Strona · s. 8strona oryginału ↗
Całym swoim życiem zaświadczam — Odesszczyzna nie jest rosyjskojęzyczna!
Слово Просвіти, №12 за 2017 рік
Łarysa NEDIN — zasłużona artystka Ukrainy, laureatka wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród artystycznych. Od 1992 roku pracuje w Ukraińskim Radiu. Obecnie zajmuje stanowisko redaktora naczelnego Głównej Redakcji Audycji Artystycznych. Prowadzi autorski program „Wieczorny klub aktorki Łarysy” oraz audycje „Od soboty do soboty” i „I znowu spotkanie”. O swojej wieloaspektowej działalności artystycznej i literackiej oraz swojej wizji problemów ukraińskiej kultury opowiada czytelnikom ulubionego tygodnika „SP”, który prenumeruje od wielu lat. Benefis Łarysy Nedin. Dom Aktora. 1.02.2005 r. Swoją ukraińskość zawdzięczam nauczycielom — Łaryso Mykołajiwno, długo wmawiano nam, że na południu Ukrainy idee „ruskiego miru” są popularne, 3 lata temu była próba wdrożenia w Odessie projektu „Noworosja”, który z powodzeniem upadł. A Pani od samego początku owocnie pracuje na rzecz ukraińskiej kultury. Co się do tego przyczyniło? — Pochodzę z miasteczka Owidiopol na Odesszczyźnie. Kiedy zostałam zasłużoną artystką Ukrainy, nagrodzono mnie tytułem „Honorowy mieszkaniec Owidiopola”. Moi ziomkowie z własnych środków, z inicjatywy rady osiedlowej, wznieśli pomnik starożytnego rzymskiego poety Owidiusza. Są dumni, że mają styczność z tak światowej sławy autorem, znają jego filozoficzne dzieło „Metamorfozy”. Swoją ukraińskość zawdzięczam nauczycielom. Ulubione nauczycielki języka i literatury: Ołeksandra Pawliwna Nemazenko, Ada Illiwna Andrijaszczenko, która obecnie ma już ponad 90 lat, a wciąż jeszcze wykłada. Całym swoim życiem obalam twierdzenie, że Odesszczyzna to rosyjskojęzyczny kraj. Nawet w samej Odessie język jest specyficzny, „odeski”. A we wsiach wszystkie szkoły są ukraińskojęzyczne, po rosyjsku tam nie rozmawiają. Oczywiście, ukraiński nie jest czysty literacki, jest zsurżykowany. Dlatego, że mieszka tam wielu przedstawicieli różnych narodowości: Mołdawian, Gagauzów, Bułgarów, Greków, Niemców i innych. Tutaj szanuje się przedstawicieli różnych kultur. W szkole, w której się uczyłam, zawsze na mnie czekają. W szkolnym muzeum jest też mój kącik. Za każdym razem odwiedzam redakcję naszej gazety „Naddnistrianska prawda”, prezentuję nowe książki, płyty itp., urządzam spotkania twórcze z ziomkami. Jestem zakochana w tym kraju na urwiskach Limanu Dniestrowskiego, gdzie wieje gorący wiatr, w którym czuję greckie zapachy, bo rośnie tu dużo dzikich oliwek, gdzie w każdej jagodzie winogrona uśmiecha się do ciebie słoneczko, gdzie czuć woń limanu, stepu i morza. Mam tam mamę, brata, tam jest grób mojego ojca, moi przyjaciele, koledzy z klasy, tam dorastała moja córeczka. A jaka różnorodna jest nasza kuchnia, ona również świadczy o smakach narodów, które tam żyją. Do dziś nie wyobrażam sobie letniego urlopu bez odwiedzin w Owidiopolu. Zdarzyło mi się dwukrotnie nagrywać w radiu wybitnego chirurga Mykołę Amosowa, który podkreślał fenomenalność naszego kraju, gdzie bardzo szybko goją się rany, wyleczone zostają różne choroby. — Jedną z Pani licznych pasji artystycznych jest działalność aktorska. Które spektakle wywarły największe wrażenie? — Moja działalność twórcza rozpoczynała się w latach 1988—1990 na Bukowinie, w Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Olhy Kobylańskiej. Teatr ze spektaklami wyjeżdżał do Polski, Rumunii. Kiedy wróciłam do Kijowa, pięć lat pracowałam jako aktorka w teatrze-studiu „Budźmo”, któremu przewodniczył Serhij Proskurnia. W 1991 roku, na miesiąc przed ogłoszeniem niepodległości, na scenie teatru Franki jako pierwsi środkami teatralnymi zaczęliśmy mówić o Łesiu Kurbasie. Była to wspólna inscenizacja naszego teatru i grupy artystycznej „Jara” nowojorskiego teatru La Mama, któremu przewodzi reżyser Wirlana Tkacz. Z tym spektaklem objechaliśmy wiele miast Ukrainy, wyjeżdżaliśmy za granicę. Na początku lat 90. na centralnym placu Monachium pod gołym niebem graliśmy spektakl poświęcony Serhijowi Paradżanowowi „Wierzymy, że nie umrzemy”. Byłam zszokowana, że w tamtym czasie Niemcy nic nie wiedzieli o Ukrainie, z wyjątkiem awarii w Czarnobylu. Dopiero po Pomarańczowej Rewolucji o nas zaczął mówić cały świat. W moim dorobku twórczym jest siedem filmów kinowych. Kiedy grałam, poznałam bardzo interesującego reżysera filmowego Wasyla Illiaszenkę. Podarował mi swoją nowelę filmową „Nieznana legenda o Klaudii Prokuli, żonie Poncjusza Piłata, o Poncjuszu Piłacie i Jezusie Chrystusie”. Zrobiła na mnie wrażenie, wywróciła moje wyobrażenie o chrześcijaństwie. Ponieważ na przełomie upadku Związku Radzieckiego i narodzin Ukrainy z powodu braku pieniędzy w kinie panował kryzys, filmów praktycznie nie kręcono, a ja szukałam materiału na monodram w związku ze zbliżającym się 2000-leciem Narodzenia Chrystusa, chciałam przypomnieć ludziom o wiecznych wartościach, kolosalnej ofiarności Jezusa Chrystusa — wykorzystałam ten wątek. — Stała się Pani inicjatorką odrodzenia i rozwoju wspaniałego gatunku — ukraińskiego romansu. Co popchnęło Panią do takiego pomysłu? — Zainteresowałam się: dlaczego w Rosji Ołeksandr Malinin z wielkim sukcesem śpiewa romanse, nie tylko klasyczne, ale i współczesne. A u nas nikt tego nie robi. A potem dowiedziałam się, że za władzy radzieckiej ten gatunek uważano za przejaw drobnomieszczańskich gustów i wykonywanie romansów było zabronione. Przez to, że naszą nację chciano uczynić mankurtami, ten gatunek na 5 dziesięcioleci przerwał swój rozwój. Cieszę się, że zadziałałam jak petarda, po której romans zaczęto odradzać, ponieważ mój pierwszy koncert odbył się z wielkim sukcesem. A po roku zainteresowałam się: „A dlaczego nie przyjęło się mówić o współczesnej pieśni duchowej i romansie duchowym”? I wraz z kompozytorami Tetianą Stamati-Ołeniową, Ihorem Jakubowskim, Hennadijem Wołodkiem stworzyliśmy projekt o charakterze duchowym, chrześcijańskim. Ten koncert odbył się w Galerii Ławry Peczerskiej. Na końcu do występu dołączył chór dziecięcy „Zirnycia”, wydawało się, że śpiewały z nami małe aniołki. Ten koncert wielokrotnie pokazywano w telewizji, wydałam płyty, kasety.
Najważniejsze to pomagać ludziom — Ukraińskie Radio — Pański los? — Jeszcze w czasach studenckich wykładowca reżyserii Jurij Mykołajowycz Dziuba zaczął mnie angażować do różnych słuchowisk radiowych, do czytania poezji na antenie. Kiedy wróciłam z Czerniowiec do Kijowa, równolegle z teatrem-studiem współpracowałam już z ukraińskim radiem od 1992 roku. W 1995 roku zaproponowano mi objęcie kierownictwa redakcji programów rozrywkowych, obecnie nazywa się ona „Redakcją audycji artystycznych”: tutaj pojawiły się zarówno audycje kulturoznawcze, jak i kompozycje literacko-muzyczne. W 1995 roku powstał mój program „Wieczorny klub aktorki Łarysy”, nie od razu został przyjęty w redakcji. Program ukazywał się raz w tygodniu. I już pod koniec pierwszego miesiąca zaczęły napływać stosy listów. Niby niczego nowego nie odkryłam — to wywiady ze znanymi ludźmi. Ale są one swobodne, demokratyczne, wolne, a przy tym inteligentne, bez brutalności. Potrafię rozgadać ludzi, w rozmowie stawali się sobą. Podczas montażu starałam się włączać ciekawe fragmenty, aby bohatera audycji, którego znają, zobaczono pod innym kątem. Starałam się pokazać żywego człowieka z jego problemami, zainteresowaniami. To przyciągało słuchaczy, zaczęli dzielić się swoimi problemami. Po co wybieramy ten zawód? Mój nauczyciel Łeonid Artemowycz Olijnyk mawiał: „Jest Bóg, który w pewnym momencie tchnie życie. Rodzi się człowiek. Jest lekarz, do którego przychodzimy, aby utrzymywać swoje zdrowie fizyczne. A na ludzi zawodów artystycznych nałożona jest szczególna misja, bo chodzi o życie duchowe człowieka”. Jeśli audycja pomoże choć komuś, nie jest daremna. Ten program jest już 22 lata na antenie, pozostaje popularny. Teraz mniej jest listów w kopertach, więcej w formie elektronicznej. Ludzie zwierzają się z tego, co skryte. To zmusza do odpowiadania, w miarę możliwości pomagania. — Radio przewodowe to obiekt strategiczny? — Nie można mierzyć życia na Ukrainie tylko stolicą. Już 100 kilometrów od Kijowa daleko nie w każdym domu jest komputer i internet, niektórzy mają jeszcze stare telewizory, nawet nie kolorowe. Trzeba pamiętać, że życie akumuluje się nie tylko w metropoliach. Moim głębokim przekonaniem jest to, że prawdziwa kultura zaczyna się od peryferii. Tak, jesteśmy w epicentrum, tutaj schodzi się najwięcej informacji, tutaj jest bardzo dużo możliwości. Ale tradycje i nasz rodowód zachowują się w głębi kraju. Dlatego muszą być i nowoczesne technologie, i radiofonia przewodowa, jest ona niezwykle wygodna. Ot, w moim rodzinnym Owidiopolu mama mogła słuchać tego radia i w domu, i na podwórku. Nadajnik był trzyprogramowy. Niestety, przewodnicząca naszego osiedla wyjaśniła, że obecnie z budżetu rejonowego zniknął nawet paragraf „radiofonia przewodowa”, na jego utrzymanie, naprawę nie ma skąd brać środków. Na szczeblu państwowym nie przywiązuje się do tego wagi. Mogą zdarzyć się kataklizmy naturalne, zniknie prąd… A teraz trwa wojna na wschodzie. Daleko nie jest fantastyczną sytuacją, że na przykład wybuch zniszczył wieżę telewizyjną. Spróbuj ją odnowić. A radio — pociągnąłeś cewkę — i masz łączność. Na przykład Łukaszenka na Białorusi wprowadził radiofonię przewodową do każdego domu. Widząc, co dzieje się na Ukrainie, wykorzystuje radio przewodowe jako obiekt strategiczny. Możliwe, że i u nas powinno się nim opiekować Ministerstwo Sytuacji Nadzwyczajnych albo SBU. Czyżby w naszym politycznym środowisku nie było ludzi, którzy by to zrozumieli? Zamiast tego w Kijowie wyrosły całe budynki, gdzie radio nie jest przewidziane. To krótkowzroczne. — Bardzo wielu ludzi kocha radio „Kultura”. Niestety, nie zawsze i nie wszędzie łatwo je złapać. Czy można zmienić sytuację? — Nadawanie zaczynało się od ukraińskiego radia, telewizja pojawiła się później. Teraz przestało ono istnieć jako odrębna struktura, jesteśmy filią Narodowej Publicznej Telewizji. To niesłuszne. Telewizja i radio mają swoją niepowtarzalną specyfikę. Technologia przygotowywania audycji jest inna, środki są inne. Możliwe, że reformy coś zmienią na lepsze, choć na razie zmiany nie są do końca zrozumiałe. Jesteśmy teraz filią spółki akcyjnej „Narodowa Publiczna Kompania Telewizyjna Ukrainy”. Co przeszkadza stworzyć dwie struktury: Narodową Telewizję Publiczną i Narodowe Radio Publiczne? Domyślam się dlaczego: w gabinetach wysokich kierowników nie ma gniazdek radiowych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
