Strona · s. 15strona oryginału ↗
Narodowe znaczki pocztowe i duchowość Pamięci Wasyla Łypkiwskiego
Слово Просвіти, №12 за 2012 рік
Wałerij Czerednyczenko, członek AsFU, Kijów Już pierwsze strony albumu ich zbiorów o wielu rzeczach przypominają i świadczą. Oto pierwsze pięć znaczków europejskiego formatu z dalekiego 1918 roku „Ukraińska Republika Ludowa” autorstwa utalentowanych mistrzów H. Narbuta i A. Seredy; kolejna miniatura z 1919 r. — kompozycja o wysokim poziomie artystycznym z ornamentu, tryzuba, słów „Państwo Ukraińskie” oraz nominału 20 hrywien. Dalej pojawia się seria 14 miniatur „Poczta. Ukraińska Republika Ludowa”. Przeglądając ją po raz kolejny, nasuwa się myśl, że jest to krótka artystyczna encyklopedia Ojczyzny początku XX wieku. Lecz niestety, w katalogach filatelistycznych świata takie arcydzieło sztuki użytkowej opatrzone jest adnotacją, że znaczki te, wydrukowane na zamówienie ukraińskiego rządu w Austrii, nie trafiły do obiegu pocztowego z powodu utraty przez Ukrainę państwowości. Filatelistyczno-sowiecką „kropką” nieudanego okresu wyzwoleńczego 1917—1920 lat jest seria 4 znaczków, która ujrzała światło dzienne w 1923 roku, „Poczta U.S.R.R. Pomoc głodującym”. Po tym było 69 lat niebytu i oto 1 marca 1992 roku świat ponownie ujrzał oczekiwane po ogłoszeniu Niepodległości pierwsze „jaskółki” „Poczty Ukrainy”: „500 lat ukraińskiego kozactwa” oraz „100-lecie pierwszego osadnictwa Ukraińców w Kanadzie”. Od tego czasu wydano już około 1200 znaczków i bloków pocztowych. Ich różnorodność, uzupełniona jeszcze większą liczbą artystycznych kopert z nadrukiem, pozwala zilustrować każdy aspekt ukrainiki. Największy udział w chronologicznej kolekcji znaczków państwowych mają eksponaty, które odzwierciedlają duchowo-sakralny świat Ukrainy w ujęciu historycznym. Tak na przykład w już wspomnianej serii, która swego czasu nie trafiła do obiegu, są to miniatury z pomnikiem Świętego Włodzimierza, który stał się jednym z symboli Kijowa, oraz portretami Iwana Mazepy — wielkiego budowniczego cerkwi prawosławnych, i Tarasa Szewczenki — proroka, tłumacza psalmów. A opowieść o duchowym spektrum współczesnych znaczków i kopert mogłaby złożyć się na wolumin od kultury trypolskiej do naszych dni. Tutaj widzimy pogańskie malowidła ceramiki i obrzędy ludowe; chrześcijańskie świątynie różnych wyznań (włącznie z ukraińskimi zagranicznymi) oraz przedchrześcijańskie budowle kultowe; ikony i święta duchowe; menorę; półksiężyc; akademie duchowe; Andrzeja Apostoła, pierwszego księcia-chrześcijanina Askolda i patrona Kijowa Archanioła Michała; świętych i działaczy cerkiewnych Włodzimierza Wielkiego, księżną Olgę, Agapita Pieczerskiego, metropolitę Hilariona, Piotra Mohyłę, Dymitra Rostowskiego, Iwana Ohijenkę, Jana Pawła II, Josyfa Slipyja… Są znaczki i koperty poświęcone wybitnym pisarzom Pantelejmonowi Kuliszowi, Iwanowi Neczujowi-Łewyckiemu oraz fizykowi Iwanowi Pulujowi, którzy wspólnie przetłumaczyli na język ukraiński Biblię. Albo znaczki i blok, wydane z okazji 200-lecia urodzin Mikołaja Gogola. Z kohorty największych światowych pisarzy, niedościgniony mistrz ironicznego groteski, jest on także mało znanym autorem „Rozmyślań o Boskiej Liturgii”, „Jasnego Zmartwychwstania”, innych utworów religijno-filozoficznych i listów duchowych. Nawiasem mówiąc, o „Rozmyślaniach…” na Ukrainie: „Rozmyślania o Boskiej Liturgii” ukazały się we Lwowie, 2003 r., „Swiczado” (przekład na ukraiński M. Komara, Kanada), a w „Słowie Proświty” (numer 2 z 2012 r.) mowa była o nowym wydaniu — „Rozmyślania o boskiej liturgii” Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego w przekładzie Tetiany Myched. Nieoczekiwane myśli i emocje wywołuje pojawienie się złączki z dwóch znaczków „75 lat. Film-opera „Natalka Połtawka”. Oglądając ich wizerunek w Internecie w przeddzień wydania, przypomniałem sobie, że Kateryna Osmyałowska, która zagrała główną rolę w filmie Iwana Kawaleridzego, — to ludowa artystka USRR, matka dawnego znajomego i… synowa pierwszego Metropolity Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Wasyla Łypkiwskiego! Ta wiadomość stała się dla syna Kateryny Osmyałowskiej, Kostiantyna Łypkiwskiego, poruszającą niespodzianką… Kostiantyn Łypkiwski — człowiek nietuzinkowy: doktor nauk technicznych, profesor, dokłada niemałych starań, aby działalność jego dziadka-pioniera została należycie doceniona i zajęła godne miejsce w historii oraz świadomości ludności niepodległej Ukrainy. Jest on autorem godnej najwyższej oceny książki „Cienie niezapomnianych przodków”, która wraz z pracami Serhija Biłokonia, Arsenija Zinczenki, Ołeksandra Ihnatuszyna, Iryny Prełowskiej i innych badaczy życia Metropolity prawdziwie opowiada o W. Łypkiwskim. A wspomnienia o rodzicach (wiodących twórcach teatru Iwana Franki) i krewnych naświetlają tragizm, niepokój i nędzne warunki egzystencji w czasach sowieckich ukraińskiej inteligencji oraz skazanego na wyniszczenie z korzeniami duchowieństwa. …Rozpoczęta rozmowa o znaczkach (Kostiantyn od dzieciństwa kolekcjonuje miniatury pocztowe) przeszła na postać Metropolity Łypkiwskiego i jego 150-letni jubileusz (19 marca 2014 r.), o tym, że już teraz czas dbać, aby ukraińska poczta poświęciła mu znaczek, a Narodowy Bank — monetę okolicznościową. O tym, że Wasyl Łypkiwski zasługuje na takie (w ramach przygotowań i uroczystych obchodów na szczeblu państwowym 150-letniego jubileuszu) uhonorowanie, świadczą kamienie milowe jego życia i działalności. Urodził się Wasyl Łypkiwski w 1864 roku we wsi Popudnia (obecnie rejon monastyryszczeński obwodu czerkaskiego) w rodzinie księdza. Uczył się w bursie humańskiej, Kijowskim seminarium duchownym i akademii. 12 lat służył jako proboszcz cerkwi soborowej w m. Łypiwci (obecnie obwód winnicki), był jednocześnie przewodniczącym oddziału eparchialnej rady szkolnej i nadzorcą szkół cerkiewnych powiatu. W 1903 roku Wasyl Łypkiwski zostaje kierownikiem (dyrektorem) nowej Kijowskiej szkoły cerkiewno-nauczycielskiej na Łukianówce. Filateliści dobrze wiedzą, że oprócz zewnętrznej atrakcyjności, w przedmiocie ich kolekcjonowania zawarte są ukryte właściwości. Tak więc zebrane i usystematyzowane w porządku chronologicznym znaczki pocztowe każdego kraju, niezależnie od subiektywności ich pochodzenia, z biegiem czasu przekształcają się w obiektywny i bezstronny kronikarski zapis artystyczno-dokumentalny państwa. Nie są wyjątkiem ukraińskie miniatury pocztowe. W 1905 roku za organizację i przeprowadzenie „rewolucyjnego” zjazdu eparchialnego duchowieństwa Kijowszczyzny, jego, kandydata teologii, usunięto z prestiżowego stanowiska i „zesłano” jako proboszcza do Kijowsko-Sołomiańskiej cerkwi Pokrowskiej. W 1917 roku W. Łypkiwski ponownie stanął na czele rewolucyjnego duchowieństwa i ruchu na rzecz reformowania cerkwi oraz uzyskania przez nią autokefalii. Przeprowadzenie w Kijowie zjazdu duchowieństwa i wiernych, utworzenie Wszechukraińskiej Prawosławnej Rady Cerkiewnej, zwołanie Wszechukraińskiego Soboru Cerkiewnego — wszystko to działo się dzięki jego inicjatywie i niestrudzonej działalności. 9 maja 1919 r. w soborze św. Mikołaja w Kijowie przeprowadził pierwszą ukraińską
Służbę Bożą, a 12 lipca został proboszczem soboru Sofijskiego. Za aktywny udział i kierowniczą rolę w założeniu ukraińskiej parafii, wprowadzenie języka ukraińskiego rosyjscy biskupi ogłosili pozbawienie go godności oraz zakaz odprawiania Służby Bożej. Jednak ideę autokefalii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego coraz bardziej wspierały szerokie warstwy społeczeństwa. W październiku 1921 r. w Kijowie odbył się Wszechukraiński Sobór Cerkiewny, na którym utworzono własną hierarchię, a protojereja W. Łypkiwskiego wybrano pierwszym Arcybiskupem i Metropolitą Kijowskim i całej Ukrainy. Od tego czasu, przez 6 lat, z których niemal połowa upłynęła pod znakiem zakazu wyjazdów lub aresztowań, Metropolita UKP odwiedził ponad 500 parafii, odprawił 777 liturgii oraz około 400 nabożeństw wieczornych, co sprzyjało, mimo wszelkich zewnętrznych prześladowań UKP, wzrostowi liczby jej wiernych. Władza radziecka, stale przeszkadzając, mimo wszystko tolerowała istnienie Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, postrzegając go jako zjawisko tymczasowe, korzystne dla osłabienia wrogiego jej Patriarchy Moskiewskiego i całej Rusi Tichona. A kiedy Tichon i „tichonowcy” zostali krwawo pokonani, z jeszcze większym okrucieństwem zlikwidowała także UKP. W 1927 roku, stosując niewiarygodny nacisk na duchowieństwo oraz Metropolitę W. Łypkiwskiego, władza doprowadziła do jego usunięcia, a w 1930 r. ostatecznie zakazano także UKP. Po pozbawieniu urzędu duchownego Wasyl Kostiantynowycz nie miał żadnych kontaktów ani z działaczami cerkiewnymi, ani z licznymi znajomymi, a jego warunki mieszkaniowe i sytuacja materialna coraz bardziej się pogarszały. Przetrwać pomagało jedynie wsparcie uczniów z zagranicy. Długie lata prób nie złamały ducha Łypkiwskiego. Jako świadectwo — fotografia zrobiona na kilka miesięcy przed ostatnim aresztowaniem. „Spójrzcie na tę twarz… Takiego człowieka nie można złamać — jedynie zabić”, — pisze w swojej książce wnuk Kostiantyn. W październiku 1937 roku po Wasyla Łypkiwskiego przyjechali i 27 listopada tego samego roku o godzinie 24:00 „wykonali” „Postanowienie Trójki”. Zatem, w 2012 r., oprócz uczczenia wiosną 148. rocznicy urodzin wybitnego działacza w historii ukraińskiego państwowotwórstwa — Pierwszego Metropolity UKP, jesienią należy zaznaczyć 75 lat jego tragicznej śmierci. Ukraińskim Złotoustym, Apostołem i Męczennikiem za Cerkiew Chrystusową nazywały Wasyla Łypkiwskiego tysiące parafian i uczniów na początku ubiegłego stulecia. Nasi patriotyczni współcześni, niezależnie od przynależności wyznaniowej, postrzegają Wasyla Łypkiwskiego jako idealny przykład człowieka, który hasło „Bóg i Ukraina ponad wszystko” codziennie wcielał w życie. Odnalezione jego historycznie znaczące, poruszające i aktualne „owoce” dodają sił i natchnienia w sprawie wzmocnienia Ukraińskiej Cerkwi i państwowości. Nie sposób przecenić roli ukraińskiej diaspory w zachowaniu pamięci o Metropolicie Łypkiwskim i jego dziele. Spektrum tej działalności jest dość szerokie: od wydawania niepaństwowych „znaczków pocztowych”, zbierania i wydawania foliantów jego rękopisów po ustanowienie w New Jersey (USA) wspaniałego pomnika! A kiedy upadła radziecka „żelazna kurtyna”, imię Wasyla Łypkiwskiego zmartwychwstało także na Ukrainie. Pojawiła się literatura, w Kijowie na ścianie cerkwi Świętej Opieki ustanowiono tablicę pamiątkową, a na cmentarzu Łukjaniwskim stworzono symboliczną mogiłę Metropolity. Pierwszy (póki co jedyny, ale symboliczny) pomnik Wasyla Łypkiwskiego na Ukrainie pojawił się w 2000 r. w Tarnopolu — w krainie, gdzie płynie rzeka Złota Lipa i skąd wywodzi się sławny ród Wasyla Łypkiwskiego. Ale to jeszcze nie wszystko w kwestii należytego uczczenia pamięci pierwszego Metropolity odrodzonej po wiekach niebytu Ukraińskiej Cerkwi. Do tej pory nie zrealizowano wielokrotnych decyzji Rady Kijowskiej o nadaniu głównej ulicy Sołomianki imienia Wasyla Łypkiwskiego, nie oznaczono miejsc w centrum Kijowa, a także na całej Ukrainie, gdzie żył, odprawiał Służby Boże i cierpiał narodowy przywódca duchowy. Zatem 150. rocznica urodzin to dobra okazja, by uczcić, z korzyścią dla wspólnej sprawy, wybitnego działacza Ukraińskiej Cerkwi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
