Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Człowiek bogaty w miłość i dobro „Tę ziemię kochałem…” Wspomnienia o Danyle Kononence. — Symferopol, 2016. — 188 s.

Слово Просвіти, №12 за 2017 рік

— Jak Pańska instytucja dąży do realizacji surowego wymogu — dostosowania etatów do nowych warunków wynagradzania w ramach dostępnych środków? — Narodowe oddanie działa na poziomie odruchowym, a taki stan wzmacnia jeszcze wiedza o prawdziwym historycznym losie narodu, jego godnym zachowaniu. Dlatego niedolę nauki, która zaczęła się od rządu Jaceniuka i trwa za rządu Hrojsmana, jak dotąd wytrzymujemy. A dla mnie taka sytuacja jest straszna. W 2016 roku na radzie naukowej doszliśmy do wspólnego i jedynego porozumienia, że należy przed społeczeństwem zaświadczyć, iż intelektualiści są w stanie się bronić. Przygotowane apele do przywódców państwa, poparte przez wspólnotę akademicką Ukrainy i solidarnie zamanifestowane licznymi wiecami, zmusiły nieczułych na naukę urzędników do podjęcia rozmowy. Niby zrozumieli i zgodzili się tę kwestię załatwić pozytywnie. A w rzeczywistości — finansowo jeszcze pogorszyli i tak żałosną egzystencję naukowców na Ukrainie. Bluźnierstwo rządowych urzędników jest bezgraniczne. Wyobrazić sobie tylko poziom hipokryzji — formalnie pensję podwyższono i w 2016 roku, i w 2017 roku o 20 %, ale finansowo nie zabezpieczono (!?), a to grozi masowymi zwolnieniami intelektualnego bogactwa narodu. Wymagają optymalizacji liczebności instytucji akademickich, czyli ich redukcji, przy tym, że na Ukrainie już obecnie liczba naukowców w stosunku do liczby ludności jest najniższa w Europie. Przy takim wymogu w Instytucie około 30 naukowców należy zwolnić. Dziękuję moim kolegom, że zgodzili się na propozycję — zachowania wysokiej klasy kadr naukowych, poświęcając pełne wynagrodzenie, zgadzając się na niepełny wymiar czasu pracy. Tak właśnie przeżywamy. Żeby tak przeżywali urzędnicy! — Dlaczego właśnie naukę uczyniono tym kierunkiem, na którym kraj może efektywnie oszczędzać środki budżetowe? — W rzeczywistości trudno wyjaśnić, dlaczego urzędnicy silą się w taki sposób „reformować” naukę. Przecież to oznacza zgubić, zniszczyć branżę, dzięki której poszczególni mądrzy władcy uczynili zamożniejszymi swoje społeczeństwa. Pomysłami naukowców-przyrodników zachwycają się na świecie, a niektóre nawet realizują. A u nas gotowe unikalne projekty technologiczne absolutnie nie interesują rządu. Oni nawet nie zastanawiają się nad stworzeniem warunków dla wykorzystania dla dobra społeczeństwa wyjątkowo ważnych naukowo-stosowanych osiągnięć. Za to ileż bluźnierczych uwag o kosztowności Akademii Nauk, kiedy kosztorys całej Akademii Nauk jest znacznie mniejszy niż średniego europejskiego uniwersytetu! Pomyślcie tylko!? Dopóki złodzieje są u władzy, nie wiem, jak poprawić obecną sytuację. Na zakończenie — apel do społeczeństwa: ratujmy ukraińską naukę (i wszystko inne) jako prestiż narodowy na świecie i bogactwo dla każdego! Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU. Wasyl ŁATANSKIJ, członek NSPU, wieś Prudy, Krym. Wydaje się, że całkiem niedawno jeszcze chodził między nami rozmarzony, młodzieńczo-radosny, gdy opowiadał o swojej wsi Rebedajliwka na Czerkaszczyźnie; codzienny i spostrzegawczy, kiedy jako redaktor działu sztuki i literatury „Krymskiej switłyci”, jedynej ukraińskojęzycznej gazety na Krymie, i jako szef-redaktor również jedynej tutaj gazety dziecięcej „Dżerełce” „filtrował” wpisy czytelników, a nawet doświadczonych autorów; porywczo natchniony, „pełen siły i odwagi” (P. Tychyna), kiedy czytał własne lub czyjeś poezje. Zresztą w ogóle w jego spojrzeniu było coś zniewalającego. I nie tylko w spojrzeniu: w mowie, chodzie, w dyskusjach… I oto już dwa lata, jak podczas 74. zimy, 15 stycznia przerwała się droga życiowa — jedna z ciężkich strat, jakich doznała nasza literatura, zwłaszcza tutaj, na krymskiej ziemi. Tej zimy, akurat na Nowy Rok, skończyłby 75 lat. A zamiast tego czytamy wspomnienia, wydane przez przyjaciół-ideowców Danyła Andrijowycza, jego rodzinę. Jak wszystko to udało się zrobić, wie tylko sam Bóg. No i żona poety, Nina Mykołajiwna. Z nim zawsze dzieliła i radości, i smutki. Więc pokłońmy się jej do ziemi za jej pamięć, za to, że pojawiła się ta niecodzienna książka w naszym niełatwym czasie. Elegancka, ilustrowana zdjęciami z życia i twórczości poety, z solidną bibliografią. Wspomnienia przeplatają się z poezjami naszego brata. Czyż nie w każdym artykule-wspomnieniu przebija zdziwienie-zachwyt: skąd to u niego takie wzburzone, niestrudzone serce, taka nienasycona pracowitość, takie twarde, jak kamień, przekonanie o swojej racji? „Dopóki żyję — nie będę znał spokoju”, — wyznaje poeta w jednym ze swoich wczesnych wierszy. Wsłuchajmy się tylko w nazwy jego zbiorów: „Źródło”, „Orkiestra kwitnących słoneczników”, „Z miłości i dobra”, „Wyrastaliśmy w powojenne lata”; w nazwy wyborów: „Czerkaszczyzno, kołysko moich pieśni”, „Życie moje, kłaniam się tobie…”, i stanie się jasne: to mu rodzinny kraj podarował ową życiową i poetycką rączość — urodził się przecież na sławnej ziemi Szewczenki, śpiewnej i malowniczej, gdzie na brzegach rzeki Tiasmyn przeminęły dzieciństwo i młodość. Po służbie wojskowej pozostał w Symferopolu aż na 50 lat z okładem. Pozostał, aby z czasem, jak powiedział znany literat z Kanady Jar Sławutycz, stać się wiodącą gwiazdą ukraińskiego Krymu. Iwano-Frankowska „Proświta” ze smutkiem zawiadamia, że w 84. roku życia odszedł do wieczności Petro Iwanowycz Arsenycz. Historyk, etnograf, muzealnik, proświcianin, działacz społeczny. Urodził się w chłopskiej rodzinie w Niżnym Berezowie na Kosowszczyźnie. Po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki w 1958 roku pracował jako naukowiec w Iwano-Frankowskim Muzeum Krajoznawczym, wykładał archeologię i etnografię w instytucie pedagogicznym. Za tak zwany nacjonalizm i w związku ze sprawą dysydenta W. Moroza w 1966 r. odsunięto go od wykładania i zwolniono ze stanowiska kierownika działu muzeum krajoznawczego, skonfiskowano stare wydania książek z historii Ukrainy. Lecz Petro Iwanowycz nadal występował przeciwko rusyfikacji, niszczeniu zabytków historii i kultury, brał udział w odrodzeniu narodowym regionu. W nowych czasach kierował działem naukowo-redakcyjnym przy obwodowym zarządzie kultury, który wydaje książki „O Hucułach i Huculszczyźnie”, „Działalność „Proświty” na Przykarpaciu”, „Sławni”. Swojej drugiej ojczyźnie — Krymowi poświęcił dziesiątki utalentowanych wierszy, w tym swoisty poetycki testament-inwektywę „Słowo do krymskich Ukraińców”, przygotował z obszernymi przedmowami i wydał w dwóch edycjach — w 1988 i 2008 roku — antologię „Kocham cię, mój Krymie!” — najlepsze wiersze ukraińskich poetów o Taurydzie. Najaktywniejszy tłumacz krymskotatarskiej poezji i prozy. Lecz najbardziej zauważalny ślad zostawił nasz brat na niwie duchowości, niczym ten oracz, zaorujący ugór. We wszystkim zdecydowany, celowy, wytrwały. Uświęcał miłością i dobrem wszystko, czego dotykały rozum i serce. Zadziwia lista jego pełnych poświęcenia działań. Jeden z organizatorów i pierwszy przewodniczący Towarzystwa Języka Ukraińskiego na Krymie; jeden z fundatorów gazety „Krymska switłycia”; członek rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zastępca przewodniczącego Krymskiego Towarzystwa „Ukraina — świat”, członek zarządu Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta”. A przecież przez 25 lat (!) kierował Krymską Organizacją NZPU. Dziesięć lat z rzędu był przewodniczącym i „lokomotywą” dziecięcego konkursu literackiego „My — dzieci twoje, Ukraino!”, na podstawie najlepszych utworów którego uporządkował i wydał ze swoimi obszernymi przedmowami dziesięć zbiorów zbiorowych. A przecież od samego początku przeprowadzania konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka kierował jury trzeciego etapu tego konkursu na terenach Krymu… Pomimo wszystkich wspomnianych i niewspomnianych tak zwanych społecznych stanowisk, zdążał tworzyć utalentowaną, pełną duszy lirykę, dużo tłumaczył z krymskotatarskiego, białoruskiego, pisał publicystykę i artykuły literacko-krytyczne o kolegach-pisarzach z całej Ukrainy, razem z kompozytorami stworzył około czterdziestu piosenek, wśród których najsłynniejsze to „Ziemio moja krymska”, „Wsi moja” i inne. Danyło Andrijowycz został uhonorowany nagrodą imienia Ołeksy Hirnyka — za patriotyczne wychowanie młodzieży, jest „Zasłużonym Dziennikarzem Ukrainy”, a na Krymie został uhonorowany nagrodą literacką imienia Stepana Rudanśkiego, jest zasłużonym działaczem sztuki Autonomicznej Republiki Krymu. Na Czerkaszczyźnie, w naddnieprzańskiej wsi Rebedajliwka i w miasteczku Kamianka pamięć D. A. Kononenki uwieczniono tablicami pamiątkowymi na budynkach, w których uczył się poeta. Jedną z ulic Rebedajliwki nazwano imieniem poety. Prezentacja książki „Tę ziemię kochałem…”, o której mowa w publikacji, odbyła się w Krymskiej Republikańskiej Bibliotece Naukowej imienia I. Franki. Nawiasem mówiąc, rodzina D. A. Kononenki prosi czytelników, znajomych, wielbicieli twórczości znanego poety, prozaika, którzy być może nie wiedzieli o wydaniu książki, o uzupełnienie jej swoimi wspomnieniami. Daj, Boże, nam jak najwięcej takich ludzi z pasją, jak Danyło Kononenko, a na wezwanie hymnu „zapanowalibyśmy w swojej stronie”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn