Strona · s. 4strona oryginału ↗
Raszyzm: źródła i teraźniejszość
Слово Просвіти, №12 за 2014 рік
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: — Zanim przejdziemy do kwestii dotyczących represji, które mają miejsce dzisiaj na okupowanym terytorium Ukrainy, w szczególności na Krymie, wspomnijmy historię. W książce kijowskiego cenzora Serhija Szczohołewa „Ukraiński ruch jako współczesny etap południoworosyjskiego separatyzmu” mówi się o tym, co należało zrobić z Ukraińcami na okupowanych terytoriach w 1914 roku, kiedy Galicję okupowało Imperium Rosyjskie. Dzisiaj, tak jak 100 lat temu, powtarza się ten sam algorytm na Krymie, gdzie faktycznie Towarzystwo przeszło do działalności podziemnej. Zabroniono nam jakichkolwiek kontaktów, nie mamy żadnych połączeń, chociaż Putin ogłosił, że język ukraiński będzie trzecim językiem państwowym. W rzeczywistości obecnie można stwierdzić, że jest on wykorzeniany. Ponieważ jedyny ośrodek, który kontynuował język ukraiński, jedyna gazeta, która należała do ukraińskich Krymian „Krymska switłycia”, obecnie przestała funkcjonować. Będziemy wydawać ją tutaj, w Kijowie, i wywozić nakłady na terytorium Krymu. Ale zanim przejdę do konkretnych palących problemów, chciałbym zwrócić uwagę na postać, która z jakiegoś powodu wypadła z naszego pola widzenia: tego, kto formował całą tę ideologię, która wydała tak złowrogie plony. To postać byłego ministra oświaty, człowieka, który fundamentalnie opracował wszystkie środki rusyfikacji Ukrainy i które bardzo konsekwentnie wdrażał. Zapomnieliśmy już o tym, że jest on autorem wielu podręczników, które sam opracowywał. Moskwa go wspierała i były one realizowane, poczynając od wydawnictwa „Folio” w Charkowie. W swoich „pracach” używa „perełek”: „fuhrerzy Ukrainy”, „mirowaja z Miedwiediewem”, „galickij szlach ot wielikoj pobiedy”. To niezwykle aktualna książka, która dzisiaj jest oskarżeniem. Zapominamy o tym, kto formował wewnątrz Ukrainy piątą kolumnę, uzbrajał ją i dlaczego na Krymie był on bardzo popularną postacią. Zapytajcie jakiegokolwiek Krymianina, a powie wam, ile razy Dmytro Tabacznyk odwiedził półwysep, ile tam takich jego prac rozprowadzono, na Wschodzie i Południu Ukrainy tak samo. Piątą kolumnę hodowali u nas przez długi czas swoi, tak zwani państwowcy. To człowiek, który poniżał naszą godność narodową, naszych wybitnych działaczy, pisarzy. Nie wiadomo dlaczego dzisiaj żyje w dobrobycie i nikt nie pociąga go do odpowiedzialności sądowej za formowanie „raszyzmu”. Ten nowy termin wprowadzamy, bo innego nie mogę znaleźć na to, co robi dzisiaj Putin i co zaplanował. Jego ostatecznym celem, bez wątpienia, jest cała Ukraina. I wszędzie się o tym mówi, w różnych pracach. W szczególności w pracy Romana Wasyłyszyna, gdzie poucza: „W czym siła, brat? Siła w prawdzie, brat? Siła w sile, brat”. Co rekomendował — wszystko to jest w arsenale Władimira Władimirowicza. „Odtworzyć kontrolę przestrzeni poradzieckiej i w pierwszej kolejności doprowadzić do ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej. Chodzi o to, aby oderwać Ukrainę od projektu liberalnego i przyciągnąć do wspólnej realizacji projektu rosyjskiego”. Ta książka była również wielokrotnie wydawana w różnych wydawnictwach Moskwy, Sankt Petersburga, Niżnego Nowogrodu, Woroneża, Rostowa nad Donem, Jekaterynburga, Samary, Nowosybirska, Kijowa, Charkowa, Mińska. Mam wydanie z 2011 roku. Te książki jeszcze dzisiaj są produkowane w Rosji. Na półkach księgarskich na Arbacie możecie kupić nie tylko tę. Zwracam waszą uwagę na prace, które są niezwykle ważne dla zrozumienia tego, co dzieje się u nas dzisiaj. Kwestię językową z jakiegoś powodu tak spokojnie spychamy na dalszy plan, nie uświadamiając sobie, że język jest czynnikiem konsolidującym. Dzisiaj patrzę na ekrany telewizorów, gdzie na wszystkie sposoby chwali się frazę naszego premiera o tym, że w jego rodzinie mówi się różnymi językami i nie wywołuje to nieporozumień. Nie będę jej krytykował, ale zmuszony jestem zrobić tylko jedną uwagę: czy w jego rodzinie, czy w innych można rozmawiać w jakimkolwiek języku. To osobista sprawa. Ale jeśli mamy język państwowy, to nie może on być rozdwojony. Rozdwojenie świadomości doprowadziło do tego, że wielu na Wschodzie i Południu Ukrainy nie odczuło, że żyją w niepodległej Ukrainie. Nie skonsolidowano tego, co jest głównym czynnikiem nie tylko dla Ukrainy, ale i dla każdego innego państwa, przede wszystkim dla Rosji. Dlatego Putin stale podkreśla, że „język rosyjski i terytorium języka rosyjskiego oraz terytorium interesów Rosji” jest tam, gdzie funkcjonuje język rosyjski. To jednoznaczne rzeczy, nie można ich podważać. I dlatego każdy wysoki urzędnik powinien ostrożnie obchodzić się z językiem ukraińskim. Absolutnie nieuzasadnione było uchylenie ustawy K-K, która poniżyła język ukraiński, naród ukraiński, doprowadziła do długotrwałej konfrontacji na pierwszym zeszłorocznym Majdanie. Jednym z czynników, który doprowadził do obecnego Majdanu, jest poniżenie godności narodowej. Nie można jej deptać, poczynając od najważniejszego. Wiktorija Putilina zaznacza: „Do czasu, kiedy Europa stanie się wielka, my już przyjdziemy do Rosji, ponieważ w stosunku do niej jesteśmy mali. To prawa życia. Abyśmy nie weszli do Rosji jako Małorosja, konieczne jest wewnątrz swojego kraju oczyścić się i zjednoczyć”. To zostało wyniesione na czoło książki. Tutaj główny postulat: język to nic, zwykłe drgania dźwięków. „Przekształcanie języka w atrybut narodowy, w środek do walki o władzę jest bluźnierstwem”, — pisze autorka. Ale nikt przecież nie walczy o władzę dla języka, walczy się o to, aby organizm narodowy przetrwał na tych przeciągach, które są niezwykle potężne. Nazywam je przeciągami globalistycznymi, ale to już inny temat. Dlaczego na Krymie pozostały tylko te ośrodki ukraińskości, które były zjednoczone wokół „Proświty”? Dlatego, że państwo nic nie robiło. Z ogromnym trudem „Proświcie” udało się dołączyć do gazety „Krymska switłycia” Ministerstwo Kultury, aby częściowo ją finansowało. Bo nakłady rosły, papier i usługi poligraficzne drożały, i to wydanie, założone na początku niepodległości, mogliśmy stracić. 22 lata temu „Krymska switłycia” była bardzo popularna i opozycyjna wobec wszystkiego, co rosyjskie, szowinistyczne. Była jedynym oponentem wobec kwitnącego na półwyspie szowinizmu, którego ludzie, którzy jeździli na Krym głównie na wypoczynek, nie zauważali. Jak tam żyło 700 tysięcy Ukraińców, państwowców nie interesowało. Państwo nigdy się nimi nie zajmowało. I dlatego nie jest przypadkiem, że mieliśmy najbardziej haniebne pomieszczenie w piwnicy, które przydzielała nam rzekomo nasza poprzednia władza, nie zrealizował się projekt „Ukraiński dom”, wynajmowaliśmy go. Środki zbieraliśmy od ludzi. W miarę możliwości pomagali gospodarze, którzy mieli sentyment do ukraińskości. Oni właściwie trzymali ukraińskość na północy Krymu, jednoczyli ją w jedną całość, która obecnie jest rozproszona, zagubiona, nie wie, jak będzie żyć dalej. Bo jak mają być, na przykład, Ukraińcy, którzy od wieków żyją na tej ziemi, jeśli odłączą wodę czy prąd? Mówiono nam jedno: jeśli jesteś proświcianinem, jesteś nacjonalistą. I tak jest wszędzie. Czy to w Charkowie, gdzie zbombardowano pomieszczenie, wyniesiono książki, spalono dokumentację, archiwum, bibliotekę. Kto to zrobił? Mówimy — piąta kolumna. Ale nie, to dobrze zaplanowane, wyreżyserowane akcje, które miały miejsce jeszcze sto lat temu. Kiedy przyszła rosyjska armia na galicyjskie nie-rosyjskie ziemie, zniszczyła wszystko. Tak samo, jak robili bolszewicy, kiedy zajęli Kijów i całą Ukrainę. Niszczyli wszystko, co ukraińskie, ukraińskie centra, a przede wszystkim naszą ukraińską organizację społeczną. Bo rozumieli: partie mogą się przekształcać, a segmenty społeczne są niezwykle wpływowe, poważne; bo „Proświta” współpracuje ze wszystkimi proukraińsko zorientowanymi, państwowotwórczymi partiami. Właściwie z łona Towarzystwa wyszły obecne ukraińskie partie, naładowane duchem macierzystej „Proświty”. Przypomnijmy wypowiedź wielkiego rosyjskiego filozofa Iwana Iljina: „Problem prawdziwego nacjonalizmu jest rozwiązywalny tylko w związku z duchowym rozumieniem ojczyzny. Albowiem nacjonalizm jest miłością do ducha swojego narodu i przy tym właśnie do jego duchowej odrębności”. Oto tak rosyjski filozof definiuje termin, który „przypinają” nam w wypowiedziach Miedwiediew, Putin, Kisielow: nacjonaliści. Jak możemy przetrwać w te dni próby? Wzywają nas: zapomnijcie tymczasowo o problemie językowym. Mówią, oto my się urządzimy, a potem przejdziemy do jego rozwiązania… Jesteście świadkami tego, ile razy już „rozwiązywano” problem językowy, tak samo jak kościelny, ile razy mówiono: dajcie nam trochę oprzeć się… W 1994 roku Leonid Kuczma mógł podpisać Ustawę o języku. Do tego jeszcze działała radziecka ustawa językowa. W czasach radzieckich język ukraiński został ogłoszony państwowym. Kuczma nie rozwiązał tego problemu. Na tym gruncie zostali wyhodowani tacy jak Tabacznyk. Jest ich na Ukrainie setki. Nierozwiązane tematy i problemy językowe dzisiaj obrócą się przeciwko nam kolejnymi starciami i kolejnymi napięciami narodowymi. Trzeba je rozwiązywać w porę. Dlatego robię pewne zastrzeżenie tym, którzy mówią: „Nie ma znaczenia, w jakim języku rozmawiać”. Język jest niezwykle ważny, dlatego tak zawzięcie karczują wszystko, co ukraińskie na Wschodzie, Południu. Ale najważniejsza obecnie jest problem Krymu. Musimy być z tymi ludźmi, którzy są i pozostają Ukraińcami.
Dmytro ŁOMACZUK, reżyser filmowy: — Polityka informacyjna stoi obok językowej na pierwszych miejscach w każdym szanującym się państwie. Zanim agresor zajął Krym, wyłączono wszystkie ukraińskie kanały i zaczęto narzucać swoją politykę, swoje programy, skierowane przeciwko państwu ukraińskiemu. Ukraińskie kanały od rana do wieczora transmitują, jak przejmują nasze okręty, blokują nasze jednostki. Dlaczego nigdzie nie pokazano, jak jeden oddział wojskowy odparł agresora od zajętych obiektów? W państwowych kanałach telewizyjnych w języku rosyjskim — „Wiesti”, „Jedinaja strana” i tym podobne. Nawet ukraińskojęzyczni politycy w tych kanałach mówią wyłącznie po rosyjsku. Chcę powiedzieć o proświtańskim serialu „Logos”. Jest on godny tego, aby pokazywać go na różnych kanałach i trzeba to robić. Rosyjscy agresorzy ogłosili, że Krym przechodzi na ich warunki nauczania. I będą narzucać Krymczanom zmyśloną historię Rosji. My naszym serialem pokazujemy, jak rozwijała się nasza historia, nasz język. Dlaczego nasze kanały nie chcą brać tych prac? To jedyny projekt, który zrobiono na Ukrainie w czasach niepodległości. Chcę zwrócić się do naszych ludzi mediów: pokazujmy swoje. Polityka informacyjna jest nie mniej ważna niż broń wojskowa, prawdopodobnie nawet silniejsza. Ihor KIRIUSZCZENKO, proświtanin: — Nigdy nie myślałem, że po wystąpieniu przy pomniku Szewczenki, kiedy świętowaliśmy 200- Tematem jednej z konferencji prasowych, które w minionych dniach przeprowadziło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, były „Porewolucyjne realia organizacji społecznych na Wschodzie i Południu Ukrainy oraz represje wobec Towarzystwa „Proświta”. Chociaż przekonuje się nas, że na pierwszym miejscu stoi gospodarka, to jednak po raz kolejny przekonaliśmy się, że niezwykle aktualna jest także kwestia językowa, którą bardzo często się manipuluje. Jedna z najstarszych, najpotężniejszych ukraińskich organizacji „Proświta” jest tego przykładem: jak bardzo właśnie przez obecne wydarzenia zaczęła ona w swoim państwie, na Ukrainie, doznawać represji. I dlatego mówiono o tym, jak chronić przed Moskwą już nie tylko ukraińskojęzyczną ludność na Ukrainie, ale także rosyjskojęzyczną. Reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk, naukowczyni Iryna Olijnyk, doktor nauk pedagogicznych Heorhij Filipczuk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
