Strona · s. 16strona oryginału ↗
Poza łzą Iwan Marczuk w szarżach Mykoły Dmitrucha
Слово Просвіти, №12 за 2017 рік
Petro SOROKA Mykoła Dmitruch postawił przed sobą niełatwe zadanie — pokazać jeszcze jedną hipostazę geniuszu Marczuka — jego duszę, przełamaną przez pryzmat ironii, szarży, szkicu do portretu… Produktywna droga, bo geniusz jest zawsze ironiczny, rzec można, z lekką nutą szaleństwa w zachowaniu i duszy (w bosko-sakralnym, a nie niszczycielsko-przyziemnym znaczeniu tego słowa). Iwan Marczuk bardzo nadaje się do szarży jako wyjątkowo barwna, niezwykła osobowość. W nim wszystko tak dziwnie się splotło: chłopskość i wysoki arystokratyzm, mądrość i prostota, wielkość i przyziemność, górne szczyty ducha i wyjątkowa dostępność… Krajobraz jego twarzy — to osobny temat. Tutaj można pisać całe badania o kontynencie jego sokratejskiego czoła, niezgłębionym wszechświecie oczu, górskim grzbiecie nosa ze skrzydełkami lotnych nozdrzy, białym ogniu wąsów i włosów, które tak żarliwie powiewają na wietrze. Mykoła Dmitruch widzi to, co innym jest niedostępne, i groteskowo oddaje na papierze. Chwytne oko artysty-karykaturzysty wyłapuje to, co najbardziej charakterystyczne, co właściwe dla geniusza w tej czy innej chwili jego życia. Jak fotograf w zdjęciach, tak on w szarżach jest łowcą chwili, przełamanej to przez pryzmat sarkazmu, to rabelaisowskiego śmiechu. Jego lekkie, lotne pióro natychmiast odtwarza na brystolu to, co najistotniejsze i, oczywiście, sprowadza do hiperboli oraz groteski, jak tego wymagają prawa gatunku. I. Marczuk jest różny, wieloaspektowy, wielolicowy, pod wieloma względami nieuchwytny. Ale te szarże pozwalają odkryć geniusza w najbardziej nieoczekiwanych ujęciach. Stworzone z miłością i talentem, ukazują wielkość i piękno Marczuka, dobroć i miłość, miłosierdzie i czułość. Czasami wydaje się, że M. Dmitruch sam do końca nie potrafiłby wyjaśnić, skomentować, zinterpretować tej czy innej swojej pracy, bo pracuje, jak to się mówi, wyprzedzając myśl, niczym dawni japońscy mistrzowie. I nie trzeba komentować. Potrzeba czujnego i niespokojnego, długiego i wnikliwego wpatrywania się w te prace. Pośpiech tutaj tylko zaszkodzi. Kto przejrzy te szarże obojętnym okiem, jakby przy okazji, ten niczego nie poczuje i nie zrozumie. No, narysowane wesoło, dowcipnie, pomyśli — i tylko tyle. Ale za tymi pracami kryje się własna niezgłębioność, nawet otchłań. Jakie, powiedzmy, różne w tych szarżach są oczy Marczuka. Łapię się na myśli, że mógłbym napisać o nich osobny esej czy nawet poemat… Oczy-iskierki, oczy-błyski, oczy-szparki, oczy ukryte za szkłami okularów, ale pełne światowego smutku i bólu… One to śmieją się, to badają, to wypalają na wskroś, to łagodnieją i rozpromieniają. Oczy — niezgłębione jak wszechświat. Jak za pomocą tak oszczędnych, często pojedynczych kresek, sztychów można oddać taką głębię — nie wiem. Ja również nie potrafię powiedzieć, kiedy artysta rysuje je: od razu, na samym początku pracy, czy na jej końcu. Wydaje mi się, że są one tym ostatnim sztychem, który stawia mistrz i ożywia nim, jakby rozświetla całą pracę, bo często kontury twarzy odbierane są tylko jako dodatek do nich. Choć mogę się oczywiście mylić, bo twórczość, jeśli jest prawdziwie artystyczna, zawsze jest nieprzewidywalna i pełna tajemnicy. Marczuk-piramida, Marczuk-medal, Marczuk w rozszczepionej kuli ziemskiej, Marczuk na bezludnej wyspie, w locie, we wszechświecie i na rozstajach ziemskiego życia — wszystko to niezliczone szczęśliwe znaleziska Mykoły Dmitrucha. Ale jest jedna praca, którą szczególnie chcę wyróżnić: ta, gdzie artysta jest na tle płotu zrobionego z ołówków. Wspaniały symbol zaprogramowany na polifoniczne odczytanie! Ale nie tylko. Przypomina mi wesołą parodię nieśmiertelnego obrazu „Dzień dobry, panie Courbet” wielkiego francuskiego impresjonisty. Wydaje mi się, że właśnie na nim wzorował się karykaturzysta, gdy pracował nad tą szarżą. A może i nie. Nieistotne. Ciekawe paralele z utalentowanymi płótnami i ludźmi powstają jakby same z siebie, bo taka jest siła żywiołowych interpretacji i nieprzewidywalnych improwizacji. Mykoła Dmitruch to mistrz groteski, alegorii i inwersji. Nie wiem, czy ktoś inny zdołałby tak blisko podejść z ironicznym rylcem do wielkiego Marczuka i czy tak Marczuk zbliżyłby go do siebie. Dlaczego te prace odbierane są nie tylko jako lekka gra umysłu, jako
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
