Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2019 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 12 (1012), 21—27 marca 2019 Ten zdumiewający Serhij Biłokiń

Il. W. Slepczenco. W zeszłym roku proświcianie szczerze pogratulowali znanemu na Ukrainie i poza jej granicami źródłoznawcy, bibliografowi, doktorowi nauk historycznych, laureatowi Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, Serhijowi Iwanowyczowi Biłokoniowi z okazji jego 70. urodzin („Słowo Proświty”, nr 29 z 19 lipca 2018 r.). Obecnie przygotowywany jest zbiór wspomnień, recenzji oraz innych materiałów poświęconych tej wybitnej osobowości. Szczególnie interesująca jest wnikliwa, prawdziwie historyczna przedmowa akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Iwana Mychajłowycza Dziuby, którą publikujemy w całości. Iwan DZIUBA. Gdzieś latem 1963 roku, kiedy przebywałem na leczeniu w Kijowskim przychodni przeciwgruźliczej na Bajkowej Górze, odwiedził mnie niezwykły gość — nastolatek, uczeń jednej z kijowskich szkół. Interesowały go różne zagadnienia literatury i historii Ukrainy, a on sam okazał się niezwykle obeznany jak na swój wiek. Długo z nim rozmawialiśmy i dałem mu do poczytania coś ze starych wydań, które miałem ze sobą (w szczególności, jak pamiętam, „Listy z Ukrainy Naddnieprzańskiej” B. Hrinczenki). Dokończenie na str. 9. Naszej genialnej pisarce Linie Kostenko, jednej z tych, którzy nie stracili ludzkiej i narodowej godności w czasach prób minionych i obecnych, 19 marca minęło 89 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Oczami Wołodymyra Panczenki

Wołodymyr Panczenko napisał niezwykle ważną książkę „Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek”. Będzie ona nieocenioną lekturą nie tylko dla nauczycieli i studentów, ale także dla wszystkich, którzy choćby pobieżnie interesują się naszym piśmiennictwem. Jako uważny jego czytelnik (uwielbiam książki Panczenki za ich faktograficzne bogactwo, koncepcyjną wyważoność oraz literacki artyzm), z pełną odpowiedzialnością stwierdzam: niczego analogicznego u nas nie ma. „Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek” jest po prostu skazany na sukces. Cały nasz proces literacki został dostrzeżony czujnym spojrzeniem uważnego i pamiętliwego człowieka, który dawno odpowiedział sobie na tak ważne pytania: czym jest literatura? I po co ona jest? I jaka jest jej rola w życiu narodu pozbawionego państwowości? I jakie mogą być relacje literatury i władzy czy literatury i państwa? Cieszę się, że to właśnie mnie przypadło w udziale być wydawcą takiej książki. Ukaże się ona drukiem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” przed Książkowym Arsenałem, gdzie planujemy przeprowadzić jej pierwszą prezentację. Proponuję uwadze czytelników gazety fragment tej książki. W oprawie okładki jednego z „późnych” tomików poetyckich Liny Kostenko („Madonna Rozstajów”, 2012) wykorzystano fragment słynnego obrazu włoskiego malarza XV w. Filippo Lippiego „Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami”. Nie wiem, czy to była nieoczekiwana asocjacja samej poetki, czy po prostu wiatr z Włoch powiał w kierunku Kijowa, kiedy przygotowywano książkę, ale fakt pozostaje faktem: młoda nowicjuszka Lucrezia Buti, w której zakochał się mnich-karmelita Filippo Lippi, a potem odtworzył jej czarujący wizerunek na płótnie, stała się odtąd także ukraińską Madonną Rozstajów. Tą, która cierpliwie błogosławi „daleką i nieznaną” drogę, którą wciąż pędzi-pędzi-pędzi chętna do ryzykownych improwizacji ludzkość... Sentyment do Włoch u Liny Kostenko pojawił się może jeszcze od początku lat 40., kiedy jej dzieciństwo biegało ścieżkami wyspy Truchanów, podobnej w czasie powodzi do Wenecji. Co prawda, nie do kamiennej, a do drewnianej. Kiedy przybywała woda, truchanowscy ludzie przenosili się na strychy i tarasy; balkoniki stawały się podobne do gondoli; „wszystko machało skrzydłami i wiosłami, a kozy skubały siano na barkasach”... Aż tu spadły na tę „Kijowską Wenecję” bomby. I Wenecja zaczęła płonąć. I powódź zmywała popiół... Bajka skończyła się — zaczęła się wojna... Lina Kostenko, myślę, mogłaby powtórzyć znane słowa Łesi Ukrainki: „Moja dusza kocha kontrasty”. Harmonia u niej przebija się „przez udrękę dysonansów”; życie ludzkie wyłania się w napiętym dramatyzmie, w splocie ostrych moralnych kolizji. „Włoskie” poezje potwierdzają tę osobliwość twórczego „Ja” poetki. Włochy w poezji Liny Kostenko — to przede wszystkim artystyczne szczyty, stworzone przez geniuszy różnych czasów. Jej wyobraźnia od czasu do czasu „przywołuje” postacie wielkich mistrzów, aby zobaczyć w ich historiach sensy, ważne zawsze i wszędzie. Oto Dante, którego kiedyś przeklęła i wygnała rodzinna Florencja (wiersz „Pod wieczór wychodzi na ulicę on” ze zbioru „Nad brzegami wiecznej rzeki”, 1977). Minęły wieki i teraz „Florencja płacze”: w konflikcie geniusza i tłumu historia okazała się po stronie geniusza. Dante jest gotowy wybaczyć rodzinnemu miastu jego dawną okrutność i niesprawiedliwość, jednak mimo wszystko w wierszu jest ambiwalentny: jego wielkoduszność przypomina pobłażliwość, a pobłażliwość — pogardę, a nawet złorzeczenie. Przynajmniej emocja ostrego wyrzutu wyraźnie dominuje nad żalem, współczuciem czy rozczarowaniem. „Wsławiło się, rodzinne. Hosanna tobie” — te słowa Dantego dotyczą rodzinnego miasta, jednak wyrywają się one wielkiemu poecie jakby przez zęby... Mykoła Słaboszpycki. Zakończenie na str. 8. BYŁA, JEST I BĘDZIE UKRAIŃSKA... DUET DWÓCH SERC Z DONBASU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Kogo wybieramy?

Anatolij ZBOROWSKI Obecnie na Ukrainie przelewa się krew, giną najlepsi z najlepszych naszych rodaków. Zełenski zarobił miliony na przygotowaniu tego rozlewu krwi. I oto teraz ten agent wpływu chce zostać prezydentem. Najgorsze jest to, że wielu ludzi jest gotowych na niego głosować. Niektórzy moi znajomi mówią: “Kołomojski — to mądry człowiek. Celowo wystawił Zełenskiego, żeby zadrwić z Ukraińców. Ilu ludzi zagłosuje na Zełenskiego, taki procent debili jest w ukraińskim społeczeństwie”. Sytuacja jest niebezpieczna również dlatego, że nie tylko błazen Zełenski jest agentem rosyjskiego wpływu. Wszyscy ci Bojkowie, Wiokułowie i im podobni… Oni obiecują szybki pokój, ale pokój zależy od siły naszego oporu wobec rosyjskiej agresji. Dopóki są ludzie skłonni pójść na kapitulację, agresja będzie trwać. Oni obiecują, że każdy będzie mógł rozmawiać w języku, w jakim zechce, i sam będzie wybierał sobie święta. Jakby teraz ludzie nie mogli tego robić. Ale zalegalizowanie dwujęzyczności w państwie — to rozpad kraju. Faktycznie są to obietnice łamania praw Ukraińców na Ukrainie i kontynuacji rosyjskiej ekspansji. Rosji Ukraina nie jest potrzebna po to, by zachować swoje euroazjatyckie imperium. Rosji potrzebni są Ukraińcy do zagospodarowania Syberii, Północy i Dalekiego Wschodu, kontynuowania wojen zaborczych. Najpierw Putin będzie zagarniał republiki byłego ZSRR, a potem Rosja pójdzie dalej. I Ukraińcy znów będą kłaść swoje głowy w jakimś Afganistanie czy Syrii za imperialne interesy Kremla. Właśnie o tym należy pamiętać podczas wyborów. Mnie dziwi, że w kraju, który odpiera agresję, kandydatem na prezydenta jest człowiek, który do pewnego stopnia tej agresji sprzyjał. Tak, mam na myśli znanego showmana i błazna. Zbrojnej agresji Rosji poprzedziła ekspansja w kulturze. Zełenski ze swoim “95 kwartałem”, jak świadczą jego występy, nie był po stronie Ojczyzny. Oni okresowo drwili z kraju, z ukraińskiej kultury narodowej. Faktycznie Zełenski ze swoją kompanią, chcieli tego czy nie, dołączyli do formowania separatyzmu na Ukrainie. Walerij SZYWEC, profesor Europejski wybór Ukrainy — marzenie wielu pokoleń Ukraińców. To hasło gromadziło na początku lat dziewięćdziesiątych pod sztandarami organizacji nacjonalistycznych Ukrainy wszystkich narodowo zorientowanych Ukraińców. Wtedy nie było ich tak wielu. W końcu nacjonalizm lat dziewięćdziesiątych na tym haśle głównie polegał. Teraz ten wybór został zapisany w naszej konstytucji. Czyli to, co było marzeniem nielicznych, uzyskało w Radzie Najwyższej większość konstytucyjną. Zmierzaliśmy do tej decyzji długie 28 lat, ale najszybszy ten ruch stał się w ostatnich pięciu latach. To mimo tego, że pierwsi trzej prezydenci Ukrainy próbowali manewrować w ramach wielowektorowej polityki zagranicznej. Czwarty prezydent po prostu rzucił ukraińską samodzielność do stóp Moskwy, za co otrzymał długi wyrok pozbawienia wolności wyrokiem ukraińskiego sądu. I dopiero obecnie urzędujący prezydent Ukrainy przełamał tę sytuację na wręcz przeciwną — na bezkompromisową drogę do Europy. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia narodowo świadomi Ukraińcy nie raz mówili, że wojna z Moskowią — to kwestia czasu. Ale myśl czterech pierwszych prezydentów Ukrainy była inna: “Bratni naród rosyjski nigdy nie podniesie ręki na Ukraińców”. Tutaj od razu dwa błędy. Pierwszy — moskowici to nie bratni naród. Ukraińcy i moskowici należą do dwóch różnych ras europejskich (ogółem jest ich pięć). Ukraińcy — to przeważnie rasa dynarska, do której należy większość narodów Europy Środkowej włącznie z Austriakami i południowymi Niemcami, moskowici — to przeważnie rasa wschodniobałtycka. Drugi błąd — nigdy nie napadnie. Według obliczeń ukraińskich historyków, ostatnia wojna z moskowitami — to już dwudziesta druga podobna wojna. W latach dziewięćdziesiątych za plecami mieliśmy już dwadzieścia jedną wojnę. Jaki musiał być poziom myślenia państwowego przywódców naszego państwa, żeby zignorować tak bogate doświadczenie historyczne naszego narodu? Taka sama była też doktryna bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, która z inercji wciąż dostrzegała pewne zagrożenie ze strony zachodniej granicy Ukrainy. Z takiej doktryny wynikała też całkowicie zgubna dla ukraińskiego państwa praktyka. Trzej pierwsi prezydenci po prostu nie dostrzegali potrzeby posiadania potężnej ukraińskiej armii, systematycznie ograniczając jej liczebność, zmniejszając poziom jej profesjonalnego przygotowania, wyprzedając jej zasoby materialne, zwijając opracowywanie nowych systemów uzbrojenia, demonstrując w ten sposób swoją krótkowzroczność. Te procesy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zrywając narzucone łańcuchy

osiągnęły wręcz katastrofalny charakter w czasie kadencji czwartego prezydenta, którego ukraiński sąd uznał za przestępcę. Wtedy wszystkie resorty siłowe Ukrainy kierowane były przez obywateli Moskowii, a armia ukraińska była systematycznie przygotowywana do kapitulacji w czasie jej przyszłej agresji. Decyzja o takiej agresji w Moskwie została już wtedy podjęta. Pozostawało tylko kwestią wyboru dogodnego momentu. Rezultat: spotkaliśmy się z agresją wojskową praktycznie bez zdolnej do walki armii. Dopiero ostatni prezydent przełamał tę sytuację. I znowu mamy dość nowoczesną armię, obecnie jedną z najlepszych armii w Europie. Pod wieloma wskaźnikami wciąż ustępuje ona agresorowi, ale dynamika wzrostu jej potencjału wojskowego znacznie przewyższa rosyjską. Niedaleki jest czas, gdy nasza armia będzie zdolna nie tylko skutecznie bronić się przed dalszą agresją Moskowii, ale też aktywnie przechodzić do natarcia tam, gdzie uzna to za potrzebne w imię naszych interesów narodowych. Za sprawą dwóch pierwszych prezydentów Ukraina zrzekła się swojego statusu jednej z największych potęg nuklearnych świata w zamian, jak teraz już ostatecznie stało się oczywiste, za niczym niepoparte gwarancje swojego bezpieczeństwa i integralności terytorialnej. Przy tym przywódcy naszego państwa naiwnie uważali, że podobne gwarancje ze strony Moskwy cokolwiek są warte. Pierwsze otrzeźwienie nastąpiło w 2003 roku, gdy Moskwa próbowała siłą zająć ukraińską wyspę Tuzła w Cieśninie Kerczeńskiej. Tutaj drugi ukraiński prezydent wykazał męski charakter i absolutną bezkompromisowość w obronie integralności terytorialnej Ukrainy. Konflikt został zakończony na ukraińskich warunkach. Moskwicini są sztucznym narodem: skradziona nazwa kraju, historia, język, obce państwowe symbole, brak etnicznej samonazwy. Plemiona ugrofińskie Zalessia zjednoczyło w jeden naród prawosławie. Po chrzcie Rusi w X wieku rozpoczęło się nawracanie na chrześcijaństwo mieszkańców Zalessia, dzikiego i odległego od Rusi terytorium między Wołgą a Oką, które, choć od XI wieku kontrolowali je przedstawiciele kijowskiej dynastii Rurykowiczów, nigdy nie uważano za ziemię rdzenną Rusi. Moskiewskie prawosławie wpędziło nas w duchową niewolę wobec państwa Moskowii. Dlatego uwolnienie się od kolonialnej zależności dla Ukrainy nieuchronnie musiało oznaczać także obowiązkowe uwolnienie się od wszechwładzy Patriarchatu Moskiewskiego na naszej ziemi. Pierwsi trzej ukraińscy prezydenci starali się coś zrobić w kierunku utworzenia ukraińskiego autokefalicznego Kościoła prawosławnego, lecz tylko prezydentowi Petrowi Poroszence udało się postawić ostatnią ważną kropkę nad i w tym procesie. Ukraina ma teraz TOMOS od Patriarchatu Ekumenicznego. Od tej pory i na zawsze otrzymaliśmy wolność religijną i prawo do bycia równymi wśród równych. Takie wydarzenia w historii każdego narodu zdarzają się tylko raz. Drugim łańcuchem, który wiązał nas z Moskwą, w XX wieku stał się rosyjski nacjonalizm komunistyczny. Stopniowo przekształcił się on w dominującą religię na terenach dawnego Związku Radzieckiego, spychając moskiewskie prawosławie na drugi plan. Prawda, teraz oba te zjawiska stopniowo zamieniają się miejscami. Ta ideologia, a zarazem religia, stanowiła i do dziś stanowi na terenach Ukrainy największe zagrożenie dla ukraińskiej samodzielności. Tylko w czasie kadencji ostatniego prezydenta i przy jego aktywnym wsparciu uczyniono zdecydowany krok w dekomunizacji ukraińskiego społeczeństwa. Dekomunizacja oznacza zarazem zerwanie kolejnych duchowych więzów, które wiążą nas z metropolią. Dlatego współczesna walka Moskwy o „russkij mir” jest także walką o zachowanie wszystkich zewnętrznych atrybutów epoki radzieckiej. Jedynymi terytoriami Ukrainy, gdzie te symbole zachowano w nienaruszalności, są okupowane tereny Donbasu i Krymu. Jedynym krajem świata, w którym kult krwawego dyktatora Stalina znów się odradza, jest ponownie Moskwa. Z zewnątrz dekomunizacja jest prawie zakończona, lecz podłożem bolszewizmu zawsze był rosyjski szowinizm, dlatego dekomunizacja może stać się naprawdę skuteczna tylko przy jednoczesnej derusyfikacji ukraińskiego społeczeństwa. Samodzielność to przede wszystkim kategoria duchowa. Duchowa samodzielność i samowystarczalność zawsze są zapowiedzią samodzielności państwowej. Idealnym potwierdzeniem tej tezy jest państwo Izrael. Można powiedzieć też inaczej: zagrożenie dla samodzielności państwowej pozostaje realne tak długo, jak długo podmiot tej państwowości nie staje się samowystarczalną jednostką kulturową cywilizacji światowej. Rozumieli to wszyscy ukraińscy prezydenci. Za kadencji Wiktora Juszczenki po raz pierwszy poczuliśmy, że głową Ukrainy jest Ukrainiec. Tylko on miał dość odwagi i wytrwałości, aby postawić kwestię ludobójstwa Ukraińców w Związku Radzieckim na poziomie najważniejszej kwestii wewnętrznej i zewnętrznej polityki państwa ukraińskiego. Ukraina powstała jako samodzielne państwo przede wszystkim po to, aby ludobójstwo Ukraińców nigdy więcej nie stało się rzeczywistością. Podstawą duchowej samowystarczalności narodu zawsze jest kultura w najszerszym znaczeniu tego słowa. To ukraiński język, ukraińska książka, ukraińska pieśń, ukraińskie kino i wreszcie ukraińska nauka jako jeden z głównych lokomotyw kultury XXI wieku. Pod tym względem wszyscy ukraińscy prezydenci, z wyjątkiem czwartego, coś robili, lecz prawdziwy przełom nastąpił dopiero za ostatniego prezydenta. Nigdy wcześniej nie wydawano tylu ukraińskich książek, nigdy wcześniej z państwowym wsparciem, i to w czasie wojny, nie kręcono tylu ukraińskich filmów, nigdy wcześniej tak często nie brzmiała w radiu i telewizji ukraińska pieśń, nigdy wcześniej instytucje państwowe nie poświęcały tyle uwagi skutecznemu funkcjonowaniu języka ukraińskiego, nigdy wcześniej ukraińska nauka nie podejmowała tak masowych zadań naukowych i technologicznych, jak dziś. Od byłego Związku Radzieckiego odziedziczyliśmy kolosalny potencjał naukowy, techniczny i przemysłowy, lecz przez wszystkie lata niepodległości życie w nim ledwie tliło się i powoli umierał. Dopiero w ostatnich latach zabraliśmy się za rozwiązywanie naprawdę masowych zadań w lotnictwie, rakietnictwie, budowie maszyn, energetyce, a – mam nadzieję – zabraliśmy się bez zbędnej reklamy – za opracowywanie technologii jądrowych wszystkich poziomów i przeznaczeń. Ale to wszystko jest prawdziwą, wynikającą z potrzeb ukraińskiego społeczeństwa, budową ukraińskiego państwa. Nieuzbrojonym okiem widać, kto stoi na czele tego wielkiego marszu o utwierdzenie naszego godnego miejsca we współczesnym świecie. Armia, język, wiara – to nie hołd złożony koniunkturze politycznej. To logiczna kontynuacja wyboru, którego dokonał nasz prezydent wiele lat temu. Przypomnijcie sobie, że dość długo jedynym kanałem telewizyjnym w informacyjnej przestrzeni Ukrainy, który można było nazwać prawdziwie ukraińskim, był 5. kanał, należący do Poroszenki. Od wielu lat, już wtedy, zdecydowanie postawił na Ukrainę i Ukraińców i do dziś nieustannie podąża tą drogą. Miał kolosalne doświadczenie w polityce zagranicznej, a fakt, że współczesny cywilizowany świat praktycznie jednomyślnie stoi po stronie Ukrainy, w dużej mierze jest jego zasługą. Ma kolosalne doświadczenie w dziedzinie gospodarki, a to, że mimo utraty terytoriów w wyniku okupacji i zniszczenia na nich obiektów przemysłowych Ukraina nie tylko przetrwała gospodarczo, ale też od kilku lat z pewnością i stabilnie zwiększa swój potencjał gospodarczy, także w dużej mierze jest jego zasługą. Ukraina dzisiaj przypomina potężny samolot, który rozpędza się na pasie startowym, by wzbić się w powietrze. Niedopuszczenie, by ukraiński samolot wystartował, jest głównym zadaniem Moskwy. Oprócz prawie czterdziestu uczestników wyborów prezydenckich mamy jeszcze jednego potężnego uczestnika – Moskwę. Stawia ona w tych wyborach na aferzystów, klaunów, otwartych i ukrytych ukrainofobów, ludzi niesamodzielnych, nierozsądnych, nieodpowiedzialnych. Ktokolwiek, byle nie obecny prezydent. Po raz kolejny sprawdza się wytrzymałość ukraińskiego społeczeństwa. Nie dajmy się oszukać. Ukraina zmierza właściwym kursem. Wybierzmy tego, kto najlepiej poprowadzi okręt narodu ukraińskiego do celu, w pełni określonego przez pięć lat ostatniej wojny: zwycięstwa w wojnie, pokoju na warunkach świętości i nienaruszalności naszych granic, gospodarczego dobrobytu i godnego miejsca wśród wiodących narodów świata. Pamiętajmy, że podczas wojny wybieramy nie tyle prezydenta, ile Najwyższego Dowódcę, który będzie musiał podejmować brzemienne w skutki decyzje o charakterze wojskowym. Chwała Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Była, jest i będzie ukraińską...

Otwierając wystawę z okazji 80. rocznicy ogłoszenia niepodległości Karpato-Ukrainy „Nasza ziemia ogłasza: ona była, jest i chce być UKRAIŃSKĄ”, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz zaznaczył, że historia Karpato-Ukrainy jest krótka: kilka miesięcy autonomii, kilka dni niepodległości. Ale dramatyczna i wyrazista, w niej jakby skupiła się cała ukraińska historia XX wieku. Jest ona o dążeniu do wolności, o gotowości bronić jej do ostatniego tchu wbrew niesprzyjającym okolicznościom. Jest ona o soborności, o walce o jedność narodu ukraińskiego. O bohaterstwie poprzedników, które służy za przykład dla następnych pokoleń. To jedna z tych stron historii, którą obecne pokolenie, zmuszone znów bronić niepodległości z bronią w ręku, musi czytać szczególnie uważnie. Zarówno dla przyswojenia doświadczenia, jak i dla inspiracji. Georgij Łukjanczuk na podstawie materiałów prasowych wystawy Dla Zakarpacia 15 marca 1939 roku to kluczowa data w XX wieku. Ponieważ zakończyła ona długi proces narodowego samouświadomienia tej ludności, która długi czas wahała się w swojej orientacji narodowej. Faktycznie aktem z 15 marca 1939 roku Sejm Karpato-Ukrainy utrwalił, że ludność ta wyraźnie ma ukraińskie ukierunkowanie i dąży do stworzenia własnego państwa. Ze wszystkimi oznakami: hymnem, flagą, godłem. A ogłoszenie odbywało się w bardzo skomplikowanej sytuacji geopolitycznej, kiedy całą polityką w ówczesnej Europie rządziły Niemcy, a wpływowe państwa Europy — takie jak Francja i Wielka Brytania — szły z nimi na „ułagodzenie” w stylu porozumień monachijskich… I ówczesne państwo ukraińskie w postaci Karpato-Ukrainy stało się ofiarą agresji, która odbywała się w zmowie dwóch dyktatorów: Horthyego i Hitlera. I choć faktycznie żaden kraj świata nie uznał istnienia Karpato-Ukrainy, w odróżnieniu od jej poprzedniczki UNR/Państwa Ukraińskiego w latach 1918–1921, to samo jej pojawienie się miało epokowy wpływ na dalsze losy Zakarpacia i jest ważnym historycznym kamieniem milowym ukraińskiego państwowotwórstwa! I mówienie o istnieniu Karpato-Ukrainy jako o jednodniowym państwie jest nieprawidłowe. Przecież jej ogłoszeniu poprzedzało pięć miesięcy autonomicznego życia. Zakarpacie przekształciło się z peryferii w epicentrum ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego i państwowotwórczego, w którym brali udział nie tylko Zakarpacki, ale także Galicjanie i mieszkańcy Naddnieprza. Chodziło o pierwszy zbrojny opór wobec planów nazistowskich Niemiec dotyczących przerysowania granic w Europie Wschodniej. To był akt rozpaczy, za którym uważnie śledzili nie tylko zachodni obserwatorzy, notując, jak dzielnie i mężnie zakarpaccy Ukraińcy bronią swojej wolności, ale także kremlowskie kierownictwo. Bo na tle kapitulacji armii czechosłowackiej, bezkrwawej okupacji czeskich ziem, karpaccy Ukraińcy, nie mając wystarczających zasobów, podnieśli broń przeciwko najeźdźcy — horthyowskim Węgrom. Jednak Karpato-Ukraina nie mogła przetrwać dłuższego czasu w tamtych okolicznościach. Międzynarodowa sytuacja polityczna była zbyt niesprzyjająca. Heroiczno-tragiczne strony Karpato-Ukrainy — bitwa na Krasnym Polu, zbyt przypominają tragiczne wydarzenia lata 2014 roku, kiedy na Donbas wtargnęły regularne wojska Federacji Ołeksij Riznykiw 39-ty Błogosławiony bądź, 39-ty, kiedy spod ruin, rutyn z Rutenii zdołałeś spleść, wyhodować i sklecić jedyną na całe Karpaty na cały świat — Ukrainę matkę błogosławiony mąż Augustyn. Ona przebiła się uroczyście, niczym ten łamikamyk przez drapieżne, wrogie oczy, przez pazury potwora, przez nogi, co szły deptać, przez okrzyki: „Kto ty? Kto?” Bądź przeklęty, 39-ty, kiedy węgierskie horthy, podszczute rozrywać ją, co nie zdążyła wstać, ocknąć się, odetchnąć, na pomoc synów wezwać — zagryzły stuletnie pyski! Bądź przeklęty, 39-ty, kiedy Moskwa i Berlin, niczym siostra do brata, rwały z różnych stron, ściskając, niczym imadło, haniebność swoich objęć, i depcząc naszą Matkę — zdołały jednak rozpocząć najstraszniejszą z wojen. 10.05—10.08. 05 Rosyjskiej, które tak jak Węgrzy 80 lat temu miały nowoczesne uzbrojenie, regularną armię, nawet lotnictwo, a ukraińscy patrioci-ochotnicy — tylko patriotyzm. Czesi wtedy nie dali Zakarpatczykom broni, wszystko wywieźli, a Ukraińcy faktycznie zostali z niczym… Między wydarzeniami sprzed 80 lat a współczesną Ukrainą można przeprowadzić wiele paraleli i wyciągnąć właściwe wnioski, przekonani są naukowcy. I wtedy, i obecnie była to wojna hybrydowa. 80 lat temu widzimy oznaki takiej wojny, jaką prowadziły przeciwko Karpato-Ukrainie Węgry i Polska. Tutaj i elementy operacji dywersyjnych bez wypowiedzenia wojny, wojna informacyjna — fake newsy, blokada ekonomiczna, blokada transportowa. Wszystkie te elementy były już wtedy! I to było pewne doświadczenie dla nas, jak przeciwstawić się takiemu wyzwaniu, i tutaj była wtedy ciekawa współpraca między ówczesną armią czechosłowacką a ukraińską formacją paramilitarną „Karpacka Sicz”. Wspólnie odpierali ataki tych dywersantów. Także został ustanowiony pewien mechanizm w przeciwdziałaniu w planie informacyjnym, kiedy razem próbowali chronić przestrzeń informacyjną Czechosłowacji przed dezinformacją: w ówczesnych polskich gazetach informowano o „cholerze, buntach, trzęsieniach ziemi” w Chuście… Jeszcze jeden wniosek z tamtych wydarzeń, który jest bardzo ważny dla współczesnej Ukrainy, zdaniem historyków, to rozbudowa profesjonalnej armii. Przecież wielkie nadzieje pokładano wtedy w rządzie Wołoszyna w armii czechosłowackiej, które się nie sprawdziły. Kiedy armia czechosłowacka zmuszona była wycofywać się z tego terytorium, na pierwszy plan wychodzili karpaccy siczo-wcy bez wystarczającego wyszkolenia i wyposażenia… Siła Karpato-Ukrainy polegała na tym, że kiedy wszyscy cierpieli od terroru Hitlera i jego sojuszników, to jedyne mini-państwo zdołało stawić opór przeciwko zaborczości madziarsko-faszystowskiej okupacji! Z okazji 80. rocznicy ogłoszenia niepodległości Karpato-Ukrainy Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej przygotował materiały informacyjne o Karpato-Ukrainie do wykorzystania w przestrzeni edukacyjnej. 13 marca w Kijowie przy Głównym Urzędzie Pocztowym Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej otworzył wystawę „Nasza ziemia ogłasza: ona była, jest i chce być UKRAIŃSKĄ” — na 20 tematycznych banerach opowiada się o historii Karpato-Ukrainy. W wystawie, którą przygotowali specjaliści Instytutu wspólnie z historykiem Ołeksandrem Pahirją, przedstawiono unikalne zdjęcia, świadectwa naocznych świadków, dokumenty historyczne. Zapoznaje ona z historią regionu od lat 1918–1919, kiedy zakarpaccy Rusini podjęli pierwszą próbę zjednoczenia się z Ukraińcami po drugiej stronie Karpat w składzie Ukraińskiej Republiki Ludowej ze stolicą w Kijowie, aż po krwawe wydarzenia na Krasnym Polu 15 marca 1939 roku oraz próby zachowania pamięci o tamtych wydarzeniach. Wystawa pomaga zrozumieć unikalną rolę historyczną, jaką odegrała Karpato-Ukraina w historii naszego państwa i Europy w ogóle, i za co nazywano ją „najmniejszym państwem z największymi ambicjami narodowymi”. Analogiczne stoiska 13 marca otwarto w mieście Chust w obwodzie zakarpackim, a 22 marca wystawa będzie demonstrowana w Użhorodzie w pomieszczeniu Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej podczas festiwalu „Historia.UA”, również poświęconego 80. rocznicy Karpato-Ukrainy. W materiałach odzwierciedlono kluczowe komunikaty, notkę historyczną, 10 faktów o Karpato- Ukrainę, przydatne linki, wykaz filmów dokumentalnych i projektów telewizyjnych, zalecenia metodyczne, a także tematyczne infografiki i mapy, fragmenty wspomnień uczestników i świadków, wykaz miejsc pamięci oraz notę biograficzną twórcy Karpato-Ukrainy Augustyna Wołoszyna. Na banerach znajduje się wiele informacji o heroicznej walce przeciwko węgierskim okupantom. W celu obrony Karpato-Ukrainy 9 listopada 1938 roku w Chuście założono paramilitarną strukturę „Organizacja Obrony Narodowej Karpato-Sicz”, znaną również jako OONKS. Na jej czele stanął Dmytro Kłympusz. Bazą społeczną dla jej rozwoju stały się komórki „Plastu”, „Siczy” oraz „Proświty”. Do OONKS wstępowali nauczyciele, lekarze, urzędnicy, studenci, gimnazjaliści, seminarzyści, robotnicy oraz zdemobilizowani żołnierze armii czechosłowackiej. Przybyli także ochotnicy z Galicji, Wołynia, Bukowiny i Naddnieprza. Nadawało to jej ogólnoukraiński charakter. W lutym 1939 roku liczebność Karpato-Siczy osiągnęła 15 tys. osób. Łącznie podczas marcowej kampanii siły zbrojne Karpato-Ukrainy przeprowadziły około 20 bitew. Wspomnieniami o swoim dziadku Dmytro Kłympuszu podczas otwarcia wystawy „Nasza ziemia ogłasza: ona była, jest i chce być UKRAIŃSKA” w stolicy podzieliła się obecna Wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy Iwanna Kłympusz-Cyncadze: — Dzisiaj, w czasach zbrojnej agresji, szczególnie ważne jest pamiętanie i honorowanie tych, którzy w najtrudniejszych okresach naszej historii kontynuowali walkę o zjednoczenie Ukraińców i niepodległość Ukrainy. Odnowienie i popularyzacja pełnej i prawdziwej historii Ukrainy, zarówno dla nas samych, jak i za granicą, jest wspólnym wielkim zadaniem dla społeczności naukowej, władz i społeczeństwa. Prawda to nasza broń do odpierania hybrydowych ataków Rosji, która próbuje przekonać, że Ukraina to „niedopaństwo”. Prawda to droga do jednoczenia Ukraińców i utwierdzenia Ukrainy jako pełnoprawnego i nieodłącznego członka europejskiej rodziny. Iwanna Kłympusz-Cyncadze na otwarciu wystawy „Nasza ziemia ogłasza: ona była, jest i chce być UKRAIŃSKA”. 15 marca br., w dniu zbrojnej agresji i okupacji Karpato-Ukrainy przez węgierskich nazistów, przedstawiciele ukraińskich organizacji społecznych pikietowali ambasadę Węgier w Kijowie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dlaczego poruszamy się bez ruchu? Język — gwarant postępu

Anatolij TKACZENKO, akademik AN WSU Już w sumeryjskim eposie, tworzonym ponad 45 wieków temu, spotykamy legendę „Lato i Zima, albo Enlil wybiera boga — patrona rolników”. Władca powietrza bóg-ojciec Enlil, pragnąc stworzyć na ziemi dobrobyt, zrodził dwóch braci — Emesza i Entena (Lato i Zimę). Bracia pokłócili się, który z nich jest lepszy. Ojciec rozsądził spór, dając pierwszeństwo Entenowi-Zimie, gdyż, jakoby, wody, które przynoszą życie wszystkim krainom, powierzono jemu, rolnikowi bogów. Ten dysput można uważać nie tylko za pierwszą pisemną rejestrację antynomii pięknego i pożytecznego czy „liryków” i „fizyków”, ale i za pierwsze naruszenie jednego z podstawowych praw logiki — prawa tożsamości, albo też przeciwstawienie nieprzeciwstawnych pojęć. Ponad 20 wieków później Sokrates uwydatnia podobną i chyba najstarszą w historii ludzkości oraz najżywotniejszą ułudę w paradoksalnych obrazach: kosz z nawozem jest piękny, jeśli jest pożyteczny, a pięknie zdobiona tarcza, która nie chroni wojownika przed wrogami, nie może być nazwana piękną. A jednak Sokrates próbował zharmonizować piękne i pożyteczne na podstawie trzeciego pojęcia — moralności, która, jego zdaniem, powstaje dzięki wiedzy o tym, co jest dobrem — pięknym i jednocześnie pożytecznym dla człowieka, a to pomaga mu osiągnąć błogostan i szczęście. To taka bajka dla „fizyków” i „liryków”, której morał znajduje się na końcu artykułu. Mówiąc o spowodowanych nienormalnym funkcjonowaniem naszego języka odchyleniach od jego praw, a mówiąc komputerowym slangiem — glitchach, w trybie roboczym wyodrębnię takie grupy, albo też seriale: A) glitche precedensowe; B) unifikatory-uogólniacze, w większości kalki, które występują jako błędne zamienniki szeregu dokładniejszych rodzimych słów; C) kalki z serii „Cudze widzimy pod lasem, a swojego nie widzimy pod nosem”; D) antykalki według zasady „Niech i gorzej, byle inaczej”, niż rzekomo cudze. Do grupy A należą przestarzałe precedensy błędnych transliteracji obcojęzycznych nazwisk czy nazw miast, jak Arystoteles zamiast Arystoteles, Heinrich Heine zamiast Hajnrich Hajne, Weimar zamiast Wajmar itp. Trzeba zastąpić starą pisownię taką, która będzie odzwierciedlać realne brzmienie obcych słów. W szczególności u Niemców dyftong ei brzmi jak aj. Po japońsku brzmi nie hoku, a haiku, no i indykowi trzeba dodać protetyczne h — hindyk, i język nazywa się hindi, a nie chindi. Rosjanie po prostu nie mają dźwięku [h], a my małpujemy. Dokładniej zatrzymam się na precedensowym glitchu gender czy ґender. Po pierwsze, stajemy się większymi Grekami niż Grecy, bo w ich słowie γένος (genos) pierwszy dźwięk, oznaczony literą (gamma), jest bliższy naszemu [h], niż do [ґ], i oznacza to słowo ród, a nie płeć (od tego rdzenia — gen, genetyka, generał itp.); po drugie, stajemy się większymi Francuzami niż Francuzi, bo ich genre (gatunek) pochodzi od tego samego rdzenia, przekształconego przez łacińskie genos, i to także jest tylko ród, a nie płeć; po trzecie, stajemy się większymi Amerykanami niż Amerykanie, bo u nich to, co oprócz rodu oznacza już także płeć i relacje między płciami, brzmi jak dżender. I w tym ostatnim znaczeniu zaczęli go używać właśnie Amerykanie, do tego początkowo ironicznie. Zatem, zapożyczywszy w „płciowym” (a nie w „rodowym”) znaczeniu termin, już z amerykańskim sufiksem, logicznie byłoby zostawić go takim, jakiego używa cały świat. Nie, my poszliśmy „inną drogą”, za Rosjanami, i z radości, po czwarte, stajemy się większymi Rosjanami niż Rosjanie: to hękamy, to ґękamy. Skonsultowawszy się ze specjalistami od angielsko-amerykańskiego, dawno mówię, studentów przekonuję i piszę — dżender. Tym bardziej, że afrykata [dż] jest u nas naturalna: dżmil (trzmiel), dżendżur. A jeszcze prościej — płeć, relacje między płciami. Seria B. Podstępny unifikator znajdować się. Słowo to nie jest zapożyczone, ale doszło do jego semantycznego przekształcenia i przystosowania do potrzeb oficjalnego żargonu urzędowego, który nie zna normalnych słów i zwykłych pauz intonacyjnych czy, używając terminu literaturoznawczego, elips, gdzie predykatywność oznacza się w piśmie za pomocą myślnika. A wydawałoby się, o ile prościej: wasz abonent — poza zasięgiem. Bo znajduje się u nas to, co się zgubiło, a jeszcze w etyce ludowej — jako eufemizm — cielątko się znalazło, dzieciątko w kapuście…). Stąd i miejsce położenia — nie miejsceznajdowanie, a miejsce pobytu. Muzeum nie znajduje się, a jest rozmieszczone, usytuowane, i archiwum w nim nie znajduje się, a jest przechowywane, a ludzie nie znajdują się na lokacji czy stacji, a chodzą, stoją, siedzą, leżą. No i pociąg wtedy znajduje się, jeśli go szukać, bo został podstawiony na taki a taki tor, on tam stoi lub na was czeka, a kiedy odjeżdża, to jeszcze odchodzi, wyrusza, a nie wysyła się, bo wysyła się w cerkwi. „Wysłano wiadomość” — to niby mszę odprawiono, a normalnie — przesłano wieść. Typowe dla kalkowanej świadomości „użycie” (straszne, interesowne słowo, lepiej — używanie, zastosowanie) stron biernych: dzieciństwo jest myślane przez autora tak a tak, miłość jest myślana przez artystę tak a tak… Zapominamy, że postfiks -się oznacza czynność skierowaną w większości (jasna sprawa, nie zawsze) na siebie. Jak i przejęty od Rosjan bierny biurokratyczny zwrot z narzędnikiem: przeze mnie wykonano pewną pracę. Dokument podpisano nie przez członka jakiegoś organu, a długopisem. A członek niechby był aktywnym podmiotem, a nie biernym dopełnieniem. To nie tylko gramatyka, ale i odzwierciedlenie walki mentalności. My przecież niby w Europie, gdzie człowiek czuje-rozumie swoją i czyjąś osobistą odpowiedzialność. A tutaj przez język narzuca się bezosobowość. Albo i tak: język kolektywnie-nieświadomie utrwala wszechogarniające pragnienie pozbycia się odpowiedzialności. I katalizatorem tego procesu jest niezniszczalny system biurokratyczny. Normalni ludzie nigdy nie powiedzą, na przykład, „przeze mnie naostrzono nóż” (przecież nie „przeze mnie”, a osełką), „przeze mnie wbito gwóźdź”, „przeze mnie/nami złożono projekt ustawy” czy „przeze mnie objęto ciebie”). U normalnych ten „bazar” jeszcze się filtruje (na poziomie podświadomości). W wyniku biernego kalkowania konstrukcji składniowych zapominamy czasownik mieć: literatura obiektywnie posiada takie możliwości — ma takie możliwości; odznacza się ambiwalencją — ma, albo jest oznaczone, albo wyróżnia się, bo odznacza się orderami i innymi odznakami; warto zaznaczyć — trzeba zaznaczyć (no i w ogóle takie sztampowe podchodzenie/podjazdy do sedna, jak warto, trzeba, należy zaznaczyć, podkreślić itp. — puste pożeracze papieru/drzew: chcesz podkreślić, — podkreślaj od razu, nie tup w podjazdach); posiada wiedzę czy informację — znowuż ma; cieszy się popytem, sukcesem, popularnością — ma popyt, sukces, popularność. A charakteru u nas nigdzie nie noszą, jak czapki, go się ma albo nie ma. A udziału nie przyjmują dokądś, a biorą. Skądinąd teraz wszystko wygląda w rozumieniu wydaje się, zdaje się, powstaje. Ja już nie mówię o telewizyjności z jej „obrazkami”. Na kanale „Pixel” dziewczyna mówi naszym dzieciom czy wnukom: „Dzieciaczki, oto tak wygląda litera Ї. Obok niej znajduje się jeżyk”. Boże, no powiedzże dwa razy krócej: „Dzieciaczki, oto litera Ї, obok niej — jeżyk”... Wyobraźmy sobie, jak ten unifikator brzmiałby, przepraszam, „wyglądałby” w kancelaryjnym wariancie piosenki: „Halu młoda, / Daj wody napić się, / Ty w następujący sposób wyglądasz, / Daj choć popatrzeć”. Zatrzymajmy się teraz przy prefiksalnej kalce przyzupynyty(sia) (wstrzymać/wstrzymać się). W 11-tomowym słowniku współczesnego języka ukraińskiego tego słowa nie ma. Zresztą zasób elektroniczny tego słownika mówi: „Słowa przyzupynyty nie znaleziono. Warto dodać do słownika? Zostaw komentarz z przykładem jego użycia”. No, to ile dusza zapragnie! Oto i przestępczość to wstrzymują (pryzupyniajut), to uprzedzają zamiast zatrzymywać/przerywać, zapobiegać/nie dopuszczać. Mało tego, pojawiły się już analogi w tekstach artystycznych: i drzwi przyotwierają (prywidczyniajut) zamiast uchylać, i dziewczęta przytulają (pryobnimajut) zamiast przygarniać, i „górna część łóżka troszkę się przypodnosi”. No jeśli troszkę, to po co to „przy”? A oto w ogóle wysoce estetyczne arcydzieło małpowania „cudzego pod lasem”: „Głównym sposobem prezentacji narracji jest werbalizacja”. Od razu trzy unifikatory z grupy czy serialu W. Bo kiedy przetłumaczyć wyżej wspomnianą (czyli właśnie przytoczoną) werbalizację premudracji na normalny język, to wyjdzie niewiarygodnie banalna myśl: opowiadają głównie słowami. Taka prezentacja reprezentacji albo reprezentacja prezentacji. I chociaż znaczenia słów obcojęzycznych nierzadko jeszcze mylą, to te kukułczęta, wykluwszy się, skutecznie rozrzucają na wszystkie strony całe gniazda słowicze, jak choćby podawaty, pokazuwaty, rozkazuwaty, rozpovidaty, zmalowuwaty, opysuwaty, znajomyty itd. Wkrótce pewnie będziemy śpiewać: „Dziewczyna podeszła, rączkę zaprezentowała / Oj lepiej bym była, [bodaj bym była], miłości nie reprezentowała”. Nasz język kształtował się między innymi na zasadzie antropomorfizmu, czyli przymierzania zjawisk przyrody, pojęć abstrakcyjnych do człowieka. Na przykład: z jednej strony — z drugiej strony, bo ich, boków, człowiek ma tylko dwa. Zresztą liczebnika porządkowego drugi nikt nie anulował, ale obecnie niemal wszyscy zastępują go innym (anty-kalka z serialu G „Niech i gorzej, byle inaczej”). Ono to i z innej strony może być, ale wtedy, gdy rozpatrujemy kilka aspektów, a kiedy przeciwstawiamy lub parujemy, to jednak z drugiej, bo inny bok — to już plecy lub brzuch. Reklama: „Kochanie, oto jedna skarpetka, a gdzie inna?”. A inna — z innej pary. A oto i w utworze artystycznym: jedna noga — i inna (przecież ich jest tylko dwie!). Przy okazji o nogach i rękach. Je teraz zaczęto intensywnie zastępować kończynami. I ta groza przechodzi nawet do poezji! Normalny zwrot u Rosjan tem nie mienieje i brzmi u nich melodyjnie, ale dosłownie przeniesiony na ukraiński grunt staje się kakofonią tymnemensz, tymczasem jest cała kupa „odrzuconych” swoich: awtim, ataky, zate, prote, odnak, zresztoju, po prostu ale, a obok kupy — jedna kałuża i tym niemniej wszyscy tam zgodnie człapią. Wkrótce będziemy śpiewać o teściowej złej: „Choć nie łaje, to burczy, / [Tym niemniej] — nie milczy”. Coś nie tak? Tam było: „…A jednak ona nie milczy”. Prawnikom zawdzięczamy kalkę w jakosti (w charakterze). Ona wciąż rozrasta się „w jakosti” trującego grzyba. No czy złamie się język, mówiąc wywołują jako świadka czy za świadka, a jeśli już on, język, usycha bez oficjalizmu/kancelarytu, to chociaż w statusie. A w wielu innych przypadkach można powiedzieć i w roli. Bo inaczej i Pawła Tychynę też trzeba poprawiać: „Niech czaban — wszyscy krzyknęli — za [w charakterze] atamana będzie”. Semantyczna kalka prysutnij/widsutnij (obecny/nieobecny). W szkolnych analizach tekstów epitety i metafory są obecne lub nieobecne, jak ludzie. Test: „Zaznacz wiersz, w którym nieobecne są spółgłoski dźwięczne”. Pewnie, jeśli powiedzieć nie ma, to będzie „nieuczono”. Wreszcie, na poziomie prawniczym, w informacji o kandydatach na deputowanych ludowych: karalność nieobecna. Ona tu też jest spersonifikowana: mogła być i obecną, ale podczas kampanii wyborczej zeszła do podziemia lub pojechała gdzieś na hawajskie okręgi wyborcze. „Otochuyucha diysnist” (otaczająca rzeczywistość) — to imiesłowowa kalka (kiedy wreszcie wyjdziemy z otoczenia?) plus urzędowy żargon; a przecież istnieje piękne, mądre jak świat, wszechogarniające słowo „świat”, a także „dovkillya” (otoczenie/środowisko), „navkolyshnya diysnist” (otaczająca rzeczywistość). Zresztą ludzie nie są „otochuyuchi” (otaczający), lecz „navkolyshni” (okoliczni) czy „dovkolyshni” (otaczający). Kalkę bez wyjątku stosują wszyscy deputowani bez wyjątku. I nie tylko oni. Czasownik „navchaty” (uczyć) wymaga dopełniacza, a nie celownika: „navchaty hramoty” (uczyć gramatyki), a nie „hramoti”; „pererakhuvannya” (przeliczanie) dotyczy pieniędzy, a „atak” — „perelik” (wykaz), „lichba” (liczenie); „zhyttya prodovzhuyetsya” (życie trwa dalej) — trzeba „tryvaye” (trwa); „nadaye perevahu” (daje pierwszeństwo) — trzeba „viddaye” (oddaje), a „nadaye” (udziela) ktoś komuś głosu; natomiast pomoc „podaye” (podaje); „u pershu cherhu” (w pierwszej kolejności — dopóki będziemy stać w kolejkach?) — „nasampered”, „peredovsim”, „spershu”, „naypersh” (przede wszystkim, najpierw); „chastishe za vse” (najczęściej) — „naychastishe”; nie „poverkhnevyy” (powierzchniowy), a „poverkhovyy” (powierzchowny) podział (a „poverkhnevyy” — to napięcie powierzchniowe wody, przypomnijmy sobie z fizyki); „spivpadaye” (pokrywa się) — to wtedy, gdy ktoś śpiewa i pada, a po naszemu — „zbihayetsya” (zbiega się), „skhodytysya” (schodzi się); „protyrichchya” (sprzeczność) — to w życiu codziennym, we wszystkich innych znaczeniach — „superechnosti”; „vesty sebe” (zachowywać się) — „povodytysya”; „v koreni minyaye” (zmienia w korzeniu) — „dokorinno zminyuye” (radykalnie zmienia); nie „ne tilky…, ale y” (nie tylko..., ale i — nie potrzeba przeczącego „ale”, potrzebne jest spójnikowe „a y”), „styknuvsya z chymos” (zetknął się z czymś) — „zitknuvsya”, „maye spravu” (ma sprawę/kłopot/nieszczęście) z czymś; nie „obumovlyuye” (ros. ogowariwajet usłowija), a „zumovlyuye” (powoduje/warunkuje). I takich rzeczy jest jeszcze bardzo wiele, ale na koniec — trzy najbardziej typowe błędy. Codziennie, co minutę (dzięki reklamodawcom) odbija się w uszach potworek — „bezkoštovnyy” (bezpłatny). „Artykuły doktorów nauk drukowane są bezpłatnie” — jeszcze niedawno było to niemal we wszystkich informacjach dla autorów. Dziękuję, oczywiście, ale czy wtedy dla innych jest „kosztownie”? Z antykalki „bez+kosztowny” („Niech będzie gorzej, byle inaczej”) wychodzi nonsens: „bez+drogocenny”. A tymczasem nikt nie anulował czasownika „płacić”, jak i przedrostka „bez”. Zatem „bezo-płatny/płatny” — to normalna para. Prymitywna kalka „peresuvatysya” (przemieszczać się) czy „prosuvatysya” (posuwać się). Mechanicznie przenoszą „pieredwigat’sja/prodwigat’sja”. A to różne rdzenie. „Dwiżenije” — to ruch. Ruch — podstawa bytu materii. „Pere(pro)suvannya” — jeden z rodzajów ruchu — od „sunutysya” (sunąć się), „sovaty sya” (wlec się). To na poziomie gadów. A i to one — „plazuyut” (pełzają). A jeszcze czasem o człowieku chorym mówią: „Nogi z trudem przesuwa”. Ale częściej o ciężkich rzeczach: przesuwają szafy z miejsca na miejsce, a już szachy na szachownicy czy stoły i przesuwają, i przestawiają. I wreszcie — arcydzieło twórczości reklamowej: „Najlepszy sposób przemieszczania się — lot”! Jak to się nazywa? Urzędowy żargon w natarciu? I lazaret „peresuvnyy” (przesuwny) zamiast „rukhomyy” (ruchomy), i na nagrody „vysuvayut” (wysuwają) i „zasuvayut” (zasuwają), kiedy można „podavaty” (składać), „proponuvaty” (proponować). Pewnie wkrótce wydawane będą (czyli same siebie) i „Zasady drogowego przemieszczania się”. Kukułcze jaja — w słowicze gniazda. Wreszcie sprytnie zamaskowana kalka-unifikator „skladova” (składowa). Codziennie odmieniają ją przez wszystkie przypadki. To ze zwrotu „sostawljajuszczaja czast’”, który skrócił się do przymiotnika, który uległ substancjalizacji (czyli stał się rzeczownikiem). A można przecież po prostu — „chastyna” (część). Ale to jeszcze nie wszystko. Czy „skladova”, czy „skladnyk”, czy „chastyna” — to takie sobie mechaniczne składniki: obecnie wszyscy składają polityczną składową z ekonomiczną, kulturalną składową z intelektualną, szukają „składowych szczęścia”, odejmują jedno od drugiego korupcyjną składową, a w rezultacie — mamy to, czego nie mamy. Bo nie mamy głównego czynnika. A on, ów zapomniany czynnik, — to nie pasywny czynnik, on jest zdolny do czynów, bo „chyn” — to działanie, on czyni interakcję treści i formy, czyli odpowiada nie mechanicznemu, a dialektycznemu ich związkowi. To — nie drobnostki, to — na poziomie Słowa, które było i jest na początku. Warto by wreszcie zrozumieć, że ptak ludzkiego szczęścia, oprócz pięknych i użytecznych skrzydeł, musi mieć jeszcze serce — ów trzeci i najważniejszy czynnik, o którym mówił Sokrates, — moralność. A ona jest zakodowana w ludowej etyce, pieśni, charakterze, pamięci, duchowości w ogóle. Dopóki w aktywny sposób nie wcielimy tego we wszystkich sferach, i to nie tylko życia państwowego, — będziemy się wlec.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Błogosławione słowo, które hartuje»

«Błogosławione słowo, które hartuje» — tak nazywało się spotkanie twórcze młodzieży, duchowieństwa i inteligencji regionu. Brzmiały utwory Kobziarza w oryginalnym wykonaniu studentów Instytutu Sztuki Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, młodzieżowych chórów i zespołów. Poruszały duszę recytatorzy poezji i mówcy. Muzeum czci T. Szewczenki, działające przy Domu Ludowym «Proświta», obecnie bardziej funkcjonuje jako mała oaza ośrodka literacko-muzycznego i oświatowego, aniżeli właściwe muzeum. Bardzo skoncentrowanie w tym roku właśnie tam przeprowadzano Szewczenkianę. Wykładowca-metodyk Iwano-Frankiwskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 2 im. W. Barwińskiego Jaryna Kuryło przeprowadziła wieczór literacko-muzyczny poświęcony uczczeniu Kobziarza przez uczniów szkoły. Wychowankowie czytali utwory Kobziarza, wykonywali pieśni do słów poety lub jemu poświęcone przy akompaniamencie fortepianu i bandury. «Czy znacie Szewczenkę?» — pod takim tytułem trwał ciąg muzyki i poezji. I każdy uczestnik zwracał się do siebie, ucząc się postrzegać poezję sercem, wychowując w sobie patriotyzm i smak w słowie. Bo poznawać Szewczenkę — to poznawać historię między wierszami Kobziarza, aby w przyszłości codziennie opierać się na czarnym na białym napisanych wierszach sensów i mądrości. Czytania szewczenkowskie, które również odbywały się w Muzeum Ludowej Czci Tarasa Szewczenki w Domu Ludowym «Proświta», połączyły uczestników w wieku od pięciu do dziewięćdziesięciu lat: Ewa Panczenko przeczytała poezję «Wieś», a najstarszy obecny proświcianin Mykoła Kardaszczuk szczerze wyrecytował kilka fragmentów z poematów Kobziarza. Przedstawiciele niemal wszystkich stowarzyszeń związanych z «Proświtą» z przejęciem i pięknie czytali «Kobziarza». Tematyczną kompozycję literacko-muzyczną «O Panie, daj kochać prawdę na ziemi» przedstawili artyści orkiestry symfonicznej filharmonii obwodowej Lubow Kobziarz nigdy nie bywał na Pokuciu, jednak dostąpił zaszczytu rekordowej liczby pomników na terenach tego regionu. Szewczenko nie przypuszczał, że stanie się symbolem światowej ukraińskości, a jego święta ziemia będzie obchodzić pierwsze marcowe dni przebudzenia i zmian, czcząc imię swojego proroka. «Proświta» już sto pięćdziesiąt lat niesie ludowi wskazania, idee i bodziec do działania Szewczenki. Szewczenko żyje, a słowo jego hartuje. Lytwynczuk i Liliana Ławreniuk. Na zakończenie czytań chór «Berehynia» Związku Ukrainek wykonał kilka utworów o tematyce szewczenkowskiej. ...Zakończeniem obchodów dni szewczenkowskich była śpiewana Szewczenkiana w wykonaniu zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Owczarowej-Suchowij. Z mową powitalną wystąpił przewodniczący obwodowej «Proświty» Stepan Wołkowecki. Na temat «Kobiety w życiowym dramacie Kobziarza» wystąpiła przewodnicząca organizacji obwodowej «Hromada Kobieca», kierowniczka pracy kulturalno-masowej obwodowej «Proświty» Mychajłyna Bodnar. A w międzyczasie trwały ogólnomiejskie wydarzenia współorganizowane z «Proświtą Pokucia». Tak 9 marca rano wystartowały Czytania Szewczenkowskie—2019, po raz kolejny tradycyjnie zorganizowane przez Społeczny Instytut Analityki oraz pokucką «Proświtę». Zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia Proświty Mychajło Siczka, otwierając maraton czytań, powiedział: — Szewczenko jest wspaniałym przykładem dla młodzieży, jak zacząć od samych dołów i stać się symbolem całego narodu. Przeczytać utwory Szewczenki na Placu Wiczowym zebrali się przedstawiciele władz miejskich i obwodowych, wykładowcy, studenci. A w południe cała liczna społeczność recytatorów, przedstawicieli partii politycznych, struktur władzy oraz społeczeństwa w towarzystwie orkiestry miejskiej rozpoczęli uroczysty pochód przez centrum miasta do pomnika Kobziarza, który znajduje się w miejskim parku kultury. Tam przy melodii «Testamentu» kwiaty pod pomnikiem złożyli mer miasta R. Marcinkiw, sekretarz rady miejskiej O. Sawczuk, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Stepan Wołkowecki; odprawiono panichidę za Tarasa. Na wydarzeniu wystąpili również kierownicy miasta i centrum obwodowego, Narodowego Związku Pisarzy oraz społeczności proświciańskiej obwodu. — Taras Szewczenko — to przykład do naśladowania dla każdego żyjącego obecnie — podkreślił Mychajło Siczka. — Jego wytrwałość, jego męstwo, jego wiara zobowiązują nas wszystkich do bycia takimi w czasach obecnych prób. A on je przewidywał. Czytajmy Szewczenkę, pracujmy i działajmy zgodnie z jego Testamentem. I zwyciężymy. Centrum Prasowe Iwano-Frankiwskiego OZ WT «Proświta» im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jasnym światłem świeci słowo twoje

Z okazji 205. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w Domu Kultury wsi Kołodenka w rejonie równieńskim odbył się wielki koncert świąteczny. Wydarzenie zainicjowali Równieńskie Obwodowe Oddziały Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego (przewodniczący profesor Równieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego Andrij Pastuszenko); obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki (prorektor Równieńskiego Obwodowego Instytutu Pedagogicznego Kształcenia Podyplomowego Iwan Wiietrow); Korninska zjednoczona wspólnota terytorialna, wójt wsi Roman Horbatiuk-Wasyłejko. Anna LIMYCZ, m. Równe Po raz pierwszy spośród wszystkich nowo utworzonych zjednoczonych wspólnot terytorialnych udało się zorganizować tak wielkie wydarzenie, w którym wzięły udział zespoły artystyczne wsi Korniн, Kołodenka, Zahoroszcza i Tajkury. Przede wszystkim był to ludowy zespół pieśni ukraińskiej «Wereteno» (kierownik Andrij Pastuszenko, wieś Kołodenka), chór Chrześcijan Ewangelicznych-Baptystów, kościelny chór wsi Zahoroszcza, dziecięce zespoły wokalne z Korninia «Prolisok» i «Promińczyk», z Zahoroszczy i Kołodenki, żeńskie zespoły wokalne z Zahoroszczy i Korninia. Swoje umiejętności prezentowały trio wokalne «Wyszywanka» (wieś Kołodenka), «Nadwieczirja» (wieś Tajkury), duet bandurzystek w składzie Iryny i Natalii Jewtuszków, Ljubow Diemczuk (wieś Zahoroszcza), Anastasija Ihnatiuk, Zoja Szokowa (wieś Tajkury), Ella Myronec (wieś Korniн) i inni. Recytowano wiersze Tarasa Szewczenki oraz własne utwory Dariny Kowalczuk, Julii Filontczuk, Władysława Diemczuka i poetki Iwanny Hołub. Koncert, liczący ponad 25 numerów, wywołał u widzów pozytywne emocje i wrażenia. Pomiędzy numerami artystycznymi zebrani na sali usłyszeli występy zaproszonych gości, m.in. przewodniczącego Centrum Kulturalno-Oświatowego im. T. O. Sosnowskiego Jarosława Kowalczuka. Nagrody dla zespołów artystycznych i wykonawców wręczali Iwan Wiietrow, Andrij Pastuszenko i Ołeksandr Bułyha. Na zakończenie wójt wsi Korniн przekazał zespołom również nagrody rzeczowe. Wielki koncert świąteczny poprowadzili nauczyciele Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia w Kołodence Weronika Fedczyk i Andrij Szut.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Ogień zapalony przez Tarasa»

Właśnie tak nazwali święto z okazji 205. rocznicy urodzin Kobzarza działacze Proświty (moderator O. Petrenko), którzy 11 marca tego roku w murach jednej z szkół muzycznych w Mikołajowie zorganizowali imprezę literacko-artystyczną z udziałem profesjonalnych i amatorskich aktorów. Ozdobą kompozycji było wykonanie utworów T. Szewczenki przez aktora, reżysera i działacza Proświty M. Jewtuszenka. Władlena RUSSOWA, zastępca przewodniczącego Mikołajowskiej MRO „Proświta” im. M. Arkasa Ogólnie tegoroczny jubileusz Kobzarza wśród proświtian Mikołajowa, jego pierwotnego ośrodka — Mikołajowskiej międzyrejonowej organizacji „Proświta” im. Mykoły Arkasa, zaznaczył się tradycyjnymi imprezami w bibliotekach miasta oraz nowatorskimi — flash mobami, questami. Zwłaszcza 6 marca w Mikołajowskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece przeprowadzono tradycyjną naukowo-praktyczną konferencję „Szewczenko i współczesność”, na której z referatami występowali historycy literatury, bibliotekarze, studenci. Obecni mogli zapoznać się z wystawą rarytasów z zasobów biblioteki oraz z prywatnego zbioru przewodniczącego obwodowej „Proświty” I. Marcinkowskiego. Szczególne zainteresowanie wzbudziły referaty proświtian L. Starowojt „Szewczenkowski energetyczny ładunek poezji Dmytra Kremienia”, O. Hryćenki „Szewczenko i współczesna pop-kultura” oraz I. Berezy „Szewczenkowskie akcenty w twórczości mikołajowskich pisarzy ostatniej dekady”. Nasi członkowie ośrodka utrzymują ścisły kontakt nie tylko z klubem językowo-historycznym przy Centralnej Miejskiej Bibliotece im. M. Kropywnyckiego (moderator — proświtianka I. Zahreba), ale i z klubem uczczenia pamięci Nazarija Jaremczuka, organizując wśród innych imprez także literacko-artystyczne wieczory z okazji Szewczenkowskich dni. W tym roku była to kompozycja według scenariusza proświtianina, poety P. Panianczuka. Znakomity był występ zespołu filharmonijnego „Wolni kozacy” (kierownik — F. Syczow) oraz czytanie poezji T. Szewczenki przez M. Jewtuszenkę. Poparliśmy także inicjatywę Ministerstwa Młodzieży i Sportu dotyczącą udziału w międzynarodowym flash mobie „Wielki Szewczenko”. Proświtianie i ich znajomi uczcili pamięć Kobzarza, składając kwiaty pod pomnikiem i zamieszczając na Facebooku nagrania z czytaniem wierszy T. Szewczenki. Interesujący dla młodzieży Czarnomorskiego Uniwersytetu Narodowego im. Piotra Mohyły był quest „Uwaga! Poszukiwanie”, podczas którego w przeddzień urodzin Kobzarza szukano „swojego Szewczenki”. Jubileuszowy tydzień w uniwersytecie zakończył literacko-artystyczny konkurs „Moja ty doleo młoda”, w którego organizacji także wzięli udział nasi proświtianie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

W słowie Borysa Hrinczenki — siła broni Publicystyczna spuścizna Borysa Hrinczenki

Wasyl JAREMENKO, profesor Gatunki publicystyczne: szkice, felietony, artykuły krytyczne, artykuły polemiczne itp. — to rdzeń dziennikarstwa. Publicystyka w każdym periodyku tworzy oblicze tego wydania, deklaruje jego przynależność do tej czy innej ideologii. Komunistyczna ideologia traktowała Borysa Hrinczenkę jako ideologa burżuazyjnego nacjonalizmu, jako „śpiewaka petlurowszczyzny”. To dorobek radzieckiej metodologii. W czasach Hrinczenki nacjonalizm oznaczał patriotyzm, a nie szowinizm. Kosmopolityzm traktowano jako internacjonalizm. Z czasem sens terminów zmienił się na przeciwny. Hrinczenko bronił wyznaczonej przez Szewczenkę narodowej drogi rozwoju Ukrainy i w realizacji tej drogi widział sens swojego życia. Skłaniał się ku ideologii radykalizmu i dla realizacji programu rozwoju narodowego oraz budowy państwa narodowego stworzył Ukraińską Partię Radykalną, później połączył się z Partią Demokratyczną L. Żebuniowa w Ukraińską Partię Radykalno-Demokratyczną. Spośród 15 broszur partyjnych kilka napisał sam Hrinczenko, a ponadto opracował (nr 7) zbiór poezji publicystycznej „Czerwony kwiat”. „Listy z Ukrainy Naddnieprzańskiej”, „Wiersze galicyjskie”, „Na bezświetlnej drodze”, „Po co?”, „Ciężką drogą”, „Było, jest, będzie”, „Nowa rodzina”, „Naród w niewoli” — to klasyka ukraińskiej publicystyki o niezbywalnym znaczeniu. Te utwory powinni studiować studenci dziennikarstwa, którzy historię dziennikarstwa powinni poznawać nie jako historię czasopism, lecz jako historię ukraińskiej myśli społeczno-politycznej, odbitej na łamach tych wydań. Rok 1892 potwierdził ostateczny ideologiczny i kulturowo-naukowy wybór Borysa Hrinczenki. Świadectwem tego jest polemika Hrinczenki z Dragomanowem o drogach rozwoju Ukrainy i roli Szewczenki w budowaniu narodu („Listy z Ukrainy Naddnieprzańskiej”). W tym samym roku B. Hrinczenko zapoczątkował artykułem „Wiersze galicyjskie” ostrą dyskusję z Iwanem Franką, faktycznie stawiając na nowym poziomie problem soborowości Ukrainy pod kątem widzenia jednolitego dla Galicji i Naddnieprza języka literackiego jako normy. I wreszcie, w 1892 roku utworzono „Bractwo tarasowców”. Wśród jego założycieli byli B. Hrinczenko, W. Borowyk, I. Łypa, M. Michnowski, dołączyli do nich M. Kociubynski, W. Samijłenko, Je. Tymczenko, M. Woronyj, O. Czerniachiwski, W. Szemet. Tę akcję zaplanował i zrealizował Ołeksandr Rusow, który pod przykrywką ekspedycji statystycznej na Połtawszczyznę zebrał grupę studentów uniwersytetów w Odessie, Kijowie i Charkowie, aby nawiązali między sobą kontakty i przed rozpoczęciem prac statystycznych zjechali się do Kaniowa, na Górę Czerneczą, gdzie na grobie Tarasa Szewczenki złożyli przysięgę pracować całe życie dla odrodzenia narodowego i rozwoju Ukrainy. Centrum „Bractwa tarasowców” wybrano Charków, lecz po aresztowaniach i rewizjach wśród inteligencji kijowskie koło ostatecznie przejęło przywództwo (w 1893 r. rewizja była także u Borysa Hrinczenki, co zmusiło go do porzucenia nauczania w szkole Ch. D. Alczewskiej na Ługańszczyźnie i przeprowadzki do Czernihowa). W 1891 roku lwowska „Zoria” drukowała powieść B. Hrinczenki „Promień słońca” i na pierwszej stronie (nr 12) zamieściła jego portret, a ówczesny redaktor naczelny „Zori” Wasyl Łukycz w towarzyszącym (pierwszym biograficznym) artykule do portretu 28-letniego Borysa Hrinczenki odnotował już jego zasługi w ukraińskim piśmiennictwie i nauce: „Na niwę działalności literackiej wystąpił on z początkiem lat 80. i od razu wykazał talent niepośledni. Dotąd próbował swoich sił i w poezji, i w beletrystyce, krytyce i w popularnych rozprawach literacko-naukowych — a wszędzie z sukcesem bardzo dobrym...”. Lecz droga do tego, jak „Zoria” zaczęła „liczyć go między swoich najszczerszych pomocników”, była skomplikowana i trudna. Sam Borys Hrinczenko w autobiografii dla „Historii literatury ruskiej” profesora O. Ohonowskiego pisał: „Skoro (r. 1881) dowiedziałem się o Galicji, — zobaczyłem „Diło”, a w r. 1883 i „Zorię”, to zaraz z całej siły przychyliłem się do Galicjan... Tymczasem nikt się nie odezwał, a pracy czasem kładło się dużo... Tylko p. Iw. Franko odezwał się w r. 1886 do mnie: od niego dowiedziałem się, że moje prace są warte druku. Za to powinienem mu dziękować”. Tylko niezachwiana pewność Borysa Hrinczenki w potrzebie wspólnej pracy Ukraińców w Austro-Węgrzech i w Rosji nie pozwoliła mu zwątpić w swoją pracę. Praca dla Ukrainy już od początku lat 80. XIX w. stała się jego programem, życiowym credo, obowiązkiem obywatelskim, sprawą służenia oświacie ludowej i tworzeniu jednolitej literatury dla chłopów oraz inteligencji. W niepodległej Ukrainie uwaga poświęcona „Listom z Ukrainy Naddnieprzańskiej” Borysa Hrinczenki i „Listom na Ukrainę Naddnieprzańską” Mychajła Dragomanowa znacznie wzrosła. Dokonano kilku wznowień tych zabytków ostrej polemiki w kwestii narodowej i dróg dalszego rozwoju Ukrainy. Jedną z pierwszych prac po 1991 roku na ten temat była broszura znanego ukraińskiego uczonego w diasporze, akademika NAN Ukrainy Arkadija Żukowskiego „B. Hrinczenko — M. Dragomanow. Dialogi o ukraińskiej sprawie narodowej”, wydana w 1994 roku w Kijowie z okazji 100-lecia pojawienia się tych zabytków. M. Dragomanowa uczony A. Żukowski ocenia jako „myśliciela politycznego, historyka, publicystę”, a Hrinczenkę nazywa „pisarzem, folklorystą, pedagogiem, znanym przede wszystkim dzięki jego słynnemu słownikowi języka ukraińskiego”. To stwierdzenie wymaga doprecyzowania, które wyjaśniłoby kilka rzeczy. Na rok 1892 B. Hrinczenko nie miał jeszcze sławy ani folklorysty, ani autora „Słownika języka ukraińskiego”, który powstanie prawie 20 lat później. W 1892 roku Hrinczenko miał zaledwie 29 lat i był znany jako pedagog, właśnie wtedy pracował jako nauczyciel na Ługańszczyźnie w prywatnej szkole Ch. D. Alczewskiej we wsi Ołeksijiwka, jako pisarz, autor poezji i powieści z życia ukraińskiej inteligencji — „Promień słońca” i „Na rozstaju”. Borys Hrinczenko był znany pod przybranym imieniem Wasyla Czajczenki. Dla listów publicystycznych przybrał już inne imię — Wartowyj. Trzeba wspomnieć, że I. Neczuj-Łewycki występował w tym czasie pod imieniem Basztowego. Już pseudonimy podkreślały „Bractwo tarasowców” uwypuklały rolę, którą brali na siebie znani działacze: być na straży, być wartownikami, wieżownikami, czyli być obrońcami interesów narodowych swojego ludu. Jeśli Drahomanow jako publicysta i polemista już się ukształtował i z autorytetem oraz sławą trybuna kończył już swoją drogę, a dla większości ukraińskich intelektualistów był niepodważalnym autorytetem, to 29-letni Borys Hrinczenko dopiero zaczynał drogę bojownika o ideę narodową — soborną, demokratyczną, wolną Ukrainę bez rosyjskiego ucisku i rusyfikacji, niszczenia kultury, w szczególności niszczenia języka jako formy tej kultury, środka jej zachowania i przekazu następnym pokoleniom. W poprzednim 1891 r. artykułem we lwowskiej „Prawdzie” Hrinczenko publikuje ostro publicystyczny artykuł „Wiersze galicyjskie”. Te dwa artykuły przedstawiły ukraińskiej i słowiańskiej społeczności nowego, erudytę, pełnego pasji publicystę Borysa Hrinczenkę, który „na równych prawach” mógł już polemizować z M. Drahomanowem i I. Franką. Utworzenie „Bractwa tarasowców” było w 1892 r. znaczącym wydarzeniem w ideologicznej walce Borysa Hrinczenki. Ideolog „Bractwa tarasowców” I. Łypa napisał program towarzystwa „Profession de foi młodych Ukraińców” i opublikował w 1893 roku na łamach lwowskiej „Prawdy”, gdzie właśnie drukowano artykuł B. Hrinczenki „Wiersze galicyjskie”, do dyskusji nad którym włączyli się Iwan Franko, Ahatanheł Krymski, Ilko Kokorudz i inni. Publicystyczna aktywność B. Hrinczenki była określana przez program „Bractwa tarasowców” i szerokie zainteresowanie ukraińskiej społeczności. „Nasza inteligencja była oderwana od ludu, mało przygotowana do trwałego zjednoczenia, aby to zakochanie w estetycznej naturze ludu (A. Nikowski opowiadał, że jego brat wykradł sobie żonę w sąsiedniej wsi, „bo ma chód zwinny” — W. J.) oraz jego nadzwyczaj wywyższoną czystość etyki mogło mieć zdolność do dania jakichkolwiek zauważalnych praktycznych rezultatów, pożytecznych dla ukraińskiego ludu” (s. 86). Dwie prace publicystyczne B. Hrinczenki „Nowa rodzina” i „Było, jest, będzie” rozpowszechniano w latach 60. XX w. w „samizdacie” szestdziesiątników. Powiedziane w nich było zgodne z ich deklaracjami, walką, ideałami przyszłej Ukrainy. „Równości, braterstwa, wolności, prawa każdemu żyć, jak chce, — oto czego pragnął i kozak-zaporożec, i rolnik-wieśniak, i Semen Palij, i Jurko Nemyrycz. Ustrój wyborczy, rządy ludowe, wolna oświata, wolne słowo ludzkie — oto jakim ustrojem chcieli nasi przodkowie osiągnąć te ideały”. I dalej kontynuuje B. Hrinczenko: „Postawiony między trzema państwami, które go rozdzierały, kraj nasz osłabiony upadł w nierównej walce o te ideały [...] i one, te ideały, żyją do dziś w duszy naszego ludu. Stając w obronie ludzkiej wolności, płomiennymi słowami protestując przeciw niewoli, Szewczenko tylko ujawnił z genialną siłą to, co nosi w sobie dusza ludowa; on [...] mówił to, co bolało w duszy ludowej przez długie lata nieszczęśliwego życia historycznego. I my, duchowi uczniowie Szewczenki [...], patrząc na wszystkie narody, na wszystkich ludzi, jak na swoich braci, — my, razem z tym, wspominamy z rycerską dumą, że jesteśmy synami ukraińskiego ludu, który walczył (i może walczy do dziś) o te ideały, którymi żyje lub powinien żyć cały świat”. To wszystko pisał i wygłosił B. Hrinczenko w Czernihowie w październiku 1894 roku, czyli 125 lat temu. Powiedziane było aktualne 125 lat temu, nie straciło swojej aktualności w latach 60.—70. XX w. i, niestety, jest aktualne i dzisiaj, w XXI w. Publicystyczne słowo B. Hrinczenki podniesione do poziomu artyzmu — to składowa naszej duchowości. „Przypomnijmy, — wzywa B. Hrinczenko, — czym byliśmy, o co walczyliśmy! Przypomnijmy, że my, jak i wszyscy ludzie, mamy prawo żyć własnym życiem! Weźmy tę myśl sobie do duszy, do serca, zróbmy ją częścią naszego JA, i wtedy staniemy się wolni duchem. A wolni duchem nie boją się żadnych przeszkód, żadnych trudności, bo wiedzą, że oni — są wolni, że ich idea — to prawda, i że ta idea nie umrze, a zwycięży”. To były prorocze słowa. Czyż nie o tym dzisiaj dziesiątki razy powtarza najświętszy patriarcha Filaret: „My zwyciężymy, bo za nami prawda, a gdzie prawda — tam Bóg. A Bóg jest niezwyciężony”. Już w 1883 roku 20-letni nauczyciel występuje z artykułami o „celu szkoły ludowej” w petersburskim czasopiśmie pedagogicznym „Russkij naczalnyj uczitiel” (nr 5, s. 296—299). „Nauczyciel ludowy M-r-s” (tak podpisywał swoje artykuły w tym czasopiśmie Borys Hrinczenko) faktycznie dyskutuje z redakcją czasopisma, która do artykułu dołączyła trzy polemiczne przypisy: 1) nie posiadając żadnej wiedzy, chłopi nie mogą wypowiadać się o przydatności czy nieprzydatności tej wiedzy; 2) autor, rzekomo, zapomniał powiedzieć, że rozwój bez wiedzy jest niemożliwy, będzie urojony i będzie nosił charakter zakuwania myśli nauczyciela; 3) Hrinczenko uważa za błędne myśli, że za pomocą szkoły ludowej można przygotować chłopskiego chłopca do praktycznego życia jako rolnika, a redakcja w przypisie broni takich myśli jako słusznych („to sprawiedliwe”). Redakcja niczego nowego nie zobaczyła w artykule, ale powitała sam fakt, że nauczyciele zatrzymują się nad pytaniami o cel szkoły ludowej. I tyle. Hrinczenko sprzeciwiał się przygotowywaniu ucznia szkoły ludowej do życia wiejskiego jako ostatecznego celu szkoły ludowej. Uważał, że szkoła ludowa ma wychować rozum dziecka, na ile to możliwe dla szkoły ludowej, rozwinąć go, wzmocnić i uczynić go zdolnym do dalszej działalności — „właśnie w tej dalszej działalności i leży cała istota. Tylko pracując nad swoim rozwojem samodzielnie, po wyjściu ze szkoły, człowiek z ludu może przynieść sobie korzyść i zdobyć niezbędną wiedzę”. Wychodząc z takiej definicji celu szkoły ludowej, pedagog, który jeszcze nie podpisał się własnym imieniem, uważał, że ta wiedza, którą daje szkoła ludowa, — to tylko środek do rozwoju siły umysłowej uczniów. Repertuar dyscyplin nauczania, według Hrinczenki, musi ściśle odpowiadać temu celowi szkoły ludowej. Po dwudziestu latach, po zniesieniu „ograniczeń języka małoruskiego” sytuacja radykalnie się zmienia, a czy zmieniają się poglądy pedagogiczne Hrinczenki na „cel szkoły ludowej”? 21 września 1884 r. radny z Niżnej Syrowatki Wasyl Popow donosił na kolejnym zebraniu ziemstwa: „Na dniach od kierującego szkołą nauczyciela Hrinczenki otrzymano oświadczenie (załączam w kopii) o tym, że zgodnie z prawem w Niżnie-Syrowackiej szkole wzorcowej przewidziano dwóch nauczycieli przy 120 uczniach, a ponieważ w zeszłym roku było ich 167 i w bieżącym roku zaczął przyjmować nowych, których dojdzie do 200 dusz, dlatego niezbędne jest społeczeństwu”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znaleźć środki na trzeciego nauczyciela lub pomocnika, na co potrzeba nowego wydatku od 200 do 350 rubli”. Borys Hrinczenko, jak widzimy, nie tylko nauczał, ale rozbudowywał wzorową szkołę w Niżniej Syrowatce, domagał się funduszy na podręczniki i pomoce naukowe, na utrzymanie trzeciego nauczyciela, którym, najwyraźniej, miała zostać żona B. Hrinczenki, wszak w 1884 roku żeni się on z Marią Mykołajiwną Hradyliną (w literaturze stała się znaną ukraińską pisarką Marią Zahirną), córką bohoduchiwskiego kupca, która poznała Borysa na letnich zmijewskich kursach nauczycielskich w 1883 r. Mamy tu akcent charakteryzujący B. Hrinczenkę zarówno jako działacza pedagogicznego, jak i głowę rodziny. Odrębną kartą dziennikarsko-publicystycznej pracy B. Hrinczenki jest walka o wejście na łamy stołecznej prasy rosyjskiej. Poszukiwania dróg wyjścia na stołeczną trybunę Hrinczenko rozpoczął w 1883 r. artykułami w miesięczniku „Russkij naczalnyj uczitiel” pod pseudonimem „Narodnyj uczitiel M-r-s”. Były to początki walki o ukraińską szkołę. Dalej były artykuły „Zaczem?” w „S.-Pietierburgskich wiedomostiach” (historię publikacji artykułu zob. w przypisach do ks. I „Pedahohicznoji spadszczyny”, s. 540—544) oraz rozprawa „Na biesproswietnom puti” w „Russkom bogatstwie” (1905) przy wsparciu W. W. Lesiewicza i W. G. Korolenki. Wreszcie swoje ambicje naukowe potwierdził w „Bolszoj encykłopiedii” pod red. S. Jużakowa (ponad trzysta artykułów z etnografii, folklorystyki, literaturoznawstwa, o ukraińskich etnografach i pisarzach). Intelektualna Rosja znała B. Hrinczenkę, choć negowała jego dążenia do szkoły narodowej, ukraińskiego teatru. Zresztą był on członkiem ogólnorosyjskiego zrzeszenia dramaturgów. Jedną z dziedzin jego pracy stanowi działalność dziennikarska: B. Hrinczenko jest organizatorem i wydawcą szeregu almanachów, zbiorów, deklamatorów, kalendarzy „Proświty”, jest redaktorem pierwszej codziennej ogólnoukraińskiej gazety „Hromadska dumka”, czasopisma „Nowa hromada”. Uczestnik dziesiątek wydawnictw periodycznych i nieperiodycznych — ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych, które udostępniały czasem swoje łamy dla naświetlenia ukraińskich problemów. Zorganizowana działalność publicystyczna wymagała organizacji politycznej. Hrinczenko zawsze ją miał. Nauczycielstwo w prywatnej szkole rusyfikatorki Ch. D. Alczewskiej prowadziło do „Bractwa tarasiwców”, którego program „Profesion de foi młodych Ukraińców” stał się programem działalności społecznej B. Hrinczenki. Wraz z przeprowadzką do Czernihowa Borys i Maria Hrinczenkowie wstępują do podziemnej „Czernihowskiej hromady”. Właśnie na zebraniach Czernihowskiej hromady publicysta początkowo aprobował swoje prace, które stały się klasyką publicystyki: „Narid w newoli”, „Jaka teper narodna szkoła na Ukrajini”, „Buło, je, bude”, „Nowa semja”. Wraz z przeprowadzką do Kijowa B. Hrinczenko zakłada Kijowskie Towarzystwo „Proświta”, w którym obejmuje stanowisko przewodniczącego i kierownika komisji wydawniczej. Trudno wyobrazić sobie zakres pracy w tym czasie: praca nad Słownikiem języka ukraińskiego, redagowanie pierwszej codziennej ukraińskiej gazety „Hromadska dumka”, wydawanie czasopisma „Nowa hromada” i tworzenie publicystyki pedagogicznej w jej błyskotliwych przykładach: „Narodni wczyteli i ukrajinśka szkoła”, „Na biesproswietnom puti”, „Tiażkym szliachom”, „Jakoji nam treba szkoły”. I wreszcie, na ostatnim etapie życia Hrinczenko ucieka się do najwyższej formy organizacji — stworzenia partii politycznej. Jego „Ukraińska Partia Radykalna” jest bodaj jedyną na Ukrainie, która nie przyjęła przydawki „socjalistyczna”, podczas gdy większość ukraińskich partii ją miała: socjaliści-federaliści, socjaliści-autonomiści, socjaliści-rewolucjoniści, socjaliści-państwowcy, socjaliści-samostijnicy. Był to triumf dragomanowskiej idei socjalistycznej drogi rozwoju dla Ukrainy. Hrinczenko szukał zwolenników szewczenkowskiej idei narodowej drogi rozwoju, na którą bezwzględnie wstąpił. Wspólnika znalazł w osobie sekretarza redakcji gazety „Połtawszczyna” L. Żebuniowa, który założył „Ukraińską Partię Demokratyczną” również bez etykiety „socjalistyczna”. Partie połączyły się w „Ukraińską Partię Radykalno-Demokratyczną”. Związki Hrinczenki i Żebuniowa są dość znaczące. Byli w Petersburgu na zjeździe partii politycznych mniejszości narodowych Rosji, Żebuniow zapraszał Hrinczenkę do objęcia redakcji „Połtawszczyny”, obaj mieli plan wznowienia „Nowej hromady”. Wśród mnóstwa oskarżeń ideologicznych wobec B. Hrinczenki najniedorzeczniejszym było oskarżenie o walkę z ruchem robotniczym. To oskarżenie odpiera wystąpienie B. Hrinczenki na pierwszym zebraniu Kijowskiego Towarzystwa „Proświta”. Hrinczenko wyraźnie i jednoznacznie zauważył, że działalność oświatowa wśród ludu musi ulec zmianom, o- Borys Hrinczenko na arenę aktywnej walki politycznej występuje klasa robotnicza, pracę oświatową wśród której powinno prowadzić także Kijowskie towarzystwo „Proświta”. Więc gdybyśmy wiedzieli o Hrinczence to, czego nie wiemy, to mielibyśmy innego Borysa Hrinczenkę i przed nami stanąłby prawdziwie święty szczyt naszej nauki, kultury i, w szczególności, publicystyki. W nowoczesnych próbach znalezienia naukowej oceny tego, co zrobił Hrinczenko, najbliżej prawdy zbliżył się profesor Jurij Kowaliw. W jednej ze współczesnych „Historii pedagogiki” czytamy, że „Dla tego, aby wyprowadzić ukraiński naród z ciemnoty i braku kultury, koniecznym jest, zdaniem B. Hrinczenki, aby ukraińska inteligencja zwróciła się twarzą do swojego narodu, przemówiła do niego w ojczystym języku...”. Ostrożnie z kategorycznymi twierdzeniami! W całym naukowym dorobku B. Hrinczenki nie znajdziemy twierdzenia, że ukraiński naród żył w „braku kultury”. Ciemnota i brak kultury to nie synonimy. Naród rzeczywiście żył w ciemnocie (przypomnijmy „Na bezпросветном пути”), ale posiadał wysoką kulturę, nawet „duchowy (przeważnie chrześcijański) arystokratyzm”. Obcy rząd próbował zniszczyć kulturę narodową, w szczególności jej nosiciela i formę — język narodowy. Zniszczyć język — oznaczało zniszczyć kulturę, a co za tym idzie i naród. Hrinczenko rozumiał to jak nikt inny i podjął bezkompromisową i bezwzględną walkę przeciwko rusyfikacji, o nacjonalizację (ukrainizację) szkoły, oświaty, nauki, czyli wziął się za ratowanie ukraińskiej kultury i duchowości, jednocześnie pracując nad ich wzbogaceniem. W tym była główna istota, ideologiczna orientacja dziennikarsko-publicystycznej i wydawniczej działalności B. Hrinczenki. Czas stworzyć państwowy wydawniczy program kulturalno-artystyczny i wykonywać go jak program tworzenia zdolnej do walki armii narodowej, w której słowo, jego siła — to potężna broń. Nacjonal-komuniści przez pierwsze dziesięć lat po przewrocie 1917 r. założyli szereg ukraińskich wydawnictw — DWU, „Ruch”, „Knyhospiłka”, „Słowo”, „Sjajwo”, „Czas”, „LiM” (Literatura i sztuka) itd. Lejtes i Jaszek wydali dwutomową bibliografię wydrukowanego w latach 1917—1927. Ujrzało światło dzienne kilka antologii — ukraińskiej i światowej klasyki, w szczególności trzytomowa antologia poezji ukraińskiej z niepowtarzalnymi portretami ukraińskich pisarzy autorstwa Wasyla Kryczewskiego. Wychodziły dziesiątki serii — „Biblioteka klasyki”, „Biblioteka literacka”, „Biblioteka narodowa”, „Biblioteka powieści”, „Biblioteka opowiadania” itp. To, co zrobili borotbisty w latach 1917—1927 plus jeszcze przez 5 lat (bo już w 1932 r. Moskwa zaczęła radykalnie niszczyć ukraińską kulturę narodową, naukę, oświatę), — uratowało nas od zniszczenia przez totalitarny reżim stalinowski, samodzierżawie breżniewowsko-susłowskie, bandytyzm putinowsko-janukowyczowski, w szczególności ukraińska książka, hasło M. Chwylowego „Precz od Moskwy”. A czy staliśmy się inni przez 27 lat Niepodległości? Jak przywozili za Janukowycza do każdego kiosku jeden egzemplarz „Literackiej Ukrainy”, tak i dzisiaj otrzymują jeden egzemplarz. Ukraińskie czasopisma „Kijów”, „Dniepr”, „Witchyzna”, „Dzwin”, „Bereził” do kiosków w ogóle nie trafiają. W Ukrainie jest kilkadziesiąt tysięcy szkół, kolegiów, uczelni wyższych, ale fachowych czasopism nie prenumerują, a zatem i nie czytają. Dzisiaj pragniemy restaurować proces literacki XIX w., przedstawić takim, jakim faktycznie widział go B. Hrinczenko i scharakteryzował w encyklopedycznym artykule „Małorusskaja litieratura”. Te ekskursy w przeszłość potwierdzają dzisiejszą aktualność publicystyki B. Hrinczenki. Możemy twierdzić, że swoją wielostronną działalność rozpoczął od publicystyki. Nią też zakończył swoje krótkie, wypełnione pracą i walką życie. Codzienna, niewidoczna dla oka praca B. Hrinczenki przypomina legendę o budowie dzwonnicy Ławry. Zgodnie z legendą wszystko, co wznosili budowniczowie w ciągu dnia, nocą zapadało się w ziemię, i dopiero kiedy dzwonnica została uwieńczona krzyżem, następnego ranka niespodziewanie stanęła w całym swoim pięknie, majestacie i wiekowej istocie. Cała ciężka codzienna praca B. Hrinczenki wsiąkała w głębiny ludowe, aby w jeden z dni 1917 roku powstać jako naród, naród państwowy i obwieścić światu o swoich narodzinach pod imieniem Ukraińskiej Republiki Ludowej, a w 1991 r. — pod imieniem Państwo Ukraina. O co tylko nie oskarżano Hrinczenkę: o „kaganecznictwo” przed narodem, kulturträgerstwo, „małe czyny”, nawet o to, że z gosposią Pałaczką jadali razem przy jednym stole. Policja chciała przekupić Pałaczkę, aby szpiegowała Borysa Hrinczenkę, ale ona odmówiła i opowiedziała mu o tym. B. Hrinczenko prowadził nieustanną i bezwzględną walkę publicystyczną na trzech frontach. Przede wszystkim przeciwko rosyjskiemu samodzierżawiu. Jako przedstawiciel narodnickiego oporu (prof. Kowaliw), Hrinczenko zadał rosyjskiemu caryzmowi istotną klęskę, a jego bronią było słowo. [Testament i przesłanie B. Hrinczenki do elity narodowej XXI wieku] „Jaka by gorzka prawda nie była, ale mimo wszystko jest ona lepsza od złudzenia. Dlatego trzeba nam, Ukraińcom rosyjskim, jak najczęściej wspominać o tym, że tak mało zrobiliśmy, jak żaden inny naród, który pretenduje do swojego własnego życia kulturalnego. A to u nas bardziej spoczywają na laurach... niezrobionych czynów” (list do W. Hnatiuka z 3.III.1899 r.). „Muszę Panu przyznać, że przez pewien czas miałem taką myśl, że chyba jednak można będzie jakoś tak ułożyć się z Lachami, że porzucą wreszcie swoją politykę denacjonalizacji narodu ukraińskiego tam, gdzie mogą to robić. Lecz ostatnie lata doprowadziły i mnie do tych myśli, że Lachy, jak i wszyscy inni, ułożą się z nami tylko wtedy, kiedy będziemy taką siłą, z którą nie liczyć się będzie szkodliwe dla samych Lachów, która będzie mogła powiedzieć: dotąd i nie dalej! W ogóle można z pewnością powiedzieć, że my, Ukraińcy, nigdzie i od nikogo nie możemy spodziewać się pomocy, — i musimy wszędzie i we wszystkim liczyć na własne siły. Pomagają tylko tym, komu opłaca się, dla siebie samego pomagać, a przez to — tylko silnym, czy takim, których można w ten czy inny sposób podsunąć pod swoją łaskawą protekcję. Jedyny nasz ratunek — być silnymi. Dobra rada narodowi, który dwieście lat okazuje niemal samą niemoc! Rada, która przypomina ironię! Może. Ale innej nie ma. Albo to, albo śmierć. Jestem pewny, że nie umrzemy, zatem — jestem pewny, że będziemy silnymi. Jakiekolwiek ciężkie przygody nie zdarzałyby się nam na drodze, — to wszystko jest doczesne: musimy stać się i będziemy silnymi! Nasze nieszczęście w tym, że my dotąd wszystko robiliśmy jutro. (Tylko Galicjanie w ostatnich czasach czynem pokazują, co to znaczy robić dzisiaj. U nas zaś nie to że jutro, a i pojutrze!). A szczęściem osiągać coś może tylko ten, kto zawsze robi dzisiaj. Wtedy on idzie przed tymi, którzy żyją tym „jutrem”. Drugie nasze nieszczęście, że my zawsze jednoczyliśmy się z kimś, a przyjaciel za pomoc siadał nam na szyję. Dość wspomnieć choćby połączenie Chmielnickiego i jego następców z Turko-Tatarami. Trzecie nasze nieszczęście, że my nigdy nie mogliśmy połączyć się sami ze sobą..., bo i dotąd my samych siebie jemy gorzej, niż wszyscy nasi wrogowie. Nasza inteligencja musi wychować się teraz w kierunku przeciwnym tym trzem wielkim naszym wadom i tylko wtedy stanie się silną i będzie mogła połączyć się z masami ludowymi wokół jednego czynu” (list do W. Hnatiuka z 8.X.1901 r.). RODAKOM, którzy zbierają się raz w roku na rocznicę Szewczenki, by śpiewać hymn „Jeszcze nie zginęła Ukraina” Jeszcze nie zginęła Ukraina, Ale może zginąć: Wy sami ją, leniwi, Prowadzicie do śmierci! Nie chwalcie się, że żywa jeszcze Nasza wola i sława: Zdrada je dawno podeptała, Sprzedała, obłudna! Wasze przodki handlowali Prawami ludzkimi, Je sprzedawszy, zrodzili Was na świat niewolnikami. Nie pysznijcie się więc w śpiewach Wy kozackim rodem: Wy — niewolnicy, chociaż panami jesteście Nad swoim narodem! Ukraina wam nie matką: Jest wam inna pani, Zdradzieckich pradziadów nikczemnych Prawnuki marne! Tylko ten godny szczęścia, Kto walczył o nie, Wy zaś dawno pokorni słudzy Leniwstwa wstrętnego. Wy zaś dawno nie ludzie — trupy, Bez życia i siły, Wasze miejsce — cmentarzysko, Doły i mogiły. Jak żywi porzucą martwych, Żeby z żywymi się stać, „Jeszcze nie zginęła Ukraina!” Będziemy śpiewać. Jak żywi porzucą martwych, — Przyjdzie ta godzina, Że czynami, nie słowami, Ożyje Ukraina! (1898) ——————— Zob. „Żurnały sumskogo oczerednogo ujezdnogo zemskogo sobranija 20—24 sentjabrja 1884 goda”. — Charków, 1885. — S. 159—161.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Oczami Wołodymyra Panczenki», s. 1

Oczami Wołodymyra Panczenki

Zakończenie. Początek na str. 1 Wstyd tłumu jest charakterystycznym motywem w poezji Liny Kostenko. W tym sensie kontynuuje ona tradycję indywidualizmu, która w literaturze europejskiej przełomu XIX i XX wieku zapanowała niemal dzięki Friedrichowi Nietzschemu. W piśmiennictwie ukraińskim tradycja ta wyraźnie objawiła się w twórczości Olhy Kobylańskiej, Łesi Ukrainki, Wołodymyra Wynnyczenki... Jest to ten indywidualizm, którego znakiem jest wiara w siłę suwerennej osobowości i negacja tłumu z jego instynktami nie najwyższego lotu. Oczywiście, kiedy jeden poeta pisze o drugim, to mimowolnie, sam może o tym nie wiedząc, „wypowiada” niemało takiego, co dotyczy jego samego! Wszak twórczość jest zawsze spowiedzią autora. Dlatego też w gorzkim doświadczeniu Dantego z wiersza, o którym teraz mowa, jest czysto „linokostenkowski” liryczny nurt: nasza poetka miała swoją „Florencję”, tę, która ochoczo ją szczuła, próbując okiełznać-oswoić... W innym wierszu Liny Kostenko („Czekam dnia, kiedy sobie powiem”) pojawia się Michał Anioł. Chodzi tu o etyczne maksymy artysty, o wieczne męki niezadowolenia z dokonanego, o głęboką potrzebę geniusza, by zawsze pozostawać uczniem, semper tiro. Swoje maksymy poetka znów wzmacnia ostrym kontrastem: to rzemieślnicy są zawsze zadowoleni z siebie, a z wielkimi mistrzami, takimi jak Michał Anioł Buonarroti, wszystko jest inaczej. „W sztuce poznałem tylko podstawy” — mówi Michał Anioł, kończąc życie. Choć w rzeczywistości stworzył swój artystyczny świat, pozostając surowym sędzią dla samego siebie. Tłum (tłum!) nie jest dla niego wyrocznią, wszak geniusze mają znacznie bardziej niezawodnego „kontrolera” — „niezgłębione sumienie”. A czymże jest sumienie, jeśli nie wewnętrznym sędzią, który nie uznaje kompromisów? Znów kontrasty, znów etyczne maksymy, znów „alternatywy barykad”, tak charakterystyczne dla muzy Liny Kostenko.... Wieńcem przepełnionych maksymalistycznym duchem rozważań Liny Kostenko o losach i cierniach artystów jest poemat dramatyczny „Śnieg we Florencji”, po raz pierwszy wydrukowany w jej zbiorze „Ogród nietniejących rzeźb” (1987; data na końcu poematu — 1983—1985). Ziarno fabuły poetka odnalazła w „Żywotach najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów” Giorgio Vasariego, gdzie znajduje się szczegółowa opowieść o florenckim rzeźbiarzu i architekcie Giovanfrancesco Rustici (1474—1554). Jednak głównym miejscem akcji w poemacie nie jest Florencja, a francuskie miasteczko Tours: tutaj, w głuchym zakątku klasztornego ogrodu, rozgrywa się widowisko, powołane, by przynieść nam podobną do przypowieści historię o artystach złamanych i niezłomnych. Lina Kostenko cały czas pamięta, że jej poemat jest dramatyczny, że przeznaczony jest nie tylko do czytania, ale i dla teatru, więc nastawienie na widowisko, dynamikę, zmianę planów emocjonalnych jest dla niej ważne. I zaczyna od dowcipnej sceny z dwoma mnichami, którzy ukradkiem grają w „zakazane” (zakazane przez samego kardynała!) szachy, spoglądając od czasu do czasu w stronę tajemniczego pustelnika (Starca). Niedawno przywiózł go do klasztoru jakiś signore — przywiózł, by zostawić go tutaj na zawsze. Ale pogaduszki mnichów wiele wyjaśniają także w sytuacji, która wytworzyła się we Francji w ogóle. Właśnie zmarł król; „w Paryżu żałoba, na dworze gryzienie się”, mówi jeden z mnichów. Zgodnie z kalendarzem historycznym, miałby to być rok 1547, kiedy zabrakło króla Franciszka I. Tego samego Franciszka I, na dworze którego dożywał swoich dni słynny Leonardo da Vinci. Ale zmarły król zapisał się nie tylko swoim zamiłowaniem do sztuk. Podczas jego panowania we Francji rozpowszechnił się ruch Reformacji, na czele z Janem Kalwinem — i Franciszek I zaczął okrutnie prześladować protestantów-hugenotów. Fala prześladowań miała miejsce w latach 1534—1535, w wyniku czego Kalwin zmuszony był opuścić ojczyznę i przenieść się do Szwajcarii. Ten historyczny „anturaż” w poemacie Liny Kostenko jest bardzo istotny: w kwestiach mnichów hugenoci wspominani są nie raz, przy czym staje się jasne, że nie tylko są prześladowani, ale i fizycznie niszczeni. Straszna Noc św. Bartłomieja w 1572 roku, kiedy doszło do wielkiej rzezi hugenotów, jest jeszcze przed nami, jednak wszechobecny włochaty Diabełek, który również — z woli autorki — raz po raz pojawia się na scenie, nie bez powodu już teraz złorzeczy widokiem egzekucji protestantów: „Jak w lampce wypalony knotek, / już ledwo-ledwo czernieje hugenotek!” Zdaje się przeczuwać czas jeszcze większych stosów. Zapamiętajmy: rok 1547; w miasteczku Tours, jak i w całej Francji, panuje wielki strach, wywołany polityką prześladowań i zakazów. Rzecz jednak w tym, że Lina Kostenko opowiada nam przypowieść, więc bądźmy uważni na nieoczekiwane aluzje, ukryte znaczenia, podteksty. Oto i ze śmiercią króla Franciszka I nie wszystko jest takie proste: w latach 1983—1985, kiedy pisany był poemat, w ZSRR także jeden po drugim umierali „królowie”. W listopadzie 1982 roku spoczął sekretarz generalny KPZR Leonid Breżniew; w ślad za nim zabrakło Jurija Andropowa (luty 1984 r.), a potem i Konstantina Czernienki (marzec 1985 r.). Łańcuch skojarzeń jest oczywisty: smuta we Francji w 1547 roku ma przypominać breżniewowską i postbreżniewowską sytuację w ZSRR, kiedy tak samo zaostrzyła się walka o „tron” i zaczęła się nerwowa „zmiana elit”... Wszystko to wieczne tematy, i Lina Kostenko właśnie o paralelach i analogiach zmusza myśleć czytelników poematu. Swoich „hugenotów” w ZSRR też mieli — dysydenci, obrońcy praw człowieka, różnego koloru „nacjonaliści”. Szczególnie wielu „hugenotów” było na Ukrainie, gdzie „pod kołpakiem” KGB znalazła się niemal cała ukraińskojęzyczna inteligencja, zwłaszcza zaś twórcza... Cały pierwszy akt poematu „Śnieg we Florencji” — o strachu, który opanowuje dusze. Co prawda, opanowuje nie wszystkich jednakowo. Oto choćby ci dwaj mnisi: jeden z nich jest płochliwy, drugi — niezbyt. Przy czym płochliwemu jest trudniej niż nieustraszonemu! Bo on jeszcze sam siebie zastrasza. Charakterystyczna jest rozmowa mnichów o Diabełku: „Ja się nie boję, to ja go i nie widzę, / A ty drżysz, to on cię i skubie”, — rezolutnie zauważa Pierwszy mnich (ten, który jest nieustraszony). Diabełek, między innymi, jest sublimowany (wyjaśnia nam didaskalia); jest samosugestywny, bo wypełza z kłębienia się strachów, które opanowały mnisią duszę! A morał nasuwa się sam przez się: płochliwość pospolitego ludu tylko zachęca despotów. Jak pisał w jednym z wczesnych wierszy Borys Olijnyk: „Gdyby nie było niewolników, — ciekawie, czy pojawiliby się tyrani?” Kolorytu widowisku, w którym biorą udział mnisi, dodaje też brat Dominik, klasztorny szpicel, który wszędzie wywąchuje „wywrotowość”, by donieść gdzie trzeba. Ale Dominik, jak się okazuje, sam nie jest bez grzechu. On jest lunatykiem! I ten „kompromat” umiejętnie wykorzystuje Pierwszy mnich, aby pozbyć się wszechobecnego donosiciela, który nawet zdołał urządzić sobie tajną dziurę — „dziurę w bzie”. „Dziura w bzie” — zaakcentowany szczegół: autorka kilka razy powraca do niego, by pokpić z tego symbolu szpiegowania, bez którego despocje nie mogą się obejść. I oto co ciekawe: brat Dominik — to kapuś natchniony; wywąchiwanie „wywrotowości” sprawia mu niemałą uciechę. Więc możemy w pełni uwierzyć słowom, które wyrwały się z ust tego mnicha jako coś skrytego i radosnego: „Piękny świat przez dziurę w bzie”... Ale to wszystko tylko preambuła do historii Starca, pustelnika z klasztornego ogrodu. Lina Kostenko uciekła się do zabiegu, który czasami spotyka się w literaturze i kinie: zestawiła w nieprostym dialogu człowieka, który kończy życie — z nim samym, młodym (tak, w szczególności, zaczyna się pominięty przez wielu film Eldara Riazanowa „Przepowiednia”, nakręcony w 1992 roku, już znacznie później, niż został napisany poemat dramatyczny „Śnieg we Florencji”). Stary rzeźbiarz Rustici, który dożywa swoich dni w klasztorze, teraz sądzi siebie, „przewijając” taśmę przeżytych lat i prowadząc spowiedzią rozmowę z Florentczykiem, czyli — z samym sobą, dawnym. Historia życia Giovanfrancesco Rustici w tym dialogu jawi się jako dramat zmarnowanego, niedorealizowanego talentu, rozmienionego na pokusy. Świat łowił — i złowił Rustici. Zjawą bogactwa, słodkim smakiem sławy, kaprysami zamawiających... Zauważony jeszcze w młodości przez mecenasa Lorenza Wspaniałego, Giovanfrancesco, wydawałoby się, miał wszystkie szanse zająć miejsce obok Leonarda da Vinci, z którym kiedyś razem uczył się u mistrzów. Ale stało się tak, że on „życiem nie zdołał sobie dorównać” (w „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki te słowa mówi Mawka do Łukasza). Skrupulatny samosąd Giovanfrancesco Rustici pozwala rozeznać się w przyczynach katastrofy. Lina Kostenko akcentuje to, że rzeźbiarzowi zabrakło o samopoświęceniu w służbie sztuce. To jej maksymalistyczna postawa: jeśli jesteś artystą powołanym przez Boga, bądź sam dla siebie najwyższym sędzią. Nie zdradzaj swojego powołania. Nie dogadzaj tłumowi (dobrze znany czytelnikom Liny Kostenko motyw!). Buntuj się, broń swojej twórczej wolności. Jeśli trzeba, bądź podobny do Michała Anioła, który rzucał deskami w natrętnych zamawiających — i w niczym nie ustępował, robił swoje… Wzmianki o Michale Aniele i Dantem w dialogu Florentczyka ze Starcem wyłaniają się zgodnie z prawem kontrastu: niewidzialna obecność tych dwóch geniuszy tworzy w poemacie atmosferę wysokiego napięcia moralnego, wyraźnie podkreślając słabości i porażki Rustici. Giovanfrancesco Rustici, tak jak Dante, również jest florentyńczykiem. I on również miał swoje szczyty — nagrobek Boccaccia, rzeźbiarskie przedstawienia Jana, Lewity i Faryzeusza w kościele San Giovanni… W poemacie jest kilka scen retrospektywnych; w jednej z nich Starzec z żalem przygląda się tym swoim arcydziełom, do których sam od dawna nie może już dosięgnąć. Nie może dosięgnąć, ponieważ granicę przekroczył jeszcze w młodości. Epoka Wawrzyńca Wspaniałego dobiegła końca, jego słynny Ogród podupadł, nadszedł czas cynizmu. Giovanfrancesco Rustici również został porwany przez żywioł pokus — pieniądze, bliskość możnych tego świata, popularność, rozrywki, kobiety… „Gdy szczuli — stawiałem opór, / Dopiero gdy zbliżyli — uległem”, — wspomina teraz rzeźbiarz. Za tymi jego słowami znów słyszymy maksymalistyczny imperatyw moralny poetki: to znaczy, nie wchodź na drogę konformizmu; małe kompromisy obracają się w wielkie porażki; zapłata za pokusy nieuchronnie nadejdzie i będzie bardzo bolesna… W historii światowej sztuki można, oczywiście, odnaleźć fakty przeczące tym maksymom, — ale rzecz w tym, że interesuje nas teraz właśnie katechizm moralny autorki „Śniegu we Florencji”! A on, jak widzimy, jest radykalny, ponieważ zdecydowanie broni stoickiego nonkonformizmu artysty, jego zdolności do samodzielności i samopoświęcenia. W tym samym wysokim tonie traktuje poetka również temat patria — relacji artysty z ojczystą ziemią, ojczyzną. Historia Rustici pojawia się na tle historii Dantego, którego rodzinna Florencja uczyniła wygnańcem. Prawda, jest tu niuans: jak zauważa Florentczyk, „Szczuła nie Florencja, nie matka, / A miasta samozwańczy ojcowie” (w wierszu „Pod wieczór wychodzi na ulicę on” podobnego niuansowania nie było; tam chodziło po prostu o Florencję). Ta uwaga wydaje się bardzo ukraińska: powiedzmy, Wasyla Stusa czy samą Linę Kostenko również szczuli „samozwańczy ojcowie”, a nie Ukraina jako taka (większość ludzi żyła, nic o tych prześladowaniach nie wiedząc; wielu nawet współczuło, prawda — po cichu; inni — powoli wrzeli oburzeniem; byli i tacy, którym było wszystko jedno). Florencja zatem w poemacie — to matka dla Dantego. I on sam — to wygnaniec, a nie uciekinier, jak Rustici, który dobrowolnie udał się do Paryża z dala od „wstrętnych batalii” i zaduchu. Na tle dzisiejszej szeroko praktykowanej „wolności zamieszkania” podział emigrantów na wygnańców i uciekinierów wydaje się dość umowny. Za to jest on całkowicie logiczny w maksymalistycznym modelu moralnym poetki. Ucieczkę Rustici z „rozszarpanych Włoch” ona potępia. Jest w poemacie „Śnieg we Florencji” i love story. Jest ona smutna i wieloznaczna, niczym przypowieść. Dziewczyna miała na imię Mariella. W młodych latach Giovanfrancesco uwiecznił ją w pięknej marmurowej rzeźbie — i była miłość, i była zdrada. Żywioł rozrywek wziął rzeźbiarza w niewolę i zapomniał on o Marielli. Dziewczyna wkrótce zmarła („w głód, w wojnę…”), a rzeźbę wywieziono gdzieś na obczyznę. Jednak Lina Kostenko nie stawia tu kropki: już w samym finale tego hojnego w środki artystycznej umowności poematu nagle pojawia się Piękna kobieta (marmurowy posąg Marielli!), która szuka swojego Giovanfrancesco Rustici. Szuka — contra spem spero… Wiatr z Włoch zatem przyniósł Linie Kostenko tym razem historię, transformując którą, powiedziała rzeczy całkowicie skryte, osobiste. Florencja i Tours — to jej „pseudonim” Ukrainy z czasów, gdy wybór między wolnością a konformizmem, dokonany na korzyść konformizmu, oznaczał utratę własnego „Ja”, zdradę swojego przeznaczenia (w końcu to sytuacja uniwersalna, może dotyczyć nie tylko Ukrainy i nie tylko „tamtych czasów”). Kompromisowość, etyczna chwiejność, dwoistość duszy są zgubne dla artysty, — taką jest maksyma Liny Kostenko. Ona ją wycierpiała, zdoławszy, jak to bywa z poetami nieprzeciętnego losu, nawet niesprzyjające okoliczności obrócić na swoją korzyść. „Wszystko to kiedyś przyda mi się jako materiał”, — mówił liryczny bohater noweli Mychajła Kociubynskiego „Kwiat jabłoni”. Tak i u Liny Kostenko: jej dumne bronienie swojej „duchowej suwerenności” znajdowało kontynuację w twórczości poetyckiej, w tym także w „dialogach” z Włochami, którzy pozostali w historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ten niezwykły Serhij Biłokiń

Zakończenie. Początek na str. 1. Z czasem spotykaliśmy się z Serhijem — tak nazywał się ten młodzieniec — w redakcji „Ukraińskiego czasopisma botanicznego”, gdzie pracował wówczas Jewhen Swerstiuk i gdzie niezmienną współpracowniczką była Zinaida Kostiantyniwna Piskorska. Serhij Biłokiń był tutaj „swój”. I nie tylko jako syn znanego uczonego botanika. Ten delikatny, inteligentny młodzieniec zyskał już reputację wielkiego bibliofila. Interesował się szerokim kręgiem zjawisk literatury i sztuki, i to nie byle jak, a wnikliwie, wykazując skłonności badawcze, a do tego jeszcze pasjonował się kolekcjonerstwem i archiwistyką: zupełnie „nietypowe” dla jego wieku zainteresowania! Imponował erudycją, dojrzałością sądów i powagą zamiarów. Wydawało się, że urodził się dla nauki. Lecz często obiecujący młodzieńcy nie spełniają nadziei, odchylają się od swojego przeznaczenia, gasną w zgiełku życia. Na szczęście z Serhijem to się nie stało. I zawdzięczać musimy przede wszystkim jego intelektualnemu pragnieniu, badawczej wytrwałości, z której skrystalizowała się także dyscyplina pracy i myśli, szlachetności ducha. I nie w ostatniej kolejności — twardości, woli, jakby zupełnie nieoczekiwanym w tej miękkiej, nieśmiałej, delikatnej naturze. Tę twardość trzeba podkreślić dlatego, że już pierwsze kroki Serhija Biłokinia w nauce przypadły na czas, kiedy chruszczowowska „odwilż” skończyła się, a ledwo odtajała powierzchnia zmarzniętej gleby znów pokryła się lodową skorupą. Trzeba więc było iść pod prąd „zjawisk atmosferycznych”… I profesjonalna nauka, i twórczy wzrost, i poszukiwanie oraz wytyczanie własnej ścieżki w nauce — wszystko to wymagało wielokrotnych wysiłków i twardych etycznych drogowskazów, a może i wiary w powołanie do wyznaczonej sobie samemu sprawy. Prawdopodobnie w warunkach choć trochę bardziej sprzyjających, normalniejszych, Serhij Biłokiń zrobiłby niewiarygodnie wiele. Ale i to, co zrobił on, gnębiony, „redukowany” ze stanowisk, przez długi czas nieposiadający oficjalnego statusu, — budzi szacunek i wdzięczność. A także zdumienie: ponad trzysta publikacji, i to często gęsto na tematy, gdzie był „pionierem”, odkrywał nieznane lub zapomniane, wprowadzał do obiegu naukowego nieznane materiały. Źródłoznawcza pasja, smak do historycznych szczegółów, których niemało uratował od zapomnienia i wobec których odczuwa osobistą odpowiedzialność, intuicyjne wyczucie „kierunków”, gdzie trzeba szukać żywych i dokumentalnych świadectw o dawnej i niedawnej przeszłości, naukowa skrupulatność łączą się u niego z wyrobionym światopoglądem, dobrze opracowaną metodologią, szerokością zainteresowań i wyrafinowanym smakiem artystycznym. Dzięki temu wszystkiemu Serhij Biłokiń zdobył zasłużony autorytet źródłoznawcy, bibliografa, księgoznawcy, historyka, historyka sztuki, literaturoznawcy. W każdej z tych dziedzin zrobił niemało, a niekiedy jego wkład jest po prostu unikalny, powiedzmy, w ukraińskie źródłoznawstwo, w Narbutianę, w badanie życia kulturalnego, historii kulturalnej Kijowa, mało znanych stron ukraińskiej sztuki i historii sztuki, poszczególnych wybitnych działaczy ukraińskiej kultury (M. Bojczuk, F. Ernst, M. Zerow, W. Modzałewski, S. Taranuszenko i in.). Serhij Biłokiń nie raz występował jako pionier stawiania złożonych, „drażliwych”, a prościej mówiąc, zakazanych przez długi czas tematów. Tak, on pierwszy, na długo przed oficjalnymi historykami, poruszył kwestię przewartościowania postaci M. Hruszewskiego, tak samo i M. Skrypnyka — właściwie, o powrocie do prawdy historycznej. Mając głębokie poczucie patriotycznej odpowiedzialności społecznej, nie ogranicza się do gabinetowej pracy badawczej, a wiele czasu, uwagi i sił oddaje działalności popularyzatorskiej. Niemało kijowian pamięta, jakie głębokie wrażenie wywarły na nich jego referaty o M. Hruszewskim, M. Skrypnyku, o procesie „Związku Wyzwolenia Ukrainy” jeszcze na długo przed oficjalnym przeglądem tej prowokacyjnej sprawy, — oraz inne, czytane w Domu Uczonych i w Muzeum Historii Kijowa. Do swojej fundamentalnej pracy „Zarządzanie terrorem państwowym” — o mechanizmie bolszewickiego terroru jako sposobie kierowania państwem, Serhij Iwanowycz Biłokiń szedł wiele lat. Mając wrodzony dar obserwatora i analityka, znawcy materiału dokumentalnego, umiejąc dostrzec odblask historii w kropli zaprotokołowanego faktu, przez wiele lat, badając szeroki krąg zjawisk kultury i sztuki, — jednocześnie zbierał, gromadził i osobiste wrażenia, i świadectwa naocznych świadków, i teksty dokumentalne, które dotyczyły natury reżimu politycznego, który dosłownie zmienił oblicze całych narodów na „jednej szóstej” kuli ziemskiej. Charakterystycznemu potencjałowi tego materiału odpowiadała sprawność procedur analitycznych badacza, i „główna książka” (tak mi się wydaje) Serhija Iwanowycza dojrzewała... Musiał się „rozliczyć” ze swoim „osobistym wrogiem” — osobistym w tym sensie, że głęboko przeżywał, jako składnik własnej biografii, to zerwanie pokoleń kulturowych, tę „wyrwę” w żywym (okaleczonym) ciele narodu, które wytworzył bolszewicki ludobójstwo. Ale tymczasem były liczne publikacje w czasopismach i gazetach, które naświetlały poszczególne ogniwa tego mechanizmu terroru. Wśród nich wielki rezonans miała praca „Bolszewizm: mechanika totalnego wyniszczenia ludności”, opublikowana w nr 4 i nr 5 czasopisma „Suczasnist” z 1998 r. W niej chyba po raz pierwszy tak skrupulatnie i udokumentowanie zostało „zrekonstruowane” złożone w swojej przemyślności i niebywale metodyczne w skuteczności mechanizmy niszczenia niewygodnego „materiału ludzkiego”, stworzone przez bolszewizm. Właściwie nowa książka — też jest na ten temat, ale traktuje go o wiele szerzej. Badacz nie tylko śledzi wszystkie trybiki, zawiasy i dźwignie tego niebywałego jeszcze w historii ludzkości pod względem konstrukcyjnej przemyślności i technicznej doskonałości mechanizmu terroru, ale i pokazuje osobliwości jego działania w różnych sferach społecznych i zawodowych społeczeństwa, — a w ten sposób i konsekwencje tego działania dla osobistych losów mnóstwa ludzi oraz dla struktury i jakości społeczeństwa w ogóle. Najstraszniejsze, co w tej książce jest, — to same dokumenty historii, same szczere głosy egzaltowanych mechaników masowych morderstw. Wydawałoby się, że one i same w sobie mówią tak wiele, że można by ograniczyć się do publikacji dokumentów. Ale Serhij Biłokiń nie jest propagandystą i nie jest demaskatorem, jego celem nie jest to, aby wywrzeć wrażenie na czytelniku, a to, aby wyjaśnić istotę wielkich procesów historycznych, ich siły napędowe oraz bezpośrednie, a jeszcze bardziej dalekosiężne konsekwencje. Dlatego stosuje subtelne procedury analityczne („na oczach” czytelnika je omawiając i demonstrując), sprawdza same dokumenty, zestawia je i koordynuje, odnosi własne interpretacje do interpretacji innych badań. Właściwie mówiąc, jest to zwykła praktyka prawdziwej nauki, ale w pracy S. I. Biłokinia taka samodyscyplina jest jakoś szczególnie przekonująca i budzi zaufanie. Faktycznie treść i charakter książki wykracza poza granice autorskiego gatunkowego samookreślenia: „Badanie źródłoznawcze” — i jest pracą z ważnymi elementami politologii i historiografii (choć zaangażowanie ogromnej liczby źródeł, ich „reglamentacja”, szczegółowa rekonstrukcja na ich podstawie struktury instytucji represyjnych, reżimu śledztwa, życia więziennego itp. — stanowi ważną część treści książki). Co więcej: w porównaniu z poprzednimi pracami naszego autora na ten temat, nowa książka zyskuje dzięki obecności szerszego kontekstu ogólnohistorycznego oraz historiozoficznemu przemyśleniu katastrofy społecznej i kulturowej pierwszej połowy XX w. (wszystko na tej samej „jednej szóstej”). Skłania ona do głębszego zastanowienia się nad tym, co stało się z naszym narodem i do bardziej adekwatnej oceny przyczyn jego obecnego stanu. Kimże on jest, ten niestrudzony pracownik, ten niezauważalny, ale wszechobecny Serhij Iwanowycz Biłokiń? Ten cichy mag źródłowej informacji, do którego można zawsze zwrócić się w poszukiwaniu zapomnianego nazwiska, faktu, daty... gdzie, w jakim tekście i na której stronie napisane jest to czy tamto? Tak, to on. Wszyscy go dobrze znamy. Jednak problem w tym, że dobra znajomość jest w większości pełną nieznajomością. Oto i w tym przypadku. Serhij Biłokiń nie jest jakimś tam rzadkim skarbcem informacji, niechby i bardzo drogocennej — powiedzmy, informooligarchą. Wielkie dzięki mu za tę, powiedzmy, ekstra-hiper-super-ultra-informatywność, za posiadanie unikalnych wydań i opanowanie ogromnej bazy źródłowej (a za tym wszystkim — praca i pasja, pasja i praca), — ale jeszcze ważniejsze jest to, że jest on głębokim analitykiem i interpretatorem tej informacji — i drogocennej, i tymczasowo drobnostkowej w nie mniejszym stopniu. I nierzadko dochodzi do rewizji utrwalonych w naszym naukach społecznych poglądów lub do ich pogłębienia. Oto jeden z przykładów. Wszyscy dawno przyswoiliśmy sobie wyobrażenie o stalinowskim Wielkim terrorze, którym naznaczony jest rok 1937. Serhij Biłokiń na mnóstwie faktów i dokumentów (epos!) pokazał, że skala terroru nie była mniejsza także przed 1937 rokiem i przed niesławnym 1 grudnia 1934 roku. Zarówno skala, jak i filozofia państwowotwórcza, i technologie. Co więcej, w swoim wspomnianym już wyżej, prawdziwie nowatorskim badaniu „Zarządzanie terrorem państwowym” Serhij Biłokiń odzwierciedlił we wszystkich dźwigniach i wszystkich szczegółach (aż do codziennych) mechanizm konstruowania i praktycznego działania tego wszechogarniającego terroru państwowego oraz wykonawczą rolę w nim mnóstwa wielkich i małych, zbiorowych i indywidualnych „trybików” szalonej lokomotywy radzieckiej historii (pamiętacie: „Nasza lokomotywa pędzi naprzód, / W komunie przystanek”). Uderza obraz przerażającej naukowej przemyślności, od teoretycznych wyżyn do życiowej skrupulatności, całej polityki państwowej. Nie, reżim bolszewicki to nie wynik buntu pijanych piotrogrodzkich marynarzy, jak to pocieszająco wyjaśniali niektórzy, i to bardzo solidni, autorzy. Nie, to przełom w realną historię szalonych (ale pragmatycznych!) wizji, gromadzonych przez wieki — wizji „ostatecznego rozwiązania” tego, co nierozwiązywalne. Inspiratorzy i wodze bolszewizmu nie byli ludźmi z ulicy i ignorantami — i za uszczęśliwianie ludzkości nie brali się z pustymi rękami i pustą głową. Oprócz genialnego Wołodymyra Illicza Lenina byli też inni myśliciele — i Trocki, i Bucharin, i Łunaczarski... A praktycy — Swierdłow, Dzierżyński, Stalin... Tutaj chcę powiedzieć, że osobiście jestem wdzięczny Serhijowi Biłokoniowi za jego niemały udział w upublicznieniu nieznanych wcześniej dokumentów o Leninie (i samego Lenina). Swego czasu, pisząc pamflet „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, byłem pod wpływem jego przedśmiertnych notatek o kwestii narodowej i całego tego zwrotu (tymczasowego) w polityce narodowej, którego stał się inicjatorem. To prawda — nienawidził „rusotjapstwa” (jego termin) i rosyjskiego wielkomocarstwowego szowinizmu (też jego formuła). Tego nie należy zapominać. Ale wiemy teraz także co innego — tak zwany (przez nas) stalinizm był zaledwie zręczną kontynuacją leninizmu... Ale mniejsza z nimi. Mimo wszystko nie oni są w centrum uwagi i pracy Serhija Biłokonia. A ukraińska historia, ukraińska kultura, książka i bibliologia, muzea i muzealnictwo, ukraińska sztuka. Oczywiście, w tym kontekście historycznym i w tych okolicznościach, o których wspominano wyżej. (Gorzki wniosek z historii terroru bolszewickiego: „Ukraiński organizm narodowy doznał takich ilościowych i jakościowych deformacji, które doprowadziły do zmiany jego ludzkiej istoty”). Temu „cichemu” i skromnemu człowiekowi od młodości właściwe było to, co teraz nazywamy „duchowym arystokratyzmem” — w gustach, kryteriach, reglamentacji i ocenianiu zjawisk kulturowych. Z tym przyszedł w latach 60. w szistdesiatnyctwo, do Klubu Twórczej Młodzieży, gdzie był obok Ałły Horskiej, Wiktora Zareckiego jako nosiciel tradycji kulturowej. Jego pierwsze badania naukowe poświęcone są historii ukraińskiej inteligencji, tragicznemu losowi narodowej arystokracji (czy nie pierwszy w ówczesnej Ukrainie złamał tabu na ten temat i podkreślił skutki wyniszczenia czy upadku ukraińskiej arystokracji dla dalszych losów państwowości narodowej — to teraz wszyscy „wiedzą”, a wtedy? Wtedy trzeba było przeciwstawić się wulgarnodemokratycznym uprzedzeniom). Przyciągały (oczarowywały!) Serhija Biłokonia elitarne fenomeny ukraińskiej kultury i jej szczytowe postacie. Trzeba było wiele zbierać, porządkować, badać. Pisze o H. Narbucie, F. Ernście, S. Taranuszence, M. Zerowie, porządkuje i wydaje wspomnienia M. Hruszewskiego i poszczególne artykuły S. Jefremowa. Układa fundamentalną „Księgę informacyjną o ukraińskim dziedzictwie kulturowym” (2009), staje się jednym z inicjatorów stworzenia informatora „Kto jest kim na Ukrainie”. To tylko niektóre strony jego wieloaspektowego działania. I we wszystkim i zawsze jest maksymalnie uważny, odpowiedzialny, skrupulatny. To nie pouczanie czy samopouczanie. W ogóle nie jakość dyscyplinarna, coś więcej. To duchowe przeżywanie tego, co uważa za swoje powołanie. Takie — jeśli krótko — jest moje ogólne wrażenie (czy taki wniosek) z ponad półwiecznej znajomości i różnego stopnia kontaktów z niegdyś Serhijkiem Biłokoniem, a teraz — Serhijem Iwanowyczem Biłokoniem. Dzięki mu. I niech, jak mówił Szewczenko, „dzieła dobrych odnowią się”. Iwan DZIUBA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Lubow Kuzniecowa: Nieprowincjonalne motywy

Idę przez jesień Sierpem chłodnym jesień trawy kosi, owoce dojrzałe do torby wrzesień zbiera. A ja idę, do siebie, przez jesień, nam sam na sam pogadać pora. Na niebo właśnie wylazł blady księżyc, główki pochyliły smutno słoneczniki, a w sercu żal, cienki, jak igły ostrze, to płaczą nieodpokutowane moje grzechy. Drogi, które nieprzejściem zostały, czy słowo, co na serce kamieniem legło... Na Bożą spodziewam się ja łaskę. Przebaczam wszystko, co mi bólu zadało. Rozmyślania W niedoli lepszego nie ma, jak niebo marzycielsko-błękitne, które tak niezawodnie obejmuje i oczarowuje ciebie. Kołyszą fale wiatru rozum, zatrzymawszy bieg szalony dni, i cały życiem nabyty posag traci sens swój. Ponadto, powoli odstępuje smutek za tym, co tak i nie spełniło się... I straty mają swój zysk, tak od wieków się przyjęło. Dlatego pożądanie, bezcielesnie, nurkujesz w błękitną kąpiel, i wypływając zmartwychwstale, pokonujesz strach, i żal, i ból. Upadło niebo... Jeszcze rano słońce, a pod wieczór zasypało... Wiosna nie chce iść w nasz kraj cierpiący. Dusza, jak przebiśnieg, czeka na ciepło, licząc nadziei lot codzienny. Upadło niebo cichym smutkiem na pola, co sierocieją w resztkach szarłatu, i zniewolona, zasmucona ziemia w trwodze modli się do Świętej Królowej. Tak zniweczył ją szalony, drapieżny kruk! Teraz ona — w lejach, szara strefa... Mimo to delikatne pędy dziecięco-spragnionych rąk stukają w matczyne ciepłe łono. Ziemia pragnie pokoju, dąży do wiosny, nadzieję ma chleb święty rodzić, a nie odłamki min i dzikie piołuny. Ziemia krzyczy: opamiętajcie się, dzieci!!! Komu co... Kukułki już zadławiły się kluskami, zaschły macierzanki zielonych świąt, kroczy lato ciepłymi ścieżkami, lecz żal codziennie zbiera bóle strat. Dla kogoś niebo sine i bezkresne, łaskawe morze, złocista plaża, a ktoś w wojskowych butach po ziemi stąpa i kraje serce o Doniecki Kleszcz. Powoli przywykli liczyć straty, po tej i po tamtej stronie... Tylko wiecznie pamiętać będzie matka, że syn jej zginął na wojnie. Jedno pragnienie Kiedy życie zatrzymało się, jak zimą rzeka, od chłodu daremnych nadziei, scenariusze mroku, jak wyzwanie z zaświatów, zraniły serce do krwawych ran. Wznoszę oczy w obojętnie-szare niebo. Tam gwiazdeczka samotna-jedyna mnie pyta: — Czego tobie najbardziej trzeba? — Ja chcę, żeby skończyła się wojna! Ponadto... Tak szybko lateczko przebiegło, zostało całkiem mało ciepłych dni. Ja nim nacieszyć się nie zdążyłam, życiem nacieszyć się nie zdążyłam tym bardziej... A już i jesień na progu, z walizką obfitych, smutnych deszczów. Ja ich uniknąć nie jestem w stanie, a starości minąć tym bardziej... Jeszcze dzień tęczą kiwa, promyczek słońca na dłoń siadł. Ich utrzymać możliwości nie ma, a młodość wrócić tym bardziej... Teraz... Teraz ja każdy Boży dzień przyjmuję bezcennym diamentem na dłoni, z którym rodzę się, z którym spalam się w dobrowolnie-dziwnej niewoli. Minutę radości ja zachowuję, w pamięci ryjąc na wieki. Pokrewieństwo z przyrodą pielęgnuję, piękno przyjmuję, jak bezcenne lekarstwo. W sierpniu... W sierpniu niebo sine-sine, Gdzieniegdzie w szacie złotej Drzewa. Urodzaj w skrzyniach. Jeszcze latem pachnie krwawnik. W sierpniu gwiazdy, jak źrenice, Przyjaźnie ciepłe i jasne. Pod nimi przytulnie tak śpi się W kopce siana, na prześcieradle. W sierpniu cicha pieśń płynie — Drży, smuci się z oddali, Czerwienią napełnia się kalina, Wzdycha zmęczona ziemia. Drzemie cicho na słońcu, Nurkując w kolorowe sny.. A jesień pogania konie, I gorzko pachną piołuny. Spotkanie Zawitałam do rodzinnej chaty — Tak dziecko przywiera do piersi. Tu chodziła ścieżkami matka, Stąd w świat ja poszłam między ludzi. Cichym szelestem skarży się grusza, Że odwiedzam rzadko wieś, Lecz przyznać szczerze ja muszę, Wszystko dawno, oj, nie tak, jak było. Ktoś ściął koło dworu topolę, Na podwórku obce rdesty... Za życie ja przyzwyczajam się powoli Niepowtarzalne nosić w duszy. W niej bezsenne są gwiezdne noce I wędrują Czumackie szlaki, Do dzieciństwa przebić się chce Teraźniejszość przez rzepy. Tam rodzina moja w pełnym składzie Na przyczółku śpiewa pieśni, Brat, siostra — głosowi i radośni W ciepłym kole wiejskiej rodziny. Ja, mała, mdleję od śpiewu Na niezawodnych ojcowskich rękach... Cóż tak gorąco-boleśnie z lewej, I smuci się w jasnych myślach? Ja na rano pojadę do miasta, Za przeszłością smutek przeminie, Lecz jeszcze długo kłuć będzie ostrze — Czy poznała ta chata mnie? Przesiedleńcy Przesiedleńcy — co to za oblicze? Jak walka ambicji i idei, Tragicznie-boleśnie-obca przyczyna W wir cierpień zanurzyła ludzi? Porzucili swoje żywe i martwe, Gdzie oczy poniosą uciekali z dziećmi Od beznadziei. I boli, i drętwieje Dusza. Błądzi w feeriach ciemności. Przesiedleńcy... Gdzie ich Ukraina? Kiedy skończy się smutny lot? Za plecami — marzeń uskrzydlonych ruina, Przed nimi — nadziei złudnych świat... Krwawnik W życiu, burzliwym, jak morze, Wypływa czasem, jak chmurka marzeń, Dalekie wspomnienie — w letnie gwiazdy Tak rozpaczliwie pachnie krwawnik! Biały koszyczek pośród pola Nie pretenduje na obfitą piękność, U niego inny sens i los, Jak położy się kosiarzowi pod kosę. Pachnące siano w kopce Gorzknieje miodami... Spod przywiędłych rzęs, Mnie przywiduje się czy śni się Dzieciństwa kwiatek — “rybka”-krwawnik. Karpaty (prawie kołomyjka) Kraju Karpacki! Dziwny, cudowny! Serce raduje się widzieć znowu W Czeremoszu bystrą wodę, Cedry, jodły, bujne z urody. W górach od wieków żyją Huculi, Ich kołomyjki wszyscy, pewnie, słyszeli. Fajnie śpiewa wieczorem dziewczyna, Czerpakiem biorąc wodę z potoku. Ledwo wróciła do zagrody, do bramy, Zatrąbiła pieśń górami. Owce zbiera w grupę do koszary Młodzieniec. Łabędzicę woła do pary. Tu od małego i do starego W ludziach jedność — sławić Boga. Świątynie budują, jasne kaplice Matce Bożej, jak gołębicy. Od Czarnohory aż do przysiółka W święto rozbrzmiewa delikatna fletnia. Czyste studnie pełne po brzegi, Dumnie tu mówią — my Ukraińcy! Dopóki Karpaty stoją i Howerla, Chwała Ojcu! Ukraina nie umarła! Gwiezdny śpiew W majową cichą noc, kiedy nie śpi się, Wspomniawszy dawne młodości lata, Gwiazd pytam: “Pragnienie spełni się?” Mnie kiwają wesoło gwiazdy! Nurkują w dół figlarnie-migotliwie, Znikają, nie dotykając ziemi, A ranek miotłą zmiecie starannie Ich resztki — srebrne kropelki małe. Niech ptaki je wypiją niestrudzone, Rosę zebrawszy z delikatnych płatków, Żeby uczucia obudzić niewymowne W sercach, usłyszawszy gwiezdny ich śpiew. Zima w Kryworówni Mroźnie, jasno-gwiezdnie, Na górach bryły śnieżne, Wiatry szaleją wzburzone — Zima w Kryworówni. Kroczy żwawo, młodo, Z lekkością czarodziejki Maluje pędzlem-chłodem Na oknach wzory. Koronką ozdobione I aksamitem pokryte Lasy, jak zaczarowane, W Karpackim powiecie. Jedynie Czeremosz nie korzy się, Potokiem tłoczy lód. Zima, jak biała synogarlica, Przewraca cud-księgę. Świętami przystrojone, Jak zabawki, budynki... W styczniu ogłoszone Bajki w Kryworówni. Boże Narodzenie, szczedriwek jaskółki Stukają w każdą bramę. Je przywitawszy radośnie, Świętuje lud na chwałę! Czy było, czy nie... Tylko we śnie teraz do mnie w gości Zawraca młodość ze wsi, Gdzie kiedyś w wiosennym rozgłosie Kiścią kalinową kwitła. Gdzie mnie śpiewały jasne gwiazdy W sierpniową cichą, ciepłą noc, Gdzie studnie, czyste i przezroczyste, W oczy zaglądały twarzą w twarz. Tam stąpały szybko po klepisku Słońcem przyprószone stopy. Był cały Wszechświat po mojej stronie, Obiecywał drogi promieniste... Czy ze mną to było, czy nie? Jesienny pejzaż Trawa zielona, a drzewa gołe — To kolorystyczny jesieni pejzaż. Opadłe liście już zwiędły na dole, W przyrodzie cicho i przejrzyście aż... Deszcze chłodne znikły nagle z dworu, Wiatry schowały się cicho w chwastach. Pogodny dzień w jesiennej późnej porze, Jak kwiat różany bujny na oknie. Mgły o poranku, niczym słabe dzieci, Podniosłszy się gęsto — męczą się w mig. Na tle błękitnego nieba białawe gałęzie Brzózek. Pięknie! Aż dusza boli. Lubow Fedoriwna Kuzniecowa urodziła się na Dniepropietrowszczyźnie. Od dzieciństwa oczarowana pięknem rodzinnego kraju i rozgwieżdżonego nieba, co znalazło odzwierciedlenie w wierszach i tekstach piosenek autorki. Droga życia przywiodła ją na Donbas, gdzie pracowała jako pracownik naukowy w instytucie naukowo-badawczym ds. bezpieczeństwa w przemyśle górniczym. Temat patriotyzmu i miłości do rodzinnej ziemi jest jednym z głównych w jej twórczości. Publikowała w wielu czasopismach, w zbiorach poezji na Donbasie i poza jego granicami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Światło prawdy Sad wiśniowy przy chacie Bielą i różem kwitnie, Dzieci pieści czuła matka, Pszenicy złote pole — To nasza matuchna-Ukraina. Jedyna na świecie! Dla nas to Jak mowa ojczysta, słowikowa, Którą wyznawał Taras. Modlił się dniami i nocami O dobry los dla ludzi... Jego Kobzarz na zawsze z nami, Jak światło prawdy — Prometeusz! Tańczy lato swój ostatni walc, W cieple i słońcu ręce grzeje, Oddaje prawa, bo czas się wyczerpał, Zebrawszy plon, odpoczywa. Maluchy z ptasiej rodziny Stają na skrzydłach, garną się do stada, Lata już równo z rodzicami, Całują niebo, po raz pierwszy w rodzinnym kraju. Jesienne jeszcze nie poganiają chłody Do zbierania się za morze w drogę, Beztrosko bawi się młoda latorośl, Nie rozumie ojcowskiej trwogi. Czeka długa, niebezpieczna droga. Czy wytrzymają młode, delikatne skrzydła? Niech wiosną ciepło nam przyniosą. Powita ich radośnie miła ojczyzna. Ojczystemu krajowi Mój kraju czule kołysankowy! Chwała Bogu, ty zachowałeś W rodzinnej chacie rodzinną mowę, Strażnika mojego dzieciństwa. Niech przyprószona śniegami Ku ziemi toczy się zorza, Wszystkie wołają jak ręce matki, Twoje dąbrowy i pola. Bzowa młodość tak daleko! Mieszkam w obcym kraju... Tylko we śnie lecą bociany, Niosą kropelkę ciebie. Ostrożnie przytulam Piórko z ich skrzydła, Bo sercem do ciebie należę, Moja praojcowska ziemio. Wszyscy swoi Zwyczajne wiejskim dzieciom Siły Wyższe. Pamiętam, w rodzinnej wsi Często bawiliśmy się na cmentarzu — Byliśmy jeszcze nierozumni, bo mali. Mogiłek w tamtych czasach było za mało, Przeważnie rósł tarnina i kwiatki. Teraz ich znacznie więcej przybyło, Spływają w wieczność wspomnienia, lata... Z drzew rosła stara, rozłożysta grusza. Ziemię pokrywały delikatne płatki, Czy szumiały deszcze, czy stała susza, Na niej zawsze były smaczne gruszki. Latem często się nimi zajadaliśmy, Rosły one głównie wysoko, Wdrapywaliśmy się na gałęzie i szaleliśmy, Jak przystało każdym dzieciom. Mogiły wszystkie znaliśmy po imieniu — To babcia Marfa, to student Iwan. Potrafiliśmy opowiedzieć wszystko dokładnie O naszym wiejskim, naszym chłopskim klanie. Niczego mistycznego nie widzieliśmy. Wokół było wszystko rodzime, wszystko swoje, A nawet nie było jeszcze niemego pytania: „Ile mi kukułka wykuka?” Płyną lata. Wezwą Siły Wyższe. I kiedyś odszumią moje gaje... Chce się spocząć na cmentarzu, Gdzie wszyscy wiejscy sąsiedzi. Wszyscy swoi. Ukraino, Ukraino, moja nieogarniona, Dobroci ci stanie dla wszystkich, Masz mądrości siłę-siłę, Serce szczere, niezdolne do grzechu. Ukraino, moja wierna, Za dziećmi w dalekich światach Tęsknisz jak czajka. Smutek jak ulewa Zmył twój uśmiech z delikatnych ust. Ukraino, moja niezrównana! W burzliwej, wysokiej urodzie Kwitłaś flagami Majdanów W wymarzonym, spragnionym celu. Ukraino, moja niepokonana, W ciężkiej i podstępnej walce Zwycięstwo zalśni upragnione, Pęknie lód smutków wiosną. Ukraino, moja doli! Garnę się do ciebie jak ptaszek. Gorzko płaczę, gdy w tobie gorycz, I z tobą od szczęścia się śmieję. Przedwieczorze Nad wieczorem słońce zapadło w rzekę, Lecz wody już nie grzeje. Nurt kołysze jaskrawą wstęgę I rozmywa ją prądem. Mereżką drży jasno, Promieniem bije w głębinę, Gdzie rzęsa ładnie się stroi, A ryba szpera po dnie. Na brzegach zamarły gałęzie, A cisza aż bezruch... Jesienne, niejaskrawe kwiaty Wciąż marzą o pogodnym dniu. Pałka sucha plecie warkocze, Gdzie brzeg zrównał się z niczym. Jeszcze trochę — i zimne rosy Spadną na Doniec Siewierski. Zapomniany sad O czym śnisz w burzliwą noc, Dziwny wiśniowo-jabłoniowy sadzie? Owoce pielęgnujesz na próżno I winogrono poisz słońcem. Gospodarze twoi leniwi, Ich dusze zarosły chwastami. A drzewka, tak wrażliwe, Dla kogo rosły i kwitły? Wszyscy wspominają, jak je sadzili, Kochali, podlewali z wiadra... Dlaczego drogę zgubili, Gdy przyszła pora na owoce? Dla kogo ta uroda, ten urok? Dla kogo miodowy nalew jabłek? Ciężka ludzka obojętna zdrada... I schnie liść od piołunowych ulew. Lipcowy etiud Słońce schowało się za topolą, Zwinęło jasne promienie. A lato, drobnym truchtem, po polu Niesie strawę w zawiniątkach. Ażurowy pęczek kopru, Słodki, ciepły ogórek, Że lipiec, parobek nie lada, Zastawił wieczerzę dla gwiazd. W zmroku utonęły trawy, Czuwa spokój, sen — mgła. Dzień, skończywszy czas i sprawy, Przysiadł odpocząć w chwastach. I nadeszła ciepła nocka. Taka pachnąca i gęsta! Aż księżyc, odwieczna świeca, Ucałował ją w usta. Śpiewały gwiazdy Śpiewały wysokie gwiazdy Coś czułego i zarazem smutnego, Kiedy my z tobą w parze Dzieliliśmy jedno serce. Srebrzysty, nowiutki księżyc W obłoku krył oblicze, I skrycie, cienkim ostrzem Kołysał drzewko. Ku niebu sięgały gałęzie, Pienił się w jabłkach sok, Rozkwitły wiosenne kwiaty W ten wrześniowy rok. Do świtu śpiewały gwiazdy Echem wiosny na polach, A rosy łzami, przejrzyste, Padały na ciepły szlak. Kwitnie bez Kwitnie bez w mojej wyobraźni Na łąkach rodzinnej wsi, Gdzie, zwlekając w próżnej sprawie, Dawno, dawno nie byłam... Tam, na skraju wsi, stoją smukłe osiki, Pod strzechami, w gniazdkach, jaskółki. Tam moje nogi, bose, małe, Ścieżki deptały polem na skróty. Zimą tam białe śniegi padały, Zamiecie wyły jak wilk w kominach, Dziewczęta tam pięknie śpiewały pieśni, A chłopcy byli młodzieńcami. W stawie tam księżyc myje swe ostre rogi, Zagnawszy srebrną trzodę gwiazd. Tam rodzinny kraj. Tam słońce serce grzeje. Skrzydłem ptak odgoni biedę. Nad moim ojcem tam, na cmentarzu, Jak chmury płyną, płyną lata, A ja bywam, z czasem, coraz rzadziej, Szczerze mówiąc, tylko na grobach. Kwitnie bez, kwitnie, nie usycha, W tym kwieciu kocha się wieś. Nic na świecie lepszego nie ma Nad ziemię, w której dzieciństwo przekwitło. Dziękuję wam, smukłe topole... Dziękuję wam, smukłe topole, Że tyle lat podtrzymujecie niebo. Od beztroskiej dziecięcej pory Potrzeba was widzieć codziennie. Potrzeba przytulić się do ziemi, Która smacznie pachnie ciepłym chlebem latem, Podziwiając, jak złote trzmiele Skrzydłami całują miododajny kwiat. Chodzić polem po rosie boso, Dopóki w duszy nie zgasł płomień, I widzieć nad głową Wielki Wóz, Z którego gwiazdy sypią się obficie. By ich źródlano-kryształowy śpiew Gładził duszę, jak Pan dłonią. I w myślach, bo słów nie trzeba, Natura stała mi się krewną. Nagietki Rozkwitły w ogrodzie nagietki, Główki prawie o słonecznej naturze, To kwiaty dla wybrednych smaków, Nie każdy zrozumie ich urok. Nie mają wyszukanego czaru, Choć to kwiaty najwyższego gatunku, Bo ich południowy żar, jak słońce, Nikomu nie odmówi ratunku. Ogrzeją duszę, ukoją ból, Podzielą się z pszczołami słodkim miodem. W tym ich powołanie i cel I niezachwiane dobroczynne credo. Te skromne, takie miłe kwiatuszki, Które przywykły kwitnąć w ogrodzie, Jak nasze ukraińskie kobietki, Nie nauczone zachwycać się urodą. Choć mają talent, rozum i smaki, Na siebie wydawać koszt nie przywykły. Kochajcie je, cieńcie, mężczyźni, Pilnujcie, by jakoś nie zniknęły. Wspomnienia Gdy mnie, już dojrzałą kobietę, Smutek spod rzęs wpada w oczy, Rozwijam w samotności Zwój dziecięcych wspomnień. Widzę siebie małą, Gdzieś w ogrodzie, boso, Patrzę, jak nad głową Na nocnym niebie lśni Wielki Wóz. Droga Mleczna skrzypi wozami, Cichnie upalny żar dnia, A za miedzą, nad łanami, Płoną ogniska Stożar. Księżyc rożkiem kołysze gruszę I strząsa dojrzałe owoce. Gwiezdny szept pieści duszę Na ścieżce wiecznej wędrówki. Tak stopniowo ucichnie ulewa, Ustąpi brzemię wątpliwości, Ja tymi wspomnieniami jestem szczęśliwa, Dzieciństwo na wsi — Boży dar. Niech wspomnienia będą czystą rosą, Której nie będzie powrotu, Niech siwizna pokrywa warkocze, Ja znów łapczywie piję życie! Stara fotografia Nie da się zatrzymać biegu wartkiej wody, która strumieniem unosi nasze daty. Fotografia zatrzymuje bieg jej kroku, byśmy mogli wspomnieć chwile ulotne. Lichutki papierek, pożółkły od lat, a zdolny wzbudzić ciepłe uczucia. Na nim troje ciemnookich dzieciaków, poza kadrem, obok, jeszcze młoda matka... Wszyscy z umiarkowaną godnością w oczach, W spokojnej równowadze pół wieku, z naiwną wiejską mądrością w sercach — takimi czas zachował ich we wczesnym dzieciństwie. Starannie ubrani w świąteczne stroje, a co najważniejsze, to przecież lato, nawet obuci. Żyła wtedy skromnie moja rodzina — chodzili boso, ale dotarli do sedna. Tak miło sercu przypomnieć te lata, Gdy byli mali, szczęśliwi, boso, Poczuć dziwny smak dzieciństwa Z rozkoszą, która wciąż śni się i daje siły po dziś dzień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Duet dwóch serc

Jej oczy to czyste zwierciadło duszy, promieniujące marzycielskim zakochaniem w otaczającym świecie, pozytywną energią myśli. A na twarzy – niezmiennie miękki, naturalny uśmiech dobrej i mądrej ukraińskiej kobiety. To ten wizerunek Darii Kuzniecowej, który od razu rzuca się w oczy każdemu, kto po raz pierwszy poznaje artystkę. Te same wrażenia płyną z jej płócien, które świecą cudownym duchowym światłem. A w unisonie – przejmująco-wnikliwe, przesiąknięte nostalgicznymi nutami poetyckie słowo mamy Darii, Lubow Kuzniecowej, poetki z okupowanej przez rosyjskich najemników Makiejewki. Fragmenty jej wierszy dopełniają, harmonijnie łącząc się z pejzażami, obrazami rodzajowymi czy kompozycjami kwiatowymi córki, które zostały zaprezentowane na wystawie malarstwa w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Obecnie wystawa ta została otwarta w galerii Towarzystwa „Proświta”. Mykoła CYMBALIUK Zdjęcia Eduarda OWCHARENKI Tytuł wystawy – „Piękno naszego świata” – nie został zainspirowany spontanicznymi wrażeniami wiosny. Jako motto do niej Daria wybrała fragment wiersza swojej mamy: „…Chwilę radości zachowuję,// W pamięci wykuwając na wieki.// Pokrewieństwo z przyrodą pielęgnuję,//Piękno przyjmuję jako bezcenne leki…” To czarujące piękno rodzinnej ziemi czerpała nie tylko z małej ojczyzny swojej mamy – Siczysławszczyzny, ale także z Żytomierszczyzny, z rejonu lubarskiego, dokąd los rzucił ich, przesiedleńców z Doniecka w 2014 roku; w Karpatach, w znanej mekkce ukraińskiej inteligencji – Kryworówni; na Czerkaszczyźnie, gdzie szewczenkowski duch hajdamacki płonie; wreszcie w sercu Ukrainy – Kijowie, gdzie znalazła obecnie schronienie ukraińska doniecka rodzina. Wchłonąwszy wrażliwą duszą całe to otaczające piękno, Daria przelała je na płótna swoich utalentowanie namalowanych obrazów. Ale najważniejsze w nich jest to, że one świecą, oddychają bliską i rodzimą dla każdego z nas Ojczyzną. Pawło Mowczan, otwierając wystawę, posłużył się porównaniem: – Narzuca nam się, wydawałoby się, niezwykle popularnego za granicą Kazimierza Malewicza. Jest on bez wątpienia interesującym i oryginalnym artystą przeszłości. Ale, jak wyjaśniła Tatiana Tołstaja, w jego ocenie – nasza infernalność, zanurzenie w jakieś tartary. To była wielka prowokacja, tam panuje duch szatana. To rzeczywiście tak, jak i metodyczne próby niektórych dalekich od ukraińskich interesów oligarchów biografia artysty spowita jest aureolą tragizmu, a spuścizna artystyczna świadczy o bezsprzecznej unikalności jego talentu. Jeszcze za życia Lymarew znalazł zwolenników w środowisku zawodowym, jednak nie zdobył sukcesu w dziedzinie oficjalnej sztuki radzieckiej, ponieważ był szczery w swoim postrzeganiu życia i nie dopuszczał żadnego fałszu w imię pokazywania „rzeczywistości w jej rewolucyjnym rozwoju”. Wykonywanie zleceń funduszu artystycznego było dla mistrza niezwykle trudne: nie potrafił malować tego, co go nie poruszało. Stąd jego ciągłe rozbieżności z pozycją „ortodoksów”. Anatolijowi Lymarewowi udało się wyjść poza granice ustalonych norm, nie uciekając się do eksperymentów sztuki bezprzedmiotowej i pracując w Daria Kuzniecowa Wołodymyr Semystiaha narzucić naszemu społeczeństwu wartości duchowo-estetyczne, które faktycznie niszczą ducha narodowego, humanistyczny składnik naszej sztuki. Pawło Mychajłowycz wspomniał także o ocenach Jewhena Małaniuka, jego rozważaniach o sztuce nowoczesnej i o miejscu Ukraińców w niej, w szczególności o twórczości Pawła Archipenki. – W swoich rzeźbach – powiedział – Archipenko wyjął z wizerunku człowieka wszystko, pozostawiając te wszystkie oryginalne wygięcia, wyjałowiwszy środek ludzkiej istoty. Tam nie ma samego człowieka. Chociaż, trzeba oddać sprawiedliwość, rekompensował swoje nowe poszukiwania tym znanym rzeźbiar- Po otwarciem wystawy nim Szewczenką. Tym chciał zrekompensować całą swoją utraconą głębię narodową. Dlatego jestem bardzo wdzięczny Darii Kuzniecowej za to, że ona tę głębię dzisiaj nam daruje. Jej płótna to okna na wielki, wielobarwny ukraiński świat. O tym, że twórczość Darii Kuzniecowej należy do samodzielnej, oryginalnej, energetycznie nasyconej szkoły, mówił jeden z Pawło Mowczan Serhij Hałczenko pierwszych kijowian, którzy godnie ocenili talent artystki – Serhij Hałczenko, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy. W jednym z wiejskich pejzaży poczuł poezję Pawła Tyczyny. – W końcu prawie wszystkie obrazy Darii – powiedział – to potężne źródło energii. Moja miara, ocena tego czy innego dzieła sztuki: czy chciałbym żyć obok niego, czy chciałbym, aby było obecne w moim życiu? Obrazy, fabuły, wizerunki Darii organicznie łączą się z moim światopoglądem. Ich energia dodaje sił, podnosi na duchu, cieszą oko. To właśnie widzę na jej obrazach. Widzowie tamtego wieczoru na otwarciu wernisażu duetu Kuzniecowych byli całkowicie solidarni i jednomyślni w ocenach twórczości donieczanek – córki i matki. Nie tylko ustawa o państwowym języku ukraińskim mogłaby i może ukrainizować Donbas, a jeszcze bardziej i bezkrwawiej – wysoka poezja Wołodymyra Sosiury, Wasyla Stusa, pieśni Anatolija Sołowjanenki i twórczość wielu innych naszych znanych Ukraińców-wschodniaków. Do nich dzisiaj można dołączyć także twórczość wyrazistych i bezsprzecznie utalentowanych Ukrainek Kuzniecowych z Makiejewki. Bo Donbas był i pozostanie częścią naszej Ukrainy. przychodzi bardzo niełatwo. To nie konflikt, to konieczny warunek procesu twórczego. Nic nie może stać się nagle i od razu, cały czas trwa proces walki z samym sobą. Proste i zrozumiałe jest bardzo niełatwe i wymaga szalonych wysiłków”. W ekspozycji z rodzinnego archiwum po raz pierwszy zaprezentowano ponad 40 etiud z lat 1950–1980, wykonanych w technikach malarstwa akwarelowego, olejnego i pastelowego. Główny korpus prac stanowią pejzaże, które w swojej etiudowości poruszająco brzmią współbrzmieniem płomiennych barw i potwierdzają przebudzenie żywiołu koloru – żywiołu euforii i smutku Anatolija Lymarewa. Informacja prasowa Domu Aukcyjnego „Dukat”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Aureola tragizmu Anatolija Lymarewa

W sali Domu Aukcyjnego „Dukat” otwarto wystawę prac Anatolija Lymarewa „Kolor. Przebudzenie”, poświęconą 90. rocznicy urodzin mistrza, który przyszedł na świat w mieście Amwrosijiwka (obecnie obwód doniecki). tradycyjnych gatunkach. Kijowski artysta Jakym Łewycz podkreślał szczególną jakość dzieł Anatolija Lymarewa: „Z jednej strony prostota, bezpośredni związek z tym, co postrzegamy, z drugiej strony — przezwyciężenie tego, co proste ro- Chłopiec i białe konie. Lata 70.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Polifonia słowa Wołodymyra Kornijczuka: o książce „KoloroMuzyka Słowa”

Wołodymyr HRABOWSKI „Po ile gram siwego żalu?..”, „…Te słowa przychodzą do mnie z nieba”, „I uśmierzam duszę modlitwami”… To tytuły niektórych malowanych poezji w prozie Wołodymyra Kornijczuka, który od dawna jest obecny w ukraińskim piśmiennictwie, w krytyce muzycznej i dziennikarstwie. Obecnie jest redaktorem naczelnym czasopisma „Muzyka”, a wcześniej przez ponad 20 lat wydawał „Ukraińską Gazetę Muzyczną”. To wydawnictwo, założone w USRR jeszcze w latach 20., z czasem „zagubiło się” i dopiero w latach 90. dzięki wysiłkom W. Kornijczuka pod egidą Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego odnowiło swoją historię. Honorowy obywatel miasta Wysznewe, urodzony na ziemi Szewczenki (wieś Cybulewe na Czerkaszczyźnie), niestrudzenie i z determinacją podąża swoją drogą. Zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek krajowych związków twórczych — pisarzy, dziennikarzy, działaczy teatralnych, związku choreograficznego — W. Kornijczuk posiada szereg nagród: tytułów honorowych, nagród, orderów i medali. Zdobył wykształcenie artystyczne jako choreograf w szkole kultury oraz teatrolog w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Z czasem poczuł pociąg do twórczości literackiej, co najwyżej „stymulowane” było pracą dziennikarsko-reporterską, którą zajmuje się już od dziesiątek lat. Artykuły analityczne, recenzje, portrety twórcze, eseje, wywiady, reportaże publikowane były w ukraińskich i zagranicznych czasopismach. Oprócz badań teatrologicznych — „Teatr z aurą słońca” (2001); „Ave Maria!” albo „Psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej Marii Zańkoweckiej” (2004), ukazały się drukiem inne książki autora. Jedna z pierwszych — „Poszukiwacze żeń-szenia” (1995). „Wielowektorowość” Wołodymyra Kornijczuka w polu sztuki i kultury znalazła oryginalną kontynuację w jego piśmiennictwie. Ciekawy zbiór „KoloroMuzyka Słowa” kieruje właściwie do Słowa w otoczeniu twórczości plastycznej i sztuki dźwięków. W. Kornijczuk, ucząc się w placówkach artystycznych, najwyraźniej przez długie lata był „zarażony” postaciami i twórczymi szczytami genialnych muzyków świata i Ukrainy — J. S. Bacha, P. Czajkowskiego, W. A. Mozarta, A. Wedla, L. Beethovena, M. Łeontowycza i innych kompozytorów. Mając w rękach treściwą, polifoniczną (wielodźwięczną) książkę autora, z której już zacytowano kilka słów, mimowolnie dochodzi się do złudnego wniosku: oto tutaj tak wiele różnego, „kolorowego” i „muzycznego”, wy-Słowionego, bierz i korzystaj! Tutaj i trafne spostrzeżenia impresjonistycznych, czasem ekspresjonistycznych poruszeń duszy, „metaforyczne widzenie świata”, filozoficzne rozumienie istoty bytu… Jak zaznaczają niektórzy krytycy, W. Kornijczuk kontynuuje nurt twórczości poetyckiej w prozie, zapoczątkowany być może w Starożytnej Grecji i z powodzeniem wzniesiony do szczytów w dawnej poezji Japonii. Zbiór „KoloroMuzyka Słowa” tworzą „Malowane poezje w prozie”; „Nowele”; „Krótkie powieści”; „Fotorodowód” i „Prasa o autorze”. Siedem mini-cykli „malowanych” poezji z wymownymi podtytułami „Osiągnąć jej tajemnicę”, „Oddać dług w pełni” i inne — to skupienie szczególnej uwagi poety na Słowie, na jego magicznej sile: Słowo dla mnie — Święte! I kiedy pracuję nad Słowem, to czuję je nie tylko na smak, dotyk, ale i barwę oraz kolor… Wtedy ono brzmi we mnie Melodią boską… Motywy pamięci, życia w różnych wcieleniach w wersach: Tak prysnęły wiersze. Sine Na życie moje białe i czarne. I czerwone w nim jest: to ojciec i matka, których już nie ma. W. Kornijczuk odsłania osobiste ścieżki poetyzowania nie przechwalając się, a przeciwnie, jakby „uziemiając” wysokie porywy duszy. Moje wiersze — to rozrzucone ziarenka myśli, które całe Życie zbieram do kupy i nijak nie mogę zebrać: Znowu się rozsypują… Jednak, układając metodyczny „traktat” słowotwórstwa, autor apeluje do innych sztuk, do Absolutu: Jak rodzą się wiersze? Bardzo prosto: podczas chodu, podróży czy najzwyklejszej pracy… Lecz jest jeszcze jedna tajemnica: te słowa przychodzą do mnie z nieba, nawet wtedy, kiedy ich wcale nie oczekujesz — tylko zapisujesz na pięciolinii duszy… Uważnie i życzliwie obserwując realia naszej codzienności, widzi byt w całym jego różnobarwieniu. Zauważa nieatrakcyjne obrazy, które nie zawsze, być może, stają się przedmiotem poezji: to nasze śmietniki, w których grzebią się ludzie; przypadek na Chreszczatyku, kiedy „na kolanach na asfalcie, w kurzu, w podartej kufajce, kraciastej grubej chuście, w zdeptanych chodakach stała wiejska kobieta i prosiła o jałmużnę”. Podobnie o młodym mężczyźnie, który starannie przetarł chusteczką „obrzeża śmietnika i, pochyliwszy się nad nim, zaczął wybierać byle jaką żywność”. Autorowi przypominają się dalekie lata 50. z rękami ciotki i babci, które szybko młóciły żytnie snopy cepami… A obraz rodzinnych pracowitych rąk powstał w pamięci, kiedy zobaczył ręce starej kobiety, która coś szybko szukała w śmietniku już nie w latach 50., a — dzisiaj: „To, człowieku, idzie nasza słaba, jeszcze nie wzmocniona, ale niepodległa Ukraina w postaci suchotniczej, niewielkiej wzrostem kobietki, która jeszcze utyka na lewą nogę, zginając się w pasie”. Nasza wojenna codzienność wywołała do życia inny obraz w wersach pisarza: słysząc saluty zwycięstwa dalekiej już wojny, dziewczynka na rękach u mamy wzdrygała się, jakby czując grozę dzisiejszych salw na wschodzie Ukrainy. Twórczość W. Kornijczuka wypełniona jest postaciami muzyków i echem ich kompozycji. „Wedel w muzyce — to anioł stróż nad Ukrainą”. „Kiedy słucham Łeontowycza, zwłaszcza jego starodawnego kozackiego kantu „Oj, zeszła zorza”, to myślę, że taką muzykę mógł tworzyć tylko namiestnik Boga na ziemi”, — dzieli się autor. Harmonia. Spokój. I pewność siebie: ile razy my sobie tego życzymy, ale czy zawsze osiągamy to… Krótka powieść „Oset polny — Requiem. Za Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem” — przejmujący tekst, poświęcony przedwczesnemu odejściu w zaświaty ojca pisarza Piotra — żołnierza, pracownika, porządnego człowieka (zginął w wypadku samochodowym). W. Kornijczuk w 11. części „Osetu polnego” oddał należne ojcu, który umiał nie tylko sławnie pracować — być szoferem, ale i bawić się: „Zburzywszy harmonię ładów, tworzył niesłychaną do tego harmonię własnego tańca”. Należy opowiedzieć o naszym współczesnym, przedstawionym w książce autora — unikalnej, uniwersalnej osobowości — Florianie Jurjewie. Ukraiński mistrz skrzypcowy, architekt, malarz, kompozytor… W swojej działalności zdołał połączyć absolutnie różne rodzaje sztuki (przestrzeń i czas!). Na Łebidskiej, w Kijowie, jak pisze W. Kornijczuk, “wzniósł muzykę w kamieniu” — góruje budowla architekta nowoczesnej sali koncertowej, która otrzymała nowoczesną nazwę “Latający talerz”. A w dorobku mistrza skrzypcowego F. Jurjewa znajduje się suita wokalno-instrumentalna “Rzeka czasu” w 25 częściach, w której wykorzystano wiersze poetów świata i Ukrainy od Matsuo Bashō, François Villona po Pawła Tyczynę i Linę Kostenko. Wizualne strony książki uzupełniono licznymi fotografiami “fotorodowodu” (przeważnie czarno-białymi). Zamieszczono fotografie od lat 40.—50. ubiegłego stulecia do czasów współczesnych. Jeśli chodzi o wspomniane reprodukcje sztuk plastycznych, mają one — zgodnie z zamysłem autora — rezonować ze słownymi rozdziałami książki, wszak jej tytuł — “KoloroMuzyka Słowa” — zwiastuje to, co powiedziane. Opierając się w słowotwórstwie na znanych ukraińskich mistrzach przeszłości i teraźniejszości — W. Stefanyku, H. Tiutiunnyku, Je. Hucale, W. Droździe, M. Żułyńskim, M. Słaboszpyckim, autor tworzy swoje Słowo. Uważał on również za potrzebne zamieszczenie w książce rozdziału opinii, recenzji i wywiadów swoich kolegów “po piórze”. Są to krytycy literaccy, publicyści, muzykologowie i kulturoznawcy — W. Kyryluk, M. Łuhowyk, A. Tereszczenko, B. Siuta, H. Stepanczenko, O. Łohwynenko, I. Sikorska i inni. …Obcując z autorem przez wiele lat — wydawałoby się, poznałem człowieka wystarczająco głęboko. Rzeczywiście, książkę “Poszukiwacze żeń-szenia” W. Kornijczuk podarował mi jeszcze w latach 90. Później nasze kontakty rozwijały się już na polu publicystyki muzycznej i krytyki (“Ukraińska gazeta muzyczna”, czasopismo “Muzyka”). Muszę powiedzieć, że te rzadkie i niezwykle potrzebne wydania o sztuce muzycznej przeżywają nie najlepsze czasy, a przyczyny tego zapewne nie tkwią w tradycyjnym “brak pieniędzy”, a raczej w skostnieniu i bierności szerokich kręgów społecznych, przede wszystkim tych związanych z muzyką, a także tych, którzy lubią wypowiadać się o “unikalnej śpiewności” i “szczególnej muzykalności” Ukraińców. Ważne jest co innego: książka Wołodymyra Kornijczuka “KoloroMuzyka Słowa” dodaje świeżych nurtów do życia ojczystego języka, a także sprzyja ciągłości ukraińskiego Rodowodu. turę w całej jej piękności, nasze starania nie były daremne — skomentował Ihor Ciszkewycz, który zagrał wujka Majka. — To prawdziwe Boże błogosławieństwo być na Ukrainie, w Ojczyźnie moich przodków. Zdobyłem wspaniałe doświadczenie, pracując z tak utalentowanym zespołem twórczym — wyznał amerykański aktor ukraińskiego pochodzenia Maksym Łozynśkyj (Jaro). — Bardzo ciekawe doświadczenie zdjęć na Ukrainie. Ten film pomógł mi spojrzeć na wasz kraj z innej strony — zaznaczył belgijski aktor Olivier Bonjour. Kompozytor Tymur Polianśkyj opowiedział, że początkowo chcieli całkowicie wziąć muzykę z operetki. Ale przestudiowawszy ten materiał z punktu widzenia teraźniejszości, postanowili go twórczo opracować. A Sołomija Melnyk, uczestniczka zespołu Dakh Daughters, który stał się muzyczną duszą obrazu, zaznaczyła: — Dla nas było to przede wszystkim kolosalne doświadczenie dyscypliny w formie kina, czasami było dość niełatwo, jednak jesteśmy bardzo zadowoleni, że to właśnie Dakh Daughters odpowiadały za oprawę muzyczną filmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

„Hucułka Ksenia” już w kinach

Na szeroki ekran kinowy weszła ukraińska komedia muzyczna Oleny Demianenko „Hucułka Ksenia”. Akcja filmu rozgrywa się na zachodniej Ukrainie w 1939 roku. …musicali, tym bardziej na tak interesującym materiale. Jestem wdzięczny Olenie Demianenko i całemu zespołowi twórczemu za ich wytrwałą pracę i bardzo mam nadzieję, że obraz spodoba się ukraińskiemu widzowi. Koszt tej produkcji wyniósł nieco ponad 47,7 mln hrywien. Połowę tych pieniędzy przekazało Derżkino Ukrainy. Olena Demianenko powiedziała, że praca nad filmem trwała prawie dwa i pół roku: – Długo się przygotowywaliśmy, nagrywaliśmy muzykę, uczyliśmy się tańczyć, śpiewać, chodzić, grać na instrumentach muzycznych. Ekipa pracowała niemal całą dobę. Mieliśmy prawdziwy rarytas – nagranie operetki „Hucułka Ksenia” z 1956 roku, którą wystawił Jarosław Barnycz. Stylistycznie inspirowaliśmy się właśnie tym dziełem: jego dziewczęta-kelnerki z „Oselii Howerla” przypominały prawdziwe paryżanki, a my chcieliśmy pokazać Ukrainę z zupełnie innej strony, odtworzyć jej bogatą kulturę przeszłości. „Hucułka Ksenia” to kino aktorskie. Teraz nasza praca czeka na ocenę widza. – Mam 18 lat, studiuję na pierwszym roku uniwersytetu na kierunku historia sztuki – powiedziała Warwara Łuszczyk. – Kiedy zaczęłam grać w filmie, uczyłam się jeszcze w szkole. To mój debiut. Ja i moja bohaterka żyjemy w różnych czasach, ale mamy wiele wspólnego. Myślę, że jestem równie spokojna i wyważona jak ona. Mieliśmy międzynarodową ekipę, dużo czasu poza planem, rozmawialiśmy, dawaliśmy sobie nawzajem rady. Miałam okazję udoskonalić znajomość języka angielskiego. – Staraliśmy się pokazać ludziom, kim naprawdę są Ukraińcy. I jeśli udało nam się godnie przedstawić ukraińską kul-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

półkę. Dlaczego? Na to pytanie nie ma odpowiedzi. Wydawnictwo „Клуб сімейного дозвілля” [Klub Simejnoho Dozwillia] w marcu 2018 roku wydało powieść Ołeksandra Denysenki o tym samym tytule, opartą na scenariuszu, który zwyciężył w międzynarodowym konkursie w 2012 roku. Film opowiada o ostatnich trzech miesiącach zesłania Tarasa Szewczenki w Kazachstanie. Poeta otrzymuje od przyjaciół z Petersburga wiadomość, że osobiście ułaskawił go car Aleksander II. Jednak wojskowe kierownictwo Fortu Nowopetrowskiego na Mangyszlaku nie spieszy się, by o tym powiedzieć Tarasowi, i nie wydaje rozkazu o zwolnieniu. Intryga opiera się na pytaniu, kto jest zainteresowany opóźnieniem i przeszkadza w uwolnieniu Szewczenki. A što, jeśli telegram o amnestii w ogóle się zagubił? Szewczenko zachowuje w sobie siły, by badać ziemie Kazachstanu Zachodniego, które stały się dla niego ukochane. Również poeta i artysta przedstawia kazachski kraj i mieszkańców stepu w swoich wierszach i obrazach. Fabuła filmu zbudowana jest na historii prześladowania Szewczenki przez agentów carskiej tajnej policji — „ochrany” w najcięższych dla niego ostatnich tygodniach pobytu w fortecy Nowopetrowskiej na Mangystau (Kazachstan). — Pokazano, jak pomagają mu Kazasi, ludzie, z którymi służył. Jego dusza zwrócona jest ku Ukrainie, a uwalniają go dopiero do Petersburga — powiedział reżyser. — Kiedy pisałem scenariusz, nie myślałem, że tak jak wyzwalano Tarasa Szewczenkę z niewoli, tak samo dziś będzie się wyzwalać naszych chłopców. A okazuje się, że to dziś aktualne. Wykonawca głównej roli Borys Orłow jest wykładowcą uniwersytetu teatralnego. Grał nie zewnętrzne podobieństwo. Grał duszę Tarasa Szewczenki w warunkach, gdy wiadomość, że jest już ułaskawiony, istnieje, a rozkaz o zwolnieniu nie nadchodzi. U Szewczenki występują dziwne stany wewnętrzne. Raz nienawidzi swoich wrogów, to znów ich kocha, to im wybacza, to szuka wyjścia z pewnych sytuacji. Bardzo wiele pomógł mi ukraiński reżyser Taras Tkaczenko, który zgodził się pracować jako drugi reżyser, choć w rzeczywistości pracował jako pierwszy. Bez niego i bez wielu ofiarnych osób nie nakręciłbym tego obrazu. Ostatni epizod filmu zrealizowano w czerwcu 2017 r. W filmie występuje ponad sto ról aktorskich, co jest rekordem dla współczesnego ukraińskiego kina. Całkowity budżet taśmy wynosi 44,8 mln hrywien. 50% tej sumy przekazało państwo w osobie Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Wspólną produkcję filmu realizowały Ukraina (centrum producenckie „ІнсайтМедіа” [InsajtMedia] oraz Odeska Wytwórnia Filmowa) i Kazachstan (firma Tanaris Production). Język obrazu jest rosyjski (nim mówią rosyjscy oficerowie, żołnierze i ksiądz). Po ukraińsku rozmawia Taras Szewczenko z Bogiem i z żołnierzami z Ukrainy. Swobodnie mówi także po kazachsku, okazując tym wdzięczność Kazachom za wsparcie. Bardzo symboliczne jest brzmienie języka polskiego. Poeta-Ukrainiec i oficer-Polak rozumieją się bez słów, bez użycia języka wspólnego okupanta. W filmie role grają także Bohdan Benjuk, Ołeksandr Pożarski, Oleh Wołoszenko, Roman Łućkyj, Anna Topczij i Aknijet Orinthaj. Operatorem filmu jest Ołeksandr Kryszталowycz, producentem Wołodymyr Filippow, muzyka kompozytora Myrosława Skoryka. sowieckiego, A. Wedela, D. Bortniańskiego, P. Czajkowskiego, M. Łysenki, K. Stecenki, M. Leontowycza) — z przykładami rosyjskiego romantyzmu (kompozycje duchowe O. Archangielskiego, S. Rachmaninowa). Druga sfera repertuarowego wszechświata „DUMKI” to muzyka wokalno-symfoniczna. Główny dyrygent i kierownik artystyczny „DUMKI”, akademik, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Jewhen Sawczuk, który kieruje kapelą już 35 lat, mówi: „Obecnie nagrywamy wszystkie koncerty Dmitra Bortniańskiego. Jest ich 35. To nasz plan na 3–5 lat naprzód. W ostatnim roku nagraliśmy 15 koncertów, a w ostatnich kilku latach wydaliśmy 22 płyty kompaktowe”. Utwory „DUMKI” zachwycały słuchaczy we Włoszech i Brazylii, w Polsce i Meksyku, w Austrii i Urugwaju, w Szwajcarii i Argentynie, w Niemczech i Chile, w Holandii i USA, we Francji i Hiszpanii, w Belgii i Wielkiej Brytanii. Narodowa Kapela Ukrainy „DUMKA” jest nominowana do nagrody GRAMMY (2004) za najlepsze wykonanie chóralne. W 1927 roku w kapeli śpiewała przyszła gwiazda kina, śpiewaczka operowa, laureatka „Oscara” Milicza Korjus (USA). Kapela występowała w prestiżowych salach koncertowych świata wraz z sławnymi muzykami — Ennio Morricone, José Carrerasem, Krzysztofem Pendereckim, a także pod batutą wybitnych dyrygentów, m.in. Dwajta Bennetta (Kanada), Waltera Haupta (Niemcy), Michaela Schönheita (Niemcy). W 2019 roku „DUMKA” zorganizuje wielką trasę koncertową poświęconą 100-leciu swojego jubileuszu i, mając wiele zaproszeń, będzie mile widzianym gościem wielu sal koncertowych świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Notatki o filmie „Taras. Powrót”

Osyp JAKYMCHUK W „Słowie Proświty” (nr 11 z 2019 r.) wspominano o akademii poświęconej 205. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, która odbyła się 11 marca w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. Wydarzenie składało się z dwóch części — z wystąpień autorytatywnych postaci ukraińskiej kultury i nauki na temat roli Tarasa Szewczenki w ukraińskim państwowotwórstwie oraz z przedpremierowego pokazu nowego filmu kinowego reżysera, aktora, scenarzysty, pisarza, prezentera telewizyjnego (obecnie dyrektora „Radia Kultura”) Ołeksandra Denysenki — „Taras. Powrót”. Ołeksandr urodził się w rodzinie reżysera filmowego, ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyra Denysenki oraz aktorki, ludowej artystki Ukrainy Natalii Naum. Tworząc znaczący film biograficzny o Tarasie Szewczence „Sen” na 150. rocznicę urodzin Kobziarza, W. Denysenko był reżyserem oraz współautorem scenariusza wraz z Dmytrem Pawłyczką, a N. Naum grała jedną z ról kobiecych. Jednak te nazwiska niewiele znaczyły dla kompartyjnych biurokratów. Ówczesny sekretarz ds. ideologii KC KP(b)U A. Skaba odmówił wydania zgody na realizację filmu, oskarżając go o „petlurowszczyznę”. Autorów obronił ówczesny dyrektor studia filmowego im. Dowżenki Wasyl Cwirkunow. I choć pierwszy sekretarz KC KPU P. Szełest nazwał film wielkim osiągnięciem twórczym, w Kijowie wyświetlano go tylko na pierwszym i ostatnim seansie. W 1975 roku Ołeksandr Denysenko wstąpił na wydział cybernetyki, stworzył studenckie amatorskie kółko teatralne „Przy kolumnach”. Ta jego działalność nie pozostała poza uwagą KGB. Coraz częściej zaczęto mu przypominać, że „niewłaściwie się zachowuje”. Nie zmieniło to jego sentymentalnego stosunku do Uniwersytetu Kijowskiego. O. Denysenko opowiedział o nieznanym szerokiej publiczności fakcie: w auli Uniwersytetu Kijowskiego w czasach breżniewowskiego zastoju pokazywano filmy, które były niedostępne w ogólnej dystrybucji. Bardzo symboliczne, że właśnie tutaj odbył się przedpremierowy pokaz jego filmu. Przypominanie Ołeksandrowi Denysence, że „niewłaściwie się zachowuje”, było jedną z form nacisku również na ojca. Dlatego syn zmuszony był przerwać naukę w Kijowie i wyjechać do Moskwy, gdzie w 1978 roku kontynuował naukę na wydziale aktorskim Wszechzwiązkowego Państwowego Instytutu Kinematografii na kursie ludowego artysty ZSRR Serhija Bondarczuka, który ukończył w 1981 roku. Po powrocie z Moskwy ukończył wydział reżyserii filmowej Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej im. I. Karpenki-Karego. Historia filmu O. Denysenki „Taras. Powrót” jest dramatyczna, tak jak historia filmu jego ojca „Sen”. Scenariusz w 2012 roku zwyciężył w zorganizowanym przez Państwową Agencję Ukrainy ds. Kina międzynarodowym konkursie scenariuszy filmowych, poświęconym 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Ale w czasach Janukowycza filmu nie dopuszczano do produkcji. „Po zwycięstwie Rewolucji Godności, dzięki wsparciu przewodniczącego Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina Pyłypa Illenki, obraz został uruchomiony do produkcji (realne zdjęcia rozpoczęły się latem 2016 roku. — Red.). Kręciliśmy go z trudem. Straciliśmy Krym i nie mogliśmy już tam kręcić przewidzianych scenariuszem scen. Na szczęście znaleźliśmy partnerów w Kazachstanie” — powiedział reżyser. Od początku pracy nad scenariuszem do czasu pierwszych publicznych pokazów minęło ponad siedem lat. Obraz ukończono w grudniu 2017 r. i przyjęto przez Państwowe Kino 22 grudnia. Przez cały 2018 r. film „Taras. Powrót” nie był pokazywany ani w dystrybucji, ani na żadnym festiwalu świata. Praktycznie, odłożono na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Siła 100-letniej „DUMKI”

Heorhij ŁUKIANCZUK na podstawie materiałów prasowych kapeli „Dumka” Zdjęcia autora Jubileuszowy koncert z okazji 100-lecia Narodowej Kapeli Ukrainy „DUMKA” odbył się 11 marca na scenie Narodowej Filharmonii Ukrainy, gdzie równo 100 lat temu (wówczas sala Zgromadzenia Kupieckiego Kijowa) wybrzmiał pierwszy oficjalny koncert chóru, poświęcony rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki. Wtedy, w dniach szewczenkowskich, chór Dniprosojuzu wykonywał utwory do wierszy Kobziarza. Obecnie, już w niepodległej Ukrainie, „DUMKA” zaproponowała słuchaczom program z utworów Stecenki, Leontowycza i Koszycia — współczesnych narodzin „DUMKI”. Znali się i razem pracowali, co więcej — zapoczątkowali muzykę duchową tej autokefalii, która jest teraz odrodzona... A program jubileuszowego koncertu kontynuowały utwory czołowych ukraińskich kompozytorów współczesności — Myrosława Skoryka, Jewhena Stankowycza, Wałentyna Sylwestrowa, Łesi Dyczko, napisane do wierszy genialnego Szewczenki. Przez sto lat ukraińska szewczenkiana wzbogaciła się o nowe muzyczne interpretacje proroczych wierszy Kobziarza. „DUMKA” pod dyrekcją Jewhena Sawczuka jest nie tylko pierwszym, a często i jedynym wykonawcą wielu utworów współczesnych ukraińskich kompozytorów. Wśród ostatnich premier — „Diptych” i „Requiem dla Łarysy” W. Sylwestrowa, „Babi Jar”, „Panachyda” i „Słowo o wyprawie Igora” J. Stankowycza, „Palimpsesty” J. Laniuka… Gdyby zaistniała potrzeba określenia twórczej niepowtarzalności „DUMKI” i jej kierownika jednym słowem, to najbardziej ich twórczemu credo odpowiadałoby słowo „uniwersalizm”. Przejawia się on przede wszystkim w polityce repertuarowej, którą świadomie kształtuje Jewhen Sawczuk. Przynajmniej dwie sfery są tutaj decydujące. Pierwsza — to muzyka na chór a cappella. Tradycyjne dla repertuaru ukraińskich zespołów chóralnych opracowania pieśni ludowych współistnieją w programach koncertów i licznych nagraniach „DUMKI” z muzyką zachodnioeuropejskiego Odrodzenia, a dorobek narodowego dziedzictwa duchowego (utwory M. Dyłeckiego, M. Be- Jewhen Sawczuk i Narodowa Kapela Ukrainy „DUMKA” Nazwa „DUMKA” pochodzi nie od słowa myśl (dumka), jest to — Państwowa Ukraińska Wędrowna Kapela (Derżawna Ukrajinśka Mandriwna Kapela): w latach 20. XX w. skrótowce w nazwach były w trendzie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tamara Chodakowa: «Nasze ukraińskie jest naprawdę bardzo wysokiej jakości»

W „Słowie Proświty” (nr 10 z 2019 r.) zamieściliśmy materiał o premierze rock-opery „Biała wrona” w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki. Wykonawczyni roli Joanny d’Arc, zasłużona artystka Ukrainy Tamara Chodakowa, jest dzisiaj gościem „SP”. — Od czego zaczęła się Pani droga do roli Joanny d’Arc? — Ta postać zafascynowała mnie jeszcze w czasach szkolnych, na lekcjach historii. Bardziej szczegółowe poznawanie postaci zaczęło się od wystawienia „Białej wrony”. Przeczytałam wszystko, co zdołałam znaleźć, obejrzałam dostępne materiały historyczne w Internecie. Ta postać stała się bardzo bliska. Kiedy okazało się, że będzie wystawiana ta opera, reżyser-inscenizator Maksym Hołenko, baletmistrz-inscenizator Maksym Bułhakow oraz dyrygent-inscenizator Serhij Nesteruk zaczęli szukać aktorów, którzy mogliby zagrać rolę Joanny. Materiał jest bardzo trudny emocjonalnie, dlatego potrzebne były nie tylko umiejętności wokalne. Do tego nie jest to materiał akademicki, a estradowy. Dano mi do obejrzenia klawir, abym przemyślała, czy będę w stanie to zrobić. Spróbowałam zaśpiewać piosenki, pokazałam materiał inscenizatorom i zaczęliśmy pracować bardziej szczegółowo. Próby inscenizacyjne trwały mniej niż miesiąc. To bardzo mało jak na taki materiał. Trudność polegała na tym, że wszystko robiono od razu. Chciało się poświęcić więcej uwagi właśnie materiałowi muzycznemu, bo to rock-opera i wszystko jest zbudowane na muzyce. A na próby muzyczne było najmniej czasu. Materiał orkiestrowy nie istniał, dlatego aranżację do tej inscenizacji specjalnie robił Ołeksandr Korsz. Trzeba było przerobić samą operę pod specyfikę teatru operetki. Na to też potrzeba czasu, którego niestety nie było. Ale zrobiliśmy wszystko, aby w tak krótkim terminie przygotować jakościowy produkt. — Czym fascynuje Panią osobowość bohaterki? — To fantastyczna postać. Jak można nie fascynować się człowiekiem, który przeżył tak krótkie życie, ale zdążył tak wiele zrobić? Potrzeba było zaledwie dwóch lat, aby całkowicie zmienić świadomość całego narodu. Bo pojęć „naród” i „lud” przed Joanną w ogóle nie było. Dopiero po niej do Francuzów przyszło uświadomienie, że są narodem francuskim. Niektórzy historycy piszą, że była pierwszą nacjonalistką i zgadzam się z nimi. Ten materiał jest mi bardzo bliski i zrozumiały. Melodie, które napisał Hennadij Tatarczenko, dotykają duszy i serca, szybko zapadają w pamięć. Jestem bardzo zadowolona z tego, że odbyła się premiera „Białej wrony”. Ale prawdziwe przedstawienie pojawi się po kilku pokazach. Osobiście muszę dużo pracować nad odkryciem postaci Joanny. Pierwsze dwa pokazy to tylko ziarenka, które będą obrastać niuansami, głębią brzmienia. Będzie zmieniał się materiał muzyczny. Coś na pewno będzie przepisywane. To przedstawienie będzie jeszcze rosło i rosło. Teraz jesteśmy dopiero na początku drogi. — Już wiele lat Pani losy twórcze są związane z Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrem Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży. A od czego wszystko się zaczęło? — Kiedy jeszcze studiowałam w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, mój pedagog, ludowa artystka Ukrainy i ZSRR Jewhenija Semeniwna Mirosznyczenko, zaproponowała, abym poszła na przesłuchanie właśnie tam. Teatr dziecięcy w zasadzie niczym nie różni się od dorosłego. Po prostu razem z repertuarem dla dorosłych idą tu przedstawienia dziecięce, w których grają ci sami aktorzy, co w dorosłych. W tym teatrze tętni życie. Pojawiają się premiery, dużo materiału, jest ukierunkowanie na różne gatunki. Chciałoby się, aby w repertuarze było więcej muzyki klasycznej, klasycznej opery i w ogóle klasyki dla dzieci. — Jedną z wyrazistych inscenizacji teatru ostatnich lat stała się opera „Czerwony Kapturek”, w której wykonuje Pani główną rolę. — Na Ukrainie są fantastycznie utalentowani kompozytorzy, ale repertuaru dziecięcego zawsze chce się więcej. To materiał, na który zawsze będzie popyt, dzieci rosną i potrzebują tego. W repertuarze teatru była wcześniej opera M. Rauchwergera „Czerwony Kapturek”, ale muzyka była nie do końca udana. Roman Smolar, który jednocześnie jest solistą naszego teatru, napisał muzykę i libretto nowej opery, aranżację wykonał Ołeksij Bażenow. Moja bohaterka to nie tylko prosta i miła dziewczynka. To bajka o tym, że w każdej sytuacji zawsze musi zwyciężać dobro. — W 2010 roku w Pani życiu pojawiła się Narodowa Operetka Ukrainy. Jak to się stało? — Nigdy nie myślałam, że będę pracować w tym teatrze. Pewnego razu spotkałam w Narodowej Akademii Muzycznej Wołodymyra Odrynskiego, który w tamtym czasie był już solistą Narodowej Operetki i którego znałam jeszcze z czasów konserwatorium. Zaproponował mi, abym przyszła na przesłuchanie, które miało odbyć się następnego dnia. Szczerze mówiąc, nie byłam gotowa. Ale miałam wypracowany materiał. Mój koncertmistrz Natalija Korolko zgodziła się pójść ze mną na przesłuchanie. Przed przesłuchaniem przejrzałam nuty. Jedną arię znałam, była w naszym repertuarze, a „Giudittę” ze swoim koncertmistrzem zaśpiewałam po raz pierwszy. Od tamtej pory pracuję od razu w dwóch teatrach. Pierwszą była rola Ninon w operetce Imre Kálmána „Fiołek z Montmartre”. Bardzo lubię tę bohaterkę. Niektórzy uważają ją za postać negatywną. Ale w rzeczywistości to żywa kobieta z żywymi emocjami, która oddanie kocha, rozumie, czego chce i do czego dąży. Potem była rola „Bajadery” w operetce pod tym samym tytułem, inne prace. — Czy nie była zaskoczeniem rola Carmen? — Nigdy nie spodziewałam się jej zaśpiewać. Do tego mam sopran, a do tej roli potrzebne jest mezzosopran. Jednak kiedy główny baletmistrz teatru Wadym Prokopenko zaproponował, postanowiłam spróbować. Pewnie, gdyby to było w pełni muzyczne przedstawienie, odmówiłabym. A tutaj wykonuję tylko dwie arie — „Habanerę” i „Pieśń cygańską”. Nasza „Carmen-suita” już nie pierwszy rok jest w repertuarze. Widz przychodzi, podoba mu się. — Wiele Pani współpracowała z Narodowym Zespołem Solistów „Kijowska Kamerata”. — Jestem niezwykle wdzięczna temu fantastycznemu zespołowi i jego kierownikowi Walerijowi Matiuchinowi. To unikalny zespół z bardzo szerokim spektrum muzyki. Muzyka jest różnorodna, wielogatunkowa, różnostylowa. Zespół wykonuje dużo muzyki ukraińskiej. Nasze ukraińskie jest naprawdę bardzo wysokiej jakości. Trzeba je przekazywać słuchaczowi. Jesteśmy bardzo utalentowanym narodem. Ale póki co brakuje nam efektywnego zarządzania. Wśród współczesnych ukraińskich kompozytorów, których utwory śpiewałam z „Kijowską” Zdjęcie Anatolija FEDORCIWA kameratą”, — Wiktorija Polowa, Ihor Szczerbakow, Ołeh Bezborodko, Jurij Szewczenko, Zoltan Almaszi, Hanna Hawryłeć, Hennadij Laszenko, Iwan Karabyć, Łesia Dyczko oraz wielu innych. — Występuje Pani także w Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego. — Osobliwością tej sceny jest kameralność i ciepło, bliskość widza. Występować w tym centrum zaczęłam, kiedy była to jeszcze „Salon Iwana Kozłowskiego”. Tam śpiewałam także koncerty solowe. Zanim wyjechałam na konkurs, zawsze starałam się zaprezentować program przed publicznością. Dlatego prawie wszystkie programy konkursowe odśpiewałam w Centrum Kozłowskiego. Reżyserkę tego Centrum, Tetianę Zozulę, znam od dawna. Jej ojciec, fantastyczny baryton Wiktor Mykołajowycz Kurin, wykładał w Akademii, kiedy tam studiowałam. Miał niezwykle ciepłe, przyjacielskie relacje twórcze z moją wykładowczynią — Jewheniją Mirosznyczenko. Kiedy żyła Jewhenija Semeniwna, byłam jej asystentką, a obecnie wykładam śpiew na katedrze śpiewu kameralnego. — Często brała Pani udział w różnorodnych konkursach, które najbardziej zapadły w pamięć? — Konkursy dają nie tylko możliwość młodemu śpiewakowi pokazania się, ale także porozmawiania i uczenia się od światowych gwiazd, które na przykład są członkami jury. W 2006 roku na konkursie w Baku poznałam Irinę Archipową, Władysława Pjawkę. A na konkursie imienia Rimskiego-Korsakowa w Petersburgu — z Jeleną Obrazcową. Po tym konkursie pojechałam na kursy mistrzowskie do Finlandii, gdzie ćwiczyłam z Jeleną Obrazcową, Władimirem Atłantowem, Łarisą Giergijewą. To fantastyczni ludzie, fantastyczne osobowości. — Jak Pani udaje się robić tyle rzeczy? — Jeśli praca sprawia przyjemność i rozumiesz, że jest potrzebna, wtedy wiele się udaje. Trzeba też szybko myśleć i operatywnie reagować na wydarzenia wokół siebie. Chciałabym śpiewać nowy materiał. Żeby było w nim więcej właśnie ukraińskiej muzyki, a także dalej dołączać do arcydzieł światowej sztuki muzycznej. W wolnym od pracy czasie lubię robić na drutach, wyszywać. Staram się spędzać więcej czasu z dwuletnim synem. Marzę o tym czasie, kiedy moja mała ojczyzna — miasto Roweńky na Ługańszczyźnie — zostanie wyzwolone i będę mogła tam pojechać. Główny dyrygent orkiestry, artysta ludowy Ukrainy Wiktor Skakun chętnie przyjął zaproszenie do występu w Kijowie. W skład orkiestry wchodzą najlepsi muzycy Połtawy oraz innych miast Ukrainy. Przeglądając strony minionych programów „LADY OPERA”, można zobaczyć, że lejtmotywem wszystkich programów jest Hiszpania. W hiszpańskiej muzyce nie ma półtonów, o swoim szczęściu Hiszpanie krzyczą do gwiazd. A pani Olha podczas koncertu przedstawiła interpretację obrazów hiszpańskich motywów w twórczości kompozytorów świata. Drugą część otworzyli wstępem do opery G. Bizeta „Carmen”. Zabrzmiały także utwory L. Delibesa, F. Barbieriego, F. Lehára, J. Offenbacha, I. Kálmána, G. Rossiniego oraz innych kompozytorów. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Efektowna «LADY OPERA»

Na cześć wiosny ludowa artystka Ukrainy, solistka Narodowej Filharmonii Ukrainy Ołena Czubariowa zaprosiła do Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki na swój wielki koncert, który odbył się w ramach zakrojonego na szeroką skalę międzynarodowego projektu „LADY OPERA”. Pani Ołena jest autorką, założycielką, reżyserką i producentką tego projektu. Jej imię znajduje się w pierwszej dziesiątce 25 najpiękniejszych śpiewaczek operowych świata. Unikalne połączenie klasyki, współczesnej muzyki, klasycznego crossoveru, wielkiej orkiestry symfonicznej, chóru, nowoczesnej scenografii i choreografii, wokalu operowego O. Czubariowej oraz światowych gwiazd: to wszystko — efektowna „LADY OPERA”. Projekt istnieje już sześć lat. Najjaśniejsze programy szowe były prezentowane na scenie Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”. Tym razem na koncert śpiaczka wybrała Narodową Filharmonię Ukrainy, gdzie od 2006 roku jest główną solistką. Świąteczny program towarzyszył Połtawski Orkiestra Symfoniczna. Twórcza współpraca z tym zespołem została zapoczątkowana niedawno, po błyskotliwym koncercie w Połtawie, gdzie publiczność bardzo ciepło przyjęła rodaczkę (na Połtawszczyźnie upłynęły dziecięce lata pani Ołeny).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Podziękowanie za wierność Ukrainie

Olha ŻMUDOWSKA, Kamieniec Podolski. Pamiątkowy znak ma powstać w ramach obchodów 100-lecia złożenia przysięgi na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej (URL), która odbyła się w Kamieńcu Podolskim 14 października 1919 roku — dokładnie w tym miejscu, w którym faktycznie miało to miejsce. Kamienieccy działacze Proświty i historycy precyzyjnie określili lokalizację na podstawie fotografii i opisów: w nowoczesnym centrum miasta, niedaleko soboru przy ul. Łesi Ukrainki. Pamiątkowy znak ma zaświadczyć, że pierwsza próba zjednoczenia całego narodu ukraińskiego miała miejsce właśnie w Kamieńcu Podolskim. Otwarty konkurs architektoniczny przeprowadził 13 marca Departament Urbanistyki i Architektury Rady Miejskiej w pomieszczeniu Narodowego Historyczno-Architektonicznego Rezerwatu „Kamieniec”. Zaprezentowano dziewięć projektów koncepcyjnych Memoriału, których autorami byli znani architekci i rzeźbiarze, a także studenci i ich wykładowcy. Dla obiektywizmu jury, na projektach nie wskazano autorów. W składzie komisji konkursowej, która wyłaniała zwycięzców, byli nie tylko znani kamienieccy działacze Proświty. Pracuje jury. Po lewej — Sławko Polatynczuk. W Kamieńcu Podolskim zakończył się konkurs projektów pamiątkowego znaku o Pierwszej przysiędze na wierność URL. Jeden z projektów-laureatów. Dmytro Babiuk, który wstąpił w szeregi „Proświty” w dniu obchodów jej 150-lecia, zaznaczył, że w procesie przygotowania projektu doszło do wielu znaczących odkryć i nieoczekiwanych znalezisk. W szczególności odnaleziono historię życia kilku ukraińskich bohaterów tamtych czasów, ich krewnych — na Ukrainie i za granicą, którzy dotąd nie wiedzieli o swoim istnieniu. Dmytro Babiuk jest popularyzatorem kamienieckiego okresu URL, autorem ogólnego logo dla wydarzeń poświęconych 100-leciu kamienieckiego okresu URL oraz złożenia uroczystej przysięgi Dyrektoriatu na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej. Razem ze Sławkiem Polatynczukiem i Anatolijem Paładijczukiem planuje wydać książkę, w której szczegółowo naświetlą ten okres, ponieważ posiadają wiele fotografii i materiałów. Działacze Proświty marzą również o stworzeniu filmu o tej epoce, a niedawno Dmytro wystąpił w roli scenarzysty i aktora w promocyjnym klipie filmu „Przysięga 1919”. Wideo nakręcił kamieniecki reżyser Andrij Zajeć. — przewodniczący lokalnej organizacji Wiaczesław Polatynczuk oraz Dmytro Babiuk, ale także główny architekt obwodu chmielnickiego, naczelnik wydziału urbanistyki i architektury Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej, członek Narodowego Związku Architektów Ukrainy Iryna Dunajewska, a także architekt, wiceprezes NZAU Ołeh Pikuszczenko. Jury przewodniczył zastępca mera miasta Wadym Sawczuk, a jego zastępcą wybrano dyrektora departamentu urbanistyki i architektury rady miejskiej Ihora Pyryżka. Na nagrody dla trzech laureatów konkursu — 15 tysięcy hrywien za pierwsze miejsce, 8 tysięcy za drugie i 5 za trzecie — środki wyasygnowały władze miejskie. Głosowanie było tajne, pierwsze miejsce pod względem liczby głosów otrzymała propozycja zespołu autorskiego w składzie: członek NZAU Wiktor Rudiuk oraz rzeźbiarz, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Serhij Klapertura. Zaproponowali oni wielkoskalowy projekt, odtwarzający moment przysięgi składanej przez ukraińskich działaczy. Wskazany koszt projektu to 6 mln 730 tys. hrywien. Na drugim miejscu znalazła się kolejna praca Serhija Klapertury. Do trójki zwycięzców wszedł również projekt zespołu autorskiego w składzie: rzeźbiarz Andrij Kliszcz oraz architekt Wadym Porczynski. Działacz Proświty Anatolij Paładijczuk, jeden z inicjatorów projektu, zaznaczył: „To kolejny wielki, jeden z głównych kroków do realizacji naszego zamysłu. Jeszcze rok temu byliśmy na poziomie marzeń i planów, wielu znajomych i przyjaciół nie wierzyło, że to w ogóle realne, a obecnie jesteśmy na etapie wdrażania. Ten projekt jest o tym, że trzeba umieć marzyć w sposób działający...”. Jeszcze jednym z inicjatorów stworzenia Memoriału jest artysta, historyk, krajoznawca, wolontariusz i muzyk Dmytro. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Polihraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrn 33 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Olha Żmudowska Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrn 02 kop.

Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji link do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn