiet. Ze stron tej monumentalnej pracy wyłania się przed nami niezwykle barwna postać sotnika Dmytra Paliiwa, człowieka o różnorodnych zainteresowaniach, podporządkowanych idei służby Ukrainie. Był strzelcem siczowym, współzałożycielem Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), posłem Ukraińców w polskim parlamencie, założył partię „Front Jedności Narodowej”. Równocześnie wiele pracował jako dziennikarz, redagował czasopisma, m.in. „Zahrawę”, „Nowyj czas”, „Batkiwszczynę”, „Peremohę”, „Ukraińskie Wisti”. W czerwcu 1944 roku w składzie dywizji „Galicja” wyjechał na front i tam bohatersko zginął, próbując wydostać się z tzw. „kotła brodzkiego”. O nim pozostało wiele wspomnień. Ich leitmotivem jest myśl, że gdyby nie ofiarna służba takich ludzi, jak Dmytro Paliiw i jego współtowarzysze na różnych etapach walki o prawa Ukrainy, dziś nie mielibyśmy niepodległego państwa.
„I oto przeciwko temu nosicielowi wysokiego ducha ukraińskiego występuje jakaś „Młodaja gwardyja” – nie kryje oburzenia pani Kupczyk – występuje zuchwale, agresywnie, z furią i nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie, właściwymi bolszewikom. Charakterystyczne, że rzecznikiem tego antyukraińskiego wypadu stał się deputowany z Partii Regionów Wadym Kolesniczenko, który na swoim blogu w internecie opublikował paszkwil pod tytułem „Młodaja gwardyja” snowa pobiedila SS »Galiciju«: 67 let spustia”.
Galicjanom boli, że mieszkańcy tych terenów, które oni z szacunkiem nazywali Wielką Ukrainą, tak wrogo odnoszą się dziś do wszystkiego, co ukraińskie. Dlaczego? Czy to skutek janczarskiego wychowania rdzennych Ukraińców, przez stulecia uciskanych przez Rosję, naznaczonych strachem i niewolniczą psychologią, czy też na miejsce wyniszczonych patriotów Ukrainy, na miejsce Ukraińców wymordowanych przez Hołodomor, napłynęło tyle obcych na ukraińskie ziemie?” – pyta ona.
Trudno nie zgodzić się z myślą Lidii Kupczyk, że Ukraińcy, niezależnie od regionu zamieszkania, powinni lepiej znać historię swojego państwa. Wtedy wiedzieliby bowiem o memoriale na Cmentarzu Janowskim, gdzie pochow
Natalia Winnykow nie tysiące Ukraińców, zamordowanych przez enkawudzistów wyłącznie w lwowskich więzieniach. Bezstronna, sprawiedliwa osoba o czystym sercu (a nie przepełnionym złością i nienawiścią do Galicjan) może dzięki temu wielkiemu memoriałowi bardzo wiele zrozumieć! Takim „opiekunom sprawiedliwości” jak „gwardziści” z Kolesniczenką na czele nie zaszkodziłoby zajrzeć choćby do informacji w Internecie, na przykład o Komisji Deschênesa. Tę komisję rząd Kanady powołał w 1985 roku w celu zbadania spraw zbrodniarzy wojennych. Do żądania zbadania tej kwestii przyłączyło się także Centrum Szymona Wiesenthala z Austrii. Komisja analizowała materiały archiwalne, prowadziła przesłuchania i przesłuchiwała świadków w Kanadzie i Europie Zachodniej. Pod koniec 1986 roku zakończyła pracę i przedstawiła rządowi raport, zgodnie z którym żaden żołnierz dywizji „Galizien” nie został uznany winnym popełnienia zbrodni wojennych podczas II wojny światowej. Również proces norymberski nie znalazł podstaw do skazania dywizjonistów. A „gwardziści” z ukraińskiego Ługańska – czy znaleźli? Gdyby tylko oni. Lwowski Okręgowy Sąd Administracyjny rozpatrzył pozew. „Dowody” powodów sprowadzały się do pustych słów o „faszyzmie” Palijiwa. Sędziowie zaś stwierdzili, że wszystko, co przedstawili powodowie, nie jest dowodami prawnymi. Na pytanie, w jaki sposób tablica pamiątkowa we Lwowie wpływa na prawa, wolności czy interesy ługańskich „gwardzistów”, powodowie tak naprawdę nie odpowiedzieli. Mimo całej, zdawałoby się, absurdalności pozwu, lwowski sąd 20 lutego 2012 r. ogłosił postanowienie o nielegalności zarządzenia lwowskiego miejskiego głowy Sadowego A. I. „O ustanowieniu tablicy pamiątkowej Dmytrowi Palijiwowi” z żądaniem jej demontażu. W kolejnym liście ta sama autorka przedstawia nam inną jaskrawą postać ukraińskiej historii – Natalię Winnykow. Urodziła się ona w miasteczku Winniki, pod Lwowem. Po ukończeniu gimnazjum we wrześniu 1940 roku N. Winnyk, jak pisze Lidia Kupczyk, „zostali aresztowani przez sowieckich „wyzwolicieli”. Korzystając z archiwów polskiej policji, mieli oni informacje operacyjne o wielu ukraińskich patriotach. Ci, którzy walczyli przeciwko polskiemu zniewoleniu, stali się teraz wrogami także moskiewskich „wyzwolicieli”. „Wtedy, w styczniu 1941 r., w wyniku po-
Ocalali uczestnicy powstania w Kengirze i pomnik poległym...
…wielkich aresztowań ukraińskiej inteligencji, pisze autorka, przede wszystkim studentów lwowskich uczelni, organy NKWD urządziły pokazowy proces polityczny, który otrzymał nazwę „Proces-59” (od liczby oskarżonych). Byli to młodzi ludzie w wieku od 16 do 30 lat. Oskarżono ich o przynależność do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i prowadzenie antysowieckiej propagandy. Oskarżeni, mimo tortur, zachowali się mężnie, oświadczając, że walczą o prawa Ukraińców na ich ziemi, o własne państwo. Winy nie przyznali. Wyrok „wyzwolicieli” był okrutny: 42 osoby (w tym 11 dziewcząt) skazano na rozstrzelanie. Interesująca jest strona protokołu z przesłuchań Natalii, która przechowywana jest w archiwum. W miejscu, gdzie miał znajdować się podpis, dziewczyna zapisała Dekalog Ukraińskiego Nacjonalisty i dodała: „Na podstawie Przykazań, ja, przewodniczka OUN w szkole nr 5, mój pseudonim — »Ada«, nie chcę opowiadać śledczym prawdy, nie życzę sobie wymieniać uczestników organizacji, którymi kierowałam, nie życzę sobie opowiadać śledczym o swojej pracy w Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Życzę sobie pozostać wierną swojej organizacji, śledczym nie powiem nic więcej, bo chcę, żeby była Samostijna Ukraina. Pozostaję na pozycjach władzy OUN. Natalia Wynnyk. Lwów, 10.XI.1940 r.” Również ją skazano na rozstrzelanie. Następnie Decyzją Kolegium Sądu Najwyższego ZSRR z 15 marca 1941 roku kara została „złagodzona”. Natalii Wynnyk karę śmierci zamieniono na 10 lat obozów koncentracyjnych i 5 lat pozbawienia praw. Z Brygidek część skazanych przewieziono do więzienia w Berdyczowie. W lipcu 1941 roku, wraz ze zbliżaniem się frontu, gdy Niemcy bombardowali miasto, Natalia wraz z grupą więźniów wydostała się na wolność. Enkawudziści, wycofując się, podpalili więzienie i wrzucili do niego granaty. Niewielu zdołało się uratować… Po pewnym czasie Natalia Wynnyk kontynuowała walkę w szeregach OUN, teraz już przeciwko niemieckim okupantom. Z grupami wędrownymi OUN ukraińską patriotkę skierowano na Ukrainę Wschodnią. Ich zadaniem było organizowanie ludności wschodnich regionów do walki z faszystami, o samodzielną Ukrainę. 9 lutego 1942 r. w Kijowie gestapo aresztowało Natalię Wynnyk. Wraz z innymi patriotami rozstrzelano ją w Babim Jarze. Dziewczyna miała 22 lata. Z wcześniejszymi tematami koresponduje
Odsłonięcie tablicy pamiątkowej Dmytra Palijiwa we Lwowie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
