Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2013 рік

14 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 12 (701), 21—27 marca 2013 UCZCILI CZYNY ZAPOROŻCÓW

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Możliwe, że ciąg dalszy „Strzały” nastąpi, gdy będzie na to wola Boża i ludzka siła. A póki co mamy samowystarczalną antologię — wybrane przez W. O. Bazylewskiego nazwiska oszczędnie i wyraźnie wyznaczyły literacki krąg poetów XX wieku. Krąg, w który bezlitośnie uderzały wszystkie próby, jakie przypadły w udziale Ukrainie. Krąg, w którym żywi i umarli, poszczerbiony, jak i sam naród ukraiński, bezlitosnymi stratami w rewolucjach, wojnach, głodomorach, ludobójstwach, czarnobylach, trzęsieniach ziemi społecznych i politycznych… Krąg, zszyty strzałą poezji. Strzała — ulubiona metafora poetów XX wieku – nieważne, że jedni z nich byli łucznikami w czasach konnych, inni – w dobie samolotów. Ta udźwiękowiona, opierzona strzała wciąż jeszcze zostawia ślad na ukraińskim niebie, nie zważając na „strach, wywołany napastliwą i brutalną deukrainizacją Ukrainy, strach, że nasz różnobarwny poetycki ogród pokryje się pyłem zapomnienia już w najbliższym czasie” (W. Bazylewski). Czasie, w którym ludzie już zapominają o tym, że istnieje poezja i są poeci, których słowo drukowane i słowo udźwiękowione są zdolne zaspokoić „najostrzejsze i najgłębsze potrzeby duchowe” – a to już cytat z uchwały 30. sesji UNESCO z 1999 roku. Światowy Dzień Poezji obchodzony jest od 21 marca 2000 roku. W bieżącym roku i dniu nasza „Strzała” szuka adresatów, którzy rozumieją, że poezja – to żywa substancja, zrodzona z natchnienia. A poeci – to ludzie, których ustami Bóg wypowiada słowa, które pocieszają pogrążonych w smutku, nadają ton słowu w najbardziej tragicznych i najpiękniejszych chwilach życia. W końcu, co Państwo widzą w pierwszej wierzbowej marcowej pączku? Ją, poezję… „PROŚWITA” NA ZAKARPACIU IWAN DRACZ O WERNADSKIM

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Strzała synów swego czasu

Lubow HOŁOTA …Oto taki niezamierzony przypadek, który sam się ułożył: dziś, 21 marca 2013 roku, w dzień równonocy wiosennej i Światowego Dnia Poezji, redakcja kończy swój obszerny i długotrwały projekt „Poeci ukraińscy XX wieku”. Nasi stali czytelnicy pamiętają, że rozpoczęliśmy te publikacje w 44. numerze „Słowa Proświty” (2011 rok) w przededniu Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Motywacja: poezja zawsze przeciwstawiała się deukrainizacji i to właśnie poeci stworzyli najdoskonalszy słownik języka ukraińskiego w ciągu tysiącletniej cywilizacji literackiej. Dobrze rozumiejąc, że nie zdołamy „objąć nieobjętego”, szukaliśmy osoby, której można powierzyć ukształtowanie zamierzonej antologii, opierając się na fachowej wiedzy, wyrafinowanym smaku i osobistym zainteresowaniu, rozumiejąc, że dobór nazwisk i zakres prezentacji ich twórczości będzie zależał od subiektywnego stanowiska osoby, której poglądów może nie podzielą, ale którą nasi czytelnicy będą szanować. Poeta Wołodymyr Bazylewski, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, przystał na naszą propozycję, zgodził się być redaktorem subiektywnej antologii „Poeci ukraińscy XX wieku”, autorem rozpraw krytycznoliterackich i faktycznie poświęcił się pracy, która trwała półtora roku i z którą, mówiąc szczerze, mógłby sobie poradzić chyba tylko specjalny wydział specjalnego instytutu. Dalej mogę jedynie zacytować Włodzimierza Bazylewskiego: „Antologia poetycka to także skondensowany czas, gwałtownie przybliżony do poziomu wzroku” oraz dodać, że udało mu się wyostrzyć wzrok naszych czytelników na teksty ukraińskiej poezji XX wieku, która „wyszła z piekła”. A wczoraj, odczuwając czyste szczęście, trzymałam w rękach łamy książki „Strzała” – ponad tysiąc jej stron zostało dzięki staraniom Włodzimierza Oleksandrowicza dobranych, przepisanych na maszynie, przekazanych redakcji wraz z czterdziestu pięciu rozprawami literaturoznawczymi… Twórczość czterdziestu pięciu poetów, począwszy od modernisty M. Woroncowego, który prorocze określił zarówno własną drogę, jak i poetyckie szlaki tych, którzy szli za nim dwudziestym stuleciem, wierszem „Jestem synem swojego czasu, a krzyż mój ciężki”. Krzyż – to poezja, nierozerwalnie związana z życiem. Poezja jako los i los jako poezja. „Strzała”, która zaczęła się na łamach „Słowa Proświty” i wkrótce ucieleśni się w książce. Poeci emigracyjni i poeci epoki sowieckiej, których towarzyszyła sława i niesława. Ci, którzy otrzymali wyroki śmierci lub wieczne wygnanie z ojczyzny za twórczość albo zostali zastraszeni i torturowani za nią przez władzę, gotową zarówno przytulić, jak i nagrodzić za lojalność i współpracę; wreszcie również nasi współcześni, którzy, jak mogli, „przeciwstawiali się upadkowi ludzkiego w człowieku” (W. B.), rozumiejąc, że „takie jest życie, taka epoka… i my tacy” (Leonid Tałałaj). Nazwiska czterdziestu pięciu poetów „zebrane pod jednym dachem” przez Włodzimierza Bazylewskiego, który zamierzał szerzej przedstawić także twórczość „mistrzów ныне żyjących”. Mож- ŻONY-BEREGINIE OLESIA HONCZARA 10–11 OBRAZOWE WIDZENIE „KOBZARZA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wybrano 266. papieża

19 marca w Rzymie odbyła się intronizacja 266. papieża Franciszka, który 13 marca został zwierzchnikiem Watykanu i Kościoła katolickiego. Nowy pontyfik — kardynał Buenos Aires, Latynoamerykanin Jorge Mario Bergoglio, wybrał imię papieskie Franciszek – na cześć świętego Franciszka z Asyżu, obrońcy ubogich, których nie brakuje wśród 1,2 mld katolików na świecie. Prostota życia, skromność i powściągliwość, przywiązanie do idei sprawiedliwości społecznej – takim znają biskupa ordynariusza Bergoglio katolicy obrządku wschodniego w Argentynie. Były zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego kardynał Lubomyr Huzar mówi, że papież Franciszek ma „sentymentalne przywiązanie do Ukraińców” i będzie dobrym pasterzem dla ukraińskich grekokatolików. Nawiasem mówiąc, jednym z duchowych nauczycieli papieża Franciszka był ukraiński ksiądz Stepan Chmil w Argentynie. Również nowo wybrany papież rzymski ma przyjazne stosunki z obecnym zwierzchnikiem UKGK Światosławem Szewczukiem i całkiem możliwe, że z czasem przyjedzie z wizytą na Ukrainę. Z tej okazji przeprowadziliśmy wywiad z ojcem Ihorem Jaciwem i zapytaliśmy, jaka przyszłość czeka UKGK z nowym papieżem Franciszkiem. Zdjęcie ze strony „Wysoki Zamek” — Czy zwierzchnik UKGK Światosław Szewczuk będzie w stanie pogłębić i utrwalić życzliwy stosunek papieża Franciszka do Ukraińców? — Papież Franciszek nieprzypadkowo ma sentymenty wobec Ukrainy i Ukraińców. Jeszcze w latach młodzieńczych poznawał nasz Kościół w osobie Stepana Chmila, który był dla niego duchowym przewodnikiem, pogłębił tę wiedzę, gdy był arcybiskupem w Buenos Aires i odpowiadał za wschodnie kościoły katolickie Argentyny. Tak więc Świątobliwy Ojciec pozytywnie odnosi się do Ukrainy i Ukraińców. Obecnie najważniejsze jest przekazanie większej ilości informacji, pokazanie, jakim jest UKGK, jaką jest Ukraina. Błogosławiony Światosław teraz bardziej niż wcześniej, kiedy był biskupem w Argentynie, wie, jakim jest nasz Kościół, ponieważ jest on jego zwierzchnikiem i wiele swojego czasu poświęca wizytom w poszczególnych eparchiach w różnych częściach świata. Odwiedzając poszczególne eparchie, egzarchaty w Europie, Ameryce Północnej, Ameryce Południowej, jego wiedza o tym, jakim jest UKGK, tylko się pogłębia. Podczas spotkania ze Świątobliwym Ojcem może on naświetlić więcej konkretnych potrzeb i sytuacji. I Świątobliwy Ojciec będzie lepiej rozumiał, jakim jest UKGK w szczególności i Ukraina jako państwo ogółem. — Czy realne jest rozwiązanie kwestii nadania UKGK statusu patriarchatu? — Kwestia uznania godności patriarchalnej UKGK była, jest i będzie realna. Patriarchat UKGK to nie cel sam w sobie, a naturalny proces. Kościół wschodni ma naturalny proces wzrostu, który wieńczy godność patriarchalna. UKGK również realizuje ten proces wzrostu stale i stopniowo. W szczególności w zeszłym roku ogłoszono utworzenie trzech nowych metropolii w Iwano-Frankiwsku, Tarnopolu i Lwowie. A w tym roku Benedykt XVI pobłogosławił podniesienie dwóch egzarchatów w Wielkiej Brytanii i Francji do rangi eparchii, a także nadał jurysdykcję naszemu biskupowi z Argentyny na inne kraje Ameryki Łacińskiej (Urugwaj, Paragwaj, Chile), gdzie mieszkają Ukraińcy – grekokatolicy. Wszystko to – elementy budowy patriarchalnego Kościoła, jego rozwoju, doskonalenia i większej strukturyzacji. Tak więc proces wzrostu Kościoła jest stały i nieprzerwany. Dlatego rozwiązanie tej kwestii będzie zależeć od tego, na ile dojrzały jest sam UKGK i na ile zewnętrzne wpływy kościelno-polityczne będą odgrywać swoją rolę. To całkiem może zrealizować się za czasu pontyfikatu papieża Franciszka. — Co da ukraińskim wiernym grekokatolikom i Ukrainie nadanie UKGK statusu patriarchatu? — Godność patriarchalna przynosi także większe możliwości dla Kościoła. Kościół będzie mógł jeszcze lepiej funkcjonować i działać. Na przykład w kwestii zachowania wewnętrznej jedności Kościoła, gdyż UKGK jest dzisiaj globalny, jego wierni są obecni na wszystkich kontynentach, w wielu krajach. Metropolia UKGK jest w Kanadzie, USA, eparchie – w Europie Zachodniej, Ameryce Łacińskiej, Australii. To globalny wymiar Kościoła. Jednym z elementów, który sprzyjałby zachowaniu wewnętrznej jedności, jest patriarchalny poziom naszego Kościoła. Czyli chodzi o jeszcze lepsze możliwości dla większego rozwoju i wzrostu Kościoła. Uliana WOLYKOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

CIĄG DALSZY TEMATU „UKRAINIE – UKRAIŃSKIE RADIO” Mykoła TOMENKO: „Plan zniszczenia ukraińskiego nadawania realizowany jest od dawna”

Na pytania „SP” odpowiada przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa i informacji Mykoła TOMENKO. — Mykoło Wołodymyrowiczu, skomentuj niedawną decyzję kierowanego przez Pana Komitetu, który nie zatwierdził sprawozdania Narodowej Rady ds. telewizji i radiofonii. Innymi słowy, Komitet faktycznie wyraził brak zaufania do Narodowej Rady i postawił kwestię potrzeby jej odnowienia. — Po wynikach dyskusji, która odbyła się w Komitecie, przeprowadzono głosowanie, w którym większość obecnych członków Komitetu postanowiła nie zatwierdzać sprawozdania Narodowej Rady ds. telewizji i radiofonii za 2012 rok. Argumentami na rzecz tej decyzji są nieprzejrzyste i stronnicze decyzje Narodowej Rady dotyczące nadawania cyfrowego, brak wsparcia w rozbudowie sieci FM Narodowej Kompanii Radiowej i obwodowych kompanii radiowych, brak reakcji na naruszenia prawa dotyczące sponsoringu i reklamy napojów alkoholowych oraz inne. Moje stanowisko jest niezmienne: w takim składzie, z takimi zasadami pracy obecna Narodowa Rada ds. telewizji i radiofonii nie chroni ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. — Dziwi sytuacja z wydawaniem licencji licznym stacjom FM, których nadawanie nie odpowiada wymogom narodowej przestrzeni medialnej. — Kierownictwo Narodowej Rady wyjaśnia tę decyzję tym, że rzekomo ludzie proszą o wydawanie licencji na nadawanie na terytorium Ukrainy takim stacjom radiowym, jak „Szanson”, „Szarmanka”. Tymczasem takie stacje radiowe, jak „Kultura”, „Promin” są pozbawione należnych zasobów do nadawania. Plan zniszczenia ukraińskiego radia jako jedynego ukraińskiego nadawcy realizowany jest od dawna, gdyż w ostatnich latach Narodowa Rada ds. telewizji i radiofonii prawie nie przydzielała nowych częstotliwości FM Do Narodowej Rozgłośni Radiowej. A ubiegły rok przewyższył poprzedni — wydano tylko jedną częstotliwość małemu miasteczku. Przypomnę, że w Ukraińskim Radiu nadawanie w 100 procentach w języku ukraińskim i jest to jedyny nadawca, który czas antenowy w całości poświęca edukacji narodowej, historii, kulturze. Komitet ds. wolności słowa i informacji przeprowadził specjalny okrągły stół, na którym mówiono o pomocy organizacyjnej i finansowej w rozwoju Narodowego Radia („Kultura”, „Promień”). — Co Pan może powiedzieć o przestrzeganiu ustawodawstwa językowego w telewizyjnym i radiowym eterze? — Udział języka ukraińskiego w krajowej przestrzeni medialnej zmniejszył się wielokrotnie. Główną rolę w tym odegrały zmiany w ustawodawstwie językowym Ukrainy. Jednocześnie te normy są dość dwuznaczne i różnie je interpretują eksperci w dziedzinie mediów. Będziemy angażować specjalistów, dziennikarzy i społeczeństwo, aby nie dopuścić do ograniczenia funkcjonowania języka ukraińskiego w krajowych środkach masowego przekazu. — Od dawna mówi się o odpaństwowieniu prasy lokalnej — środków informacji organów władzy. — Na podstawie wyników działalności grupy roboczej Komitetu ds. wolności słowa i informacji zarejestrowano projekt ustawy dotyczący takiego odpaństwowienia. Istnieje także wariant, który dziś przygotowuje Rada Ministrów. Moim zdaniem nie jest zasadnicze, którego z nich parlament weźmie za podstawę, lecz zasadnicze jest, aby jak najszybciej uregulować początek tego procesu. W tym celu potrzebna nam jest szeroka dyskusja i wspólna decyzja dziennikarzy, władz i ekspertów medialnych. Jesteśmy zobowiązani rozpocząć odpaństwowienie mediów i wstrzymać wydawanie miliardów środków budżetowych na relacjonowanie „przemieszczania się urzędników po terytorium obwodu”. W przeciwnym razie aktywnie trwać będzie ciche prywatyzowanie przez wysokich urzędników na szczeblu regionalnym co najmniej gazet komunalnych. — Nie mniej bolesny problem to potrzeba publicznego nadawcy w eterze. Co przeszkadza? — Publiczny nadawca to stacja bez reklam, która dzięki państwu i widzom tworzy dla nich wysokiej jakości produkt informacyjny. Pracuje w interesie społeczeństwa, tworząc programy edukacyjne, poznawcze, intelektualne, dziecięce. Uważam, że takie nadawanie jest w Ukrainie potrzebne, ale możliwe tylko przy wspólnej zgodzie prezydenta, parlamentu i społeczeństwa. Planujemy w tym roku uchwalić w pierwszym czytaniu projekt ustawy o publicznym nadawaniu. Przy tym nie ma znaczenia, czy będzie to projekt rządowy, czy poselski. A dalej należy pracować nad przygotowaniem do drugiego czytania i, odpowiednio, nad przygotowaniem wszystkich warunków wstępnych, aby w Ukrainie wreszcie powstało publiczne radiowo-telewizyjne nadawanie. Rozmawiał Petro ANTONENKO Kierownictwo OUN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dziesięciolecie odejścia na wieczność Przewodniczącej Prowodu OUN Sławy Stećko

W dziesiątą rocznicę odejścia na wieczność Przewodniczącej Prowodu OUN Sławy Stećko Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów składa hołd osobie, która całe swoje życie związała z zorganizowanym ruchem nacjonalistycznym, żyła dla Ukrainy i zrobiła dla niej wszystko, co mogła. Jej walka o niepodległość naszego państwa rozpoczęła się w czasie polskiej okupacji, trwała za „pierwszych sowietów”, podczas niemieckiej okupacji i nie ustawała ani jednego dnia podczas przymusowej emigracji. Po raz pierwszy po długich latach przymusowej rozłąki z Ojczyzną pani Sława mogła odwiedzić Ukrainę dopiero w czerwcu 1991 roku i od razu włączyła się w walkę kraju o marzenie pokoleń bojowników. Jej postawę i oddanie, gotowość przeniesienia głównego ciężaru walki Organizacji na Ziemie Ojczyste ocenili uczestnicy 8. Zboru OUN, na którym po raz pierwszy od wielu lat wzięli udział delegaci z ukraińskich terenów; Sławę Stećko wybrano Przewodniczącą Prowodu OUN. Ten obowiązek pełniła przez dwie kadencje, z wiarą i samopoświęceniem, nie licząc się ani z okolicznościami, ani ze własnym zdrowiem. Mogła z czystym sumieniem oświadczyć podczas składania ślubowania poselskiego w Radzie Najwyższej Ukrainy 19 marca 1997 roku: „Nigdy nie myślałam o tym, kim będę w Państwie Ukraińskim, ale święcie wierzyłam w przyszłość narodu ukraińskiego, wierzyłam, że będzie wolny, bo ilu milionów zginęło za jego wolność! Wierzyłam w Bożą sprawiedliwość”. Przez ostatnie dwanaście lat życia i walki na Ukrainie Sława Stećko była przykładem skuteczności dla patriotów. Stale podkreślała, że tylko wiara przenosi góry, że tylko czyn daje rezultat, że tylko praca wśród narodu i dla narodu przygotowuje zwycięstwo idei narodowej. „Musimy pracować i za tych, którzy już nie mogą, i za tych, którzy nie chcą”, — podkreślała pani Sława. I pokazywała przykład, jak należy to robić. Dziś, z okazji dziesiątej rocznicy odejścia na Wieczność Sławy Stećko, modlimy się o spokój jej nieśmiertelnej duszy i prosimy Boga, aby jej ziemska praca powróciła na Ukrainę nowymi szeregami bojowników o lepszy los naszego narodu. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nie zabierajcie radia!

, która łączy nas z ojczystym językiem ukraińskim. Ile wspaniałych audycji stworzyło Ługańskie obwodowe radio. Jedna z nich — „Lekcja ukraińskiego”, którą prowadzi członek Ługańskiej „Proświty” W. Kusznirenko. W wielu audycjach uczestniczyła także nasza N. Hejko, a czytano w nich materiały jej autorstwa. Teraz nie mamy możliwości tego wszystkiego słuchać. Nina Semeniwna chodziła na przyjęcie do kierownictwa stachanowskiego „Ukrtelekomu” i w prywatnej rozmowie powiedziano jej, że za radio może już nie płacić, bo perspektyw żadnych. Los radia niepokoi nie tylko proswitan, lecz także innych mieszkańców miasta. Jakby zabierano nie radio, lecz duszę. Szczególnie w naszej dzielnicy jest ono bardzo cenne, bo nigdzie indziej nie usłyszy się języka ukraińskiego, ani w urzędach państwowych, ani w transporcie. W transporcie słychać przez radio tylko „Butyrkę” i inne blatne piosenki. Na ulicach jedynie rosyjski, z żargonizmami i przekleństwami. Tylko Narodowe Radio to haust świeżego powietrza. Kierownicy „Ukrtelekomu” podają różne przyczyny, dlaczego radio milknie. A ja uważam, że przyczyna jest jedna: u władzy są ludzie, którym obojętne jest Narodowe Radio i naród w ogóle. I uważam też, że prywatyzowanie strategicznie ważnych obiektów to zbrodnia. Narodowe Radio powinno należeć do narodu, a zatem do państwa, być na państwowym utrzymaniu i zajmować najlepsze częstotliwości w eterze. Ponadto nie wolno zapominać, że przewodowe radio jest niezastąpione do informowania ludności w sytuacjach nadzwyczajnych. ...ń oraz pamiątkowe ulotki młodego prosvitianina (Modlitwa i Przysięga). Scenariusz i prowadzącą święta była Maria Sołodczuk. Teraz my jesteśmy prosvitianami, a zatem przyszłość Ukrainy, to od nas zależy jej dalszy los. Już od pierwszych dni musimy uświadomić sobie: powołaniem prosvitianina jest nieść „prometejski ogień”. W wypowiedzi Andrzeja Szeptyckiego, która zdobi hol domu „Prosvity”, mowa o tym, że łatwo poddać się patriotycznemu entuzjazmowi, lecz nie każdy zdoła wytrzymać wszystkie próby i tułaczkę… I rzeczywiście, młodość jest impulsywna, zdolna do bohaterstwa, lecz aby to bohaterstwo nie było pokazowe, musimy hartować swój duch, uczyć się od sławnych poprzedników, opierać się na wsparciu starszych członków „Prosvity”. Zatem, powtarzając słowa „Przysięgi” prosvitianina, obiecujemy: „…pracować uczciwie aż do upadku, nieść narodowi Prosvitę, bronić kraju przed siłami wroga”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nie skracajcie życia...

Ludmyła SOPOWA, członkini „Proświty”, m. Stachanow, obwód ługański. „Proświta” w Stachanowie w obwodzie ługańskim popiera inicjatywę społeczną „Przywróćmy Ukrainie ukraińskie radio”, ponieważ jest to dla nas bardzo bolesna kwestia. Od czasu, gdy zmieniło się kierownictwo „Ukrtelekomu” i radio przewodowe znalazło się w prywatnych rękach, dla których przede wszystkim liczą się pieniądze, w Stachanowie zaczęły się wielkie problemy z radiem. Podniesiono opłaty, natomiast naprawą linii radiowych przestano się zajmować, u wielu osób radio zamilkło, a ludziom zaczęto proponować pisanie wniosków o rezygnację z punktów radiowych. I wielu pisze, bo komu chce się płacić za usługę, której się nie otrzymuje. Przewodnicząca stachanowskiej „Proświty” Nina Semeniwna Hejko nawiązała kontakt z korespondentką radia obwodowego Wałentyną Kusznirenko i udzieliła wywiadu o tym, że jesteśmy bardzo zaniepokojeni losem naszego radia, ponieważ audycji, które transmituje ukraińskie Radio Narodowe, nie ma już nigdzie indziej. Tylko to radio jest naprawdę ukraińskie i narodowe. A poza tym to ostatnia nitka, „Jesteśmy niepokonanym narodem, jesteśmy narodem ukraińskim. Nasza wolność jest w miłości do Boga i bliźniego…”. Gdyby ktoś z nas wcześniej usłyszał te słowa z „Modlitwy proświcianina”, to od razu pojawiłaby się wewnętrzna potrzeba przyłączenia się do „Proświty”. Ale zrządzeniem losu właśnie w Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego przypadł nam zaszczyt wstąpienia w szeregi „Młodej Proświty”. Wśród młodego narybku „Proświty” są uczniowie, licealiści, studenci. I chce się wierzyć, że żadne przepełnione miłością do Ukrainy serce nie jest zbędne na drodze oporu wobec masowej antykultury i degradacji społecznej. W auli „Proświty” została rozłożona wystawa biblioteki obwodowej dla młodzieży, którą przedstawiła Oksana Szynkarenko, kierowniczka działu informacyjno-bibliograficznego. Pobłogosławił nas ks. Iwan Żuk, duchowny Archikatedralnego Soboru Świętego Zmartwychwstania. Zabrzmiała pieśń modlitewna „Wierzę” w wykonaniu zwyciężczyni O. TIUTIUNNYK, m. Żaszków, obwód czerkaski. Żaszkowskie Muzeum Historyczne we współpracy z żaszkowskim stowarzyszeniem „Mystećka tołoka” przeprowadziło konferencję dla nauczycieli języka ukraińskiego i literatury szkół rejonu na temat: „Język ukraiński w kontekście historycznego postępu w umacnianiu niepodległości Ukrainy”. Dyrektor Żaszkowskiego Muzeum Historycznego O. J. Tiutiunnyk wygłosił referat „Historyczna droga kształtowania się języka ukraińskiego na ziemiach Ukrainy”. Główny specjalista żaszkowskiego wydziału sprawiedliwości W. P. Zinoruk oraz W. O. Krawczuk przeanalizowali ustawę Ka-Ka „O zasadach państwowej polityki językowej”. Kierownik pracowni plastycznej przy Żaszkowskim Domu Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości T. W. Kramarenko rozwinął temat funkcjonowania języka ukraińskiego w światowym środowisku językowym. Nauczycielka języka ukraińskiego T. M. Winicka zbadała kwestię „Język literacki a surżyk”. Wystąpili poeci, pieśniarze i zespoły artystyczne Żaszkowszczyzny. Dzień dobry, szanowna redakcjo! Jestem wiejską emerytką z obwodu chersońskiego, postanowiłam przyłączyć się do rozmowy o przestrzeni informacyjnej Ukrainy, w szczególności o Radiu Narodowym. Radio zawsze było obecne w moim życiu. Czasy się zmieniały, zmieniało się nasze radio. Niezmienny był i pozostaje wysoki poziom kulturalny Radia Narodowego. Tutaj jest wyborne ojczyste słowo, piękna muzyka. Gdzie jeszcze wieśniacy mogą posłuchać śpiewaków operowych? Gdzie jest na antenie niepowtarzalny „Teatr przed mikrofonem”? Znałam czasy, kiedy mogłam delektować się treściwymi audycjami kanału radiowego „Kultura”. A w zeszłym roku był jeszcze na antenie „Promiń”… Teraz został tylko Pierwszy Kanał (w przedziale od 10 do 17 godz. nie słychać go z odbiornika). Wieś przyzwyczaja się do strat. Prawie codziennie coś tracimy, gdzieś szkołę, gdzieś placówkę medyczną. W rejonie nieubłaganie zmniejsza się audytorium radiodyfuzji przewodowej. Ludzie, co dzisiaj dzieje się z nami na Ukrainie?! Żywność dla dzieci faszerują śmiertelnymi „dodatkami spożywczymi”, bezkarnie wycinają lasy, zaśmiecają ziemie, rzeki, powietrze, a teraz – także nasze dusze, ponieważ niszczone jest ukraińskie radio, żebyśmy nie słyszeli ani ojczystego języka, ani słowa Bożego, ani muzyki klasycznej, ani wystąpień przywódców ukraińskiej kultury, ani… – niczego duchowego. Tylko nędzna rosyjska pop-muzyka w rodzaju „Mama Luba, dawaj, dawaj…”, „Czym wysze lubow, tiem niżie pociełui”, „Ja choczu tiebia lubuju”, „Niz żiwota napołniajet lubowju” itd. pod muzykę na trzy nuty, którą co godzinę pod sprośne komentarze radiowych prezenterów puszczają na licznych stacyjkach radiowych, w szczególności w „Naszym (czyim?) radiu”. Nas brutalnie i cynicznie demoralizują i debilizują. Wiadomości już nawet w telewizji zamieniły się w kronikę kryminalną. Przestrzeń radiową zalała koitusologiczna oraz proktologiczno-ginekologiczna reklama, dzięki której już nawet sześcioletnie dzieci nauczyły się wymawiać takie słowa, jak erekcja, libido, orgazm itd. A my milczymy. Cierpimy wszystko, nawet drwiny z Konstytucji ze strony naszych „narodowych” wybrańców, którzy, nie wstydząc się kamer telewizyjnych, demonstrują całemu światu swoje oszustwa i, żyjąc wystawnie za nasze pieniądze, zdradzają interesy naszego kraju. Jak długo będziemy cierpieć? Domagajmy się szacunku! Przywróćmy swoje! Nie milczmy! Z poważaniem Raisa CHARYTONOWA, członkini NSPU. Kiedy po jakiejś wichurze coś dzieje się z drutami, milkną punkty radiowe, to monterzy proponują: „Ciotka, a „odetnijcie” Wy to radio, nie będziecie miały kłopotu! Oglądajcie telewizor…” I odcinają. Audytorium słuchaczy Radia Ukraińskiego jest znane, to ludzie starszego pokolenia. Młodsi słuchają stacji FM, nurkują w Internecie. A my cenimy jeszcze zwykłe audycje radiowe i przykro, kiedy je tracimy. Zgadzam się poprzeć inicjatywę społeczną „Przywróćmy Ukrainie ukraińskie radio”, ale niestety nie wiem, czym emerytka ze wsi będzie mogła pomóc. Chyba tylko prosić tych, od których to zależy na szczeblu państwowym: nie skracajcie ukraińskojęzycznej przestrzeni radiowej! Nie skracajcie nam życia (dlatego że boli…). Z wdzięcznością dla „Słowa Proświty” Ludmyła STRYŻKO, osiedle Iwaniwka, obwód chersoński. Oszuści puszą się Lesia PAŁAHYĆKA, młoda proświcianka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przysięga młodych

…ci wielu ogólnoukraińskich konkursów Roksolany Kalyn, literacko-muzyczna kompozycja „O mowo rodzima! Złota kołysko!” – Obwodowe liceum-internat dla uzdolnionych dzieci (kierownicy: Switłana Danyłyszyn, Olena Skydanczuk i Iryna Kupczak). Tańce „Wesołe Huculęta” i „Czukalowska polka” wykonał zespół tańca ludowego „Dzwoniczek” z Domu Kultury w Czukalowie, kier. Myrosława Cziumać. Z powitalnym słowem wystąpili przewodniczący Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA, członek zarządu OO WUT „Proświta” Bohdan Borowycz, Olha Baranecka, asystentka-konsultantka posła do Rady Najwyższej Ukrainy Olesia Donija, przedstawiciel Ogólnoukraińskiego Komitetu Ochrony Języka Ukraińskiego, przewodnicząca Stowarzyszenia Organizacji Społecznych Kołomyjszczyzny „Koło”, młoda proświatarka. Przygotowano dla nas wspaniały program koncertowy! „Przysięgę młodego proświatarza” złożyli Lesia i Ivan Palahicki. Na zakończenie święta nowej sile proświatowskiej wręczono zaświadcze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Apel «Precz spod moskiewskiego jarzma» Komitetu Obrony Ukrainy podpisali czytelnicy «Słowa Proświty»:

Początek w nr 10 z 2013 r. My, emerytowani nauczyciele, przyłączamy się do obywatelskiej inicjatywy „Precz spod moskiewskiego jarzma!” i wspieramy ją w całonarodowym poparciu. Łisowenko Tamara Mychajłiwna, Kotruca Iwan Illicz, wieś Serebrija, obwód winnicki. Obywatele Kremieneckiego Rejonu (obwód tarnopolski): 1. Jerusałymec Ołeksij Ołeksandrowycz 2. Jaremczuk Wołodymyr Borysowycz 3. Sikliciński Ihor Pawłowycz 4. Siklicka Klawdija Adamiwna 5. Pawluk Ruslan Iwanowycz 6. Daryna Nadija Andrijiwna 7. Patrja Nadija Hilarriwna 8. Traczuk Iryna Pietriwna 9. Meroniuk Serhij Olimpijowycz 10. Patrja Anna Diemianiwna 11. Jerusałymec Kateryna Hryhoriwna 12. Kozaczuk Jurij Hryhorowycz 13. Kozaczuk Oksana Ołeksijiwna 14. Kozaczuk Roman Jurijowycz 15. Obołonczyk Nina Feodosijiwna 16. Borysiuk Julija Mykołajiwna 17. Waszczenko Jakiw Iłarionowycz 18. Waszczenko Anna Archypiwna 19. Jaremczuk Jurij Wołodymyrowycz 20. Daryna Julija Wasyliwna 21. Holubowski Iwan Pietrowycz 22. Ptuszynski Jurij Wołodymyrowycz 23. Butynski Ołeksandr Wołodymyrowycz 24. Butynska Myrosława Antoniwna 25. Ptuszynska Larysa Iwaniwna 26. Iwaniuk Wołodymyr Iłarionowycz 27. Butynski Wołodymyr Fiodorowycz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Język w kontekście niepodległości

Uczestnicy konferencji przyjęli apel w obronie języka ojczystego skierowany do Prezydenta Ukrainy i przewodniczącego Rady Najwyższej, w którym wyrazili głębokie zaniepokojenie niepokojącym stanem języka ukraińskiego: nie jest przestrzegany art. 10 Konstytucji Ukrainy, gdzie stwierdzono, że jedynym państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński; uchwalona przez parlament ustawa Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej” zwiększyła niepokój o rozwój i ochronę naszego języka, ponieważ ma prowokacyjny charakter, tworzy napięcie społeczne i sztuczną konfrontację między różnymi grupami językowymi. Uczestnicy zgromadzenia nie mogą zaakceptować postanowień wspomnianej ustawy w dziedzinie nauczania i wychowania, w kwestii wyboru języka nauczania na podstawie oświadczeń rodziców i uczniów (studentów). Z praktyki wiemy, jak groźne i niekontrolowane mogą być wzburzone procesy. Skrajnie żałosne finansowanie oświaty spowoduje ruch po linii najmniejszego oporu w wyborze języka i wrócimy do sytuacji czasów ZSRR. W suwerennym państwie niedopuszczalna jest rażąca dysproporcja w używaniu języka państwowego i języków mniejszości narodowych (a w istocie rosyjskiego), co faktycznie zalało naszą przestrzeń eterową i przestrzeń wydawnictw drukowanych. Taka sytuacja stanowi zagrożenie dla suwerenności i niepodległości państwa. Zadeklarowane postanowienia o statusie języka ukraińskiego muszą mieć gwarantowane przez państwo mechanizmy realizacji we wszystkich sferach życia społecznego oraz wystarczające finansowe zabezpieczenie. Państwo powinno podjąć wszelkie działania w celu wypracowania skutecznych środków obrony przed aktami zewnętrznej ekspansji językowo-kulturowej oraz publicznej dyskredytacji języka ukraińskiego. Dziś Ukrainie jak nigdy potrzebne są jedność i porozumienie, duch patriotyzmu, mądra polityka jednoczenia, zdolna zmobilizować naród do rozwiązania najtrudniejszych problemów współczesności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Terytorium rozpowszechniania” rusyfikacji

Czytelnik naszej gazety Wiktor Kobzar ze wsi Switłohirske w rejonie krynyczańskim na Dniepropetrowszczyźnie zwrócił się do kierownictwa Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie przestrzegania statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego w murach samego parlamentu. Czytelnik zapytał, dlaczego przewodniczący frakcji parlamentarnej Partii Regionów Ołeksandr Jefremow na posiedzeniu rady porozumiewawczej przemawiał po rosyjsku, czyli w języku obcym, a nie państwowym. Wiktor Kobzar otrzymał odpowiedź na swoje pismo od frakcji deputowanych regionałów, podpisaną przez pierwszego zastępcę przewodniczącego frakcji Mychajła Czecziotowa. W tej odpowiedzi napisano, że na posiedzeniu „O. S. Jefremow mówił nie w języku obcym, lecz po rosyjsku”. Zatem regionałowie uważają, że język rosyjski, jeden z języków obcych na terytorium Ukrainy, jeden z języków mniejszości narodowych, z jakiegoś powodu nie jest już uważany za obcy. A uzasadniając wystąpienie w murach parlamentu przewodniczącego frakcji w języku rosyjskim, Czecziotow powołuje się oczywiście na ustawę językową autorstwa regionałów Kiwałowa–Kolesniczenki „O podstawach państwowej polityki językowej”. Czecziotow przytacza następujący cytat z ustawy: „Obowiązek stosowania języka państwowego lub wspieranie jego używania w tej czy innej sferze życia społecznego nie powinny być interpretowane jako zaprzeczenie lub pomniejszanie prawa do używania języków regionalnych lub języków mniejszości w odpowiedniej sferze i na terytorium rozpowszechniania”. Czecziotow tu wyraźnie przekręca, zaliczając do „odpowiednich sfer” i „terytoriów rozpowszechniania” także najwyższy organ ustawodawczy państwa — parlament. Przecież tutaj, jak i w innych instytucjach państwowych, przy wykonywaniu funkcji publicznych obowiązkowy jest wyłącznie państwowy język ukraiński. I nie trzeba zaliczać do „terytorium rozpowszechniania” rusyfikacji parlamentu niezależnego państwa. A dalej Czecziotow w ogóle przechodzi do ataku, dowodząc, dlaczego właśnie deputowany regionał nie tylko może, ale powinien mówić w murach parlamentu po rosyjsku. Czecziotow oskarża nawet naszego czytelnika, wyborcę, że ten narusza prawa regionała (cytujemy: „Kwestionując prawo posła ludowego Ukrainy — osoby publicznej, wybranej przez wyborców, którzy poparli program PARTII, jednym z punktów którego jest dążenie do wprowadzenia na Ukrainie drugiego języka państwowego — rosyjskiego”. Przynajmniej jest to otwarte przyznanie się do „dążenia” regionałów do wprowadzenia na Ukrainie drugiego języka państwowego — rosyjskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jak zmieniono zadania testowe z historii Ukrainy

Stepan BOJKO, laureat obwodowej nagrody Proświty im. M. Pidhirianki, Iwano-Frankiwsk. W Galicji sensacją stało się to, że Tabacznyk wyrzucił z zewnętrznego niezależnego oceniania (ZNO) także przedstawicieli „rozstrzelanego odrodzenia”. A zatem Stepan Bandera, Roman Szuchewycz, Jewhen Swerstiuk, Iwan Switłyczny i szereg innych postaci historycznych zniknęli ze szkolnego testowania wiedzy z historii Ukrainy. Wcześniej w 26. rozdziale programu „Ukraina podczas II wojny światowej” były pytania o Romana Szuchewycza, Stepana Banderę. Tak samo trzeba było wiedzieć o dysydentach: Alli Horskiej, Iwanie Dziubie, Linie Kostenko, Łewku Łukjanence, Jewhenie Swerstiuku. W rozdziale III „Ruś Kijowska w czasach rozbicia dzielnicowego. Państwo Halicko-Wołyńskie” zniknęły imiona syna Włodzimierza Monomacha, Mścisława, oraz Jerzego II Bolesława. W VI rozdziale „Ziemie ukraińskie w drugiej połowie XVI w.” zniknęło imię Herasyma Smotryckiego. X rozdział „Ziemie ukraińskie pod koniec XVII i w pierwszej połowie XVIII w.” nie wymaga już od uczniów charakteryzowania przebiegu wydarzeń walki narodowowyzwoleńczej hetmana Iwana Mazepy. W XII rozdziale „Ziemie ukraińskie w składzie Imperium Rosyjskiego pod koniec XVIII — w pierwszej połowie XIX w.” usunięto pojęcie „idea narodowa” i zdecydowano: uczniowie nie powinni charakteryzować „polityki Imperium Rosyjskiego wobec Ukrainy”. Zamiast tego mają charakteryzować „proces włączania ziem ukraińskich w skład Imperium Rosyjskiego”. XV rozdział „Ukraina Naddnieprzańska w drugiej połowie XIX w.” nie wymaga już od absolwentów określenia osiągnięć ruchu narodowego na ziemiach ukraińskich w składzie Imperium Rosyjskiego. Rozdział XVIII „Ziemie ukraińskie w składzie Imperium Rosyjskiego na początku XX w.” nie wspomina o niepodległościowcu Mykole Michnowskim. Ten sam rozdział nie wymaga już od uczniów określenia przyczyn i skutków wzmożenia ucisku narodowego w latach 1907–1914, mówienia o działalności i osiągnięciach działaczy ruchu narodowego. XX rozdział „Ukraina w I wojnie światowej” „wyrzucił” Kosta Łewyckiego, założyciela i przewodniczącego Rady Narodowej we Lwowie. XXII rozdział „Ukraina w walce o zachowanie niepodległości państwowej (1918–1920)” pozbył się Dmytra Witowskiego, generała-chorążego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Jurija Tiutiunnyka. W XXIV rozdziale „Sowiecka modernizacja Ukrainy (1929–1938)” zniknęło pojęcie „rozstrzelane odrodzenie”, a pojawił się sowiecki działacz polityczny, jeden z organizatorów Hołodomoru, Hryhorij Petrowśkyj. W XXVIII rozdziale zniknęli Dziuba, Switłyczny, Kostenko, Swerstiuk, Łukjanenko, Horska. W XXIX rozdziale „Ukraina w okresie zaostrzenia kryzysu systemu sowieckiego (1965–1985)” wyrzucono słowo „rusyfikacja”. Przedostatni rozdział „Rozpad Związku Radzieckiego i odrodzenie niepodległości Ukrainy” stracił Iwana Dracza. Nie bez powodu wśród studentów krąży anegdota o działaniach D. Tabacznyka: „Drodzy studenci! Spójrzcie na mapę. To Ukraina — błąd historii”. A może pojawienie się na świecie pana Tabacznyka to błąd, mówią nasi proświcianie. Na szczęście w Galicji mamy prawdziwą „Historię Ukrainy” Antina Łotockiego. Mój wnuk już się z niej uczy, a byłoby dobrze, gdyby dzieci całej Ukrainy ją znały. — Księgarnia dla Pani to coś więcej niż dom rodzinny. Otrzymuje Pani książki bezpośrednio z wydawnictw i oferuje je nam, czytelnikom… — Tak. Mamy bardzo dobrze ułożoną współpracę… Dzień pracy zaczynamy od przeglądu poczty elektronicznej. Otrzymujemy listę książek po prostu wspaniałych — z kijowskich wydawnictw „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, „Łybid”, „Smołoskyp”, „Duch i Litera”. A także z wydawnictwa Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, „Naukowa Dumka”, „Tempora” (powiedzmy, „Dziennik S. Jefremowa”), charkowskich — „Folio”, „Fakt”, „Akta”. Otrzymujemy także książki ze „Swiczada”, „Litopysu”, „Apriori” (Lwów), nieco z „BAO” (Donieck). — A co z cenami książek? Kto może je kupić? — Na przykład „Wspomnienia o Iwanie Franko” — 320 hrywien. Przy czym nasza marża jest minimalna. Byle tylko utrzymać lokal i mieć choćby minimalną pensję dla pracowników księgarni. Dobrze nam się współpracowało z Wierą Josypivną Sołowjową, byłą dyrektor wydawnictwa AKM. Potrafiła zorganizować sprawę. — Czy nadal pracujecie stabilnie? — Szczerze mówiąc, już nie tak stabilnie. Zubożeli ludzie w naszym społeczeństwie — i materialnie, i duchowo. — Jakie widzi Pani wyjście? — Potrzebna jest państwowa polityka ukraińskiego wydawnictwa książek. Ale to pytanie do resortu M. J. Azarowa. — Jak świadczą badania, obecnie na Ukrainie czyta się mniej niż w innych krajach… — Trudno powiedzieć. Ale nasze pensje nie wytrzymują żadnej krytyki. Czy ludzie przy takich zarobkach mogą pozwolić sobie na kupowanie książek za 100, 200 czy nawet 300 hrywien? Niezbędna jest właściwa polityka państwa w dziedzinie wydawniczej. Obecnie jest ona w istocie antypaństwowa. Jeszcze 3–4 lata temu książki kupowano lepiej. No, w końcu są inne księgarnie. A do tego internet, komputery… Choć książka elektroniczna nigdy nie zastąpi książek papierowych. Robi się ciepło, gdy czytasz „Trzysta wierszy” Liny Kostenko czy wiersze Mykoły Winhranowskiego. Proszę spojrzeć, jaki elegancki tomik Liny Kostenko! W każdej pracy musi być poświęcenie, zwłaszcza w poszukiwaniu gruntownego podejścia do pracy. — Jaki jest obecnie asortyment Pani księgarni? — W 1999 roku było 800 tytułów. Teraz — 8 tysięcy, dzięki rozszerzeniu asortymentu, pojawiają się nowe wydawnictwa. — Czy państwo przywróciło dotacje dla wydawnictw? — Jesteśmy zwolnieni z płacenia VAT. Mam na myśli ukraińskie wydawnictwa. To jedyna dotacja… — Co czytają? Klasykę, współczesnych? — Nie do końca możemy zaspokoić popyt. Nie ma książek Wasyla Stefanyka — tylko w „Bibliotece Szkolnej”. Nykołyszyn, dyrektor wydawnictwa „Apriori”, wydał książkę „Iwan Kernycki. Król strzelców”. Równolegle jest w sprzedaży książka Romana Horaka „Iwan Kernycki — poeta z Bożej łaski”. Popularna jest „Prywatna kolekcja” Wasyla Habora. Obecnie we wszystkich rankingach prowadzą książki M. Docyncia. — Współpracujecie z bibliotekami? — Na razie żadnej współpracy. Biblioteki są bez pieniędzy. Choć bibliotekarze często do nas przychodzą. Ale, jak by to powiedzieć, przychodzą i wzdychają, bo skąd mają wziąć pieniądze? — Czy kontaktuje się Pani z obwodowym zarządem edukacji? — Niestety nie. Oni nie szukają z nami kontaktu. — Może jest nadzieja, że uwagę na ukraińskie wydawnictwa zwrócą deputowani, przedstawiciele władz wykonawczych różnych szczebli? — Mnie na razie Pani pytanie śmieszy. Liczymy na siebie i nowe wydawnictwa — na przykład „Nasza Formuła”, popularnością cieszą się książki „Wydawnictwa Starego Lwa”, którego redaktorem naczelnym jest pisarka Mariana Sawka… Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK. Olga Ohryzło: „Powinna istnieć państwowa polityka ukraińskiego wydawnictwa książek”. Olga Ohryzło, kierownik lwowskiej spółki z o.o. „Ukraińska Księgarnia”, należy do tych księgarzy, którzy dobrze czują problem ukraińskiej książki: ludzie zaczęli mniej czytać, mniej kupować książek, a władców nie interesuje problem ukraińskiego wydawnictwa. Mamy nadzieję, że pytania, które zadał jej pisarz Bohdan Zalizniak, nie są obojętne także czytelnikom „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Odpowiedź Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii

W. Kobzar, ul. Surska 49, wieś Switłohirske, rejon kryniczański, obwód dniepropetrowski, 52340 Szanowny Panie Wiktorze! Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy rozpatrzył Pańskie wystąpienie, które wpłynęło wraz z pismem Administracji Prezydenta Ukrainy z 10.01.2013 nr 22/002368-04, dotyczącym braku transmisji programów Radia Ukraińskiego na falach średnich na terytorium obwodu dniepropetrowskiego, i informuje o następującym. Z powodu braku środków przewidzianych w Państwowym budżecie Ukrainy na rok 2013 na transmisję programów telewizyjno-radiowych, wytwarzanych na potrzeby państwowe (mniej niż 30 % potrzeb), w styczniu bieżącego roku Narodowa Spółka Radiowa Ukrainy tymczasowo zmniejszyła liczbę nadajników, które były wykorzystywane do rozprowadzania programów Radia Ukraińskiego na falach średnich. Obecnie pierwszy program Radia Ukraińskiego rozpowszechniają: charkowski nadajnik o mocy 150 kW na częstotliwości 972 kHz, mikołajowski nadajnik o mocy 250 kW na częstotliwości 972 kHz, donecki nadajnik o mocy 40 kW na częstotliwości 711 kHz. Poprawa transmisji programów Radia Ukraińskiego na falach średnich jest możliwa pod warunkiem wprowadzenia odpowiednich zmian do Państwowego budżetu Ukrainy na rok 2013. Dziękujemy za zrozumienie. Z poważaniem Zastępca Przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy D. W. Kraweczenko ko. Dawno nadszedł czas, by wyzwolić przestrzeń informacyjną Ukrainy spod obcych. Oto był dzień urodzin Szewczenki, a co zobaczyliśmy na ukraińskim ekranie? Nic! Jedynie rosyjskojęzyczna „popsa” i humoryści na czele z Zełenskim, którzy narzucają Ukraińcom niepełnowartościowość, tępotę, ciemnotę. Najlepszymi są „5 kanał”, także kanały TVi, ZIK, NTA, ale i tam przybywa rosyjskojęzycznych treści. Ukraina staje się przydatkiem Rosji, gdy Putin nagradza medalami Kiwałowa, Kolesniczenkę, Boldyriewa, Carkowa i innych bojowników o język rosyjski. A w jakim państwie oni zarobili swoje miliony? A do tego mają posiadłości w strefach chronionych Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W nienaszym eterze

Walentyna KONOWAŁENKO, Kijów Boleśnie czytać o położeniu naszej ojczystej prasy na Ukrainie. Nawet w stolicy gazet wydaje się po ukraińsku bardzo mało, nie mówiąc już o regionach, zwłaszcza o Krymie i Donbasie. Jacyś zdrajcy, Kolesniczenkowie i Kiwałowowie, dorwali się do władzy i szkalują ukraiński język, samą Ukrainę i jej kulturę. Chwała Bogu, udało się przywrócić radiokanały „Kultura” i „Promiń”, bo tylko tu można usłyszeć ojczystą mowę i pieśń. O telewizji. Syn opłaca mi cyfrową telewizję, mam 160 programów, ale zobaczyć tam coś po ukraińsku jest trud-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ich wyczyn rozgrzewa także nas

CZTERDZIEŚCI DNI PAMIĘCI Jakby tarcza duchowa… Nadia KYRIAN Zdjęcia autorki 16 marca w Hnatiwce w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim na miejscowej kaplicy odsłonięto tablicę pamiątkową, która zaświadcza, że „9 lutego 1918 roku we wsi Hnatiwka z ochotników sformowano oddzielny Oddział Zaporoski — pierwszą regularną formację zbrojną Ukraińskiej Republiki Ludowej. Z czasem oddział rozwinął się w Korpus Zaporoski Armii Czynnej URL, który odegrał jedną z wiodących ról podczas wojny wyzwoleńczej 1917—1921 lat przeciwko panowaniu bolszewickiemu i białogwardyjskiemu”. Odprawić nabożeństwo za dusze zmarłych żołnierzy przyszli księża z okolicznych cerkwi: dziekan ojciec Wasyl z Biłohorodki, ojcowie Petro z Łuki, Petro z Łyczanki, Wasyl z Petruszek, Kostiantyn z Huriwszczyny, Wasyl z Buzowej, Jarosław z Lisowego. Podczas nabożeństwa święci ojcowie podkreślali, że „olbrzymi ducha, których obecnie czcimy, swoim życiem dawali przykład nowym pokoleniom, jak trzeba żyć i kochać swoją ojczyznę. Mieli twardą wiarę w Boga, pamiętali słowa ewangelisty Jana: nie ma większej miłości na świecie, niż gdy ktoś duszę swoją odda za bliźnich swoich. Kiedy nad Ukrainą zawisło zagrożenie, zostawiali swoje rodziny, dobrowolnie zbierali się w oddziały i szli bronić ojczyzny. Pan Bóg strzegł ich i błogosławił, bo szli na świętą sprawę. Przez długi czas nie znaliśmy prawdy o tych wydarzeniach, ale obecnie jest możliwość zbadania archiwów z tamtych czasów. Ci powstańcy rozumieli, że idą na poświęcenie, którego nie wiadomo czy docenią; że walczą nawet za tych ludzi, którzy nie są świadomi tego, że są Ukraińcami, że swoją wolność i państwo trzeba bronić — za tych, którzy byli, są i będą. Ci, którzy będą — to my z wami. Na los każdego dziecka, które się rodzi, wpływają czyny jego rodziców — jeśli byli prawi, będzie łatwiej żyć i na odwrót. Tak samo jest u narodów. Jeśli u naszego narodu byli tacy olbrzymi ducha, bohaterowie, ich wyczyn rozgrzewa także nas, daje nadzieję, że Ukraina stanie się państwem europejskim, gdzie w szacunku są wartości, które zaleca nam Pan Bóg. Dzięki nim mamy przyszłość”. Pawło Podobied, koordynator inicjatywy charytatywnej „Heroika”, który bada archiwa, przypomniał o tragicznych styczniowych wydarzeniach 1918 roku. Po bitwie pod Krutami wojska Murawjowa zajęły Kijów. Resztki ukraińskich oddziałów, które wycofały się na zachód, skoncentrowały się w Hnatiwce i utworzyły formację, która z czasem odegrała znaczącą rolę w pierwszych zmaganiach wyzwoleńczych narodu ukraińskiego o niepodległość. Utworzony Oddział Zaporoski liczył około trzech tysięcy żołnierzy. Mimo że byli wyczerpani nieustannymi walkami, ci mężczyźni postanowili walczyć dalej przeciwko prawie 20-tysięcznemu wojsku moskiewskiemu Antonowa-Owsiejenki. Pawło Podobied zbadał ponad sto tysięcy zapisów ksiąg metrykalnych o zgonach w Kijowie i na Kijowszczyźnie w tych latach i był zszokowany okrucieństwami czerwonoarmistów, w szczególności wobec księży. O tym dowiedział się z dokumentu, na który natrafił w Kijowie w zasobach ministerstwa wyznań URL. Minister wyznań Iwan Ohijenko opisał fakty „wyzwolenia po bolszewicku”. Charakterystyczny jest los arcybiskupa Wasyla (w świecie Wasyl Dmytrowycz Bohojawłenski), biskupa czernihowskiego i nieżyńskiego. Rozstrzelany przez bolszewików w pociągu, ciało wyrzucono z mostu do rzeki, wieśniacy podnieśli je i pochowali po chrześcijańsku. Z czasem czerwonoarmiści wykopali go i spalili, bo wierni oddawali cześć mogile. — Zbadane przeze mnie zapisy świadczą — opowiedział Pawło Podobied — że tylko w Kijowie w ciągu kilku dni stycznia 1918 roku stracono ponad trzy i pół tysiąca ludności cywilnej. Na Kijowszczyźnie również działy się straszne rzeczy: czerwonoarmiści gwałcili kobiety, w mogiłach, które otwierano, znajdowano po 40—50 osób bez głów, bez nosa, bez uszu. To jest to, co siała czerwona armia. Ktoś powie: była wojna. Porównajmy: białogwardziści w 1918 roku na terytorium Kijowszczyzny rozstrzelali kilkadziesiąt osób, żołnierze armii URL stracili siedmiu (pięciu bolszewickich agentów w Worzelu, dwóch tych, którzy sympatyzowali z ideami monarchistycznymi w Kijowie). Oto taka proporcja. Armia URL zbierała się w pięść, aby zachować zasady moralne, które były w młodym państwie ukraińskim. Obecnie znaleziono dokumenty, że w Hnatiwce pochowano pięciu żołnierzy armii URL, w Petropawliwskiej Borszczahiwce trzynastu, w Bojarce sześciu… Poszukiwania trwają. Bolszewicy ich wykopywali i spalali, mogiły plądrowali, zasypywali wapnem, aby nawet ślad nie pozostał. Dzisiaj czcimy ludzi, którzy w niezwykle ciężkich warunkach nie opuszczali rąk i walczyli. Andrij Kowalow, przedstawiciel Związku Oficerów Ukrainy, opowiedział, że u Ławrentija Pochylewycza, krajoznawcy, byłego pułkownika armii carskiej, znajdujemy wspomnienie, że Hnatiwka — to jedna z byłych osad żydowskich. Tutaj nie było świątyni prawosławnej. Z decyzji Świętego Synodu wzniesiono właśnie tę kaplicę, aby odprawiać nabożeństwa żałobne za zmarłych. Właśnie w tej wsi powstaje sztab armii URL. Nasze siły zbrojne zaczęły formować się w ukrainizowanych oddziałach jeszcze w 1917 roku. A tutaj zostały sformalizowane dokumentalnie. Tutaj pojawił się pierwszy czynny korpus armii, która broniła Ukrainy. To była armia ludzi wysokiego ducha moralnego i chrześcijańskiego. Prości wiejscy księża z różnych zakątków Ukrainy razem z korpusem URL wyruszali w boje. Symboliczne, że tablicę pamiątkową odsłonięto właśnie na kaplicy. Tutaj służono nabożeństwo na cześć założenia tego korpusu. Obok kaplicy był szpital armii URL i odprawiano nabożeństwa za kozaków, którzy są pochowani na tym cmentarzu. Chyba nie ma parafii na Kijowszczyźnie, gdzie obok świątyni nie byliby pochowani kozacy czy starszyzna armii URL. Obowiązkiem cerkwi jest wspominać tych ludzi. Najświętszy patriarcha Filaret kilka miesięcy temu pobłogosławił, aby przy każdej świątyni Patriarchatu Kijowskiego stawiać znak pamiątkowy na cześć żołnierzy poległych za wolność Ukrainy. Na cześć żołnierzy URL zabrali głos profesor, pierwszy zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy Serhij Łytwyn, Serhij Błoszczanewycz, przedstawiciel narodowej kompanii „Obołoń”, od Bojarskiej organizacji ukraińskich nacjonalistów Ihor Suprunenko, od miejscowej Horenickiej rady wiejskiej deputowana Tamara Bihun. Dzięki niestrudzonym krajoznawcom-badaczom stopniowo odkrywana jest prawdziwa historia, imiona dotąd nieznanych bohaterów, którzy, mamy nadzieję, będą należycie uczczeni. Zimno jakoś na duszy. Zimno i niepokojąco. Oto jeszcze jedna jasna ukraińska dusza poleciała w nieznany świat Nawii, wyfrunąwszy z fizycznego świata w świat niebieski, i, chyba gdzieś tam, na niebie, płynie Drogą Mleczną. Dla nas, wszystkich tych, którzy znali i szanowali tego wspaniałego człowieka, Hennadija Josypowycza Udowenkę, pozostał smutek i ból straty. Wałerij FRANCZUK, artysta, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Mówią, że Bóg zabiera najlepszych i to chyba prawda. Całym swoim życiem i pracą Hennadij Josypowycz zasłużył na jasną pamięć i nasze pełne wdzięczności słowo. Kiedy jeszcze żył, w sercu była jakaś pewność, jakby duchowa tarcza. Wywodzący się z silnych chłopskich korzeni, był człowiekiem inteligentnym, wysoce przyzwoitym, doświadczonym dyplomatą, subtelnym politykiem z ukraińską duszą. Działacze takiego formatu jak on robili wszystko, co możliwe, aby Zło nie opanowało Ukrainy, ale niestety takich oddanych ludzi staje się coraz mniej, a źródło, które zawsze zasilało potężną rzekę ukraińskiego ducha, ukraińskiej kultury, im dalej, tym bardziej zamula się przez antykonstytucyjne ustawy, jest zatruwane przez obecnych możnowładców poprzez skolonizowaną kulturowo-informacyjną przestrzeń narodową… Z kim zostajemy my, jeszcze póki żywi, tutaj, w tym „Raju na ziemi”, jak pisał nasz prorok Taras Szewczenko? Czy wielu jest wśród nas, Ukraińców, tych niezawodnych i oddanych, którzy stając w pierwszych szeregach bojowników o ukraińską Ukrainę, poświęcając dla wspólnego dobra to, co osobiste, dobrym słowem czy silnym ramieniem wesprą sprawę narodową? Trzymam w rękach list z podpisem Hennadija Udowenki, napisany na początku lat 2000. Jego słowa wtedy, w niełatwym dla mnie czasie, wsparły mnie i dodały pewności co do potrzeby i słuszności tego, co robię. Tak, był dla mnie jednym z tych głównych punktów odniesienia, które nie pozwoliły zboczyć z wybranej przeze mnie czy przez Pana dla mnie twórczej drogi i dodały sił, by iść dalej, nie zważając na kłujące ciernie na szlaku, szczególnie dotyczy to mojego cyklu prac „Rozkołysane dzwony pamięci”. Zawsze będę pamiętał jego mądre słowa i dobre oczy, będę bezgranicznie wdzięczny za terminowe i skuteczne wsparcie. Z reguły spotykałem się z nim na otwarciach moich wystaw indywidualnych, poświęconych pamięci ofiar wielkich głodów na Ukrainie. Była to cząstka także jego pamięci, którą pragnął zachować dla przyszłych pokoleń. Hennadij Josypowycz urodził się w przededniu Wielkiego Głodu, w 1931 roku. Rok 1933 zmiótł z niwy życia miliony Ukraińców, ale jemu pisane było wtedy przeżyć i osiągnąć wysoki urząd. I każdym swoim czynem, każdą myślą i słowem utwierdzał prawo Ukraińców, aby była „w swoim domu swoja i prawda, i siła, i wola”. Dlatego bez przesady można go nazywać wybitnym Ukraińcem, patriotą i wiernym synem swojej ziemi. Oto dlaczego jakoś zimno i trwożnie mi na duszy, smutno bez tego drogiego dla mnie, dla nas człowieka. Zimno i trwożnie… Niech delikatnym puchem przyjmie Jego ciało w swoje łono ziemia ukraińska, o której prawdę i wolność walczył całe swoje życie. A Droga Mleczna na niebie niech przyjmie Jego jasną duszę, gdzie już tak obficie zasiano niegasnącymi światłami płomiennych ukraińskich działaczy, oświetlając i ogrzewając tych, którzy kroczą w przyszłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Służę narodowi ukraińskiemu!..»

Wojskowy Instytut Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego, Żytomierski Instytut Wojskowy im. Serhija Korolowa, Akademia Wojsk Lądowych im. hetmana Sahajdacznego, Charkowski Uniwersytet Sił Powietrznych im. Kożeduba, Kolegium Wojskowo-Morskie Akademii Marynarki Wojennej im. Nachimowa, Kijowski Liceum Wojskowe im. Bohuna… Nazwy tych – i nie tylko tych – wojskowych zakładów kształcenia rozbrzmiewały w stołecznym Domu Oficerów, gdzie odbywał się finałowy etap Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jaćyka w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Wojskowi kończą swój językowy maraton nieco później niż uczniowie i studenci. A jeszcze później finiszuje turniej w diasporze, gdzie wręczenie nagród zwycięzcom i laureatom przypada na Dzień Niepodległości Ukrainy. Po napisaniu prac przez uczestników finałowych zmagań konkursu odbyło się wręczenie im nagród za wyniki wstępnego etapu. Otrzymali oni wyróżnienia Firmy Farmaceutycznej „Darnica”, korporacji „Obołoń” oraz fundacji im. Bahrianego (USA). „Jubilatów” w wojskowych mundurach powitali i obdarowali prezentami dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NANU, doktor filologii i przewodniczący jury konkursu Pawło Hryćenko, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy, przewodniczący rady nadzorczej turnieju Wiktor Baranow oraz sekretarz NZPU Serhij Hrabar. „Służę narodowi ukraińskiemu!..” – brzmiało z ust każdego wyróżnionego, a te słowa nabierały symbolicznego znaczenia. Biło z nich, podobnie jak z młodych, mądrych twarzy, światło energii nadziei na przyszłość. Prasowa służba Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Towarzystwo «Proświta» na Zakarpaciu w przeszłości i teraźniejszości

Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Oddziału Obwodowego «Proświty» im. T. Szewczenki, kandydat nauk historycznych Przez stulecia ludność Zakarpacia (a «historyczne Zakarpacie» obejmowało znacznie większe tereny niż obwód o tej samej nazwie obecnie, włączało części Wschodniej Słowacji, Północno-Wschodnich Węgier oraz północy Siedmiogrodu) była odcięta granicami państwowymi od innych ziem ukraińskich, doświadczała, niezależnie od tego, w skład jakiego państwa wchodziła — czy to Królestwa Węgierskiego, Księstwa Siedmiogrodzkiego, czy to imperiów Austriackiego i Austro-Węgierskiego — surowego ucisku narodowego ze strony węgierskich kręgów panujących. Węgierski szowinizm i polityka Bezterminowy przewodniczący Zakarpackiej «Proświty» (1920—1939) Julij Braszczajko madziaryzacji szczególnie nasiliły się po przekształceniu Cesarstwa Austriackiego w 1867 roku w dualistyczne Austro-Węgry. W odróżnieniu od Galicji i Bukowiny, które weszły w skład jej części austriackiej, w której pewne prawa mniejszości narodowych były zapewnione, Zakarpacie weszło w skład węgierskiej (Królestwo Węgierskie), w której, oprócz Węgrów, inne narody, z wyjątkiem Chorwatów (którym nieco «pozwalano»), żadnych praw narodowych nie miały. Oficjalną polityką na Węgrzech było: wszyscy powinni być Węgrami. Dlatego surowo tłumiono najmniejsze próby przejawów narodowych, z wykorzystaniem metod siłowych przeprowadzano madziaryzację. Doszło do tego, że zgodnie z ustawami Apponyiego z 1907 r. i 1909 r. szkolnictwo na Zakarpaciu w całości zostało przeniesione na język węgierski, a w 1915 r. nawet zakazano cyrylicy. W aspekcie społeczno-ekonomicznym kraj był najbardziej zacofanym regionem imperium, a sytuacja narodowo-kulturalna zakarpackich Ukraińców — najgorsza spośród wszystkich innych grup terytorialnych narodu ukraińskiego, które wchodziły w skład Rosji czy Austro-Węgier. Dla przeciwdziałania madziaryzacji ważną rolę odgrywało zachowanie etnicznej samoidentyfikacji rdzennej ludności Zakarpacia, ze świadomością, że za Karpatami żyje ten sam naród. Próby działaczy narodowo-kulturalnych i kościelnych stworzenia w tym celu organizacji oświatowej rozpoczęły się jeszcze w połowie XIX w., jednak węgierskie kręgi panujące stawiały surowe przeszkody. Dlatego tylko trzy lata zdołało przetrwać założone w 1850 roku Preszowskie Towarzystwo Literackie im. Jana Chrzciciela (wydali 12 książek). Działalności następnej organizacji — Towarzystwu św. Bazylego, założonego w 1864 r. z inicjatywy greckokatolickich biskupów mukaczewskiego i preszowskiego I. Popowycza oraz J. Hahania — stawiano tyle przeszkód, że w 1871 roku zakończyło ono swoje istnienie. Nie wychodziła także jego gazeta «Swit» (założona w 1867 r.), szego prezydenta T. G. Masaryka, który deklarował «tymczasowość» włączenia Zakarpacia w skład Czechosłowacji, uznawał, że żyje tu gałąź narodu ukraińskiego, uważał «Czechosłowację za opiekuna Rusi» i był gotowy «odstąpić to opiekunstwo, gdy naród ukraiński stanie się narodowo zjednoczony», następny prezydent E. Beneš uważał, że należy robić wszystko, aby kraj należał do CSR wiecznie. W tym celu władza stosowała starą imperialną politykę: «dziel i rządź». Wykorzystano niedokończenie z wyżej wymienionych przyczyn ukraińskiego budowania narodu, obecność na Zakarpaciu nurtów rusofilskich i rusińskich. Rusofilstwo wspierali galicyjscy i bukowińscy rusofile-emigranci oraz rosyjscy białogwardziści, z których wielu osiedliło się w kraju. Wsparcie finansowe udzielały im służby specjalne Węgier i Polski, ponieważ rządy tych krajów były wrogo nastawione do ruchu ukraińskiego. Dlatego w ciągu lat 20. i 30. życie społeczne kraju charakteryzowało się walką ideową między nurtem ukraińskim a rusofilskim i powiązanym z tym ostatnim nurtem «autochtoniczno-rusińskim». Ta sytuacja była korzystna dla kręgów władzy CSR. Jeśli na początku rząd praski sprzyjał ukraińskiemu nurtowi kulturalnemu, to z czasem przeszedł do wspierania rusofilstwa i rusinizmu, które dezorientowały ludność. Ideę utworzenia na Zakarpaciu Towarzystwa «Proświta» po raz pierwszy omówiono na naradzie działaczy narodowo-kulturalnych (M. Hryhaszij, J. Braszczajko, A. Stefan, A. Twordyło, H. Strypski, A. Wołoszyn i in.), która odbyła się w mieszkaniu ks. A. Wołoszyna 30 grudnia 1919 r. Tutaj stworzono komitet organizacyjny, który miał przygotować projekt statutu. Zebranie założycielskie zaplanowano na 29 kwietnia 1920 r. w budynku żupanatu, lecz kiedy jego uczestnicy przyszli tam po nabożeństwie w katedrze, okazało się, że salę zajęli uzbrojeni w kije prowokatorzy, których wynajęli rusofile. Dlatego zebranie trzeba było przenieść. 9 maja 119 delegatów wybrało organy kierownicze, zatwierdziło statut Towarzystwa «Proświta». Na przewodniczącego wybrano adwokata Julija Braszczajkę, który niezmiennie zajmował to stanowisko do 1939 roku. Do zarządu (Wydziału Głównego) weszli: ks. Augustyn Wołoszyn — dyrektor Użhorodzkiego Seminarium Nauczycielskiego — zastępca przewodniczącego; Wasyl Hadżega — ponieważ następny po śmierci I. Popowycza biskup-madziaron Stepan Pankowycz zabronił jej prenumerować. W swojej polityce szowiniści osiągnęli pewien sukces. Bowiem znaczna część zakarpackiej inteligencji, zwłaszcza duchowieństwo, była zmadziaryzowana. Z 508 greckokatolickich księży z 6 żup Rusinami nazwało się 72, z 831 nauczycieli — tylko 97. Pod koniec lat 80. XIX w. dla oporu przeciw madziaryzacji zaczyna formować się nurt narodowski. Jego legalnym centrum staje się Towarzystwo św. Bazylego, które udało się odrodzić pod koniec 1896 r. Od 1897 r. zaczyna ono wydawać gazetę «Nauka». Lecz nieustannie istniało zagrożenie jego zakazania jako organizacji społecznej, więc narodowcy poszli na podstęp. Wykorzystali obecność na Węgrzech ustawy o wolnej działalności spółek akcyjnych, więc zakładają akcyjne towarzystwo wydawnicze «Unio», któremu przekazali cały majątek Towarzystwa św. Bazylego. «Unio» kontynuowało wydawanie «Nauki», a także zapoczątkowało druk książek oświatowych «dla ludu», kalendarzy. Liderem narodowców staje się ks. Augustyn Wołoszyn. Choć warunki funkcjonowania «Unio» były skrajnie trudne, jednak właśnie ono położyło pierwsze fundamenty pracy oświatowej. Wielu jego działaczy utrzymywało kontakty z galicyjskimi działaczami ukraińskimi, lwowską «Proświtą», a proboszcz wsi Skotarskie ks. Omelian Stefan w 1897 roku (według innych danych w 1896 r.) zakłada czytelnię, na wzór czytelni proświtańskich Galicji. Wkrótce półlegalne kółka-czytelnie stworzono w Górnych Wereckach, Lipczy, Rachowie, Jasinie. Włączenie Zakarpacia w 1919 roku w skład Czechosłowacji istotnie zmieniło sytuację. Z jednej strony, to państwo było bodaj najbardziej demokratycznym w Europie Środkowej, legalnie działały w nim partie polityczne, organizacje społeczne. Na Zakarpaciu przeprowadzono szereg reform, z których większość miała pozytywne skutki, wiele zrobiono dla podniesienia poziomu edukacji, opieki medycznej, kultury ogólnej. Ale władza CSR aż do jesieni 1938 r. nie wypełniała zobowiązań traktatu z Saint-Germain oraz konstytucji czechosłowackiej dotyczących autonomii Zakarpacia. Większa jego część została wydzielona w kraj administracyjny «Ruś Podkarpacka», ale poza jego granicami znalazła się ukraińska Preszowszczyzna, którą oddano Słowacji. W odróżnieniu od pier- kanonik kapituły Mukaczewskiej eparchii greckokatolickiej; ks. Wiktor Żeltwaj — profesor seminarium nauczycielskiego; Iwan Pańkewycz — profesor gimnazjum w Użhorodzie; Porfyr Medwid — dyrektor Seminarium Sierot w Użhorodzie; Myron Strypski — podżupan użhorodzki; Mykoła Tworydło — agronom; Awhustyn Sztefan — profesor gimnazjum w Użhorodzie (od 1922 r. — dyrektor Akademii Handlowej w Mukaczewie); Mykoła Dołynaj — lekarz; Stepan Kłoczurak — redaktor; Wołodymyr Szuba — pracownik Banku Podkarpackiego. W kolejnych latach niektórzy wycofali się z pracy, więc do kierownictwa w dalszym ciągu wchodzili: Mychajło Braszczajko, Fedir Rewaj, Wołodymyr Byrczak, Wasyl Hrendża-Doński, Wasyl Kłympusz, Ołeksandr Markus, Łuka Demian, Iwan Hryha, Wasyl Łar, Pawło Kukuruz, Mychajło Nowakiwski, Iwan Hryć, Antin Diwnycz, Illa Cokan, Mychajło Maruszczak, Dmytro Nimczuk, Roman Stachura, Dmytro Struk, Iwan Romanczenko, Ołeksa Prychodko i inni. Zgodnie ze statutem, głównym celem działalności towarzystwa było „kulturalne i gospodarcze podniesienie ludu podkarpacko-ruskiego, przede wszystkim wychowanie go w duchu moralnym i patriotycznym”. Stworzono szereg komisji: organizacyjną, muzealno-biblioteczną, wydawniczą, teatralną, muzyczną, wydział literacko-naukowy, referenta ds. organizacji budowy Domu Ludowego „Proświty” i inne, które miały organizować pracę w odpowiednich kierunkach. Zaskoczona niezwykle niskim poziomem kulturalnym pokrewnej ludności słowiańskiej, administracja czechosłowacka na początku, jak zaznaczano, wsparła i przekazała znaczne środki na działalność „Proświty”, na przykład w budżecie państwowym na 1922 r. przewidziano stałą subwencję w wysokości 80 000 koron oraz nadzwyczajną w wysokości 1 miliona koron. Wsparcie władz i wielki entuzjazm patriotycznej inteligencji pozwoliły „Proświcie” szybko nawiązać aktywną pracę. Po wsiach tworzone są czytelnie, które stają się lokalnymi ośrodkami i centrami życia społecznego i kulturalnego. Przy nich zakładane są biblioteki, kółka teatralne, chóry, straże pożarne, spółdzielnie kredytowe itp. W miastach, a czasem i w dużych wsiach, tworzone są filie „Proświty”, które koordynują działalność czytelni. Już w 1920 roku zaczęły działać filie i czytelnie w Berehowie, Jasinie, Chuście, Pereczynie, Wierchnich Wereckach, Wołowem, Biłkach, Kosiwskiej Polanie, Dowhem, Ruskiej Mokrej, w 1921 roku — w Stawnem, Czornoholowej, Wołowcu, Kanorze, Kajdanowie, Czynadijewie (powiat berehowski), Weriacach (powiat uhoczański), Bohdanie, W. Byczkowie, Kałynach, Wilchiwcach, Dubowem, Izkach, Rachowie i in. W 1929 roku „Proświta” miała 4 filie, 176 czytelni i ponad 11 tysięcy członków. Na październik 1936 r. „Proświta” obejmowała: 1 centralę, 13 filii (jedna na Przeszowszczyźnie), 234 czytelnie — łącznie 248 jednostek strukturalnych. W dniu przeprowadzenia Wszechproświatowego zjazdu w Użhorodzie 17 października 1937 roku przy filiach „Proświty” działało 135 kółek teatralnych, 94 chóry, 44 kółka sportowe, 12 orkiestr dętych, około 17 tys. członków. Ważne znaczenie miało założenie 15 stycznia 1921 r. pierwszego profesjonalnego ukraińskiego teatru na Zakarpaciu, który otrzymał nazwę „Ruski teatr towarzystwa „Proświta”. W sierpniu 1921 r. na jego czele stanął Mykoła Sadowski, a po dwóch latach Ołeksandr Zaharow. W repertuarze były przedstawienia „Natalka Połtawka” I. Kotlarewskiego, „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę” M. Kropywnyckiego, „Beztalanna” i „Najmyczka” I. Karpenki-Karego, „Szelmenko-dienszczyk”, „Swatanie na Honczariwce” H. Kwitki-Osnowjanenki, „Ukradzione szczęście” I. Franki, „Zaporozec za Dunajem” S. Hułaka-Artemowskiego, „Cyganka Aza”, „Marusia Bohusławka”, „Za dwoma zającami” oraz „Taras Bulba” M. Staryckiego, „Nazar Stodola” T. Szewczenki i wiele innych. W teatrze pracowali tak znani artyści, jak Mykoła Pewny, Nina Pewna, Fedir Hoszowski, Mychajło Biłyczenko, Iwan Romanczenko, Mykoła Czyrski, Jarosław Barnycz, Fedir Bazylewycz, Mykoła Arkas, bracia — Awhustyn i Jewhen Szerehijowie. W czasie swojego istnienia teatr pokazał ponad tysiąc przedstawień, co miało ogromny wpływ także na uświadomienie u Zakarpatczyków poczucia jedności z całym narodem ukraińskim. Z powodu problemów finansowych w 1929 roku teatr zakończył działalność, jednak w czytelniach funkcjonowało niemało amatorskich kółek teatralnych. W 1936 roku bracia Szerehijowie stworzyli przy chustskiej „Proświcie” teatr „Nowa scena”, który w listopadzie 1938 r. otrzymał status Ukraińskiego Państwowego Teatru Narodowego. Jednym z pierwszych kroków komisji muzycznej było założenie Ruskiego Chóru Narodowego, którym wkrótce pokierował Ołeksa Prychodko. Co ciekawe, chór od samego początku był tak popularny, że zapisywali się do niego także czescy urzędnicy, nawet wicegubernator kraju Peter Ehrenfeld. W 1924 roku chór liczył 220 członków i stał się impulsem do tworzenia zespołów chóralnych przy czytelniach „Proświty” w całym kraju. Na połowę lat 30. w 94 chórach proświatowych naliczono 2730 śpiewaków. Tylko w 1933 roku dali oni 440 koncertów. Jednak, począwszy od 1923 r., stosunki między „Proświtą” a rządem czechosłowackim pogarszają się. W tym samym roku powstało „Obśczestwo im. Aleksandra Duchnowicza”, które stało na pozycjach rusofilskich. Od tego czasu między dwoma towarzystwami kulturalno-oświatowymi toczyła się zacięta walka o wpływy na ludność. Oficjalne władze zaczęły bardziej wspierać nurt rusofilski i, odpowiednio, „Obśczestwo im. A. Duchnowicza”. W 1924 roku gubernatorem Rusi Podkarpackiej mianowano rusofila Antona Beskida. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wernadski i nasza noosfera

— Iwanie Fedorowyczu, jakoś cicho i niezauważalnie na Ukrainie odbywają się obchody jubileuszu Wernadskiego: kilka publikacji w prasie, jubileuszowa sesja Zgromadzenia Ogólnego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i okrągły stół w Instytucie Historii oraz rozpropagowane wyrzuty Azarowa, którego rząd przeznaczył na te wydarzenia grosze, że Ukraińcy, rzekomo, nie szanują założyciela Ukraińskiej Akademii Nauk. — Rzeczywiście, Azarow przyszedł na zebranie i zrugał Ukraińców, chociaż i Akademia, i Komisja ds. opracowania spuścizny naukowej uczonego wraz z Rosyjską Akademią Nauk od dawna pracują nad jego archiwami. W warunkach żebrańczego finansowania udało się nawet co nieco wydać, stworzono film. O tym opowiadał mi Mykoła Żułynski. Władza u nas jest „liberalna”: świętujcie sobie, Ukraińcy, obchodźcie… Dokładnie tak samo było w zeszłym roku z obchodami 190-lecia znanego na całym świecie ukraińskiego oświeceniowca-humanisty, filozofa i poety Hryhorija Skoworody. Gdyby nie kilku entuzjastów, i tego by nie było. Być może tak jest nawet lepiej. Być może trzeba, żeby sami ludzie wspominali i oddawali cześć, wiążąc nić pamięci narodowej. Musimy się kooperować, bo jeśli będzie to robić państwo, to będziemy na poziomie tego państwa, jakim ono obecnie jest. — Wernadski, potomek dawnych ukraińskich rodów starszyzny, człowiek po europejsku wykształcony, w jednym ze swoich zapisów dziennikowych przedstawia myśl, że społeczeństwo dzieli się na dwie rasy — budowniczych i niszczycieli. Do tych pierwszych zalicza przede wszystkim świadomą inteligencję, która wyznaje prymat wysokiego intelektu i szerokiej kultury. Czego nie zawsze można powiedzieć o naszej inteligencji, która stale znajduje się w stanie ruchów Browna. Czy może my, z braku tychże cnót, stoimy na progu rozpadu tej rasy? Inaczej jak wyjaśnić, że na czele naszego państwa znajdują się niszczyciele? — Ale mimo wszystko, cały czas wyłaniają się jacyś entuzjaści, tworzą wokół siebie tak ciekawe pole siłowe pełnych poświęcenia ludzi, którzy niestrudzenie i stale wykonują społecznie ważną pracę, imponują i zasilają swoją energią innych. Do takich należeli Borys Woznycki, Mychajło Sikorski… Tacy ludzie wykonują wielką pracę i ona wokół nich kręci się, wciągając w swój wir ludzi nieobojętnych. I ten proces jest nieskończony w czasie, imponuje ciągłością narodzin nowych działaczy i przekonuje cię, że nie wszystko jeszcze stracone… To jak potężne źródła, które wybuchają to w jednym, to w innym miejscu, i ta żywa woda narodu istnieje. To święta prawda. — Sporadycznie źródła takie jak Skoworoda, Szewczenko, Łesia Ukrainka, Franko rzeczywiście powstają na narodowym gruncie, ale nie ma potężnej fontanny… Według Wernadskiego wspólnoty ludzkie jako cząstka noosfery stale generują energię, której nam do kardynalnych zmian, zapewne, brakuje? — Wszystko robi się w swoim czasie. Wszystko to jest zrozumiałe i znane — energia nie rodzi się na pustym miejscu i bez śladu nie znika. Ta energia istnieje, gromadzi się przez 12—15 lat. Zbiera się, zbiera i wybucha. Jeśli na ten czas były gotowe siły intelektualne i kulturalne, to ona, — taka czy owaka, a narodziło się państwo Ukraińskie. A potem, po kuczmiwszczyźnie, wybuchła przecież Pomarańczowa Rewolucja?! To potwierdzenie tego, że nasza energia kipi, zbiera się do kupy i potem niechybnie wybuchnie. Chcecie, żeby było to szybciej? A kto nie chce? Niestety, to jak nowe życie, które kobieta musi urodzić po 9 miesiącach noszenia. Czasami może w szóstym, siódmym czy ósmym... Ale nie zawsze bywa ono zdrowe i szczęśliwe, tak myślę. — Prawdy oczywiste, że istnieją prawa rozwoju społecznego. Ale historia świadczy, że nie wszystkie społeczeństwa, w których powstawały masy krytyczne, mogły skorzystać z tego momentu… — Z tego skorzystali wcześniej Polacy, potem Finowie, jeszcze w latach 20. XX wieku, potem Czesi, Słowacy. W 1917 roku nie byliśmy gotowi. Tak, mamy pretensje do Hruszewskiego, Petlury, Jefremowa, Wynnyczenki. Znając niby wszystkie okoliczności tamtego czasu, do dziś dziwię się, jak zdołali zrobić nawet to, co zrobili. Nie mam do nich pretensji, bo starali się każdy na swój sposób w miarę własnych sił. — To rzeczywiście byli neofici, z których zdecydowana większość nawet własnego życia nie miała, wszystko — dla przyszłości, w imię idei narodowej. W odróżnieniu od młodych, socjalistów, eserów, do których przyłączył się i Hruszewski, którzy nie wypuszczali z rąk także własnych praktycznych interesów. Na wzór pewnej części obecnych profesjonalnych patriotów. W takich warunkach górę bierze praktyczna, czepialska szarzyzna, która rozkrada energetykę naszej przyszłości. — Ale ona nie zniknęła, a rozeszła się wszędzie, rozlała się po całym narodzie, który można nazywać ukraińskim. Nawet teraz, kiedy od czasu do czasu słucham stacji radiowej „Era”, słyszę, jak wypowiadają się nauczycielki, lekarze. To mówią ukraińscy inteligenci i ja rozumiem, że przeżywają oni wszystko to, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Pomimo swojej nędznej pensji w wysokości tysiąca – półtora tysiąca hrywien! Oni nie o tym mówią, a o kulturze, o języku, o tym, jak zachować państwo. To już wielka sprawa! I najbardziej pociesza, kiedy słyszysz to z Doniecka czy Ługańska… W zeszłym roku w listopadzie byliśmy na obchodach jubileuszu Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego w Doniecku. Na ich spektakle już na kilka tygodni wcześniej nie można kupić biletów. Tam chodzi cały rosyjskojęzyczny Donieck. Mimo panującej tam atmosfery, istnieje tam środowisko, które chce słyszeć ukraińskie słowo. Do tego włączają też dzieci, które zabierają ze sobą. To niezwykle interesujące. — W dziedzinie zachowania, ochrony i odrodzenia życia narodowo-kulturowego aktywnie działają także na Ługańszczyźnie, zwłaszcza obwodowa „Proświta”: stale mają jakieś wydarzenia kulturalno-artystyczne, konkursy, prezentacje. A niedawno otworzyli sklep z ukraińską książką… Zatem idee Wernadskiego, zgodnie z którymi następuje akumulacja ludzkiej energii, zwłaszcza tych, którzy mieszkają na tarczy krystalicznej (a to Słobożańszczyzna i Ukraina Centralna, znaczna część Wołynia i Południa), potwierdzają niezmienny rozwój wydarzeń… — Wiecie, że niedaleko od siebie mieszkali Borys Hrinczenko i Ołeksandr Dal, autorzy dwóch słowników — ukraińskiego i rosyjskiego. Ale jeden pracował na wielkość narodu ukraińskiego, drugi, chociaż nie był Rosjaninem z pochodzenia, — rosyjskiego. — Prawdopodobnie odgrywa tu rolę pamięć narodowa. Wernadski, którego Rosjanie wszędzie propagują jako swojego uczonego, kiedy Anglicy zaproponowali mu wyjazd z Krymu za granicę, notuje myśl, że nie wyobraża sobie swojej nauki poza kontekstem narodowym. — To w nim żyło prezydentstwo Akademii Nauk, którą się opiekował, a i genetyczne ukraiństwo w nim nigdy nie umierało, raz po raz ożywając. Zmuszony do przeprowadzki do Moskwy, zdawał się o nim zapomnieć, — choć przypomnijmy, jakie to były czasy! — i dopiero pod koniec życia zaczął nostalgicznie interesować się ukraiństwem. Wernadski szczerze dziękował Bohomolcewi za te zbiory Szewczenki, które mu wysyłał. I kilka razy dopytywał się u Bohomolca, a gdzież Krymski, „chcę tego człowieka widzieć, stęskniłem się za nim”. A ten udawał, jakby nie widział tych listów i kilka razy mu nie odpowiadał. A to było, kiedy Krymski został przez Moskwę wysłany na zesłanie, gdzie zmarł. To ten Krymski, z którym tworzyli Ukraińską Akademię i który podarował mu zbiór poezji „Gałąź palmowa” i napisał: „Najdroższemu mojemu przyjacielowi i najlepszemu człowiekowi, jakiego kiedykolwiek znałem, akademikowi W. I. Wernadskiemu dedykuję tę książeczkę swoich wierszy…”. Bardzo go szanował i kochał. Stosunki ich są wzruszające i to szczególnie uderza na tle stosunków Jefremowa i Hruszewskiego, między którymi była wojownicza nieustępliwość i brak akceptacji. — Dotknęliśmy zasad moralno-etycznych ukraińskiej inteligencji. Wydawałoby się, niezwykle mądrzy, wychowani ludzie, mają wspólny szlachetny cel, ale kiedy sprawa przechodzi na płaszczyznę interesów osobistych, wtedy na wierzch wyłazi to małostkowe, podłe… — Czytaliście trzy powieści Lewka Riznyka: o Szeptyckim, Hruszewskim, France? Te trzy postacie połączone są jedną ideą i on przekonująco dowodzi, że pomimo wszystkich relacji, które były między profesorem a doktorem Franką, w gruncie rzeczy były one przyjazne, choć żeńska połowa robiła swoje, by ich rozdzielić. Ale wszystko to odciska piętno na wspólnej sprawie. — Po co zagłębiać się w historię, spójrzmy na teraźniejszość. Nie będziemy wspominać Tabacznyka, tutaj dawno wszystko jest jasne. Mamy jeszcze takiego sobie akademika, byłego spikera W. Łytwyna. Nie będziemy dotykać wartości jego prac historycznych. Za jakiś czas człowiek oskarżony o plagiat, który dzisiaj publicznie obiecywał nie podpisywać antyukraińskiej, antykonstytucyjnej ustawy o językach, a jutro po cichu ją podpisał, wkrótce być może będzie pretendował na miejsce Wernadskiego w NAN Ukrainy. Będzie wpływał na dalszy rozwój całego życia nauki. Jakaż wtedy będzie ta nauka? — Mamy w ogóle zdumiewającą sytuację. Jeśli wziąć pod uwagę kształtowanie się państwa ukraińskiego, zaczynając od pierwszego prezydenta, drugiego, trzeciego, czwartego, to rozpatrując ich w ten sposób, nawet bez lupy, strasznie w ogóle staje się o istnienie państwa. I wszyscy to rozumieją. — Zatem takie państwo mamy… — To co? Wyrzec się tego państwa, wyrzec się tych prezydentów i, jak pisze Stepan Kołesnyk, „przesiewać wolę”? Zamiast oziminy, która się nie udała, bo wygniła, pobita mrozem, trzeba jaryną siać. Ale trzeba mieć najpierw doborowe ziarno! — Trzeba! I ono jest, narodziło się. Przykład życia i działalności Wernadskiego — czyż to nie jest to doborowe ziarno, które warto siać w świadomość ukraińskiego społeczeństwa? — Niestety, wszystko to zamieniło się, jak pan powiedział, w kilka publikacji prasowych i korporacyjny jubileusz struktury, do której należał Wernadski. Pan próbuje szerzej to rozpatrzyć. Zgadzam się, robić to trzeba było nieco inaczej. Ale w naszych warunkach to nie jest takie proste. Swego czasu miałem pomysł — pójść do Patona, żeby stworzyć szereg wielkich encyklopedii, na wzór tych, które teraz wydają o Szewczence. Ale przecież pieniędzy władza nie daje. Można by taką samą encyklopedię Dowżenki, Kosmiczną, Wernadskiego zrobić. Jesteśmy nieporadni, dlatego Rosjanie nas wyprzedzają, przywłaszczając naszą sławę i dumę — Wernadskiego, Korolowa, innych wybitnych działaczy nauki i sztuki. Takie encyklopedie to bardzo wielka sprawa. To byłoby sadzenie młodych drzew, szkółka, skąd z czasem następne pokolenia te drzewa rozsadziłyby i to byłby prawdziwy gęsty intelektualny gaj. I tutaj Wernadski jest superpotrzebny, bo to światowa wielkość, która wyrosła i uformowała się na światowych osiągnięciach nauki i kultury, ale przede wszystkim na rodzimej, ukraińskiej. Przecież w jego rodzinie, zwłaszcza dzięki matce, święcie szanowano ukraińską historię, język, pieśń. — Co musimy zrobić, aby wprowadzić prace Wernadskiego, jego idee do obiegu naukowego? Żeby pracował na przyszłość Ukrainy? — Przynajmniej trzeba by wydać jego dzieła w języku ukraińskim. Czy nawet te, o których mówiliśmy. Jeśli porównać to, co wydano po rosyjsku, i to, co po ukraińsku, to tam ich dziesiątki, setki razy więcej wydawano i wydaje się. Jak przybliżyć go do ukraińskiego serca, ukraińskiej duszy? Choćby jakieś podstawowe rzeczy wydać. Kiedy czytałem jego dziennik, wpadłem na pomysł, żeby wziąć i wybrać najważniejsze rzeczy i wydać po ukraińsku. Wernadski zbadał, odkrył i daje nam możliwość spojrzenia na biosferę, na noosferę, na wszystkie te różnorodne kosmiczne światy jako współzależną i organiczną jedność. Jego nauka to klucz do zrozumienia, jak radzić sobie samym ze sobą. Trzeba nauczyć się, obrazowo mówiąc, rozróżniać martwą i żywą wodę — podstawę życia. Trzeba, żeby ta życiodajna woda wysokiego intelektu i naszej kultury od czasu do czasu skrapiała naszą duszę i serce. ...Mnie uderza, kiedy dowodzą, że na Marsie wody nie ma, a wcześniej była. Prawdopodobnie życie, które istnieje na Ziemi, zapoczątkowane zostało z tej marsjańskiej kwaśnej wody. Ona tam zniknęła. Możliwe, że Marsjanie wiedzieli o tym i, skazani na koniec, przesiedlili się do nas z wami. Pan o tym nie myślał? Rozmawiał Mykoła CYMBALUK Już od kilku dziesięcioleci Wołodymyr Wernadski, który ukończył półtora wieku, dosłownie prześladuje Iwana Dracza „wspaniałością i niezaspokojeniem swojego szczególnego umysłu, wyjątkową uczciwością i sumiennością swojego intelektu”. Jak pisze w eseju „O najlepszym z ludzi” i potwierdził w naszej rozmowie, stara się nie przegapić żadnego wydarzenia, które jest związane z pierwszym prezesem Ukraińskiej Akademii Nauk. Równie starannie śledzi i zbiera wszystkie publikacje, książki samego Wernadskiego oraz o nim. Szczególny zachwyt wywołały u Iwana Fedorowycza dzienniki, które Wołodymyr Iwanowycz pisał przez 67 lat, począwszy od 14. roku życia aż do samej śmierci w 1945 roku. Niestety, przez lata niepodległości Ukraina zdołała w latach 1994—1997 wydać jedynie małą cząstkę myśli twórcy nauki o noosferze, genialnego Ukraińca — 2 tomy diariusza z lat 1917—1921 w znikomym nakładzie 1000 egzemplarzy. Dla porównania: „arcydzieła”, na których okładkach widnieją nazwiska Ł. Kuczmy i „profesora” W. Janukowycza, zostały wydane w nakładzie kilkudziesięciu tysięcy. Ci ostatni pozostawiają po sobie okradzioną, zanieczyszczoną, znieważoną noosferę Ukrainy; W. I. Wernadski, którego szanuje cała ludzkość, daje nam zrozumienie i nadzieję, jak zachować siebie i otaczający świat, przekazując go potomnym doskonalszym i bezpieczniejszym. Wokół tego toczyła się nasza rozmowa z filozofem ziemi i literatury Iwanem DRACZEM w jego biurze towarzystwa „Ukraina i świat”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Kobiety-opiekunki Olesia Honczara

DO 95. ROCZNICY URODZIN OLESIA HONCZARA Lesia STEPOWYCZKA, pisarka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Kiedy umarł Homer, siedem starożytnych greckich miast — Chios, Smyrna, Salamina, Kolofon, Rodos, Argos i Ateny — spierało się o zaszczyt bycia jego ojczyzną. Strony dziennikowych zapisków Olesia Terentijowycza stawiają filozoficzny wielokropek w dawnej dyskusji między dwoma sąsiednimi obwodami: czyjże więc jest Ołeś Honczar? „Dociekliwie pytają — skądże w końcu: z Połtawy czy z Dniepropietrowska? I stamtąd, i stamtąd. Tata i mama pogodzili…” — zanotował pisarz. Ale jeśli dokładniej, urodził się przyszły klasyk literatury ukraińskiej w domu przy ulicy Pietrozawodskiej, w Łomiwce, „...A ja napiszę Ukrainie, słońcu jej i stepom” która wchodziła w administracyjny obszar miasta Jekaterynosławia (obecnie Dniepropietrowska). Urodziła Dniepropietrowszczyzna, a wychowała Połtawszczyzna — tak już się stało w jego półsierocym losie. Poeta, prozaik pozostaje w książkach, w wierszach, w swoim Słowie. Tak, ale nie tylko. „Wer den Dichter will verstehen, soll zu seiner Heimat gehen”, — powiedział Heinrich Heine. — „Kto poetę chce poznać, musi iść do jego domu…” Miałem szczęście bywać w trzech domach Olesia Terentijowycza. Są one różne, jak różne są okresy jego życia. Niemało wiemy o Olesiu Honczarze, życie jego jest starannie zbadane i dokładnie opisane, lecz w trzech jego domostwach jest takie c o ś, czego nie przeczytasz w książkach o nim. Tutaj trzeba przyjeżdżać, aby poczuć samemu powietrze, ducha, duszę rodziny Honczarów… A także — zrozumieć rolę i obecność w jego losie kilku ważnych, przełomowych kobiet — najbliższych i najdroższych — babci, siostry i żony, które niczym trzy anioły-stróże pomogły mu zaistnieć, wypełnić misję Twórcy i Obywatela na ziemi. Życie wielkiego pisarza Olesia Terentijowycza Honczara jest rozjaśnione światłem i ciepłem tych trzech opiekunek. Mama, Tetiana Hawryliwna Honczar-Biliczenko, obdarowawszy życiem swojego synka 4 kwietnia 1918 roku, zmarła 26 grudnia 1920 roku, kiedy przyszły pisarz nie skończył jeszcze trzech lat. Jak wiadomo, ojciec Terentij Sydorowycz Biliczenko niedługo potem przyprowadził do domu nową żonę, klasyczną złą macochę dla dzieci-półsierot, Saszy i jego siostry Szury. Babcia Prisyna — jasny anioł dzieciństwa Olesia. Pół roku po śmierci mamy Saszy jego dziadek ze strony matki, Hawryło Wasylowycz Honczar ze wsi Sucha, głowa rodziny Honczarów, powiedział do syna Jakowa: „Jedź do Biliczenków i bez chłopca nie wracaj!” Jakow Hawrylowycz przyjechał do Jekaterynosławia i zabrał małego Saszę do Suchej. Chłopca zapisano w radzie wiejskiej na nazwisko rodziny matki — Honczar, a z czasem z Saszy stał się Olesiem (tak nazwała go nauczycielka w szkole). W Suchej znajduje się jeden z trzech domów pisarza, być może najważniejszy. Tutaj kochano sztukę i sami tworzyli piękno. Dziadek Hawryło rzeźbił w drewnie i do dziś zachowały się jego ręcznie wykonane cuda — ława, krzesełka, skrzynia, a brat dziadka czarował nad skrzypcami. Honczarów nazywano po wiejsku „cieślami”. Wujek Jakow, choć był przewodniczącym rady wiejskiej, chodził do cerkwi, śpiewał w chórze cerkiewnym. Wśród takich krewnych, na tle rajskiej przyrody wschodziła jego gwiazda, kształtowała się dusza od drugiego do siedemnastego roku życia, wypatrując swojej przyszłości. A czekały na niego i „okopy nad Rosią”, i więzienie na Chołodnej Górze, i front, i alpejska wyprawa wojenna z kompanią moździerzy na Zachód, i „młoda sława „Sztandarowców”, i „młoda Wala”, i nagrody państwowe, i spotkania z Józefem Stalinem, i „golgota „Soboru”, i Zgromadzenie ONZ w Nowym Jorku. Wszystko było jeszcze przed nim… Magia starych fotografii na ścianach prowadzi intuicję widza do tych jedynych możliwych wniosków — tutaj żyli i żyją dobrzy ludzie. Babcia ze strony matki Prisia, jasny anioł dzieciństwa Olesia, jego pierwsza Opiekunka. „Babcia — najdroższa osoba, która była dla mnie jak obraz samego narodu”, — napisał pisarz o niej. Proste dotknięcia babcinych sękatych, spracowanych palców, jej czułe dłonie zastąpiły dwuletniemu malcowi matczyne ręce. Biednej mamusi, która nadwerężyła się, piłując drzewo, jeszcze tam, wtedy, w Łomiwce… Babcia Prisia (1861—1947), Prisyna Jewstachiwna, pochodzi z rodziny chłopów pańszczyźnianych, przywieziono ją do Suchej z linii charkowskiej (największego targu niewolników na Ukrainie w XIX wieku), niepiśmienna, ale bardzo uzdolniona kobieta, przędła, wyszywała. Miała dobre usposobienie, kochali ją krewni, synowe, sąsiedzi. Dzieciństwo Olesia było rozjaśnione ciepłem i czułością jej serca i głosu. Śpiewała wnukowi kołysanki, żałowała, głaskała po głowie jasnowłosego chłopca, kąpała w lubczyku i w miłości. Opowiadała małemu Olesiowi bajki, prawdziwe historie, słyszane od starych ludzi. Wodziła go do cerkwi, na chór. „W dzieciństwie byłem bardzo religijny. Najpierw dzięki babci, — napisze później w swoim dzienniku. — I to uczucie, które od tamtej pory pozostało, nie raz potem pomagało mi w życiu i twórczości”. Babcia Prisyna, która bajkami, pieśniami ludowymi, modlitwą, miłością zastąpiła Olesiowi matkę, sama nie wiedziała, że pielęgnuje duszę przyszłego wielkiego pisarza, Dom w Suchej — prawie taki, jak w dzieciństwie Olesia marzycielską, wrażliwą, ludzką, utalentowaną, nieogarnioną… Siostra Szura. Łomiwka. Łomiwka (dawniej wieś, obecnie Dniepropietrowsk), ulica Klubna 25. Zagroda-muzeum, w którym żyje na tym świecie od 1914 roku miła, przyjazna siostra pisarza Ołeksandra Terentijiwna Sowa, „babcia Honczar”, jak z czułością nazywają ją dniepropietrowcy-siczosławcy. Druga po babci Prisii niestrudzona Opiekunka Olesia, siostra Szura. Ta, która straciła go, dwulatka, nie z własnej woli, a spotkała się już z siedemnastoletnim charkowskim studentem. „Ołeś jak przyjechał w 1935 roku wtedy do nas, przed Wniebowstąpieniem, ja go po raz pierwszy dorosłym po Suchej zobaczyłam, idziemy my wieczorem ulicą, a na naszej cerkwi puszczyki siedzą i tak krzyczą, a braciszek mówi: „Puszczyki nieszczęście wróżą”. A następnej nocy bolszewicy już cerkiew zburzyli”, — wspomina dzisiaj jego siostra Szura. Ołeksandra Terentijiwna opowiada, że Ołeś był wychowany w wierze chrześcijańskiej, w 1933 roku kupił od biednej obcej babci, która potrzebowała kawałka chleba, Biblię. W latach wojny przechowywała się ona w domu krewnych na Połtawszczyźnie, a po wojnie on przewiózł ją do domu siostry w Łomiwce na Dniepropietrowszczyźnie i czytał za każdym razem, gdy tutaj przyjeżdżał. Ostatni raz był tutaj w 1984 roku, a Biblia do dziś leży na półce z książkami w łomiwskim domu. — A kiedy Ołeś wrócił z wojny, pytam go: „Powiedz mi, braciszku, czy Bóg istnieje? Bo tutaj mówią, że trzeba się go wyrzec” — wspomina siostra Szura. — A on mi na to: „No a ty sama wierzysz?”. Mówię: „Na tyle, na ile to rozumiem, na tyle wierzę”. A on mi: „No to wierz!”. Tak powiedział. A jeszcze opowiadał takie rzeczy: „Na froncie idziemy do ataku, wokół mnie chłopcy padają jak snopy, a mnie kule się nie imają. Myślę, że ktoś się za mnie modli, albo babcia, albo siostra…”. Bojownik-czerwonoarmista Honczar miał rację, obie jego opiekunki drżały o niego. Z rozmowy z Ołeksandrą Terentiwną Sową: — Oczywiście, modliłam się za braciszka, całą wojnę, dniem i nocą. I babcia nasza się modliła i ciągle go wypatrywała. A jakież to było szczęście, gdy Ołeś wrócił z frontu! Opowiadał, jak jechał pociągiem, pod koniec czterdziestego piątego roku, i zasmucił się. A sąsiad w wagonie pyta: „Czemu się smucisz, żołnierzu?”. — „A nie wiem, dokąd mam jechać, czy do babci na wieś na Połtawszczyznę, czy do siostry do Dniepropietrowska?”. — „A siostra twoja dobra, ładna?” — pyta sąsiad. — „I dobra, i ładna, a tylko że ja przed wojną byłem studentem Uniwersytetu Połtawskiego…”. — No i jak to się rozwiązało z tymi uniwersytetami? — Przyjechał do nas do Łomiwki, byłam taka rada, taka rada, że nie wiem, gdzie go posadzić i czym częstować. Mówię: „Ty do nas na stałe, braciszku?”. A on: „Ja nie wiem, trzeba przecież naukę kontynuować w Połtawie!”. A mój mąż Hawryło mówi mu: „A po co ci Połtawa, czyż u nas nie ma takiej szkoły jak tam? Zostań, nie będziesz nam przeszkadzał. O, zajmij ten mniejszy pokój, będzie twój, łóżko jest i stół do pisania”. Tak u nas został. Poszedł na Uniwersytet Dniepropietrowski, tam przyjęli go bez egzaminów”. Siostra dbała o domowe zacisze i spokój ducha brata, naprawiała jego żołnierski kitel, szynel i buty, w których Ołeś chodził na uczelnię. A nocami, przy świetle lampy naftowej, pisał w maleńkim pokoiku „Modry Kamień”, i „Alpy”, i „Błękitny Dunaj”, i „Złotą Pragę”. Żwawo paliło się w piecu, a piecyk, jeden na dwoje, ogrzewał oba pokoje. Taka właśnie jest ona, Szura, jak z ludowej pieśni, starsza siostra, która „siodło znalazła, konia osiodłała”. Od 4 kwietnia 2003 roku na domku, w którym mieszka siostra pisarza, wisi tablica pamiątkowa, na której napisano: „Tutaj w latach 1945—1947 mieszkał i pisał swoje utwory Ołeś Terentijowycz Honczar”. Łagodna, bezinteresowna Ołeksandra Terentiwna Sowa, siostra Szura, od dawna znana uzdrowicielka chorych mieszkańców Łomiwki, i nie tylko ich, ale i przyjezdnych — leczy modlitwą i słowem. U niej „na przyjęciu” można zobaczyć i znanego aktora, i deputowanego, młodych nowożeńców i 4 kwietnia 2013 roku Ołeksandra Terentiwna, starsza siostra Ołesia Honczara, skończy 99 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

starszych ludzi. Ołeksandra Terentiwna nie bierze pieniędzy od odwiedzających, a jeszcze poczęstuje ich gruszkami z „Olesiowej gruszy”. A na Boże Narodzenie cieszy się, gdy przychodzą kolędnicy i hojnie obdarowuje ich smakołykami. Pali się lampka przed starodawnym ikonostasem, trzaskają drewienka w piecyku. Wszystko tak, jak było za życia Olesia. Jego stół, łóżko, etażerka z książkami, stare fotografie na ścianach i… świeży numer „Literaturnej Ukrajiny”. Siostra Szura denerwuje się za każdym razem, rozwijając gazetę, mówi: „a nuż tam coś o braciszku przeczytam”… 4 kwietnia tego roku Ołeksandra Terentiwna przygotowuje się do świętowania 99 lat. Radośnie, że na świecie żyje taka Sprawiedliwa, od której ludziom robi się jaśniej i cieplej. Walentyna Honczar — muza, żona, sekretarz Walentyna Daniłiwna Honczar — trzecia Berehynia Olesia Honczara — Kobieta, których jest mało. Nowoczesna, aktywna, niesie w sobie coś takiego, czego nie mają inne. Patrzę na nią i nie rozumiem, ile ma lat. Słucham jej i zachwycam się. To kobieta bez wieku. Ona jest poza czasem. Od pani Walentyny wieje czymś tak pięknym, co nigdy już nie wróci. Jakimiś barwnymi sukienkami z krepdeszynu, które nosiły po wojnie w dalekich latach 50. nasze mamy. Jakimiś koralami, tajemniczymi kamykami, które ona czasami daruje znajomym kobietom. Wieje niegasnącą, niewiędnącą młodością i kobiecością. Kobieta-retro. Energetyka starych fotografii, gdzie są młodzi, z mężem, w stepie szerokim, uśmiechnięci, harmonijni, podpowiada, ile miodu było w owych naddnieprzańskich macierzankach. A oto małżeństwo z małą córeczką przy kozackim soborze w Nowomoskowsku. Szczęście młodości, które przechodzi w dojrzałą, pełną zaufania niezawodność. Rodzina szczęśliwych, harmonijnych ludzi. Cichy głos, powściągliwość, życzliwość dla ludzi, biznesowy styl komunikacji, świeży manicure, obuwie na niewysokim obcasie, elegancka sukienka, delikatny makijaż, przyjemny, zadbany wygląd — oznaki prawdziwej nowoczesnej damy. Opanowanie i chód angielskiej arystokratki. Taka jest w stolicy, taka jest w Dnieprze, w rodzinnej Łomiwce, myślę, że taka byłaby i na pustyni. Takich manier muszą uczyć się nasze dziewczęta i kobiety. A ta kobieta-stepowczyni z Naddnieprza, tak czarująco-kobieca, ma czego nauczyć wszystkich. Przede wszystkim męstwa. Jak nie skomleć, nie nudzić rozmówcy swoimi chorobami, problemami, niepowodzeniami. U takich kobiet „nigdy nic nie boli”, są zawsze uśmiechnięte, równe, nie wychodzą z brzegów. To nazywa się godnością, ludzką i kobiecą. Nie znałam osobiście Olesia Terentiowycza Honczara. Bóg zesłał mi tę radość i luksus — znać i rozmawiać z jego żoną. Zdarzało mi się niejednokrotnie bywać w domu u Honczarów w słynnym budynku „Rolitu”, który znajduje się przy ulicy Bohdana Chmielnickiego. Widzieć gabinet Olesia Terentiowycza, portret klasyka z ludzkim uśmiechem, jego półki z książkami. Większość książek napisano w tym fotelu, przy tym stole. Wielkiemu Pisarzowi wyrastały skrzydła do nowych i nowych twórczych wzlotów, bo za plecami stała ona, jego Muza, Żona i Sekretarz. Zawsze gotowa wysłuchać, drukować, poprawiać, służyć wspólnej sprawie, która nazywała się Ukraina, Literatura, wreszcie Kariera męża. Ona taką pozostała. I dowodzi tego już wiele lat po jego śmierci, porządkując i wydając dzienniki, listy i książki swojego męża. Zdarzało się rozmawiać z Walentyną Daniłiwną o nowych projektach literackich, przywozić jej książki i pozdrowienia od bliskich z Dniepra. Zawsze interesuje się życiem związku pisarzy i życiem kulturalnym regionu, nowościami książkowymi, przebiegiem świąt literackich. Prenumeruje „Literaturną Ukrajinę” i „Słowo Proświty”, czyta nowe alternatywne wydania. Znajduje czas i siły, by przyjść na wieczór literacki dnieprzańskiej pisarki-ziomkini w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, powiedzieć dobre słowo o jej utworach. Walentyna Daniłiwna bierze aktywny udział w pracach jury Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej im. O. Honczara dla młodych utalentowanych pisarzy, która jest prestiżowa i odbija się szerokim echem. Rezultatem takiej współpracy jest także laureatstwo młodych utalentowanych autorów z Dnieprzańszczyzny. Jednym z ostatnich, znanych mi ciekawych projektów międzynarodowych, który Walentyna Daniłiwna wspierała od strony ukraińskiej, jest projekt „UKRAINE” berlińskiego czasopisma „WOSTOK”, które przygotowało i wydrukowało cztery wydania specjalne poświęcone Ukrainie. Dzięki koordynatorskim i organizacyjnym wysiłkom Walentyny Daniłiwnej odnaleziono kilkudziesięciu utalentowanych pisarzy i dziennikarzy na Ukrainie, którzy przedstawili swoją Ojczyznę zachodniemu niemieckojęzycznemu czytelnikowi jak najlepiej. Walentyna Daniłiwna jest zawsze mile widzianym gościem w Dnieprze. Pamiętam jej wystąpienia na konferencji naukowej poświęconej 85-leciu DNU oraz 90-leciu Olesia Honczara w Pałacu Studentów, w telewizji obwodowej, na odsłonięciu pamiątkowego popiersia jubilata. Prosta, otwarta, radosna, elegancka. Wspiera konstruktywne pomysły, cieszy się świętem i ludźmi, gotowa pomóc. Znana jest gościnność Walentyny Daniłiwnej, która nigdy nie wypuści cię, nie częstując smacznym barszczem, pierożkami. W styczniu 2006 roku siedzieliśmy u niej przy stole z pisarką Natalią Dziubenko-Meys przy kieliszku czerwonego wina i rozmawialiśmy o literaturze. Natalia przeczytała swój wiersz, poświęcony Walentynie Honczar na znak wdowiej solidarności. Wydaje się, że Walentyna Honczar zrobiła jedną rzecz, której nie było za życia jej męża. Nie przestając być i teraz jego sekretarzem, napisała i wydała na 90-lecie męża książkę wspomnień o Olesiu Honczarze „Jestem pełna miłości…” i przyjechała z nią do Dniepra na zaproszenie administracji Narodowego Uniwersytetu Górniczego. Sadziła wierzbę na podwórku uczelni, darowała swoją książkę. Jako redaktor naczelna czasopisma „Siczosław”, byłam szczęśliwa, że ta proza Walentyny Honczar ukazała się u nas w jubileuszowym wydaniu specjalnym Honczara nr 1(15)—2008 pod tytułem „Łomiwka” jednocześnie z książką w stolicy. W ten sposób żona pisarza sama stała się pisarką. Tę prozę czyta się jednym tchem. Szczególnie wzruszają strony poświęcone poznaniu przystojnego studenta uniwersytetu, niedawno zmobilizowanego czerwonoarmisty Olesia Honczara z urodziwą studentką tej samej uczelni Valą Małą. Chodzili tymi samymi korytarzami, chodzili, a jak się okazało, mieszkali na jednej ulicy. Znak losu. „Kiedy pojawił się pod koniec 1945 roku na wydziale Oles — czytamy w książce Walentyny Honczar, — studiowałam wtedy na trzecim roku filologii. Jego pojawienie się było prawdziwą sensacją. Wtedy, po wojnie, chłopców na wydziale filologii prawie nie było — jeden, dwa, trzy… i na tym koniec. Frontowiec, przystojniak, pisze wiersze… Czyż nie ideał dla każdej dziewczyny, która marzy o rycerzu na białym koniu, swoim wybranku, tym jedynym, który na całe życie… Dziewczyny z naszego oddziału i starszych roczników zakochiwały się w nim, bez nadziei na wzajemność. Jedna z moich bliskich przyjaciółek, przepełniona emocjami, jakoś wyznała mi: „Ja za niego gotowa byłabym umrzeć…” W przerwach między wykładami dziewczęta błąkały się po korytarzach gmachu w pragnieniu, by go spotkać… On miał dziewczynę. Ona miała chłopaka. Lecz los prowadził ich i sprowadził na wspólną ścieżkę. Oto jak pisze o tym brzemiennym w skutki spotkaniu z przyszłym narzeczonym i mężem Walentyna Honczar: „A wieczorem na ulicy Klubnej 20 już się spotkaliśmy… Nie ma takich słów, by opisać to uczucie, które nagle zapłonęło w mojej duszy. To było coś nieodkrytego… W duszy zapłonęły iskry… przeniknęły mnie, przeszyły na wskroś prądy najwyższego napięcia. To był wybuch, wybuch o niesłychanej sile. Ten mój stan — był poza granicami ludzkiej mowy… Nie znajdziesz chyba w żadnym słowniku takich słów, by opisać ten nieznany mi, dotąd nieprzeżyty wybuch emocji, który został mi nie inaczej jak przez kogoś podarowany. Przyjęłam to jako dar niebios. Przed spotkaniem z Olesiem wydawało się, że zaznałam prawdziwej miłości z tym moim chłopakiem, ale czyż można porównywać, stawiać obok to, co było, i to, co się ze mną teraz dzieje? W jednej chwili przejrzałam: z tamtym, innym, to była tylko naturalna potrzeba, nieodparte pragnienie młodej dziewczyny, by kogoś kochać, jak u poety powiedziano: „Jaskółki latają, bo się latać chce, I Hannusia kocha, bo przyszła pora…” Dziwne, nieznane uczucie ogarnęło duszę…” Walentynie Daniłiwnie pisane było wielkie szczęście rodzinne, macierzyńskie. Piękna szczerość pisarki, dzięki której dowiadujemy się o tym, co skryte: „Pierwsze miesiące, a nawet i lata naszego wspólnego życia — to była trudna szkoła przetrwania i próba wytrzymałości naszej miłości. Staraliśmy się odnajdywać w każdym z nas nowe cechy, pokonując te wewnętrzne przeszkody, które nas oddalały. Uczyliśmy się poskramiać wybuchy irytacji. Uczyliśmy się niedostrzegalnego wychowania emocji, żeby nie zbladł, nie rozmył się w codzienności różowy opar naszych relacji… Proces docierania się i dopasowywania do siebie był skomplikowany, nie ukryję tego, tym bardziej że Ołeś widział siebie w roli rzeźbiarza, a mnie, zapewne, w roli gliny, z której będzie lepił mój ukształtowany charakter według swojego wyobrażenia i zrozumienia. Ktoś kogoś musiał sobie podporządkować…” Dziś uniwersytet, w którym studiowali Ołeś i Walentyna, nosi jego imię. A także biblioteka naukowa, ulica, szkoła sztuk. W DNU im. Olesia Honczara otwarto świetlicę Olesia Honczara, a w NHU — Centrum Kultury Języka Ukraińskiego im. Olesia Honczara. Studenci i doktoranci, naukowcy i pisarze badają jego utwory. Co roku w Dnieprze na bazie tych dwóch uczelni odbywają się ogólnoukraińskie konferencje naukowe, poświęcone twórczości Olesia Honczara. Zewnętrzny spokój Walentyny Daniłiwny może czasem zmienić się w lekkie wzburzenie, gdy słyszy o czymś, co jest poza granicami jej rozumienia i sumienia — bezczelny artykuł dziennikarza, nieudolne, niezdarne słowo czy gest paparazzi. Strach przed wolnością słowa człowieka z systemu totalitarnego? Nie do końca. Żona, wdowa gorliwie przechowuje pamięć o Olesiu Terentijowyczu, popularyzuje jego twórczość i to jest naturalne. Wolność słowa dla niej — to przede wszystkim kultura, tolerancja, szacunek do człowieka, odpowiedzialność za swoje czyny. Można tylko wyobrazić sobie, jak cierpi Walentyna Daniłiwna, kobieta z innej epoki, w której mężczyźni podawali damom rękę, płaszcz, oddawali serce, kiedy natyka się na chamstwo, nieuprzejmość, grubiaństwo. Jak ją chronić? Kwiat stepu, który zaznał w swoim życiu i promieni palącego słońca, i dotyków delikatnego wietrzyka, i zimnych śmiertelnych wichur. Wszystko pokona, przetrzyma, przetrwa wbrew wszelkim przeciwnościom. Bo nad nią jest wszechwidzące Boże oko, bo ją ochrania wszechmocna Boża dłoń. W lipcu 1995 roku Olesia Honczara zabrakło. Walentyna Daniłiwna żyje już 18 lat bez swojego ukochanego. Poeta Wiktor Korż tak napisał o bólu tej niepowetowanej straty: „Słowiki Ukrainy przycichły i zaniemówiły, poczuwszy, że zatrzymało się serce Olesia Honczara, skowronka kosmosu stepowego… Cisza ogólnoukraińska wtedy nastała. I gwiazdy niebieskie wpatrywały się w mrok bytu Ukraińców: co będzie dalej? Dalej było to, co jest obecnie: Ukrainy, wymarzonej przez Olesia Honczara, nie ma. Są tylko hasła, hasła i hasła, niepowodzenia, niepowodzenia i niepowodzenia. Lecz jest Ołeś Honczar, który zaczynał się jako wielki Ukrainiec z maleńkiego źródełka światowej sławy”. Ciąg dalszy nastąpi. Uczestnicy Czytań Honczarowskich poświęconych 90-leciu O. Honczara po rytuale zasadzenia wierzby Honczara na dziedzińcu NHU. Pierwszy z lewej rektor NHU, akademik NAN Ukrainy H. Piwniak, szósty z lewej — dyrektor Instytutu IGP NHU prof. W. Puszkin, w centrum — T. Bondarewska, L. Hołota, W. Honczar, L. Stepowyczka, M. Stepanenko, I. Dracz. Dniepr, kwiecień 2008 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Obrazowe odczytanie „Kobziarza”

Wołodymyr OWSIIJCZUK, doktor nauk o sztuce, laureat Państwowej Nagrody im. T. H. Szewczenki „Kobziarz” czyni Ukraińców patriotami, ponieważ „Kobziarz” to historia naszego narodu, napisana krwią i bólem, pełna niebywałego heroizmu, niewyczerpanej woli wolności i niepodległości, głębokiej wiary w triumf sprawiedliwości i braterstwa. „Kobziarz” inspiruje do twórczości i do kształtowania postawy obywatelskiej. W swojej tematyczno-duchowej wielkości ta epokowa księga Ukrainy odsłania się stopniowo, jak narodziny dnia — aż do pełnego słońca. Głębia obrazowo-treściowa jest bezdenna. Jest ona zawsze czysta i aktualna, i będzie zachwycać coraz to nowe pokolenia, które będą dotykać jej natchnionego źródła. Oto znowu nowe odczytanie „Kobziarza” zarówno słowem, jak i obrazowym przedstawieniem, którego w takim epickim rozmachu jeszcze nie było, bo tutaj znalazło się miejsce na wszystko — od Rusi Kijowskiej po nasze dni: wydarzenia historyczne, heroiczne bitwy z Turkami, Lachami, Moskwą, nasza sławna Sicz Zaporoska, legendarni bohaterowie i prosty, udręczony pańszczyzną lud, przepiękne duszą najmitki, Kateryny, Jaryny, — nikomu przed Szewczenką nie udawało się postawić na nogi całej Ukrainy, przemówić językiem ludowym, odsłonić apokalipsę cierpień i wlać nadzieję, że przyjdzie prawda i sprawiedliwość. Bo jak dzisiaj ogarnąć bezmiar myśli Szewczenki i siłę słowa, jak dzisiaj przedstawić tysiącletnią przestrzeń Ukrainy z wydarzeniami, ludźmi, heroizmem jednych, zdradą innych, swoimi Bajdami, Hontami, Hamalijami, Zalizniakami, Bohdanami, a także ze swoimi własnymi szubrawcami Adamami Kisielami, Gałaganami, Koczubejami, Palijami! Szewczenko wzywa do powrotu w głębiny przeszłości, do poczucia, jak ciężko zdobywano wolność, a jeszcze trudniej odbijała się na losie kraju zdrada mankurtów-synów, którzy nierzadko za metalową błyskotkę sprzedawali wolność, sumienie i zaufanie kraju, pozostając szumowinami w pamięci wieków. Te kontrasty towarzyszą nam do dziś — Szewczenko-prorok wszystko przewidział i poczuł głęboką przepaść ugody Bohdana przez stulecia bezbrzeżnej niewoli. Wpatrując się w te przesiąknięte duchem, słowem, wolą Szewczenki barwne epopeje — a nie, kolorów jest niewiele, tylko czerwony i niebieski, biały i czarny oraz siła pośrednich — szarych, oto i wszystko! A wydaje się, że jest ich nieporównanie więcej, bo rzadko pojawiają się też ochrowo-złociste i zielone, jednak wystarcza, by oddać tragiczny los Ukrainy w obrazach i wydarzeniach. Artysta opiera się na normach stylowych manieryzmu i baroku — czasie działania większości bohaterów Szewczenki i czasie przejawiania się mentalności Ukraińców, jednak artysta wzbogaca się jeszcze symboliką średniowiecza i nieco wplata późniejszych zjawisk. I tak tworzy się kompozycja artystyczna, złożona z uformowanych elementów i kapryśnego sposobu ich łączenia. Może się wydawać, że te kompozycje w swoim rozwiązaniu nie powtarzają się i jakby nie podlegają żadnemu prawu, bo każdy obraz jest niezwykle specyficzny i indywidualny. Jednak obraz artystyczny jest o tyle silny, że opiera się na przemyślanym systemie konstrukcyjnym, który przewiduje pewną prawidłowość z wykorzystaniem takich środków jak kontrast, symetria, równowaga, ale u podstaw tego systemu, jako konstrukcyjny rdzeń, przeważnie znajdują się: centryczność, dyptyk lub dialog i trójca-tryptyk z dążeniem w rezultacie do osiągnięcia pełni i doskonałości obrazu. Każde z tych pojęć przewiduje lub proponuje głębsze zrozumienie treści, nastrojów całości i harmonijności obrazów. Możliwe są też dysharmoniczne kontrasty, jako bardziej złożone, co wpływa na rozumienie treści, osiągając pełnobrzmienie i wyrazistość poetyzmu Szewczenki, jak w ilustracjach krwawa droga w „Katerynie”, tragiczno-rozpaczliwy czarno-biały krzyk w „Perebendii” albo czerwono-niebieski kontrast „Hajdamaków”, czerwono-czarna rozpacz Honty oraz niebiesko-czarny mrok „Najmitki” — wszystko, czegokolwiek by dotknąć, przemawia przenikliwie ludzkim, cierpiącym językiem, — to morze cierpliwości, mąk, pogardy, bólu i beznadziei: jakże żyć? Pytanie pojawia się i od razu gaśnie, — żyli i „Kobziarza” Szewczenki trzymali jako świętą księgę, płakali i walczyli, rodzili mankurtów i desperackich bohaterów, wzbogacali nienasyconych sąsiadów, a ci jeszcze okrutniej znęcali się… Historia trwa!.. Tworząc taką narodowo przenikliwą epopeję, artysta zmuszony jest zwrócić się do przeszłości, i to nie tylko własnej, bo obok zwracania się do duchowej wielkości ikony, portretu kozackiego, do malowideł ławrskich, niepokoił i żywił go bliski świat chrześcijański z płonącą duszą El Greco, oraz nerwowa istota gotyku i barokowy niepokój, aby wykładać się na stronach złożonym stanem emocjonalnym obrazów i wyrazem uduchowionego piękna. Idea piękna przenika cały cykl. Zadziwiające jest też to, że Mykoła Storożenko każde swoje dzieło, a jest ich 40, opatruje krótkim eseistycznym komentarzem, a także napisał przedmowę. Przede wszystkim dla autora, a także dla wielu, którzy zanurzają się w twórczość geniusza dla poznania głębi myśli i duszy, bo i sam budzi się dla osiągnięcia bardziej skali rozumienia historii i teraźniejszości. Przedmowa jest poetycka i w treści zawiera skarby przeszłości oraz twórczość Szewczenki, którą, cytując, interpretuje jako zjawisko światowe, bezmierne i epicko wielkie. Takiego skali rozumienia twórczości Szewczenki i jego osobowości „ze znakiem Bożym” nikt jeszcze nie zdołał tak odsłonić i tak powiedzieć „…uskrzydlony Pegaz, złotym kopytem bóstwu — poezji dobywa świętą wodę i błyskawice w słowo”, bo „W spojrzeniu oczu jego czytam słowo: Módl się, synu, za Ukrainę, jego zamęczyli…” … i ja się modlę. Przedmowa — wielki fresk, z którego wyłania się nieśmiertelny geniusz, równy światowym gigantom słowa i myśli. I dalej głęboko oraz poetycko wzruszająco odkrywają się utwory poety w epickim słowie Mykoły Storożenki: tutaj on pisze i maluje, gdyż nie jest w stanie pojąć zwykłymi plastycznymi wymiarami obrazów poety. Czy zanurza się w świat poematu „Pryczynna”, czy odkrywa tragedię Kateryny, czy słowem hańbi sowieckich katów za męczeńskie torturowanie bandurzystów w trzydziestym siódmym („Perebendia”), albo też wyrasta do wyjątkowych wyżyn poetyckości w utalentowanej interpretacji „Do Osnowjanenka”, a w zdumiewającym eseju „Dumy moi, dumy moi…” podnosi wysoką ocenę „Kobziarza”, który „…będzie żył wiecznie! Bo słowo „Kobziarza” — przeczucie, komunia chlebem i winem. Komunia Bożego jestestwa”, — wszystko to, jak i wszystkie 40 esejów odkrywają niezwykle erudycyjnego poetę Storożenkę. Jak tu nie wspomnieć słów Picassa: „Malarstwo — to nie proza, ono jest poezją, ono pisze się wierszami, plastycznymi wierszami…” Cóż tu rzec, patrząc na wspaniałe dzieła malarskie i czytając poetyckie eseje, w których pobrzmiewa dawny epos — podwójna utalentowanie, które w parze osiąga wyjątkowy rezultat. Poetyckie słowo Storożenki łączy czas Szewczenki ze współczesnością, z naszymi nieszczęściami, gułagami i głodomorami, czarnobylami i karnymi najazdami. I czy „nadejdzie Sąd sprawiedliwy”?! czy wstawi się Bogurodzica-Trójręka za umęczony naród? — chyba jedynie Proroka „iskra natchnienia ogniem oczyszczającym oświeci nas”. Niemożliwie jest spokojnie przyjmować i czytać „Kobziarza” Storożenki — tutaj stworzył on majestatyczną świątynię, w której jest miejsce na narodowe cierpienie i nieprzykładny heroizm. Wreszcie nadszedł czas na takie grandiozne odkrycie „Kobziarza” Szewczenki, przy tym nie obyło się tutaj bez estetycznego ideału, który leży u podstaw każdego procesu artystycznego, a w danym przypadku przenika wszystko, co namalowane, — wszystko to, z czego widz czerpie estetyczną przyjemność i co odpowiada ułożonym przez wieki tradycjom oraz obrazowemu rozumieniu, w czym utajona jest duchowa swoistość w ocenie przez Ukraińców natury i dzieła sztuki. Wśród licznych wydań „Kobziarza”, ilustrowanych przez grafików i artystów w różnych czasach, prace Mykoły Storożenki są jednymi z najlepszych. „Kobziarza” Szewczenki Mykoła Andrijowycz nie po prostu zilustrował, — twórczo przeżył, bo kto dotykał tej duchowej głębi, zanurzając się w niej całkowicie, ten nie zapominał tego zdumiewającego bólu, tej świętej siły słowa i myśli, niby nowego narodzenia, kiedy zyskiwałeś skrzydła i nową siłę, niezbędne do pełnowartościowego życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wystawa kolekcjonerskich rarytasów w Mikołajowie

…popularności. Jego tradycję kontynuowali pisarze: S. Czerkasenko, Dniprowa Czajka, P. Chodczenko, S. Kryżanowski, O. Poliszkarow, O. Riznyczenko, M. Wingranowski, B. Mozolewski, W. Kołodij, W. Bojczenko, L. Czyżowa, D. Kremin. Mikołajowska ilustracja szewczenkowska jest reprezentowana przez nazwiska: A. Żdachy, M. Bożija, H. Dowżenko, O. Danczenko, M. Ozernego, A. Antoniuka. Znaczące słowo o twórczości Szewczenki wypowiedzieli także naukowcy z Mikołajowszczyzny. Są to badania I. Myrońca, J. Bojko-Błochina, I. Borszczaka, P. Szestopała, I. Łuczenki, O. Kuchara-Onyszka, M. Majstrenko, I. Danyłenko. W naszym mieście działa naukowiec z Narodowego Uniwersytetu Budownictwa Okrętowego im. admirała Makarowa, kandydat nauk medycznych, przewodniczący mikołajowskiej Proświty I. Marcinkowski, dla którego badanie spuścizny Szewczenki stało się sprawą całego życia. Obronił pracę kandydacką, w której badał stan zdrowia T. H. Szewczenki, jest autorem kilkudziesięciu artykułów w periodykach, poświęconych problematyce „Szewczenko i Mikołajowszczyzna”. To właśnie on zainicjował powstanie szewczenkowskiego słownika encyklopedycznego Mikołajowszczyzny i włożył wiele wysiłku, aby przygotować go do druku. A ponadto I. Marcinkowski zebrał unikatową kolekcję „Kobzarzy” Szewczenki, od wydań z drugiej połowy XIX wieku po dzisiejsze, monet i medali (żetonów) z wizerunkiem i imieniem poety. Ta kolekcja została zaprezentowana na wystawie 6 marca 2013 roku w Mikołajowskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym dzięki pomocy starszej pracownicy naukowej muzeum, aktywnej badaczki twórczości i związków Szewczenki z Mikołajowszczyzną I. Aleksandrenko. Nauczyciele języka i literatury, studenci Wydziału Filologii i Dziennikarstwa Mikołajowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Suchomlinskiego, Instytutu Filologii Czarnomorskiego Uniwersytetu im. P. Mohyły, wykładowcy katedr literaturoznawstwa tych uczelni I. Rodionowa, L. Starowojt, I. Bereza, W. Russowa mieli możliwość zapoznania się z rarytasowymi eksponatami. Największe zainteresowanie odwiedzających wzbudziły egzemplarze czasopism „Osnowa” z 1862 roku i „Kijowska Starina” z 1899 roku, „Kobzarz” w przekładzie na język rosyjski z 1876 roku, wydany przez M. W. Herbela. Szczególną uwagę przyciągnął „Kobzarz” wydany w Petersburgu w 1907 roku pod redakcją W. Domanyckiego. Jest on interesujący nie tylko dlatego, że jest pierwszym pełnym wydaniem poezji Szewczenki, ale także dlatego, że zawiera autograf znanego naukowca, członka ukraińskiej Centralnej Rady W. Bidnowa, który kilka lat pracował w Mikołajowie (1896–1898). I. Marcinkowski opowiedział obecnym, co skłoniło go do stworzenia kolekcji i jakimi drogami jest ona uzupełniana. O każdym eksponacie, który zainteresował studentów, otrzymali oni wyczerpującą informację. Wystawa znacznie poszerzyła wiedzę studentów-filologów o wydaniach spuścizny T. Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

prace rzeźbiarza Sciortino”. Szowinistycznie nastawieni radni miejscy Iozefi, Szkydczenko, Baszyn, Kolczygin, Łogoczkow i Sobolew zwrócili się do mera miasta Diakowa z oświadczeniem: „My, głosując za pomnikiem, mieliśmy na myśli Szewczenkę tylko jako poetę i uważamy za niedopuszczalne wszelkie dążenia skierowane na umniejszenie znaczenia i roli ogólnorosyjskiego języka i kultury w guberniach z małorosyjską ludnością oraz na przypisywanie małorosyjskiej gwarze nieprzynależnej jej roli języka kulturalnego w tych guberniach”. Wszystkie figury i płaskorzeźby pomnika, na którym przewidywano umieścić jedynie napis: „T. Szewczenko”, zamierzano wykonać z brązu, a pozostałe części — z szarego granitu. Na jego wykonanie rzeźbiarzowi Sciortino wyznaczono 1,5 roku, a uroczystości związane z wmurowaniem kamienia węgielnego pod pomnik wyznaczono na ranek 26 lutego 1914 roku. Jednak one się nie odbyły. Oskarżając połączony komitet o to, że nie przedstawił ministerstwu spraw wewnętrznych potrzebnych informacji, departament spraw ogólnych tego ministerstwa zabronił przeprowadzania wmurowania kamienia węgielnego pod pomnik, dopóki takie przedstawienie nie zostanie wykonane. Pierwsza wojna światowa przeszkodziła w kontynuowaniu jego budowy. A w październiku 1914 roku zebranie Połtawskiego gubernialnego zarządu ziemskiego postanowiło zlikwidować fundusze z darowizn na pomnik i prosiło kijowskiego mera o zwrot zarządowi wydanych do zbierania darowizn książeczek kwitowych, ulotek, biografii itp., a także o przesłanie informacji o zebranych już środkach. Na tym zakończyła się prawie 10-letnia epopeja nigdy niewzniesionego pomnika. konkursy na stworzenie projektów pomnika Tarasa Hryhorowycza z udziałem autorów z miast Rosji, Europy i Ameryki nie przyniosły rezultatów. Jury, któremu przewodniczył akademik Pozen i którego członkiem był akademik Pymonenko, nie zatwierdziło żadnego ze 142 nadesłanych projektów pomnika z powodu ich niedoskonałości. Wtedy połączony komitet zlecił rzeźbiarzom Sciortino (dyrektorowi akademii sztuk w Rzymie), Sherwoodowi, Hawryłence, Andriejewowi i Wołnuchinowi wykonanie modeli pomnika na czwarty, imienny konkurs. W rezultacie kilku dyskusji wybór padł na projekt Sciortino, którego realizacja kosztowała jedynie 120 tysięcy rubli, chociaż ustępował on projektowi Sherwooda, na który potrzeba było 150 tysięcy. Taką decyzję jury poparł połączony komitet, a później — także rada miejska, która przyjęła rezolucję: „Zatwierdzić projekt pomnika poety T. H. Szew- Borys Dowhań przy odrestaurowanym pomniku czenki prace rzeźbiarza Sciortino”. gan — symboliczną kozacką mogiłę — wykonać w granicie, a postać poety odlać w brązie. Artyści się z tym nie zgodzili. Pomnik wykonano z betonu jako jedną całość, dlatego wykonanie mogiły z granitu, a postaci z brązu oznaczałoby zniszczenie zamysłu autora — emocjonalnej spójności dzieła. Architekt Jurjew zaproponował odlanie pomnika z brązu takim, jakim stworzył go autor. Oczywiście, uprzednio odnawiając utracone elementy. Postać Szewczenki przewieziono do pracowni Kawaleridzego. Miesiąc rzeźbiarze lepili utracone detale, naśladując twórczy styl autora. Zrobili formę i odlali monument w brązie. Wczesną wiosną 1981 roku odrodzony pomnik Tarasa Szewczenki stanął na swoim miejscu w Romnach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Przestraszyli się Tarasa

Wasyl HAŁAJBA, kijowoznawca. Po raz pierwszy kwestię ogólnonarodowego uczczenia Tarasa Szewczenki w związku ze zbliżającymi się 50. rocznicą śmierci i 100. rocznicą urodzin przedstawiciele postępowej ukraińskiej społeczności poruszyli jeszcze w 1905 roku, a Połtawska Gubernialna Rada Ziemska wystąpiła z inicjatywą wzniesienia mu pomnika w Kijowie. Wtedy też utworzono specjalny komitet przy Kijowskiej Dumie Miejskiej, który połączywszy się z połtawskimi ziemcami, utworzył zjednoczony komitet ds. budowy tego pomnika. W 1908 roku za pośrednictwem prasy ogłosił on swój zamiar postawienia go albo w skwerze przy szkole realnej (na obecnym Majdanie Niepodległości), albo w skwerze Złotobramskim, albo na końcu bulwaru Bibikowskiego (w miejscu dzisiejszego pomnika Lenina), czy też na placu Karawajewskim (obecnie plac Lwa Tołstoja). Taki komunikat wywołał ożywioną dyskusję zarówno na łamach miejscowych gazet, jak i na posiedzeniach dumy miejskiej. Niektórzy wypowiadali się przeciwko lokalizacji pomnika przy Złotych Wrotach, gdzie „kiedyś był ruski Kreml i gdzie powinny stać pomniki Olgi, Jarosława Mądrego, Włodzimierza Monomacha, Romana i Daniela Halickich lub innych książąt, ale tylko nie Szewczenki, który historii Starej Rusi nie znał i znać nie chciał”. Grupa radnych dumy miejskiej, wśród których byli Polacy Rzepecki, Nowicki i Kozłowski, Żyd Szeftel oraz Niemiec Falberg, przeciwnie, obstawali przy miejscu dla niego tylko w centrum starodawnej części Kijowa. A radny Dobrynin, twierdząc, że T. H. Szewczenko. Margarita DOWHAŃ. Wspaniały pomnik Tarasa Szewczenki w Romnach (obwód sumski), ustawiony w 1918 roku na pierwszej fali rewolucji i nadziei ukraiństwa na Wolność, stworzył nasz wielki artysta Iwan Kawaleridze. Przez dziesięciolecia nikt nie dbał o jego zachowanie w należytym stanie. Wykonany był z betonu, i to niezbyt wysokiej jakości. Rzeźbiarzowi pomagali mieszać betonową masę, lepić postument-kurhan jego przyjaciele i artyści teatru „Berezil” Łesia Kurbasa. 3 grudnia 1978 roku, w 92. roku życia, mistrz zmarł. Na 3 lata przed śmiercią Kawaleridze poznał go młody wówczas rzeźbiarz Borys Dowhań. Przedstawił go Iwanowi Pietrowiczowi kolega i sąsiad z mieszkania, wykładowca, malarz Jewhen Łuczenko. B. Dowhań często bywał u Iwana Pietrowicza w domu. Rozmawiali na tematy artystyczne, pomagał w sprawach codziennych. Przypomniał się taki epizod. Strasznie zachciało się Iwanowi Pietrowiczowi świeżej rybki! Borys pojechał nad Dniepr i kupił kilka ryb u rybaków. Żona Kawaleridze Nadija Pyłypiwna ją przygotowała. Ależ było radości! Iwan Pietrowicz dużo opowiadał o sobie, o swojej nauce sztuki w Paryżu, gdzie jego patronką była żona uczonego Miecznikowa, która również zajmowała się rzeźbą. W 1911 roku, „…niczego wybitnego nie napisał, a jego działalność polityczna szła w poprzek ogólnym interesom Rosji”, nalegał na odwołanie absolutnie wszystkich zaplanowanych działań dotyczących uczczenia poety. W swoisty sposób wyrazili swoje stanowisko mieszkańcy Podola: „Monumentami ozdobione Stare miasto już dawno, — Ile pomników, wież W nim już wzniesiono! A Podol brudniejszy od chlewu I na ulicach swoich Ozdób, oprócz „Lwa”, Nie ma żadnych. Błagamy Was, nie obrażajcie Nieszczęsnych, sierocych nas: Nam Tarasa dajcie, dajcie, Niech stoi u nas Taras!”. Większością głosów duma zatrzymała swój wybór na skwerze przy szkole realnej, ale wkrótce anulowała swoją własną decyzję na korzyść pomnika księżnej Olgi, który został postawiony w 1911 roku. „Przecież sami rozumiecie, że kawaler zawsze powinien ustąpić miejsca damie” — jakoby powiedział przed radnymi dumy jej przewodniczący Diakow jako usprawiedliwienie. A miejscem dla pomnika Szewczenki ostatecznie wyznaczono plac Karawajewski. Datki na pomnik, których suma wynosiła 135 tysięcy rubli, napływały na adres zjednoczonego komitetu ze wszystkich zakątków Rosji, a także z Ameryki, Austro-Węgier, w szczególności od O. M. Tereszczenki — 1000 rubli, od Kijowskiego Gubernialnego Komitetu Ziemskiego — 1500 rubli. Ale był też opór. Tak, kurator Kijowskiego Okręgu Naukowego kategorycznie odmówił merowi miasta w prośbie o otwarcie przy wszystkich szkołach okręgu zbiórki datków. A ksiądz wsi Wołkowińce (obecnie obwód chmielnicki) protojerej Duliński zwrócił komitetowi listę subskrypcyjną do zbierania datków wśród parafian swojej parafii z taką odpowiedzią: „T. Szewczenko niczym szczególnym w literaturze rosyjskiej się nie wyróżniał, niczego on nie stworzył genialnego i idealnego, co mogłoby skierować rozum i duszę człowieka ku pięknemu i dobremu, aby mu stawiać pomnik w Kijowie — matce miast ruskich…”. Jeszcze bardziej kategorycznie wypowiedział się w rozmowie z członkami rady Kijowskiego Klubu Rosyjskich Nacjonalistów w dniu swojego śmiertelnego postrzelenia w miejskim teatrze operowym w 1911 roku przewodniczący Rady Ministrów Stołypin, który przebywał wtedy w Kijowie: „Dopóki stoję na czele rządu, wzniesienie tego pomnika dopuszczone nie będzie”. Przeprowadzone w latach 1909—1912 trzy światowe kon- Plac Karawajewski (obecnie — plac Lwa Tołstoja) i ulica Wielka Wasylkowska. Pocztówka z 1914 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wczesną wiosną 1981 roku...

na tydzień przed zakończeniem konkursu na najlepszy projekt pomnika księżnej Olgi Kawaleridze przyjeżdża do Kijowa. W tym czasie zdążył wykonać szkic pomnika i… wygrał! Teraz ten pomnik zdobi Michajłowski plac w Kijowie. Borys Stepanowicz opowiadał także, jak odsłaniano pomnik Hryhorija Skoworody na Podolu 14 kwietnia 1977 roku. Na masówkę na uroczystość zwieziono uczniów szkół zawodowych, kursantów wojskowego politycznego uczelni morskiej w czarnych bluzach marynarskich (była tam, gdzie dziś odrodzona Akademia Kijowsko-Mohylańska). Przyszli partyjni urzędnicy szczebla rejonowego, kilku przyjaciół – wielbicieli talentu Kawaleridze: malarz Jewhen Łuczenko, rzeźbiarze Borys Dowhań i Klawdija Liskowa, krytyk sztuki Jewhen Fohel. I ani jednego z kierownictwa Związku Artystów. Ceremonią odsłonięcia pomnika wybitnego ukraińskiego filozofa i poety Hryhorija Skoworody kierowali drobni urzędnicy partyjni rejonowi. To poniżało wydarzenie. Pomnik wyszedł piękny. Iwan Pietrowicz jedynie narzekał, że organy partyjne nakazały obuć Hryhorija Sawycza… w postoły (a on chodził boso!). Mianowicie, władza radziecka jest w stanie zapewnić mu obuwie! Mimo tego incydentu mieszkańcy Kijowa i goście stolicy pokochali pomnik. Czas płynął. Gdy podczas ostatnich wizyt u Iwana Pietrowicza przychodzili Borys Dowhań i Wiaczesław Kłokow, Mistrz już nie wstawał z łóżka. „A mimo to – wspomina Borys Stepanowicz – rozmawiając z nim, otrzymywaliśmy potężny zastrzyk życiowej energii! Jasny umysł, dobra pamięć, humor nie zawodziły go”. Mniej więcej rok po śmierci Kawaleridze ostro postanęła kwestia rekonstrukcji pomnika Szewczenki w Romnach. Przez 63 lata wiele detali uległo zniszczeniu: zniszczone przez czas postać, ręce, kurhan. W radzieckim Ministerstwie Kultury pracowała wtedy Czornobrywcewa, osoba, która mimo partyjnych zastrzeżeń z szacunkiem odnosiła się do Mistrza i cieniła jego talent. Najwyraźniej z jej inicjatywy podjęto decyzję o rekonstrukcji pomnika. Zaproponowano wykonanie tego Borysowi Dowhaniowi i Wiaczesławowi Kłokowowi (utalentowany rzeźbiarz (1928–2007) – syn wybitnego ukraińskiego uczonego-botanika, a zarazem znanego w latach 20.–30. ubiegłego stulecia poety-neoklasyka Doleńgo). Zaproszono również architekta Jurjewa. Władza podjęła decyzję: cały, kiedyś ulepiony rękami, kur-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Światłopis tajemnicy chwili

Z ROSY I WODY! MYKOŁA SŁAWYŃSKYJ OKO Gdzie wilcze oko, niby świeca, Płonie i nie dogasa, Znów słychać brzęk miecza Od piekła aż do raju. Ktoś ostrzy broń w nocy, Gdzie świeca — wilcze oko. Szukają zdobyczy puszczyki W stepach szerokich. Płonie do raju sumienna świeca, Do piekła — wilcze oko. Obok ciemnego brzęku miecza Dusza leci do gwiazd wysokich. ŚWIECA Pawłowi Mowczanowi Przy kaganku czytam „Kobziarza” I na początku młodego stulecia. Ukraińska świeci zorza Przez czarne gałęzie. Życie mija przy świecy, Przy niej rodzą się dzieci. W kraj, gdzie płaczą już i puszczyki, Kukułkę naszą znosi wiatr. W kirzach i kufajkach Kroczymy w głąb stulecia, A w duszach, niebiosach, myślach Iskrzą wczorajsze śmieci. OSTATNIA OKRUSZYNA Ostatnią okruszynę chleba oddaliśmy Wróbelkom na wdzięczne wspomnienie. Głodni za horyzont powędrowaliśmy — Lecz zachowaliśmy ptasi wzrok. Ten wzrok zawsze grzał i wiódł Do Pana nas, dziwnie istniejących, Mykoła MACZKIWSKYJ, członek NSPU, m. Chmielnicki Książka niewielka objętościowo, ale ważna pod względem treści i walorów literackich. Dokonano szczegółowej analizy dorobku poety, wyjaśniono, jaka jest jego rola we współczesnym procesie literackim, o ile bogatsza stała się kultura Ukrainy dzięki jego pieśniom. Pieśni rozsławiły Mychajła Tkacza najbardziej. Lecz nie mniej owocnie i solidnie pracował on jako prozaik, krytyk, tłumacz, scenarzysta filmowy. Za scenariusz filmu dokumentalnego „Radziecka Ukraina” został uhonorowany Państwową Nagrodą im. T. H. Szewczenki. Zatem spuścizna twórcza znanego bukowińczyka jest różnorodna gatunkowo, a co najważniejsze — utalentowana, oryginalna, należy do pióra prawdziwego mistrza, konkluduje autorka badania. Właściwie, kto czyta portrety literackie? Wykładowcy literatury, uczniowie, studenci… Inne kategorie czytelników się nimi nie interesują. Książka Switłany Teleszman „Pieśń Mychajła Tkacza” — to również portret literacki. Ale taki, który zainteresuje każdego, kto kocha pieśniarskie słowo. W tym gruntownym badaniu nie ma tylko analizy dorobku poety. Autorka przedstawia barwne obrazy, epizody z życia swojego ziomka, w których zawarty jest duch Karpat. I my przyszliśmy do dni i słów, I modlitw, niby chleb, powszednich. MOWA Cyrylica wierna, niezawodna łacina… Sanskryt z wieków nie milczy – Mówią o losie mojej Ukrainy, O wieczności jej i o chwili. DOBA Doba nastała chytra, językata, Doba lekkich trybun i trumien. Słowa-wygnańcy, słowa-piraci Wbijają w serca odwieczny klin. Progi zbite, skręcona podkowa. Z trybun biorą deski na trumny. Kiedyż nadejdzie era chleba i słowa? Kiedyż wyjdziemy z dziurawych łapci? CHLEB I SŁOWO Kromkę chleba przyniosła Słonecznie bajkową. I od głodu wybawiła — Uratowała słowo. Może soli przyniesiesz Z mojej mgły, Gdzie siwieją siwacze — Ukraińskie rany? Może czystej wody Ty poprosisz dzisiaj, Gdzie były moje ślady Bose na ścieżce? Ty mi wybacz, wybacz, Pocałujże znowu. Ja bez chleba, tak jak ty, Lecz z miłością i słowem. * * * Domowy zapach dziwo-ruty, Lubczyk płynie do wody. Oto tak ono i ma być Dzisiaj, jutro i zawsze. Leonid TOMA, Charków Liryczny moment zostaje wprowadzony do wierszy przez dionizyjski pierwiastek — naturalny, pierwotny impuls uczucia, które, pokonując logiczne, codzienne pojęcia, wypełnia całą sferę tworzenia. Przekonujesz się o tym po raz kolejny, zanurzając się w swoisty, obrazowy świat tomiku poetyckiego Mykoły Sławynskiego „Tajnopys myti” (Kijów, „Tołoka”, 2012). Znajdują się tam, między innymi, takie wersy: „I aniołowie moi usłyszą, // Jak sieję żyto dla życia…”. Nasze czasy skłonne są pytać, ile dywidend przynosi takie postrzeganie świata, jaka jest jego treść i sens? W końcu, po co dojrzały autor (Mykoła Sławynski urodził się 28 marca 1948 roku) przejmuje się tajemniczym „tajnopisem chwili”, co chce powiedzieć tym czy innym wersem? I rzeczywiście… A deszcz wyhodował opieńki, Skrapiał progi, lica ścian. I biegł dalej, jak gnom staruszek Z brodą do kolan. Czyż to nie dziecięce, a dokładniej — nie dziecięce widzenie otoczenia? Kto nie odbiera liryki, może krytykować niemal każdy obraz. Mówiąc, jak to deszcz „wyhodował opieńki” i co to za „lica ścian”? Tymczasem nauczyciele u Sławynskiego-poety byli prawdziwi. Zarówno czarodziej ukraińskiego słowa Mychajło Stelmach, z którym autora „Tajnopysu myti” łączyła twórcza przyjaźń, jak i niezapomniany rycerz naszej liryki Mykoła Winhranowski (rekomendował do Związku Pisarzy Ukrainy). Ich pachnące, kwitnące słowo stało się swoistą przesłanką poezji Mykoły Sławynskiego, którego, jeszcze jako ucznia jedenastej klasy z dalekiej wsi Pawliwka, która zagubiła się w kirowohradzkich stepach, znany krytyk Wołodymyr Pjanow w 1966 roku wezwał do stolicy na seminarium młodych literatów. To była zaiste szczęśliwa chwila, wszak początkujących pobłogosławił na poszukiwania swojego słowa sam Pawło Tyczyna. Lecz wczorajszy seminarzysta przez długi czas nie publikował poetyckich miniatur — studiował na wydziale dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia T. H. Szewczenki, pracował w gazetach i czasopismach, zarabiał publicystyką i krytyką literacką, a wiersze… Pisał dla siebie i dla ciemności szuflad, bo nikt by ich nie opublikował — bez hymnów dla partii i od dla wodza. Zatem pierwszy (zaiste obszerny, ważki!) tomik poetycki „Zupyny mene, Hospody” ukazał się drukiem dopiero w 1998 roku. Jego autor dawno już wstąpił do Związku Pisarzy Ukrainy, miał za sobą książki i doświadczenie pracy w „Literaturnej Ukrainie” oraz czasopiśmie „Kyjiw”. I oto — tajnopis, raczej — światłopis jeszcze jednej chwili… Bo i rzeczywiście, wszystkie cztery rozdziały nowego tomiku przeniknięte są blaskiem białego świata, przejęte jasnymi odblaskami optymizmu, hojnie nasłonecznione dobrem, szlachetnością, zgodą i miłosierdziem. Taka czysta poezja uczucia może narodzić się tylko z dotykiem duszy poety do jeszcze nie zbadanej „gwiezdnej materii”, która dojrzewa gdzieś w głębinach wszechświata. Moim zdaniem, Mykoła Sławynski, dobrze rozumiejąc „wszechpogodność” prawdziwej liryki, potrafi artystycznymi olśnieniami nadawać symboliczność, zdawałoby się, beznadziejnej prozie życia. Najlepsze wersy jego poezji mają szczególną „radioaktywną” przenikliwość. Dają one możliwość zajrzenia do swoistej kuźni duszy, gdzie brzmi wewnętrzny ogień, bez którego nie są możliwe niespodziewane poetyckie wersy. Powiedzmy, takie: „Wszystko staje się jesienne, żółtolice, // Jakby w stepy zabłądziły Chiny” czy „Na łapkach lekki wiatr gwiazdom służy”. W tomiku jest i chwila radosna, lekkomyślna („Już tęcza od wiosny // Na łódź czerwca zwisła”), i słoneczna („Spadło jabłko o świcie dźwięcznie: // Znowu biały dojrzały nalew”), i bajkowa („Ktoś czy coś przedmucha szyby, // Wpuści gwiazdę do chaty. // Może ty, a może z rzeki // Znów rusałka przypłynie”). Jest także, i nie jedna, chwila dramatyczna, i chwila tragiczna: „Cicho-cicho ludzie żną — // jeszcze ciszej śmierć prowadzą”. Dojrzały liryk zeskrobuje ze słów nalot trywialności, pragnie lakoniczności, nierzadko tak wyszlifowuje wersy, że odbierane są jako aforyzmy: „Uciekają ludzie — nie ucieknie naród, // Jeśli jednak narodem zdoła być”, „My przywykliśmy do upadków, // My kochamy swoje smutki”, „Nie stanie słońce na kolana // I nie pomodli się za nas”… Jednocześnie autor „Tajnopysu myti” ceni intuicyjny pierwiastek, tę głębinową metaforyczność, która jakby płynie w roślinie, strumieniuje w świetle, uśmiecha się ustami dziecka, jaśnieje w kwitnieniu młodości, płonie w zakochanym kobiecym sercu: „Takich, jak ty, // nie ma i nie będzie”… Mykoła Sławynski wyznaje prymat twórczości nad poznaniem, utwierdza dionizyjski pierwiastek żywego tworzenia wierszy, a nie bezkrwiste, bezosobowe „teksty”, znowu i znowu szuka słowa, które, jak załamanie promieni w soczewce, daje możliwość rozjaśnienia i odczytania tajnopisów chwili.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Szumią niezmordowane jesiony…

Krok w krok podąża Switłana Teleszman za bohaterem swojej opowieści, zatrzymuje się na tych momentach, kiedy poeta przeżywał swoje najwyższe wzloty. Bóg zesłał mu wspaniałych współtwórców — kompozytorów. Szczególnie owocna była współpraca z Ołeksandrem Biłaszem. Oto jak narodziła się piosenka „Jesiony”. O. Biłasz napisał muzykę i zaproponował Mychajłowi Mykołajowyczowi stworzenie tekstu. Poeta oczywiście się zgodził, jednak powiedział, że potrzebuje czasu, nastroju, określonych warunków. Ale kompozytor nie mógł czekać. Zamknął Mychajła Tkacza w swoim gabinecie i rozkazał: — Pisz natychmiast. Dopóki nie napiszesz — nie wypuszczę… Po kilku godzinach narodziły się „Jesiony”. Piosenka poruszyła całą Ukrainę, obiegła planetę… Switłana Teleszman analizuje wczesny dorobek bukowińczyka (zbiory wierszy „Idziemy na połoniny”, „Na przełęczy”, „Żytni wieniec”) i wyodrębnia z tych utworów pierwsze piosenkowe arcydzieło — słynną „Mariczkę”. Jak ona powstawała, na czym polega sekret sukcesu? Poezji Mychajła Tkacza bliski jest ludowy żywioł pieśniarski, wpływ źródeł folklorystycznych. Dlatego też napisał wiersz zadziwiająco prosto, melodyjnie, z doskonałą formą: Wije się niczym żmijka, Niespokojna rzeczka. Tuli się bliziutko Do podnóża gór. A na tamtym brzegu — Tam mieszka Mariczka W chacie, co schowała się W zielony bór. Nic dziwnego, że kompozytorzy nie ominęli tego wspaniałego tekstu. Najlepiej melodia udała się Stepanowi Sabadaszowi. Switłana Teleszman porównuje „Mariczkę” z innymi wczesnymi wierszami poety, pokazuje, czym się różnią, jak wytrwale toruje on własną ścieżkę w literaturze. Czytanie tych rozważań jest interesujące: są one przekonujące, wyważone, tym bardziej że samo imię Mychajła Tkacza skłania ku jego dorobkowi, wzywa w czarujący melodyjny świat. Tak to wypływają w pamięci te czy inne piosenkowe wersy poety: Spójrz, moje dziecko, Przez Ukrainę, Przez naszą chatę Już kaczki lecą… Ta melodia jakby słyszy się między wierszami książki czerniowieckiej aspirantki. Autorka słusznie podkreśla, że ta piosenkowa siła pochodzi z oryginalności poetyckiej palety rodaka. To nie są po prostu wierszowane teksty. To poezja, która głęboko wrósł w grunt ludowego życia. Dlatego i wiersze liryczne, i poematy, i piosenki, czyli każda książka Tkacza („Na świerkowych wiatrach”, „Powrót”, „Obrót ziemi”, „Zazimie”, „Struna” i inne) należą do tych utworów, które ludzie biorą do rąk z pełnym czci drżeniem w duszy. I ta miłość, to uznanie nie przyszły same z siebie — w nieustającej pracy upłynęło twórcze życie Mychajła Tkacza. Całkowicie zasłużenie nadano mu tytuł ludowego artysty Ukrainy, zasłużonego działacza sztuki. Książka „Pieśń Mychajła Tkacza” ma przedmowę poety Witalija Kołodija i posłowie pisarza, profesora Bohdana Melnyczuka. Oboje mentorzy Switłany wysoko oceniają jej badania i charakteryzują głównego bohatera jej opowieści, dzielą się krótkimi wspomnieniami o nim. A wspaniałe kolorowe ilustracje, piękny druk czynią to wydanie prawdziwym dziełem sztuki poligraficznej. Aspirantka Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza Switłana Teleszman opublikowała książkę „Pieśń Mychajła Tkacza” (Czerniowce, „Bukrek”, 2012).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jewhenija Zołotowa: „Niski ukłon dla Ciebie, szanowna Patronko!” W Czerniowcach rok 2013 ogłoszono rokiem Olhy Kobylańskiej

„Ziemia” — moje pierwsze spotkanie z twórczością Olhy Kobylańskiej — Czym Panią, osobę ze wschodu, oczarowała sławna Bukowinianka? — Proszę zwrócić się do jej utworów — a zanurzą się Państwo w krąg niepokojów i trosk, nadziei i oczekiwań. Pochłoną one głębią i szczerością, mądrością i poetyckością, oczarują talentem pisarki. Olha Kobylańska pisała o Bukowinie, ale jej utwory stały się dorobkiem światowej kultury. Górska orlica — tak nazywali ją liczni wielbiciele talentu, przyjaciele, rodacy. Odczuwała żywą duszę swego narodu, znała problemy wielostronnie doświadczanej ziemi. W jej utworach jest cała etnografia regionu: ludzkie typy, zwyczaje, ludowe przepowiednie. — Mimo że Kobylańska nie pisała sztuk, spektakle na podstawie jej utworów do dziś nie schodzą ze sceny teatru... — Oczywiście, ona jest prozaikiem, ale wiele jej utworów, dzięki ostrym sytuacjom konfliktowym, wyrazistym dialogom i charakterom, jakby rwie się na scenę. Dlatego w różnych latach powstawały inscenizacje i realizowano wystawienia takich utworów, jak „Ziemia”, „W niedzielę rano ziele kopała”, „Wilczyca”. Szczytem twórczości O. Kobylańskiej jest powieść „Ziemia”. U podstaw utworu leży realne wydarzenie, które miało miejsce na Bukowinie we wsi Dymka jesienią 1884 roku. W rodzinie chłopa Iwoniki Żyżyjana młodszy syn Sawa zabił starszego Mychajła, aby odziedziczyć żyzny kawałek pola. To tragiczne wydarzenie wstrząsnęło całym regionem i stało się tematem głębokich rozważań. W 1947 roku koryfeusz ukraińskiego teatru, narodowy artysta ZSRR W. Wasylko dokonał inscenizacji utworu i zrealizował jego wystawienie na bukowińskiej scenie. Spektakl był obyczajowo-malowniczy, monumentalno-etnograficzny, z wyrazistymi scenami ludowymi, licznymi ostro zarysowanymi typami. Wywołał on wielkie zainteresowanie na Bukowinie i daleko poza jej granicami, miał niezmienny sukces u widzów w różnych zakątkach ówczesnego naszego państwa. W 1950 roku, kiedy ja, młoda aktorka, przyszłam do teatru, brałam udział w scenach ludowych tego spektaklu. Było to moje pierwsze spotkanie z twórczością Olhy Kobylańskiej. Pamięć mocno przechowuje obraz narodowego artysty Ukrainy W. Sokiрки w roli Iwoniki i słowa jego przejrzenia: „Nie dla ciebie, synu, była ziemia, a ty byłeś dla niej! Ty chodziłeś po niej, pielęgnowałeś ją, a jak dorosłeś i stałeś się godny, ona otworzyła paszczę i zabrała ciebie! Najmitą byłeś na niej, najmitą!” Ozdobą spektaklu był narodowy artysta Ukrainy P. Michnewycz w komediowej roli Onufrija Łopaty i jego niezapomniany refren: „Byłem w Wiedniu, byłem we Włoszech, byłem w samych Jassach!” Spektakl W. Wasylki żył w repertuarze teatru około 10 lat, ale z czasem ustąpił miejsca innym utworom. „Wilczyca” — wizytówka teatru — Kiedy Pani po raz pierwszy jako reżyser zwróciła się do twórczości O. Kobylańskiej? — Na długiej teatralnej drodze również uśmiechnął się do mnie los: w 1963 roku znów zetknął mnie z imieniem O. Kobylańskiej. Światowa społeczność obchodziła 100-lecie urodzin wybitnej pisarki, które zgodnie z postanowieniem UNESCO świętowano w skali międzynarodowej. Na tę pamiętną datę aktor teatru Ołeksandr Ananjew napisał na motywach opowiadania O. Kobylańskiej „Wilczyca” dramat pod tym samym tytułem. — Co dla Pani było najważniejsze w pracy nad spektaklem? — Z zainteresowaniem i drżeniem rozpoczęłam pracę nad wystawieniem sztuki. Chciałam zrozumieć poglądy, rozważania, troski Olhy Julianiwny i znaleźć dla nich odpowiedni teatralny ekwiwalent. To poruszało nie tylko mnie jako reżysera, jako kierownika wystawienia, ale i wszystkich uczestników spektaklu. Często chodziliśmy do Domu pisarki. Ten parterowy dom zachowuje charakter, ducha i rzeczy osobiste gospodyni. Na ścianach lekko pożółkłe fotografie tych, z którymi kontaktowała się O. Kobylańska. A ile ciekawego i nieznanego o pisarce usłyszeliśmy od jej krewnego E. Panczuka! Wśród nas byli aktorzy-Bukowińczycy, którzy pamiętali Ołhę Julianiwnę za życia. — Teatralni widzowie do dziś pamiętają Zoję Żmut narodowej artystki Ukrainy Hałyny Januszewycz. — Hałyna Jakiwna z szekspirowskim rozmachem stworzyła charakter Zoi Żmut. Dążenie jej bohaterki do zapewnienia normalnej egzystencji swoim dzieciom na oczach przeradza się w pasję do zysku, w zwierzęcą chciwość. Ta chciwość nie zna miary, Zoja Żmut odmawia sobie i dzieciom wszystkiego, byle zachować kawałek ziemi. Kobieta-matka zmienia się w wilczycę. Udział w aktorskim zespole takiej aktorki w znacznym stopniu zapewnił sukces spektaklu. „Wilczyca” stała się długowiecznym punktem w repertuarze teatru. Spektakl grano ponad 500 razy w ciągu dwudziestu lat, a niezmienną wykonawczynią głównej roli pozostawała narodowa artystka Ukrainy Hałyna Januszewycz. Jeśli chodzi o wykonawców ról młodych postaci, to przez spektakl przeszły trzy pokolenia aktorów. Szanując autora, szanowali oni spektakl, zachowywali jego zespołowość, atmosferę. „Wilczyca” to wizytówka teatru i przez długie lata tournée w wielu miastach rozpoczynały się właśnie od niej. — „Wilczyca” — pierwsza jaskółka w Pani reżyserskim poznawaniu Kobylańskiej? — Tak, dopiero w 1981 roku odważyłam się znów zwrócić do twórczości naszej patronki. Teatr właśnie przygotowywał się do obchodów swojego 50-lecia. Jubileuszowym spektaklem stał się sławny utwór — „Ziemia”. Tym razem byłam już reżyserem spektaklu. — Każdy zamysł reżysera zależy od poziomu kunsztu zespołu aktorskiego? — Wtedy w teatrze pracowali wspaniali aktorzy, z którymi można było zrealizować wszystkie artystyczne i twórcze zadania, jakie stały przede mną jako reżyserem. Staraliśmy się odzwierciedlić i połączyć codzienną ciężką pracę z poezją ludowego bytu. Jednak u podstaw spektaklu położono społeczny motyw dramatu. Scenografię zaplanowano i wykonano w ascetycznej manierze (artysta W. Lassan). Mocnym artystycznym obrazem spektaklu stała się brona. W różnych wydarzeniach miała ona różny kąt widzenia, ale zawsze była w centrum sceny i jakby symbolizowała sens życia bohaterów, ich ciężką codzienną pracę. W spektaklu brał udział cały zespół twórczy teatru. To zgrany zespół, w którym ważny był każdy obraz, każdy szczegół, każda aktorska barwa. — Spektakle na podstawie utworów O. Kobylańskiej z sukcesem szły nie tylko na czerniowieckiej scenie... — Spektakle na podstawie utworów Olhy Kobylańskiej i dziś można zobaczyć na scenach teatrów daleko poza granicami Ukrainy. Kiedyś do Czerniowiec zawitała grupa działaczy ukraińskiej kultury z Kanady. Wśród nich był reżyser, który zrealizował wystawienie tego utworu w Winnipeg, w amatorskim zespole. Ten spektakl nosił tytuł „Kain i Abel”. W takiej reżyserskiej interpretacji społeczny motyw sprowadzono do osobistego. Cóż, może być i takie odczytanie. Spektakle na podstawie utworów O. Kobylańskiej, dzięki swoim głębokim problemom i wysokiemu artystycznemu poziomowi jakościowemu, zapoczątkowały w historii Teatru Czerniowieckiego tak zwaną bukowińską kronikę. Chciałabym w tym jubileuszowym roku — 150-lecia pisarki — życzyć zespołowi bukowińskiego teatru twórczego odrodzenia scenicznej kroniki Bukowiny, odnowienia, nowych spotkań z utworami swojej patronki. Marija WYSZNEWŚKA, teatrolog 21 marca to dzień pamięci pisarki. Rozmawiamy z artystką, której dane było połączyć się z twórczością Olhy Kobylańskiej, reżyserką-inscenizatorką, a w latach 1986–1988 główną reżyserką Czerniowieckiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. O. Kobylańskiej, ludową artystką Ukrainy Jewheniją Zołotową. Jako reżyserka, Jewhenija Borysiwna wystawiła na scenie teatru ponad 70 różnych pod względem gatunkowym spektakli, wśród których znalazły się „Ziemia” W. Wasyłka oraz „Wilczyca” O. Ananjewa na podstawie utworów Olhy Kobylańskiej; ta ostatnia przez ponad 20 lat była wizytówką bukowińskiego teatru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pantelejmon Kulisz w naszych czasach…

— Dlaczego zdecydował się Pan zostać rzeźbiarzem? — W kształtowaniu mojego światopoglądu ważną rolę odegrał ojciec, Mychajło Iwanowycz Knyszuk — rzeźbiarz i malarz. Nigdy nie zmuszał mnie do zajmowania się rzeźbą, a stworzył takie środowisko, które wpływało na mnie podświadomie, wewnętrznie, od środka. Dużo czytałem, interesowałem się światowymi wzorcami artystycznymi. Moja wizja artystyczna kształtowała się na podstawie najlepszych przykładów świata rzeźby. Zdolności, które przekazały się genetycznie, ojciec zauważył i pomógł odnaleźć oraz rozwinąć we mnie własny język ekspresji, swój charakter pisma, gust artystyczny i styl. A matka, Marija Wasyliwna, napełniła naszą rodzinę troską, miłością i wiarą, była i jest strażniczką wartości duchowych. — Jakie tematy są Panu najbliższe w twórczości? Dlaczego zainteresował się Pan wizerunkami świętych? — Podczas nauki wyrzeźbiłem kilka rzeźb. Jedna z najlepszych, naturalnej wielkości człowieka, to rzeźba mojego wuja Mykoły Knyszuka, artysty-wykładowcy Kosowskiego Instytutu Sztuki Użytkowej. Jestem głęboko wierzącym człowiekiem, dlatego nieprzypadkowo zwracam się ku tematyce religijnej. Wśród moich dzieł jest rzeźba świętego Mikołaja we wsi Tyszkiwci w rejonie horodeńskim obwodu iwanofrankiwskiego, rzeźba świętej Anny w mieście Przemyślany w obwodzie lwowskim. Będąc również w poszukiwaniach współczesnej abstrakcji, wykonałem kompozycje konceptualne z kamienia i sztucznych materiałów. — Postać Pantelejmona Kulisza jest złożona i niejednoznaczna. To bardzo odważne — podjąć się rzeźby jednego z czołowych orędowników narodu ukraińskiego… — Idea orędownictwa jest mi bliska. Rozumiem, że trzeba samemu szukać i zbierać wiedzę po okruchach, na wszystko patrzeć pod różnymi kątami widzenia, rozmawiać z badaczami, aby odkryć wszystkie oblicza postaci Pantelejmona Kulisza. Na drugim roku w akademii profesor Petro Honczaruk, autor badania historiograficznego działalności naukowej P. Kulisza, prowadził bardzo pasjonujący kurs historii Ukrainy. To właśnie on popchnął mnie do pracy nad wizerunkiem Kulisza. Stopniowo zagłębiałem się w ten temat, czytałem prace Jewhena Nachlika, Olesia Fedoruka. Studiowałem go jako historiozofa, pisarza, działacza społecznego, jego wpływ jako encyklopedysty na ukraińskość. Studiowałem jego fotoportrety i portrety artystyczne. W Narodowym Muzeum Literatury poznałem Hałynę Jusyn, która wzbogaciła moje wyobrażenie o P. Kuliszu. Pomógł mi eseista, kulturozof Ołeksander Szokało, który bardzo subtelnie wyczuwa P. Kulisza jako filozofa, pełną osobowość. Rozmawiałem z literaturoznawcą Mykołą Bondarem, poetą Jurijem Buriakiem, historykiem sztuki Ołehem Sydorem-Hibelindą, reżyserem Wasylem Witrem, artystą-rzeźbiarzem Wałerijem Szwecowem i innymi. Niezwykle interesuje mnie, jak oni widzą Kulisza w naszych czasach. Stale konsultuję się ze swoim promotorem, rzeźbiarzem Wołodymyrem Czepełykiem i recenzentem, historykiem sztuki Wołodymyrem Petraszykiem. Wszystko, co studiowałem, szkicowałem, robiłem etiudy, modele, rzeźby przygotowawcze — to ta kuchnia, która pozostanie mi na pamiątkę. Mam kilka modeli różnej wielkości w różnych materiałach i w różnych pozach. Ostatecznie mój Kulisz powstał takim, jakim go poczułem i wyobraziłem sobie. Pantelejmon Kulisz jako wielki orędownik to niezmienne zjawisko naszej historii duchowej, dlatego też wyobrażam sobie jego wizerunek jako rzeczywistość naszych czasów. — Czy Pana zdaniem rzeźba Kulisza w Motroniwce odzwierciedla cały wachlarz światopoglądu tej unikalnej postaci? — Mam inną wizję wizerunku Kulisza. Chcę przekazać jego potężną energię, to żywe zainteresowanie życiem, które stale popychało go do poszukiwań, działalności, i napełnić to dziecięcym wyczuciem wdzięcznego serca, pielęgnowanego przez rodzoną matkę (Kateryna Iwaniwna „umiała rozmawiać tylko w języku ukraińskim i co miała w głowie, wszystko to wzięła nie z książek, a z żywej mowy ludowej”, „Pieśń nie była dla niej zabawką: ona myślała pieśniami”) oraz mentorkę (Ulana Mużyłowska pielęgnowała w nim miłość do języków obcych i filozofii), która była dla niego jak druga matka. Postać Kulisza powinna być samowystarczalna, bez zbędnych detali. Pracuję nad wizerunkiem zbiorczym, opierając się na badaniach literatów, historyków, kompozytorów, naukowców. — Zbliża się 200-lecie urodzin Pantelejmona Kulisza, a w świadomości społecznej nie ma jego całościowego wizerunku. Nie ma też odpowiedniej rzeźby w stolicy Ukrainy. Pana nietypowy wizerunek Kulisza właśnie by się do tego przydał. — Już podejmuję próby realizacji swojego zamysłu — stworzenia dla Kijowa dużej rzeźby Pantelejmona Kulisza. Ale mój entuzjazm artystyczny do tego nie wystarczy. Potrzebna jest skonsolidowana inicjatywa społeczeństwa, przede wszystkim wpływowych ogólnoukraińskich organizacji społecznych. Rozmawiała Ulana WOLIŁOWSKA. Danyło KNYSZUK — rzeźbiarz. Urodził się w Kijowie, a dzieciństwo spędził w Iwano-Frankiwsku, gdzie zdobył początkowe wykształcenie artystyczne. Obecnie Danyło jest dyplomantem Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Zdobywając doświadczenie, młody rzeźbiarz eksperymentuje — pracuje w różnych technikach, z różnymi materiałami. Podejmuje się tematyki dziecięcej, młodzieżowej, obyczajowej, obrzędowej, historycznej. A do pracy dyplomowej artysta wybrał postać Pantelejmona Kulisza. Zamysł pielęgnował przez trzy lata. PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w marcu — 22 600 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn