Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2023 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 30 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 12 (1199), 23–29 marca 2023 Rozbić zwierciadło Rosji. Replika do dyskusji. WIKTOR SKORYK

Wadym Wasylenko, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Rosyjskie katedry, rozproszone po zachodnich uniwersytetach już w pierwszej połowie XX wieku, zawsze były wielkimi lub małymi, ale przede wszystkim nigdy nie były bezludnymi wysepkami „wielkiej” rosyjskiej kultury: od pierwszych, białogwardyjskich emigrantów aż po trzecią dekadę XXI wieku, czyli przez ponad sto lat, ta sieć znacznie się rozrosła i wpłynęła na kształtowanie zachodnich wyobrażeń o Rosji, jej historii i kulturze. Wojna rozpoczęta przez Rosję, a dokładniej jej fatalna faza z 24 lutego 2022 roku, zmusiła tę „sieć” (czy raczej rozległą „siatkę” kulturalno-politycznych wpływów) do balansowania, a to balansowanie jest bardzo wymowne. W wyniku szeregu raczej przymusowych niż dobrowolnych oświadczeń i apeli rosyjskie katedry czy „Russia studies” na Zachodzie próbowały odciąć się (lub przynajmniej udawać, że to robią) od przykrych „niepowodzeń” i „błędów”, które spadły na rosyjskie władze, a które jeszcze niedawno wszelkimi sposobami wspierały wszystkie te instytucje: jedni wcześniej, drudzy z opóźnieniem – wyczekując, w którą stronę obróci się rosyjska historia, ta skrzypiąca „chata na kurzych nóżkach”. Po tym, jak rektorzy rosyjskich „uczelni”, a za nimi cała rosyjska akademia nauk, jednogłośnie poparli wojskową inwazję na Ukrainę, „rosyjskie wysepki” na Zachodzie były zmuszone zerwać „kontakt” z żyznym „łonem matki”. Jednak wyjaśnienie, że rzekomo rosyjskie władze i zbrodnie, które codziennie popełniają, to jedno, a rosyjski język, historia, literatura z amboną wybitnych nazwisk i dzieł (kanon literacki i ikonostas) to coś innego, dowiodło, że „zachodnia rusystyka” (rosjoznawstwo) jako całość jest niezdolna do jakichkolwiek zmian strukturalnych. Całość i monolityczność rosyjskiego imperialnego dyskursu były i pozostały takie, których nie podlega wątpliwości. „Wielkość” rosyjskiej kultury dziś, jak nie raz w przeszłości, przykryła nędzę i obrzydliwość rosyjskiej wojskowo-politycznej machiny. Imperium czyni straszliwe rzeczy, ale urok jego kultury jest nieomylny! Historia „rosyjskich wysepek” na Zachodzie dostarcza niejednego przykładu tego, jak rosyjscy intelektualiści, pozostając w politycznej opozycji wobec państwa-imperium, nigdy nie tracili zaufania do imperium-kultury. Jeśli nic nie wie się o dramatycznych losach życiowych rosyjskich intelektualistów, to niemal niemożliwe jest odróżnienie literatury emigracyjnej od literatury rosyjskiej z kraju. Co znamienne, najwybitniejsi rosyjscy pisarze-emigranci XX wieku, tacy jak laureaci Nagrody Nobla Nabokow i Brodski, mimo wielkiego dystansu czasowego (trzech pokoleń!) byli tak samo konsekwentni w swojej pogardzie dla Ukrainy, jej języka i kultury, jak putinowski czarnosetniak Dugin. Obraz Rosji, który Rosjanie skonstruowali dla Zachodu (aby podważyć, a w końcu wywrócić do góry nogami poprzedni, ukształtowany jeszcze w czasach Oświecenia), a który ten Zachód szczęśliwie przyswoił, jest fikcją, która zdumiewa swoją absurdalnością. Uważać, że kraj, który zajmuje 1/7 kuli ziemskiej i mieści w sobie, jak bezkształtna rękawica, dziesiątki, jeśli nie setki narodów i narodowości, religii, kultur i języków, z których niektórych nikt już nawet nie wspomni, może tylko ostatni głupiec. Lecz wymysłem rosyjskiej monolityczności, za którą rzekomo kryje się jeden rosyjski naród, rosyjski kościół prawosławny i język rosyjski, a poza nimi nic (w tę triadę doskonale wpisywała się też formuła USSR = Russia), bez przesady łamią głowy całemu Zachodowi. Dlatego przewodnicząca Parlamentu Europejskiego, która po odwiedzeniu „Borysa Godunowa” obiecuje ratować „wielką” rosyjską kulturę przed Putinem, zdaje się demonstrować całą polityczną ignorancję i intelektualną bezradność Zachodu wobec rosyjskiego wyzwania. Można się zastanowić, dlaczego studia postkolonialne, które przeszły kilka stadiów i etapów rozwoju, przez ponad pół wieku wciąż nie dostrzegły Rosji (a nawet najmniejsze aluzje do możliwości analizy rosyjskiego kolonializmu, i to dotyczące nie Rosji, lecz jedynie jej radzieckich satelitów, jak quasi-tworu pod szyldem URSR, natychmiast spotykały się z obstrukcją). Klasycy zachodniego postkolonializmu, jak jego założyciel Edward Said, uparcie nie zauważali Rosji. Czy można się dziwić, że współczesny intelektualnie przesycony Zachód nie wyrabia sobie wyobrażenia (i nawet nie zamierza go wyrabiać) o tym, czym jest Rosja, czym się zajmuje i po co (szczęśliwym wyjątkiem stały się niedocenione, zwłaszcza na Ukrainie, „Trubadurzy imperium” Evy Thompson)? Zachód, dla którego procesy dekolonizacji, emancypacji, humanizacji stały się religią, a prawa mniejszości (zwłaszcza narodowych) – świętą krową, odmawia dostrzeżenia w Rosji imperium, w którym kolonizacja, asymilacja i ludobójstwo są normą, a setki mniejszości etnicznych są takim samym zużywalnym materiałem jak węgiel, ropa i las. Jeśli zwrócić się do ojca psychoanalizy, można przypuszczać, że chodzi tu o swoistą kompensację: własne imperialne wyobrażenia (jako takie, które powinny być poddane obstrukcji i których należy się wstydzić „w domu”) Zachód przenosi na Rosję jako być może niepożądane, ale akceptowalne. Dlatego przejmuje się na przykład odrodzeniem kultur rdzennych Indian Ameryki, ale nic nie wie (i nie dąży do poznania) o ponad 20 zniknionych, 22 – o krok od zagłady i blisko półtorej setki języków narodów Rosji, które znalazły się pod groźbą zniszczenia – taką statystykę podaje UNESCO. A kiedy na przykład taki Farid Zakaria troszczy się o jedność i całość Rosji jako „wielkiego” i prawosławnego państwa-kultury-narodu, którego rozpad budzi w nim strach, wydaje się to wyzwaniem dla zdrowego rozsądku: to, że intelektualista i przedstawiciel niedawno skolonizowanego narodu odmawia innym skolonizowanym prawa do istnienia, jest podwójną hipokryzją. Rozbić zwierciadło iluzji i pokazać Rosję taką, jaką jest teraz, to wyzwanie, może trudniejsze niż rozbicie rosyjskiej armii na polu bitwy. Wymysł o całości i monolityczności Rosji z całym zestawem towarzyszących mu schematów to kamień, którego wybicie spowoduje, że budowla runie na głowy jej twórców. A na ruinach wyrośnie nowy, naprawdę różnorodny świat państw, kultur i narodów (oczekiwana „azjatycka renesansa”). Niech nie będzie on być może demokratyczny i spokojny, ale żaden świat nigdy taki nie był. Prawdopodobnie będzie to kropka w wielowiekowej wojnie historii z geografią. I chce się ten świat zobaczyć. Halina Kyrpa Jewhen Baran 14–15 PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) dodatku do „Katalogu wydawnictw Ukrainy »Prasa pocztą« na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Również naszą gazetę można zamówić na stronach „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz PP „Prasa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Jak zasiewają plon zwycięstwa

Na własnej ziemi wszystko pomaga, i sama ziemia, która rozmiękła pod nogami okupanta i nie pozwala mu iść dalej, i ściany zniszczonych miast i wsi, przedsiębiorstw i kombinatów, które przygarnęły obrońców naszej ziemi, a nawet sama geografia, bo prawe brzegi rzek są strome i wysokie, dlatego stanowią przewagę dla naszych żołnierzy zarówno w obronie, jak i w natarciu z zachodu na wschód. A z Zachodu tymczasem nieprzerwanym strumieniem przybywa pomoc w postaci broni i amunicji, zgodnie z rewolucyjnymi decyzjami ostatnich spotkań w formacie „Ramstein”. Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty” Głównym zadaniem naszych wojsk w ostatnich miesiącach było szczęśliwe przetrwanie zimy, utrzymanie swoich pozycji do czasu, aż nasi partnerzy nasycą nasze wojska swoją bronią. Jesienne ofensywy Sił Zbrojnych Ukrainy wyczerpały nasze wojska, brak nowoczesnego sprzętu wojskowego stał się krytyczny, a zapasy amunicji gwałtownie zbliżały się do zera, więc te problemy stały się palące, uniemożliwiały nasze dalsze operacje ofensywne, dlatego głównym zimowym zadaniem było utrzymanie się do wiosny, skupienie się na rozsądnej, przemyślanej obronie, utrzymanie wroga na stałych liniach do czasu „C” i niedopuszczenie do zniszczenia naszych miast atakami rakietowymi. Teraz można śmiało i z dumą powiedzieć, że te zadania zostały wykonane z honorem i godnością. Nasze wojsko, mimo wszystko, zdołało osiągnąć znaczące sukcesy, które staną się widoczne później i odczuwalnie przyczynią się do przyszłej ofensywy, która nieuchronnie rozwinie się za dwa-trzy miesiące. Wróg, który również rozumiał, że ma czas tylko do wiosny i wykorzystując czynnik swojego odwiecznego „generała Zimy”, histerycznie atakował pozycje obronne Sił Zbrojnych Ukrainy i w końcu zastosował taktykę okrążania forpoczt naszej obrony, tworząc swego rodzaju pułapki, w których liczyli na zniszczenie i wzięcie do niewoli dużej liczby ukraińskich wojsk. Ale stało się tak, że to właśnie okupanci wpadli w pułapki, gdzie Siły Zbrojne Ukrainy skutecznie zmieliły i mielą teraz setki żywej siły okupantów i tysiące jednostek ich ciężkiego sprzętu. Okupant wyczerpał swoje, wydawałoby się, nieskończone zapasy amunicji, bo właśnie teraz, po raz pierwszy w tej wojnie, właśnie w tych bitwach, gęstość ognia osiągnęła niemal parytetowe wartości po obu stronach. Stosunek strat w tych bitwach osiąga 1 do 7 na korzyść naszego zwycięstwa. Ważne jest, aby wskazać na jeszcze jedną okoliczność obecnego czasu: obecnie kilkadziesiąt tysięcy naszych żołnierzy oraz specjalistów wojskowych, techników i inżynierów przebywa na szkoleniu w krajach zachodnich, gdzie uczą się pracy z zachodnim sprzętem, odpowiedniej taktyki prowadzenia walk, obsługi techniki i jej naprawy. I nie są to nowicjusze, a doświadczeni, najlepsi żołnierze. Taka ofiara, która obecnie osłabia nasze wojska, jest niezbędna dla naszych przyszłych zwycięstw, naszej wyzwoleńczej ofensywy. Jeszcze jedna wiadomość, która wydaje się niepozorna, ale bez wątpienia będzie miała bardzo pozytywne znaczenie dla pomyślnego przyszłego przebiegu wydarzeń w tej wojnie. Dwaj nasi piloci przeszli testy na symulatorach lotów na podstawowych samolotach NATO F-16, w rezultacie okazało się — nasi piloci zdołali udowodnić, że są w stanie nauczyć się profesjonalnie latać na tych samolotach w 6 miesięcy, a nie w standardowe, co najmniej 18 miesięcy, lub ultraoptymistyczne 9 miesięcy. Warto zauważyć, że piloci do testów zostali wybrani ze średnimi umiejętnościami, średnim stażem i doświadczeniem, bo oszukiwanie samych siebie na wojnie to samobójstwo, testowanie po to właśnie było przeprowadzane, aby określić realne możliwości. O czym jeszcze mówią takie wyniki, które, nawiasem mówiąc, przyjemnie zszokowały naszych partnerów? Po pierwsze, o tym, że pragnienie zwycięstwa w bitwie o istnienie swojej Ojczyzny jest ogromnym czynnikiem, który przyspiesza zdobywanie jakiegokolwiek doświadczenia dla ochrony swojego narodu, po drugie, średni poziom wykształcenia zawodowego ukraińskiego wojskowego jest znacznie wyższy, niż mogli tego oczekiwać nasi zachodni partnerzy. Po trzecie, i to jest najważniejsze w tej wiadomości: już jesienią jesteśmy gotowi profesjonalnie przyjmować na swoje uzbrojenie pierwsze samoloty NATO. Bez wątpienia dostawy takich samolotów staną się kolejnym przełomowym krokiem w tej wojnie. Osiągnięcie maksimum swoich sukcesów jesienią – to nasze pilne zadanie. Bo jeśli później, to będzie znacznie trudniej, dotyczy to zarówno czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych. O wewnętrznych porozmawiamy kiedyś później, a o zewnętrznych trochę teraz. Jesienią w USA pozostanie rok do nowych wyborów prezydenckich, zatem powoli będzie nabierał siły czynnik wyścigu prezydenckiego, co nie jest korzystne dla Ukrainy. Dwaj główni kandydaci na prezydenta z Partii Republikańskiej – zarówno Trump, jak i DeSantis – są, delikatnie mówiąc, sceptycznie nastawieni do Ukrainy. Uważają, że wsparcie Ukrainy to marnotrawstwo, że główną uwagę trzeba zwracać na walkę z Chinami, że nie trzeba popychać Rosji w stronę Chin, a zamiast tego trzeba Rosję angażować w konfrontację z Chinami, że wojnę na Ukrainie trzeba kończyć, nawet kosztem utraty ukraińskich terytoriów. Kult siły – ponad wszystko, jedyne, główne prawo dla nich to prawo siły. Warto powiedzieć, że Partia Republikańska od końca lat 90. ubiegłego wieku przeszła długą drogę dewolucji w skrajnie prawą stronę, która nabrała szczególnego przyspieszenia podczas prezydentury Trumpa. I sprawa tutaj, niestety, nie w tych dwóch osobach: Trump i DeSantis to tylko odzew, odpowiedź na zapotrzebowanie sporej części amerykańskiego społeczeństwa właśnie na taką, mówiąc wprost, faszystowską ideologię. Obecnie Partia Republikańska nie jest tą klasyczną prawicową partią, którą była zawsze i które naturalnie istnieją w polityce wszystkich państw demokratycznych. Obecnie tę partię Republikanów USA kierują ultraprawicowi liderzy. I naiwnie jest mieć nadzieję, jak robi to wielu obserwatorów, że to rzekomo retoryka przedwyborcza i nic więcej. Nie, to nie retoryka, to realne fakty i realne działania, na które jest zapotrzebowanie w pewnej części obywateli USA. Ale jak by nie było, co najmniej rok, czynnik wyścigu prezydenckiego w USA będzie po narastającej odwracał siły i uwagę od Ukrainy. Kreml o tym wie i na to liczy, co więcej, on, jestem tego pewien, działa w miarę swoich możliwości: agenturalnych, propagandy, wywiadowców i pożytecznych idiotów. I wpływowych sympatyków-„rozjemców” w rodzaju Elona Muska. Myślę, że nie zaszkodzi po raz kolejny przypomnieć, że USA są głównym organizatorem, moderatorem i wykonawcą pomocy zbiorowego Zachodu dla Ukrainy. Mieliśmy wielkie szczęście, że w Białym Domu jest teraz właśnie ta ekipa. Dlatego czynnik USA ma dla nas ogromne znaczenie. Powiem tak: wola narodu ukraińskiego do wolności – to niezbędny warunek zwycięstwa w tej wojnie z imperium zła. A wystarczającym warunkiem, który zapewni to zwycięstwo, jest pomoc USA. Co do bieżących wydarzeń na frontach wojny. Centra wydarzeń – Bachmut i Awdijiwka. Właśnie te miasta stały się miejscem koncentracji największych ataków wroga w tych dniach. I taktyka prób okrążenia i nieustannego szturmu, nie zważając na swoje wielkie straty, jest wspólna dla tych centrów. Świadczy to nie tylko o konserwatyzmie myślenia dowództwa moskiewskich strategów, ale także o tym, że osiągnęliśmy to, czego chcieliśmy: nie oddać tych miast, wytrzymać do czasu, kiedy grunty rozmiękną, staną się całkowitym błotem na tych czarnoziemnych terenach, a więc ograniczą możliwości ofensyw, przełamań i okrążeń tych miast. Teraz te miasta stały się pułapką, maszynką do mielenia mięsa dla wrogich sił i techniki okupantów, chociaż wróg planował uczynić z nich pułapkę dla naszych wojsk. Zwycięża nie ten, kto ma siłę, a ten, kto ma bystry umysł, właściwą strategię i taktykę. Wiedza to potęga, mawiał Bacon, i ma rację. Wiedza, która realizuje się w działaniu, staje się nieodpartą siłą. Właśnie to teraz jeszcze raz zademonstrowali i pokazali nasi dowódcy, nasi żołnierze – od szeregowego żołnierza do generałów. Trudno, ze stratami, których nie da się uniknąć na wojnie, ale nasze wojsko mistrzowsko zbliża się do czasu, kiedy zyska możliwości przejścia do totalnej ofensywy. W tym czasie, pomimo zaciętych walk, naszemu dowództwu udało się przeprowadzić faktycznie pełną rotację sił obecnych w tych walkach. I przy tym nie stracić centrów obrony – Bachmutu i Awdijiwki. Był jeszcze jeden kandydat do okrążenia – Wuhłedar, ale tam nasze wojsko doszczętnie rozbiło i zniszczyło faktycznie całą brygadę wojskową wroga. Co więcej, od biernej obrony nasze wojska przechodzą do taktyki licznych punktowych kontrataków, które dokuczają raszystom i są zwiastunami przyszłych pełnoskalowych ofensyw. Bezskuteczne, wyczerpujące, katastrofalne w stratach ataki wroga na tych kierunkach doprowadziły do tego, że okupanci już są zmuszeni przerzucać swoje wojska z innych gorących punktów – spod Kreminnej, ze swatowskiego teatru działań wojennych. Właśnie dlatego pojawiły się pogłoski, że Kreml planuje dodatkowo włączyć do swojej rzeźni jeszcze 400 tysięcy osób, aby rzucić je w piekło wojny. Ale kiedy strumienie dostaw broni i amunicji, które już teraz po wiosennemu stają się pełnowodne, złączą się w jedno szerokie koryto, to ta broń w rękach naszych bojowników zniesie całą nieczystość, całe błoto, które „importuje” nam moskiewska horda, i cała jej żywa siła nie będzie miała znaczenia, bo zostanie zniszczona – skutecznie i przy najmniejszych stratach z naszej strony, wszak te 400 tysięcy „czmobików” nie ma ani broni, ani amunicji, nie mają ani umiejętności i zrozumienia spraw wojskowych, ani pragnienia zwycięstwa, które ma nasz żołnierz. Staną się daremnymi ofiarami, jako symbol ofiarowania małomównemu bogu – „Wielkości Rosji”, dla której wojna i samopotwierdzenie przemocą są odwiecznymi więzami, którymi żyje i śmierdzi już 800 lat. Temu czasowi nadchodzi koniec, Ukraiński Żołnierz jest już gotowy zamknąć ten gestalt właśnie w tym, nawiasem mówiąc, jubileuszowym roku istnienia imperium zła. Niedawno odbył się kolejny szczyt „Ramstein”. Jego główne przesłania i decyzje – amunicja, jej dostawy i pilne przyspieszenie jej produkcji. Należy rozumieć, że doktryna NATO ostatnich dziesięcioleci była nastawiona na strategię „szok i przerażenie” – panowanie sił powietrznych w prowadzeniu wojny za pomocą potężnego zintegrowanego systemu przeciwrakietowego i przeciwlotniczego, a także precyzyjną broń punktowych uderzeń w główne obiekty i skupiska wroga. Ta doktryna nie zdołała uwzględnić realiów tej wojny, którą Moskwa rozpętała przeciwko Ukrainie, w której głównym czynnikiem stała się przewaga w liczbie ciężkiego sprzętu, a przede wszystkim artylerii, a także posiadanie kolosalnych zapasów pocisków i rakiet, znacząca przewaga w liczbie czołgów w ruchu i masowego napływu rekrutów. Dlatego teraz Zachód okazał się niezdolny do udzielenia szybkiej odpowiedzi na wyzwania realiów teraźniejszości i obecnie skoncentrował wszystkie swoje wysiłki, aby nadrobić tę porażkę w swojej strategii. Do zrozumienia tej porażki potrzebny był czas, i jeszcze znacznie więcej czasu potrzeba na to, aby doprowadzić przemysł wojskowy do zgodności ze współczesnymi realiami. Niestety, parząc się w tej wojnie, zarówno Zachód, jak i Ukraina teraz najbardziej się tym przejmują. Chociaż broń precyzyjna „HIMARS”, w szczególności, bardzo się przydała i radykalnie zmieniła bieg wydarzeń. Co jest najaktualniejsze właśnie teraz, właśnie w tych dniach i tygodniach? Amunicja! To jest główne miejsce przykładania wysiłków w pomocy Ukrainie. I przyspieszenie tempa dostaw ciężkiego sprzętu, który Zachód zaplanował dla zapewnienia przyszłej decydującej ofensywy sił Zbrojnych Ukrainy. Ale do tej ofensywy trzeba dożyć półtora-dwa miesiące bez wielkich strat. Nadeszła świeża wieść o realizacji aktualnej pomocy od naszego najpotężniejszego partnera – USA, w której realizuje się to, o czym napisałem powyżej – amunicja i zabezpieczenie inżynieryjne przyszłej ofensywy, pilnie, bez zwłoki. Prezydent Joe Biden zatwierdził nowy pakiet pomocy wojskowej dla Ukrainy na 350 milionów dolarów w ramach procedury PDA, co oznacza natychmiastowe przekazanie broni, amunicji i sprzętu wojskowego bezpośrednio z baz Pentagonu. Pakiet pomocy obejmuje: • rakiety do systemów artylerii rakietowej wysokiej mobilności (HIMARS); • pociski artyleryjskie kalibru 155 mm; • amunicję kalibru 25 mm; • szybkie pociski przeciwradarowe (HARM); • systemy moździerzowe kalibru 81 mm i 60 mm oraz miny do nich; • przeciwpancerne zestawy rakietowe AT-4; • granatniki, broń strzelecką oraz amunicję do niej; • amunicję do materiałów wybuchowych oraz sprzęt do rozminowywania; • środki do rozminowywania; • ciężkie cysterny paliwowe; • kamery termowizyjne, optykę oraz dalmierze laserowe; • rzeczne łodzie patrolowe; • sprzęt testowy i diagnostyczny do wsparcia konserwacji oraz naprawy pojazdów; • części zamienne i inny sprzęt polowy. To dokładnie to, czego obecnie potrzebują Siły Zbrojne Ukrainy na polu walki. Wiosna pączkuje zwycięstwem, wojownicy są jej siewcami, naród ukraiński swoją ciężką pracą przygotowuje swoją ziemię na obfite żniwa. Wolnej natury nie da się zatrzymać, jest ona wolna z definicji, tak jak wolny z natury jest Naród Ukraiński. Jest to dla nas naturalne. A to, co jest naturalne dla Ukrainy – jest śmiertelne dla Moskowii. Trwa narodowa tołoka Ukraińców, nasza odwieczna wspólna sprawa. Dołączyli do nas nasi partnerzy, dostarczają wysoce efektywne i zaawansowane technologicznie narzędzia do niszczenia chwastów cywilizacji. Wolności nie da się zatrzymać. Wolny świat jest z nami. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Śmierć wrogom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zajęć, że nienawidzi starej Europy i kocha Ukrainę. Na moje wyjaśnienia, że tak dla studentów-obcokrajowców jest bezpieczniej, Syryjczyk pięknie protestował: lepiej umrzeć w Ukrainie, niż dusić się w Niemczech. Zamilkł i nie nawiązywał kontaktu najmłodszy z Arabów. Pozostało tylko echo jego ostatniego pytania: „Wykładowco, jak pani myśli, czy będzie wojna?” – i nieoczekiwana (jak na tamten, jeszcze przedwojenny czas, zważywszy na zaledwie trzy miesiące przygotowania językowego) reakcja: „Sława Ukrainie!”, kiedy wyraziłam pewność co do naszych sławnych obrońców. Opanował słowo klucz. …Pojawienie się Rustama, byłego absolwenta, na progu sali egzaminacyjnej pod koniec czerwca było dla mnie całkowitym zaskoczeniem. Uśmiech nigdzie nie zniknął. Tylko jakiś niby przyprószony. Wszedł wyjaśnić, dlaczego zerwała się łączność z Kuwwatem, który dzisiaj zdaje zdalnie egzamin państwowy. Opóźnienie na granicznym punkcie kontrolnym. Tam jest kolejka. Zadanie w Zoom otrzymał – i obraz wideo zniknął. Telefon komórkowy się rozładował. Prosi poczekać. Póki sprawdzamy przesłane prace, Rustam czeka na przywrócenie łączności z kolegą. Półgłosem rozmawia z dziekanem. Mimowolnie przysłuchuję się. – Tak, często trzeba kursować tam i z powrotem. Trasę czasem zmieniamy, zważywszy na gęstość ruchu na drodze. A na granicy – już jak się poszczęści. Kolejki nie ominiesz. No i czynnik ludzki. Też trzeba brać pod uwagę. Czasem boleśnie, czasem wstyd. Wpadłbyś mi w ręce w innych okolicznościach, myślę, duszo ty papierowa… Pokazuję list przewozowy, dokumenty. A on do mnie: „Pokazuj, co wieziesz!”. No, on jest naczelnikiem, ja – głupcem. Tępo, pudełko po pudełku, czytam zawartość, aż doszedłem do latarek. Takich, wiecie, co na czole się mocuje. On do mnie cicho, że niby proklamowała UNR. W grudniu 1917 roku Rada Komisarzy bolszewickiej Rosji przekazała Ukraińskiej Centralnej Radzie żądania pomagania bolszewikom. UCR pod podpisem Symona Petlury odrzuciła Ultimatum Lenina – Trockiego. 22 grudnia rosyjskie oddziały zajęły Charków, gdzie dla maskowania agresji stworzono marionetkowe quasi-państwo, przeprowadzając tak zwany „Wszechukraiński zjazd rad”. Na nim Ukrainę proklamowano republiką radziecką i federacyjną częścią radzieckiej Rosji. W styczniu 1918 roku czerwonogwardziści wypowiedzieli wojnę Ukraińskiej Republice Ludowej. Wtedy wojna z Rosjanami trwała do końca 1921 roku. Ukraińska rewolucja zakończyła się Drugim pochodem zimowym lub Rajdem Listopadowym – operacją wojskową Armii UNR przeciwko RSFRR w październiku-listopadzie 1921 roku. Rosjanie zagarnęli terytorium UNR, ale walka trwała przez cały XX wiek: o niepodległość walczyły Ukraińska Organizacja Wojskowa, OUN, UPA, szestdziesiatnyky, Ludowy Ruch. A obecnie, w XXI wieku – współczesne Siły Zbrojne Ukrainy na czele z Wałerijem Załużnym”, – opowiedział Ołeh Pustowhar. Każdy chętny w ciągu miesiąca będzie mógł obejrzeć ekspozycję w bibliotece. Połtawskie biuro UINP zostaw jedną, ja cię bez problemu przepuszczę. – Nie mogę, – mówię, – ja za nie głową odpowiadam. One wszystkie są podpisem i pieczęcią opatrzone. On dalej skamle: – No, powiesz, że się rozbiła. A mnie, – wymowny gest prawicą po gardle, – bardzo potrzeba. Sam widzisz, w dzień i w nocy pracujemy. – Tobie zwykła latarka potrzebna, a to są specjalne. Nie mogę! – Słuchaj, ty, matko Courage, nie nabijaj sobie ceny! – nakręca się. – Zaraz będę sprawdzał sztuka po sztuce. A potem towar skonfiskuję, a tobie wezwanie wręczę. Komuś wojna, a jemu biznes! – No-no! – A ty nie „no-kaj”, nie zaprzągłeś! Dokumenty! – Znowu za rybę pieniądze! – Rustamowi cierpliwości nie trzeba uczyć. Wyciąga z saszetki paszport. – O, to my jeszcze nie jesteśmy Ukraińcami! – komentuje służbista. – I czym się w Ukrainie zajmujemy? Rustam wyciąga legitymację, ale w ostatniej chwili orientuje się: – Nie, to nie to, – chowa laminowaną kartkę, wyciąga inną, bez laminowania. (Dalej, jak rozumiem, była niema scena. „Rewizor”.) – To dlaczego milczałeś? – ścisza głos „naczelnik”. – Trenuję bojowników. I z obrony terytorialnej. I takich chłopców, jak ty… – dodaje niewysoki Turkmen o nietypowym wyglądzie. – No i trochę wolontariuję. Postać z automatem przeprasza. Że niby tutaj tylu uchylających się, dywersantów, spekulantów się namnożyło… Wybacz, bracie! Nie wiedziałem, że ty… i Kto ty. – Bywa! – śmieje się Rustam. – A mimo wszystko powiedz, co to za latarki takie specjalne? – dopytuje ten w kamuflażu. – Dla sali operacyjnej. One cienia nie rzucają. Bardzo na nie czekają, bo „trzechsetnych” w naszej obwodowej przybyło. – Wybacz jeszcze raz… – klepie po ramieniu krępego Azjatę. – Szczęśliwej drogi, bracie! – i odprowadza wzrokiem, szepcząc: – Rzeczywiście, Wschód – sprawa delikatna… Łączność została przywrócona. Niepokorny wypalony czub z ulgą żegna się z egzaminatorami. I już na progu odwraca się, przechwytuje zwrócone na niego spojrzenia i cicho mówi: „Dziękuję wam… za wszystko…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wybacz, bracie!

Rustam zawsze wchodził do sali nie sam. Nieodmiennie wyprzedzał go uśmiech. Wydawało się, że rozbraja jakimś dziecięcym wszechwiedzeniem i ma zamiar niespodziewanie zaskoczyć, by zaraz potem poczęstować dorosłą pobłażliwością. Wargi rozciągały się w powitaniu niemal poufałym, ale nagle nabierały powagi i kończyły się formalnym „dzień dobry, wykładowczyni!”. Antonina CARUK, m. Kropywnycki Grupa przywykła do jego artyzmu, może dlatego każde spóźnienie witała, odrywając wzrok od materiału lekcji i z zainteresowaniem odprowadzając wzrokiem zgrabną postać do miejsca, którego nikt nie zajmował – tuż przed stołem wykładowcy. Szedł niespiesznie, coś mamrotał do publiczności. A od tych uwag, niczym od pustynnego wiatru, nieśmiały Sajdułła opuszczał głowę niżej, wiedząc, że zarumieni się jak kwiat. Zawsze w dobrym humorze, sam prowokował tę uwagę już od progu, głośno wygłaszając przeprosiny za spóźnienie i opuszczone poprzedniego dnia zajęcia. Argumenty zawsze miał żelazne. Był na zawodach (obwodowych, regionalnych) albo mistrzostwach (ogólnoukraińskich, międzynarodowych). Wywalczył dla uniwersytetu złoto (być może nawet niejedno). Jeśli trzeba, może pokazać. Jego złotozęby uśmiech potwierdzał cenę zwycięstw. I sięgał do lekkiego plecaka, jęcząc i wyjaśniając, że uszkodził żebro, plecy… Właśnie wrócił z zabiegów. Czyli z przychodni. Potem długo szukał długopisu. Zazwyczaj na stole wykładowcy jeden przezornie czekał, by przemieścić się do ręki mistrza. Prosił kogoś o kartkę z zeszytu (odzywał się pierwszy zawsze Sajdułła) i obiecywał, że to ostatni raz. W domu wszystko przepisze. I oddanie patrzył w oczy wymagająco-ironicznej wykładowczyni. Tylko brew jego była sztucznie wygięta, jakby nie dawała wiary usłyszanemu. I miała rację: po kilku minutach z ufnością oznajmiał, że pisać dzisiaj nie może, ręka boli. Na błękitną bezchmurność spojrzenia nachodził cień. Powagi czy bólu? (Myślę, że każdy swój pojedynek na macie wygrywał najpierw oczami. Tym genialnym artyzmem…) A to chwytał za telefon, milcząco wskazywał nim na drzwi, niby że pilnie musi odpowiedzieć, i nie wracał. Pożegnać się po zakończeniu nauki nie przyszedł. Widocznie podpisał obiegówkę i ruszył do domu. Był chyba jedynym studentem, który nigdy nie opowiadał o swojej rodzinie. Żartował, gdy pytałam o osobę, która wpłynęła na wybór przyszłego zawodu. Niby że pani i tak wszystko wie. Wiem, że ani razu podczas kwarantanny nie założył na lekcji maseczki ochronnej, nieudawanie dziwiąc się: „A pani?”. Wiem: kiedy trzeba było odszukać jego rodaka, który nie odpowiadał na telefony i wiadomości podczas lockdownu, warto było zwrócić się do Rustama – i znajdował zaginionego na drugim końcu Ziemi. Nawet wiem, kto przez rok przesyła mi życzenia z numeru telefonu po wschodniemu miniaturowej Rozaj. Z Nowym Rokiem, z Dniem Nauczyciela, z Dniem Niepodległości… Wojna rozrzuciła moich studentów po całym świecie. Dwumetrowy koszykarz wyważył drzwi z zaciętym kluczem, uciekając pędem dwudziestego czwartego lutego. Naczytani, bystrzy Kameruńczycy, którzy mieli krewnych w Niemczech i Francji, skorzystali z okazji i udali się do nich. Inni osiedli w polskich obozach dla przymusowych przesiedleńców, by z czasem znaleźć pracę i cieszyć się swoim szczęśliwym losem: wojna spełniła ich afrykańskie marzenie – zaczepić się w Europie i otrzymywać pensję według standardów cywilizowanego świata. Jeszcze ktoś ruszył przez Morze Bałtyckie do cichej Belgii. Wybredny Rafael narzekał, że wsadzili ich w taką dziurę (w rzeczywistości – w kurortową miejscowość górską), gdzie internet istnieje formalnie, jego moc nie wystarcza do zdal-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jak zaczynała się stuletnia wojna z Rosją

Wystawę tematyczną „100 lat walki: Rewolucja Ukraińska 1917–1921” zorganizowali Połtawskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze im. Wasyla Kryczewskiego, Połtawskie Biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) oraz Połtawska Obwodowa Uniwersalna Naukowa Biblioteka im. Iwana Kotlarewskiego. Wystawę pokazuje się na trzecim piętrze holu obwodowej biblioteki. 17 marca, w 106. rocznicę powstania pierwszego ukraińskiego prototypu parlamentu – Ukraińskiej Rady Centralnej (URC), wystawę zaprezentowano przedstawicielom mediów, pracownikom Centrum Patriotycznego Wychowania Młodzieży Szkolnej, kursantom Połtawskiego Wojskowego Kolegium oraz studentom Katedry Dokumentoznawstwa Połtawskiego Uniwersytetu Technicznego. To właśnie URC jako pierwsza w XX wieku proklamowała niepodległość Ukrainy. Fakty historyczne dotyczące URC i epoki rewolucji ukraińskiej, a także o współczesnej rosyjsko-ukraińskiej wojnie przedstawili regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Oleg Pustowhar oraz kierowniczka działu ekspozycyjno-badawczego historii najnowszej Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego Natalia Kuzmenko. URC – narodowe centrum polityczne, następnie pierwszy ukraiński parlament, który kierował ruchem narodowo-wyzwoleńczym narodu ukraińskiego, a potem odrodzonym państwem – Ukraińską Republiką Ludową (URL). Rada Centralna powstała z inicjatywy demokratycznej ukraińskiej inteligencji, zjednoczonej w Towarzystwie Ukraińskich Postępowców, przy udziale ukraińskich partii politycznych, a także przedstawicieli robotników, duchowieństwa, wojskowych, studentów oraz organizacji społecznych i kulturalnych. Przewodniczącym URC został wybrany Mychajło Hruszewski, zastępcami przewodniczącego – Wołodymyr Nauminko i Dmytro Antonowycz. Natalia Kuzmenko powiedziała: „Skład Rady Centralnej uzupełniał się i poszerzał na zasadach demokratycznych. Już pod koniec lipca URC liczyła 822 członków, z nich 25 procent składu stanowili pochodzący z Połtawszczyzny. Ważne, że koncepcja tego projektu jest taka, że wystawy UINP nie są jednorazowe. Są nie tylko aktualne, lecz także wyraziście informacyjne, ponieważ do ich przygotowania wykorzystano nie jakieś ograne dane, lecz wartościowe badania naukowe i popularyzację nowych dokumentów”. Wystawa szczegółowo przedstawia różne aspekty tworzenia ukraińskiej państwowości w latach 1917–1921, składa się z 20 banerów, a w projekcie graficznym wykorzystano ponad 250 unikalnych dokumentów i fotografii. Autorzy wystawy: Wołodymyr Wiatrowycz, Jarosław Fajzulin, Wiktoria Jaremenko, Witalij Ogijenko, Anatolij Chromow, Bohdan Korołenko, Zoja Bojczenko, Natalia Byk. „Ta wystawa została stworzona jeszcze 6 lat temu, a dziś ją zaktualizowano, ponieważ nabrała nowych barw, gdyż obecnie, w czasie pełnowymiarowej rosyjskiej inwazji, coraz częściej brzmi narracja o 100-letniej wojnie. W listopadzie 1917 roku Rada Centralna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pompatycznie odznaczono wydarzenie „100 lat wielkiej rewolucji”; wydano encyklopedię „Rosja w 1917”; w Paryżu przeprowadzono „tydzień rosyjskiej rewolucji”; 2012 r. – ogłoszono rokiem historii Rosji; 2013 r. – 400-lecie domu Romanowów; na 150-lecie Rosyjskiego Towarzystwa Historycznego (2016 r.) wydano monetę jubileuszową i zaproszono (na koszt fundacji) w celu legitymizacji imperialnego kłamstwa 150 znanych zagranicznych historyków Starego i Nowego Świata; założono 24 tak zwane „nagrody Nobla dla nauczycieli historii Rosji”; od czasu do czasu organizowane są dni jubileuszowe dla różnej maści ideologów imperializmu i dyktatury (od Aleksandra II do Marksa). Cały ten i inny „naukowy” chłam zaśmieconej historii, fałszywe narracje wyciągane są na światło dzienne tylko w jednej roli – by utwierdzać ekspansję totalitaryzmu. Nic dziwnego, że nawet na początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę na bezperspektywicznych negocjacjach w Mińsku strona agresora wysuwała (oprócz innego bezsensu) także „żądania”, by nie ruszać rosyjskiej historii, języka, cerkwi, pomników „bohaterów ojczyzny”. Jednocześnie przez orków bezlitośnie niszczone były ukraińska edukacja, kultura i historia, Szewczenko i Skoworoda, szkoły, uniwersytety, muzea, archiwa i biblioteki. Dlatego absurdalne są na tym tle masowego morderstwa pamięci narodowej Ukraińców domorosłe „idee” dotyczące realizacji projektu „stworzenia rosyjskojęzycznej Ukrainy” czy usunięcia z szeregu obowiązkowych dyscyplin „Historii Ukrainy”, literatury ukraińskiej. Czyżby i nowy minister edukacji i nauki (mam nadzieję, że świadomy) w warunkach egzystencjalnej wojny z Moskowią tolerował taki „modernizm”, pozbawiając Naród, zwłaszcza młodzież, najpotrzebniejszej broni oporu, zatykając naczynia krwionośne jej podtrzymywania życia? Wierzę, że tak, jak za Tabacznyka, już nie będzie. Bo kim wtedy stawali by się ci, którzy dorastają w socjośrodowisku, które proponuje „mniej Ukrainy”? W większości wywrotowcami. To o takich przypominał nam Taras Szewczenko w „Rozrytej mogile”, którzy „I pomogą Moskalowi / Gospodarować”. Dlatego ignorować Słowo Szewczenki nie godzi się, ponieważ bez jego testamentu, bez jego prawdy – nam tylko biada. Zatem „Już od małego trzeba uczyć się, / Jak na świecie żyć, / A to będą bić, i to mocno!”… (Moskalowa studnia). Jakoś trafnie o tym, jak trzeba naprawdę dzisiaj żyć, powiedział I. Dziuba w „Zahamowanym powrocie”: „…jest takie fundamentalne pojęcie: system podtrzymywania życia. Tego systemu nie wolno niszczyć, bo nikt nie obejdzie się bez chleba, wody, ognia. Oczywiście, i w życiu duchowym są takie systemy podtrzymywania życia. I taką funkcję dla ukraińskiego społeczeństwa pełni przede wszystkim Taras Szewczenko. On – jeden z kamieni węgielnych naszej narodowej budowli”. Przede wszystkim uwypuklenie tej fundamentalnej wartości powinno przejawiać się w działalności Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. I nie chodzi o to, że doszło do rażącego naruszenia Regulaminu Nagrody. Znacznie istotniejszą i bardziej niepokojącą jest próba podejmowana w ciągu ostatnich lat, by zrewidować wszelkimi modernizmami Ducha Szewczenki, który już od prawie dwóch wieków wychowuje niepohamowane dążenie Ukraińców do poznawania głębokich źródeł własnego bytu, poszerzania światopoglądowych horyzontów, utwierdzania poczucia ukraińskości i przynależności do wielkiego Rodu i Narodu Ukraińskiego. Bo poszczególni laureaci poprzednich lat swoją twórczością tak i nie przekonali Narodu (a nie tylko profesjonalnej wspólnoty), że prawdziwie odpowiadają tym najwyższym kryteriom Ideałów i Postrzegania Świata Szewczenki, które są kręgosłupem (ontologicznym, aksjologicznym, światopoglądowym, gnoseologicznym) bytu Ukraińca, Człowieka, Ukrainy i Świata. A dlatego po raz kolejny przeglądam niedawne wyjaśnienia-usprawiedliwienia (wywiad) byłego szefa Komitetu Szewczenkowskiego o jakimś zaproponowanym przez niego bardzo kreatywnym podejściu dotyczącym nominacji „za wkład w Zwycięstwo” nad Moskalem. Dziwny argument o nowatorstwie tego kryterium dla artysty. Czyżby to było nowe dla kraju, społeczeństwa, narodu, który walczy z Moskowią od 2014 roku? Przecież niemało znanych ogólnoukraińskich i regionalnych konkursów położyło je u podstaw wyłonienia zwycięzców nie 9 marca 2023 roku, a znacznie wcześniej. Przynajmniej szereg organizacji społecznych taką wartością posługuje się już dawno. Powiedzmy, tegoroczni laureaci (znani artyści, naukowcy, działacze społeczni) nagrody imienia Iwana Ohijenki zostali nagrodzeni jeszcze latem właśnie jako wojownicy i bojownicy o wolność Ukrainy. I to bezpośrednio i pośrednio kształtuje poziom świadomości narodowej, patriotyzmu, obywatelskości. Ponieważ obecność w kulturalno-edukacyjnym, informacyjnym środowisku rozmytych orientacji wiedzy i wartości zgubnie działa na mentalność społeczną. Tym bardziej niszczy tożsamość narodową Ukraińca systematyczne spożywanie produktu kulturalnego Moskali. Należy zaznaczyć, że ten komponent humanitarny w warunkach wojny szczególnie staje się widoczny jako problem strategiczny, ponieważ dotyczy bezpieczeństwa narodowego. Swego czasu znany angielski filozof Hobbes pisał: „Bezpieczeństwo narodowe – to nie po prostu centrum działalności państwowej, a sens istnienia Państwa”. Zatem ekspansja moskiewskiej obcości w jakimkolwiek opakowaniu (od „kalibrów” do książki dla dzieci czy kreskówki) jest katastrofalną zgubą dla Ukraińców. I jeśli bezstronnie przeanalizować, z jakim potencjałem humanitarnym Ukraina żyła przez wiele lat przed wojną, to wyraźnie zarysowuje się dość ostry temat bezpieczeństwa. Przepełnione struktury obcymi dla nas politykami i urzędnikami, moskiewska cerkiew, zaśmiecona kacapstwem przestrzeń kulturalno-edukacyjna, naukowa, informacyjna, zatkane kolonialnymi nazwami, symbolami i pomnikami środowisko społeczne. Wszystko to negatywnie wpływało na myśl, światopogląd, postawę i zachowanie, zwłaszcza na zmysłowy, emocjonalny stan człowieka i społeczeństwa. Przecież udowodniono, że każda nasza emocja – to wibracja energii o określonej częstotliwości, która istotnie wpływa na zdrowie duchowe, często przyciągając w życie nie po prostu „inne”, ale zgubne dla naszego losu „wartości”. Kiedy utwierdza się, jak pisał Szewczenko, „I wstyd tutaj, i wstyd tam…”. Jednocześnie naszą niewolę często „upiększano” konstytucyjnością, demokracją, wolnością słowa. Bo jeśli brać pod uwagę, a coż właściwie działo się przez wiele niepodległościowych lat

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zwyciężając zło

Kiedy główny Chińczyk przebywał na bagnach, to “haski mieszkaniec” po raz kolejny wyprodukował utarte kłamliwe tyrady w stronę Ukrainy i jej zwolenników. Sprawiedliwą reakcją na ten smród mogą stać się słowa wielkiego Konfucjusza: “Jeśli plują ci w plecy, to znaczy, że jesteś z przodu”. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy W rzeczywistości, jeśli nie brać pod uwagę niemal imperatywnych wersji „znawców” z ekranów telewizorów, rozkręconych blogerów-lajkowiczów i dobrej tuziny „analityków”, trudno jest stawiać prognozy dotyczące zakończenia tej strasznej pełnoskalowej wojny, którą prowadzi nazistowska Moskwa przeciwko Ukrainie, nawet po dokładnym przestudiowaniu ostatnich chińskich inicjatyw pokojowych. Przecież putinowska schizofrenia dotycząca „wyzwolenia” i jednocześnie walki do „ostatniego Ukraińca” kontynuuje swój marazmatyczny pochód. W imperialnym ułusie zgodnie z „planem” próbują otrzymać nie tylko „chińską pomoc”, ale i w tym roku zwabić jeszcze ponad 400 tysięcy kontraktowych żołnierzy na wojnę w Ukrainie. A zważywszy na to, że odpowiedzialnym za ten „pobór śmierci” stał się wściekły Miedwiediew, można sobie wyobrazić charakter kampanii na rzecz oddania tej „mięsnej prodrozwiestki”. Jednak z jakiegoś powodu nie ten palący temat jest przedmiotem uwagi „dobrych Rosjan”, ponieważ niedawno całe grono takich humanoidów zwróciło się do UE z prośbą o zniesienie sankcji z kremlowskich oligarchów, a putinowscy głosiciele pokroju Poznerów próbują „po Amerykach” wybielać z krwi moskiewskich morderców. I im bliżej zbrodnicza klika będzie zbliżać się do „Hagi”, tym bardziej zajadła będzie jej agresja informacyjna, bardziej konwulsyjna reakcja na prawdę, bardziej antyukraińskie działania okupanta wobec narodowej pamięci historycznej, kultury, edukacji, z próbą ponownego sprowadzenia Ukraińców do epoki dzikiego feudalizmu, w którym od dawna przebywa głębinowy moskiewski naród. Naprawdę, histeria nienawiści została doprowadzona w ich środowisku do takiego stanu, w którym mogą ich „zrozumieć” tylko sanitariusze. Przecież niedawno znany ze swojej tradycyjnej alkoholowej niedorozwiniętości „zastępca przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej” Miedwiediew doigrał się do tego, że w odpowiedzi na petycję, by sprawiedliwie nazywać „Rosję” Moskowią, zainicjował nazywanie Ukrainy nie Chochlandią czy Małorosją, a jedynie Schweinisch Bandera-Reich (świńskie banderowskie imperium). Jednak ten kremlowski „niedorostek” będzie odpowiadał przed Ukraińcami w Międzynarodowym Trybunale nie za te swoje świńskie słowa, a za zbrodnie przeciwko ludzkości, za morderstwa, za ludobójstwo, za publiczne nawoływania i działania na rzecz zniszczenia naszej Tożsamości, Państwowości, Kultury, Narodu, a także Europy. Bo się zaczęło, i Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze wydał wreszcie nakaz aresztowania dyktatora Putina, którego mogą realnie zatrzymać i przekazać do sądu w 122 krajach, które ratyfikowały Statut Rzymski. Sprawiedliwa iluzja-nadzieja, która kiedyś jednak się spełni. Przecież nie drwiąco-faryzejska „pozycja” opłaconych orbano-schroederowskich Poznerów czy zuchwałych w swoim kłamstwie kremlowskich propagandystów, którzy jak szarańcza rozlecieli się po świecie w odzieniu z różnego łachmaniarstwa, będzie służyć jako wskaźnik oceny zła, a świadkowie realnej tragedii. Ponieważ w ciągu roku wojny tylko oficjalnie ustalono śmierć z rąk okupantów 464 dzieci, około 1400 zostało rannych, a w granicach 260-700 tys. (!) nieletnich, sierot, zostało deportowanych do Moskwy. W raporcie Komisji ONZ zaznaczono, że przymusowe przemieszczanie ukraińskich dzieci z okupowanych ukraińskich terytoriów jest zbrodnią wojenną. Oprócz tego zniszczono około 3150 placówek edukacyjnych, z których ponad 440 – doszczętnie; uszkodzono 1322 obiekty infrastruktury kulturalnej, z nich 508 bibliotek. Najwyraźniej ci ordyńscy zniewoliciele, najeźdźcy-gwałciciele „dobrze” przyswoili, że zniszczenie ukraińskiej Państwowości i utwierdzenie swojego barbarzyńskiego „ja” jest możliwe tylko poprzez zniszczenie narodowej Tożsamości, samoświadomości ukraińskości. Bo nasza kultura, pamięć historyczna, szacunek dla swoich bohaterów, tradycji i wartości uniemożliwiają im wprowadzanie w światowej przestrzeni kłamliwych mitów o pochodzeniu „trzeciego Rzymu” i powstaniu państwa moskiewskiego ze słowiańskich plemion (dynastii Rurykowiczów). Nawet bezstronna ocena faktów, umieszczonych w soborze archangielskim Kremla (grobowcu książąt), zaświadcza, że pierwszym księciem moskiewskim był syn z rodu chana Berke, a Moskwę i moskiewski ułus założył Mengu-Timur. Jak twierdzą sami rosyjscy archeolodzy, na moskiewskich ziemiach w swoim czasie odkopano 7729 kurhanów VIII-XVI wieku, jednak nie odkryto tam ani jednego słowiańskiego. I kiedy dziś dość często powtarza się prawdziwe stwierdzenie, że obecna wojna jest egzystencjalna, o przetrwanie i istnienie Narodu Ukraińskiego, to staje się oczywistym – moskwicin stawia sobie za cel zagarnąć nie tylko ziemię i zasoby, zniewolić ludzi, zniszczyć państwowość, ale i ostatecznie ukraść naszą narodową historię, poza którą nie do pomyślenia jest ukraińskie Bytowanie. I dlatego każda spalona ukraińska książka, skradzione archiwum, eksponat muzealny, zniszczone pomniki i sprofanowane miejsca kulturowo-historyczne, zrujnowane szkoły, teatry, biblioteki, uniwersytety służą właśnie temu diabelskiemu zamysłowi. Równolegle realizowane są w pośpiechu i agresywnie bezpośrednie działania ludobójcze na okupowanych terytoriach, skierowane na całkowity zakaz języka ukraińskiego, literatury, historii Ukrainy, używania narodowych znaków i symboli, przypominania o narodowych bohaterach, tradycjach, wartościach kulturowych. Za to wszędzie dzieci i ich rodzice na okupowanych terytoriach zmuszeni są „śpiewać” hymn „wielkiej Rosji”. Masowo porywane są, „przysposabiane” ukraińskie dzieci. Przede wszystkim w jednym celu – całkowicie wykorzenić naród, przede wszystkim młodzież, zamieniając ich w niepamiętających mankurtów, narzucając poprzez edukację, kulturę, informację przestarzałą bajkę, zgodnie z którą agresję i zagarnięcie moskiewszczyzna traktuje jako „zjednoczenie terytoriów”. Jednak to nie jest dziwne, przecież cała polityka Kremla jest ciągłym i nieustannym fałszem, który budowano wiekami. Moskiewska oficjalna historia w żaden sposób nie może być utożsamiana z nauką, ponieważ jest ulepiona z kradzionego, fałszowanego, zagarniętego i nieprawdami odebranego. Właśnie z ukradzionych staroukraińskich kronik, w szczególności „Powieści minionych lat”, zostały sformowane „ogólnorosyjskie zbiory”, na podstawie których moskiewskie carstwo przemianowywano na „państwo rosyjskie”. Jeszcze bardziej zuchwale i bezczelnie dokonywała „kradzieży tysiąclecia” morderczyni kozaczyzny i ukraińskiej wolności Katarzyna II (Zofia Augusta Fryderyka Anhalt-Zerbst-Dornburg), tworząc „szuwałowską dziesiątkę historyków”, którzy otrzymali zadanie „sklecić” historię nie od ordy, a od kijowskich książąt. Zatem Bayer-Miller-Schlözer wraz z takimi samymi fałszerzami Musinami-Puszkinami, Karamzinami i innymi, rzekomo „odkrywając” nowe starodruki, stworzyli najbardziej kłamliwą na świecie „katarzyńską historię” Moskwy. A później ten sam Karamzin jeszcze literacko ją sformalizował, czyniąc bardziej dostępnym to 12-tomowe „historyczne” pisadło. To dzieło wraz z licznymi fałszywymi badaniami na przestrzeni kolejnych wieków uformowało ideologię idola imperialnej „prawdy” – orkostanu. Ta tendencja nasycania świata cynicznym kłamstwem ani na jotę się nie zmieniła, a tylko wzrastała w swoim antyhumanitarnym faryzeizmie. Wymowna jest, na przykład, wypowiedź w przededniu wojny dziekana wydziału historycznego uniwersytetu moskiewskiego Karpowa, który wzywa do wykładania studentom tego punktu widzenia, który odpowiada geopolitycznym interesom Rosji. Takie podejście tylko zaświadcza, że nauka historyczna tutaj nigdy w rzeczywistości nie istniała, a zamiast niej nieprzerwanie, przy jakichkolwiek reżimach politycznych, narzucana była propagandą ta wszechświatowa nieprawda, podsycając imperialno-autorytarną ideologię Kremla. „Historia” stała się dla współczesnego raszyzmu bronią masowego rażenia, płynem do mycia mózgów dla własnego „głębinowego narodu” oraz społeczności międzynarodowej. Właśnie w tym celu został opracowany dziesięć lat temu historyczno-kulturowy standard Rosji, a w przededniu inwazji na Gruzję (2008 r.) opracowano strategię rozwoju rosyjskiej edukacji historycznej. Obecnie działa „fundacja historii ojczyzny”; wznowiono 148 tomów historii Rosji;

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko z jednym znaczącym cywilizacyjnym dziełem ludzkości – książką (za Cwejgiem), to powstaje dość niepokojący obraz, który nie rodzi pozytywnej emocji dla siebie. Bo już pięć lat (2017) przed pełnoskalową agresją rynek książki Ukrainy, z jej 0,5 książki na jednego Ukraińca (dwadzieścia razy mniej niż na Europejczyka), w pełni odzwierciedlał postkolonialny stan społeczeństwa. Tak, literatura rosyjska stanowiła 63%, ukraińska – 30%, inne – ponad 6%. Oczywiste jest, że takiego natłoku ruskomirstwa nie znoszą nasi dawni „mieszkańcy” imperium – Polska czy Finlandia, Estonia czy Litwa, skoro nakłady literatury dziecięcej w Ukrainie w języku rosyjskim wynoszą 57%, a w ukraińskim 41%?! Odpowiednio: literatura naukowo-techniczna – 69% / 29%; beletrystyka – 60% / 27%; literatura duchowo-światopoglądowa – 88% / 10%; literatura biznesowa – 70% / 28%; literatura komputerowa – 98,3% / 1,4%. Otóż jeśli chcemy pokonać wroga, to trzeba, by „zginęły dzieła złych” także na tym froncie. Aby naród wreszcie przestał chcieć „widzieć” świat przez Moskwę i Petersburg. Bo już ponad 130 lat temu wzywał nas M. Drahomanow, byśmy „czerpali światowe wykształcone myśli i uczucia wprost z Europy Zachodniej…”. Dlatego warto wracać myślami i czynami, nawet w warunkach okrutnej wojny, do niedawnych dni, przyswajając gorzkie lekcje. Przypomina się, jak w podobnym okresie krwawej walki (1944 roku) z nazizmem W. Churchill wygłosił jedną pouczającą rzecz: „im dłużej oglądacie się wstecz, tym dalej możecie pojąć to, co przed wami”. Dlatego, spojrzawszy wstecz, zobaczymy przeogromne i pracochłonne pole dla nieustannej i ofiarnej pracy, uświadamiając sobie, jaki Naród tworzyć będziemy. Bo niedawno przeprowadzone przez Fundusz „Demokratyczne Inicjatywy im. Ilki Kucheriwa” i Centrum Razumkowa sondaże pokazują: tylko 38% Ukraińców uważa, że ukraińscy uczniowie nie muszą uczyć się twórczości rosyjskich autorów. Przy czym 60% takich jest na zachodzie, a tylko 10% z takim stanowiskiem na południu. O naszym mentalno-światopoglądowym uzależnieniu od imperialnego raszyzmu świadczą także takie wskaźniki, że 21% respondentów na zachodzie i 37% na południu Ukrainy uważa (nawet po straszliwych mordach na ludziach) za niecelowe rezygnowanie z utworów rosyjskiej „klasyki światowej”. Dowalczyliśmy się… Jednak krzepiące jest to, że przede wszystkim młodzież już nie chce widzieć Moskali w programach kulturalno-edukacyjnych. Wśród młodszej kategorii wiekowej takich jest już 46%. A 53% Ukraińców negatywnie odnosi się do tworzenia przez ukraińskich działaczy kultury produktów w języku rosyjskim. To pozytywna tendencja, bo przed pełnoskalową wojną 41% Ukraińców bardzo często, a 45% nieco rzadziej konsumowało rosyjski produkt kulturalny i tylko 10% odrzucało erefowskiego surogat-kontentu. Dlatego takie socjologiczne badania, jak i inne analizy, powinny stać się podstawą wielu decyzji politycznych i legislacyjnych, programów naukowych, kulturalno-edukacyjnych i działań rządowych, ukrainocentrycznych stanowisk ministrów oraz służb państwowych i samorządowych. Bo im wyższa będzie wibracja ukraińskich częstotliwości w przestrzeni narodowo-państwowej, tym zdrowsze będą nasze myśli, rozum, ciało, duch i wiara.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Czy naprawdę „Rosja nigdy nie przegrywała wojen”?

o. Jurij MYCYK, dr hab. nauk historycznych, prof., zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Ta teza, podobnie jak inna („Rosja nigdy nie zaczynała wojen”), jest rozpowszechniona w świadomości Moskwicinów. Spróbujmy to rozstrzygnąć, tym bardziej że wiele faktów przeczących tej tezie znajduje się w radzieckich podręcznikach historii dla szkół średnich. Poza tym w internecie jest dość materiałów. I nie trzeba być „mądrym jak sowa”, by dostrzec uderzającą różnicę między faktami historycznymi a propagandowymi wykrętami (Sołowjow, Skabiejewa i inni, łącznie z koryfeuszem wszystkich nauk Putinem). Nie będziemy zagłębiać się w zamierzchłą przeszłość, ale przypomnimy, że horda chana Batyja w 1238 r. podbiła Księstwo włodzimiersko-suzdalskie i inne księstwa, które znajdowały się na terytorium przyszłej Moskiewszczyzny. Moskwicini płacili daninę Złotej Ordzie i jej części – Chanatowi Krymskiemu – jeszcze na początku XVIII w. za panowania Piotra I. Zacznijmy od czasów Iwana IV Krwawego. Rozpoczął on w 1558 r. wojnę inflancką przeciwko Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, „wyzwolił” Inflanty (utworzył tam marionetkowe państwo – Królestwo Inflanckie) i połowę Białorusi, przy czym pozbawił życia 50% Białorusinów. Towarzyszyła temu opricznina, która obróci- Czwartego grudnia ubiegłego roku skończył 97 lat. 21 lutego tego roku zmarł, o czym nazajutrz poinformowała mnie jego żona Alla. Jako wyjątkową osobowość Wołyniacy znają Michaiła Iwanowicza przede wszystkim z moich publikacji z minionych lat w gazecie „Wołyń-nowa”. Jakby przeczuwając nieodwracalne, razem z życzeniami noworocznymi zlecił mi przygotowanie „kljapsydry”, czyli nekrologu na wypadek swojej śmierci. Wykonuję to zlecenie, udzielone jeszcze za jego życia. Historia naszej znajomości jest niezwykła, bo osobiście nigdy się nie spotkaliśmy. Oczywiście, 22 sierpnia 1992 roku widziałem członków rządu UNR na uchodźstwie, wśród których był także Michaił Herec. Po proklamowaniu Aktu Niepodległości Ukrainy i Powszechnym referendum na jego poparcie przybyli oni pod przewodnictwem prezydenta UNR Mykoły Pław'juka do Rady Najwyższej Ukrainy, aby przekazać pełnomocnictwa prezydentowi Leonidowi Krawczukowi. Znajomość na odległość zawiązała się natomiast na gruncie pokrewnej działalności. Michaił Herec w Ameryce kierował ukraińskim prawosławnym Towarzystwem św. Apostoła Andrzeja Pierwozwanego, a ja w Łucku, po kadencji deputowanego, – tak samo nazywającym się Wołyńskim Krajowym Bractwem. Były to trudne czasy odbudowy młodego państwa i odradzania jego duchowych fundamentów, Ukraińskiego Kościoła. W społeczeństwie odczuwało się głód prawdy o naszej historii, a wśród wiernych i duchownych – literatury religioznawczej i liturgicznej w języku ukraińskim. Michaił Herec miał wówczas znaczne doświadczenie w pracy społecznej, z powodzeniem przeprowadził wiele masowych imprez. To obok pracy w rządzie UNR. Jeszcze przed proklamowaniem Ukrainy był jednym z założycieli Fundacji Badawczej im. O. Ołżycza, która wiele zrobiła i robi dla kształtowania świadomości narodowej społeczeństwa ukraińskiego. ...pastwiła się terrorem wobec własnego narodu (nie bez powodu Stalin z nkwdzistami czcił tego swojego poprzednika, Putler podjął sztafetę, bo swoim ideałem uważa Józefa Skorpionowicza). Ale Litwini, zjednoczywszy się w jedno państwo z Polską (Rzeczpospolitą), wypędzili Moskwę z zagarniętych terytoriów i nawet oblegli Pskow. W 1583 r. car Iwan poddał się Rzeczypospolitej na warunkach i zrzekł się wszystkich zdobyczy w Inflantach i Połocku. Niemal równocześnie Moskwa podpisała pokój w Plusie ze Szwedami, ustępując Inflanty. Zatem Moskale walczyli 25 lat i w rezultacie ponieśli klęskę. Wszystko jak w przysłowiu: „Poszedł po wełnę, a wrócił ostrzyżony”. To jeszcze nie wszystko. Osłabiona Moskwa doświadczyła powstań i wojen „Smutnego czasu” na początku XVII w. Wtedy oddziały polsko-litewskie, wspierając Dymitra I Samozwańca, opanowały Moskwę. A w 1609 r. wybuchła wojna Rzeczypospolitej przeciwko Moskwie. W 1610 r. wojska Rzeczypospolitej, które walczyły przeciwko połączonym siłom Moskwy i Szwecji (te były pięciokrotnie liczniejsze!), doszczętnie je rozgromiły. Kilka miesięcy później car Wasyl Szujski dostał się do niewoli i wleczono go na postronku ulicami Warszawy. W Warszawie zmarł, a potem (za czasów cara Michała Romanowa) Moskwa wykupiła jego szczątki, by nie pozostawało przypomnienie o hańbie. Następnie carem Moskwy ogłoszono polskiego królewicza Władysława (przyszły król Rzeczypospolitej Władysław IV). W 1617 r. zawarto pokój sztumski ze Szwecją, na mocy którego Moskwa traciła dostęp do Morza Bałtyckiego. Ale wojna z Rzecząpospolitą trwała i w 1618 r. kozacy Piotra Sahajdacznego i Michała Doroszenki szturmowali Moskwę, a poszczególne oddziały docierały nawet do Morza Białego i do Uralu. Na mocy warunków rozejmu w Dywilinie (grudzień 1618 r. według starego stylu) Rzeczpospolita odzyskała Siewierszczyznę i Smoleńszczyznę, a granice z Polską i Litwą stały się takie, jak za panowania w Moskwie Iwana III. Zostało to utrwalone warunkami pokoju polanowskiego z 1634 r., który zakończył wojnę smoleńską 1632–1634 rr. Do wydarzeń XIX–XX w. Warto wspomnieć wojnę krymską 1853–1856 rr., którą rozpoczęło właśnie Imperium Rosyjskie i którą przegrało. Nie ostał się także Sewastopol, „nieprzystępny dla wrogów”. Na mocy warunków pokoju paryskiego z 1856 r. Imperium Rosyjskie m.in. zostało pozbawione prawa posiadania floty czarnomorskiej i było zmuszone zwrócić Imperium Osmańskiemu niektóre miasta Zakaukazia. Na początku XX w. wybuchła wojna rosyjsko-japońska 1904–1905 rr., w której Imperium Rosyjskie poniosło dotkliwą klęskę. W wyniku zawartego pokoju wyrzekało się roszczeń do Korei, oddało Japonii zagarnięte przez nią wcześniej chińskie ziemie z miastami Port Artur i Dalnij, a także południowy Sachalin. Wreszcie w I wojnie światowej 1914–1918 rr. Imperium Rosyjskie poniosło klęskę i potwierdziło to podpisaniem pokoju brzeskiego 3.03.1918 r., na mocy którego traciło 1 mln km² terytorium. Wtedy imperium straciło Ukrainę, która już w 1917 r. proklamowała niepodległość państwową, Estonię, Litwę, Łotwę, Polskę, 75% Białorusi. Straciło 90% węgla kamiennego, 73% rudy żelaza, 54% przemysłu. Chociaż potem nowemu imperium – ZSRR – udało się odbudować większość utraconego, to pod koniec XX w. Związek sam się rozpadł. Istotną rolę w rozpadzie ZSRR odegrała jego klęska w nieogłoszonej wojnie afgańskiej 1979–1989 rr. „Ograniczony kontyngent wojskowy”, wypełniając „obowiązek internacjonalistyczny” (kiedy to ZSRR był winien Afganistanowi?), zniszczył 1,5 miliona Afgańczyków (10% ludności!) i mimo wszystko był zmuszony wycofać się z kraju obróconego w ruinę. Mimo prób „odnowionego” państwa rosyjskiego przywrócenia dawnej potęgi, słabnie ono, a rozpętana przez nie wojna przeciwko Ukrainie bezsprzecznie zostanie przez nie przegrana! ni, doki po wijni ne opynyłasia w Amerytsi. W 1957 roci Mychajło j Alla pojednały swoji doli. Sercia pojednalys wljubowi odne do odnoho, dusze – wljubowi do Ukrainy. Z takoju jednistju i jszły po żyttiejewij dorozi. Majut syna Jurija, doczku Roksanu, wże dorosłych onukiw – Lesyka i Sofijku. Nichto ne zabuw ukrajinśkoji movy. Dwa roky tomu Mychajło Iwanowycz radyws zi mnoju, szo jomu robyty z ukrajinomownoju czastynoju biblioteky, nadbanoji za żyttia. Porads jomu peredaty jiji w dar oblasnij uniwersalnij naukowij bibliotetsi im. Olenys Pczilky. Teper tam dijie bibliotecznyj „Fond Alły i Mychajła Herecziw”, de je unikalni wydannia. Pry spryjanni Mychajła Hereća, finansowij pidtrymci Fundaciji meni wdalosia wydaty fundamentalni knyhy pro znyszczeni komunistycznym reżymom wolynśki sela i chutory, pro holodomory w Ukraini toszczo. A pjat rokiw tomu u wydawnyctwi „Smołoskyp” wyjszła 542-storinkowa memuarno-biohrafichna knyha Mychajła Hereća „U switt szyrokyj z Ukrainoju w sertsi”, peredmowu do jakoji awtor doruczyw zrobyty meni. Na obkładynku wynesено z nijiji odyn abzac; „Pobratym mij dalekyj Mychajło Herec polyszyw ridnu zemlju ne za swoim bażanniam, a z prymusowych obstawyn. U nezwidani i tryzhywi dorohy powiz Ukrainu z soboju. Powiz u swoomu sertsi. Ce takyj nadijnyj schowok dlia najcinniszoho skarbu, szo zvidty nichto i nyszczo joho ne wyjme, ne wkrade, ne wyluczyt. Chiba razom iz sertsem. Cej skarb zihriwav joho dusu, budyw do praci w im’ia Ameryky i Ukrainy. Z nym win żyve bahato rokiw…” …Iz sumom zustriły peczalnu zwistku pro kinets zemnoho szlachu swoho potshnoho bratczyka czleny Łuckoho Chrestowozdwyżenskoho bratstwa, kołektyw Muzeju istoriji Łuckoho bratstwa, wiriany bratskoji Chrestowozdwyżenskoji cerkwy. Wony wysłowlujut hłybokі spiwczuttia druzhyni Alli, dityam, onukam, rodyni i druzjam pokijnoho.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Życie dla dwóch ojczyzn. Pamięci współtowarzysza, rodaka Michała Hereca

W mieszkaniu małżeństwa Hereców w 1990 roku rozpoczęła działalność Towarzystwo św. ap. Andrzeja. Była to odczuwalna pomoc w duchowym odrodzeniu naszego narodu, w kształtowaniu i umacnianiu jego Kościoła. Dzięki potężnej pomocy finansowej i materialnej Towarzystwo pozyskało tysiące osób spośród diaspory ukraińskiej oraz Amerykanów rdzennego pochodzenia. Znaczną pomoc udzielono na odbudowę Soboru św. Michała Złotokopułego w Kijowie, na działalność Akademii Duchownej i seminariów, na budowę i remonty cerkwi, także na Wołyniu. Samo tylko w latach 1991–2009 Towarzystwo zebrało ponad milion dolarów pomocy dla Ukrainy. Przyczyniły się do tego wysiłki Michała Iwanowicza, dzięki którym do Kijowa z Rosji zwrócono freski klasztoru Michajłowskiego Złotokopułego. Jako przewodniczący Bractwa zajmowałem się w tym czasie kwestiami odrodzenia historycznego Łuckiego Bractwa, którego działalność rozpoczęto w 1617 roku. Chodzi o muzeum jego historii, odnowienie krypty w podziemiach bractwa cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego, gdzie znajdowały się groby pierwszych braci, a także o wydawnictwa książkowe. W czasach komunistycznego zniewolenia krypta została przekształcona w wysypisko śmieci, dlatego pomoc Towarzystwa i Fundacji była bardzo cenna. Muzeum i krypta, jako oryginalne ośrodki krajoznawstwa i nabożeństw, działają już od 10 lat. Dosłownie na miesiąc przed tragicznym dniem zwróciłem się do Michała Iwanowicza z ostatnią prośbą o pomoc dla bractwa cerkiewnej wspólnoty. Brakowało pieniędzy na rozliczenie z majstrami, którzy wykonywali rekonstrukcję krypty. Dzięki jego pomocy problem został w ciągu kilku dni rozwiązany. Były to środki Towarzystwa i rodziny Hereców. Osobnym rozdziałem jest działalność pana Michała po podłej agresji i wojnie Moskwy przeciwko Ukrainie. Bardzo boleśnie przeżył tę tragedię. Pomoc finansowa rodziny Gereciw i Fundacja to wsparcie dla pułku „Azow”, obrońców Mariupola, mojego wnuka Andrija w leczeniu i protezowaniu po ciężkim ranieniu. Obecnie on odpiera ataki wroga pod Bachmutem. Kiedy powiadomiliśmy go o smutnej wiadomości, odpisał: „Smutno. Był prawdziwym Ukraińcem, przeżył życie z pożytkiem dla dwóch państw, zostawił po sobie dobrą pamięć…” Michajło Iwanowycz urodził się we wsi Ljubiaź, na Ljubeszowszczyźnie. Polesie podczas wojny było krajem powstańczym. Więc on razem ze swoimi braćmi Ołeksandrem i Petrem przyłączyli się do UPA, byli w sotni „Mazepy”. Jednak w 1944 roku, w wyniku walk, rodzina Gereciw znalazła się po niemieckiej stronie frontu i została wywieziona do Niemiec jako ostarbajterzy. Po wojnie postanowili nie wracać do domu, przeprowadzili się do Ameryki. Tam Michajło Iwanowycz pracował jako robotnik w jednej z fabryk. Równocześnie się uczył. Został inżynierem budownictwa, następnie obronił stopień kandydata nauk. Wiele domów, mostów i innych obiektów wzniesiono według jego projektów w Nowym Jorku, Albany i innych miastach USA. Długą i męczeńską drogę przeszła żona, paniAłła Legka z Hadziacza na Połtawszczyźnie, …

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Nieopalne słowo Szewczenki

Myrosław TYMOCZKO, członek rady Lwowskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta” im. T. H. Szewczenki Ani seryjna, zaborcza wojna rosyjska, ani narodowa żałoba, sprowadzona przez agresora na naszą ziemię, nie zepchnęły imienia Tarasa Szewczenki na boczny tor życia społecznego. „Walczcie – zwyciężycie!” – brzmiało słowo Szewczenki na Majdanie Niepodległości w 2014 roku głosem Serhija Nihojana. „I wrogą, złą krwią wolę swą skropcie!” – rozbrzmiewało na placu we Lwowie 9 marca i 22 maja 2022 roku. Brzmi ono i dziś, „w czas srogi”: 9 marca 2023 roku rosyjski agresor po raz kolejny zadał masowe uderzenie rakietowe na Ukrainę, w wyniku którego w zwykłej wsi Wielka Wilszanycia na Lwowszczyźnie zginęło pięciu cywilnych mieszkańców. W takich okolicznościach przychodzimy dziś do Szewczenki, by się wyspowiadać. 10 marca 2023 roku w Lwowskiej Filharmonii Narodowej odbył się wieczór literacko-artystyczny „Swą Ukrainę kochajcie, kochajcie ją… w czas srogi”, poświęcony 209. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, zorganizowany przez Lwowskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska”. Wstępne słowo o Tarasie Szewczence jako olbrzymie w królestwie ludzkiej kultury wygłosił go- Oksana HUSEINOWA, przewodnicząca zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wyszhorodzkiej OTG Twórcze słowo, pieśń, która dotyka duszy, poezja o smutku i codzienności, spektakle teatralne, wieczory twórcze, artykuły proświtiańskie oraz niepowtarzalny zapach świeżo wydrukowanych stron – wszystko to jest niezwykle potrzebne zarówno autorom, jak i ich miłośnikom. Duchowość kulturalna rozkwita i rozprzestrzenia się tam, gdzie miejscowi twórczy ludzie, społeczności i pojedynczy stronnicy tworzą i rozwijają atmosferę twórczej inspiracji. Tak oto w krótkim czasie w mieście Wyszhorodzie, kompaktowym, ale historycznie bogatym przedmieściu Kijowa, odbyła się seria ciekawych wydarzeń kulturalnych, które popularyzują Słowo Ukraińskie, Kulturę Ukraińską, rozwój i doskonalenie osobowości, bez akcentowania zawodu, zainteresowań i upodobań. Fundacja charytatywna „Pokolenie” mecenasa kultury Walerego Wyhowskiego, niestrudzoność przewodniczącej „Wyszhorodzkiego Klubu Inteligencji” proświtianki Stepanii Sidlar, otwarte i życzliwe dla wszystkich twórczych zamysłów Wyszhorodzkie Specjalistyczne Liceum „Suzirja” rozpatrują przestrzeń edukacyjną i kulturalną bez ograniczeń wieku, zawodu i geografii. Dajmy na to, połączyli swoje zasoby i pomysły oraz zorganizowali wspaniałą prezentację nowej powieści ukraińskiego poety Jarosława Pitki z Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. W swoim przemówieniu prelegent ukazał Szewczenkę jako postać o znaczeniu planetarnym, wyprzedzającą epokę, nowoczesnego artystę, poetę i myśliciela, który ma uznanie na całym świecie. Jego dzieła wydano w ponad stu językach świata. Dla Ukrainy Szewczenko jest Prorokiem, który obudził wolnościowego ducha narodu ukraińskiego i „stworzył naród ukraiński”. Wyraźnie określił ideę narodową – Samodzielną Soborną Ukraińską Państwowość jako podstawowy warunek istnienia narodu: „W swojej chacie własna prawda. I siła, i wola”. Kształtuje ideologię narodową i podstawy światopoglądowe, u podstaw których leżą główne ideały, mogące wyznaczać życie zarówno pojedynczego człowieka, jak i całego narodu – Bóg, Ukraina, Wolność. Słowo na kartach „Kobzarza” jest przepojone biblijną mądrością, która wypływa z wewnętrznego przeżywania Boga przez samego Szewczenkę. Szewczenko odwołuje się do Biblii w epigrafach do swoich epokowych poematów, dając do zrozumienia, że jego dzieła należy odbierać jako przesłanie dla przyszłych pokoleń: „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” Cała twórczość poety przenika obraz Ojczyzny, jej kultury, tradycji, głębokie rozumienie historii swojego narodu, osobliwości jego duszy. Zarazem ujawnia bolączki organizmu narodowego. Szewczenko jest wieczny w widzeniu naszej głębokiej wiary w zwycięstwo idei narodowej. Słowo Szewczenki inspirowało bojowników o wolność Ukrainy w najbardziej odpowiedzialnych okresach naszej historii: ukraińskiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Просвітяни сучасного Вишгорода

го письменника Олександра Балабка “Кімоно для Баттерфляй” (про життя і творчість Соломії Крушельницької). Театралізовані читання частин роману зі сцени, поєднані з неперевершеним голосом народної артистки України, співачки та бандуристки, відомої та активної просвітянки Світлани Мирводи, чутливою музикою та історичними слайдами, створили в актовій залі ліцею атмосферу творчості й позитиву. Майстерність митців, творчі настрої, тонке і глибоке подання матеріалу знайшли щирий відгук у глядачів і слухачів. Це був чудовий актуальний захід. Наприкінці лютого відбулася презентація книжок творчого тандему вишгородських поетів, громадських діячів, популяризаторів української культури у Слові та Пісні, активних учасників місцевого осередку ВУТ “Просвіта” Віктора Кучерука та Галини Сливки. Коли поет пише чудові вірші, то це талант. Коли так виходить у щасливої поетичної пари, то це подарунок долі. А коли на презентацію книжок творчого тандему приходять друзі, співавтори та колеги, то це створює справжній букет із душевних пісень, ліричних присвят, дружніх шаржів і навіть інтимних пародій. У цей неповторний букет творчості, натхнення, авторської харизми кожен митець вносить свої нюанси почуттів, відтінки емоцій і стилів. Надзвичайно чутлива поетеса Галина Сливка не тільки читала свої нові вірші зі збірки “Сонцесхови”, а ще й разом з Іриною Безою співала свої пісні, вкотре нагадуючи гостям, що талановита людина багатогранна у своєму покликанні. Невтомний і темпераментний Віктор Кучерук теж читав свої поезії з нової збірки “Насущне”, пісень зі сцени не співав, хоча має їх у своєму творчому активі. Гості дивилися відео з екрану та слухали пісні у виконанні неповторної Анни Покровської, керівниці місцевого хору “Ветеран”, в якому також беруть участь члени Вишгородського осередку “Просвіти” і який відзначив 15- ту річницю творчості чудовим концертом з патріотичними та ліричними піснями. “Менше приголосних, більше голосних…” – так спонукав автора до пісенної творчості Ярослав Чорногуз, поет, бандурист і автор різнопланових пародій, сатиричні присвяти від якого внесли легкість та елементи тонкого гумору. Шкода, що стаття не вмістить всіх тонких жартів від співавтора і давнього друга Анатолія Черняхівського, почесного громадянина міста Вишгорода, вірші та літературні пародії якого неодноразово публікувалися в газетах, журналах, поетичних альманахах, його пісні звучали на Українськореволюції початку 20-го століття національно-визвольної боротьби 40-50-х років, революції Гідності. Сьогодні Шевченкова нація бореться за свою Свободу, за правду на землі. І живить її велика любов до Батьківщини, яку заповів нам великий Кобзар”. “Свою Україну любіть, любіть її…/ Во врем’я люте / в остатню тяжкую мінуту / за неї Господа моліть”, – завершив Ярослав Пітко. Присутні на вечорі викладачі та студенти вищих закладів освіти м. Львова, представники громадських організацій, тимчасово переміщені особи – слухачі мовних курсів при товаристві “Просвіта”. Відрадно, що серед гостей вечора були присутні ректори університетів Львова – професори Ю. Я. Бобало та В. В. Стибель. му радіо. Анатолій Іванович продовжує свою просвітницьку місію, працюючи в школі і впливаючи на розвиток юних громадян України. Цікаві історії від публіциста, поета, доктора філософії та активного громадянина Володимира Шовкошитного могли б продовжуватися нескінченно, але він виступав на цьому заході як видавець презентованих книжок, тому жартував і читав вірші винятково на відповідну тематику. Презентація поезій була наповнена і щемливими піснями від поета Миколи Дударя, художнього керівника одного з будинків культури на Вишгородщині, емпатичними поезіями від Серго Сокольника, на слова якого написані класичні оперні романси, та дружніми присвятами від Миколи Соболя, який наполягає, що саме вишгородська рідна земля наділила його творчістю. Багато щирих слів і побажань прозвучало від поетеси Лариси Петрової, керівниці літературної спілки “Світлина”, від лідерки “Вишгородського клубу інтелігенції” пані Степанії Сідляр, від інших друзів і гостей презентації. Це була не зовсім класична пре- Успіх літературно-мистецького свята (режисер-постановник Степан Шалата, керівник Народного дому “Просвіта”) за участю десяти народних творчих колективів НУ “Львівська політехніка” перевершив усі добрі сподівання їхніх симпатиків. Добре продуманий сценарій, поєднання традиційної хорової манери і сучасних модерних форм, гармонійне поєднання вокалу і музики, блискуча виконавська культура окремих номерів створювали відповідну атмосферу в залі і заряджали його, і коли у фіналі ведучі виголосили: “З Шевченком – до Перемоги!” – зал емоційно одноголосо вибухнув: “Слава Героям!” “Ми – з України!” – представляймось сьогодні планеті і доповнюймо: “Ми – краяни Тараса Шевченка!” зентація, а справжній творчий захід митців, де пісня переходила в поезію, а дружня присвята – в інтимну лірику та шаржі. Захід був організований та проводився в тісній співпраці з Тетяною Зівак і комунальним закладом “Публічна бібліотека Вишгородської міської ради”, яка з новою директоркою Ларисою Калінкевич набуває нового свіжого дихання, організовує та проводить велику кількість цікавих зустрічей. Численні таланти та активності творчої пари Віктора і Галини об’єднали в одному залі різних, але творчих людей, справжніх сподвижників і популяризаторів української мови, літератури, пісні, перераховувати творчі здобутки та регалії кожного гостя можна було б багато часу, але автори настільки щиро дарували свої творчі знахідки колегам, чим тільки посилювали індивідуальний талант кожного. Віктор і Галина давно заглиблені в процес просвіти, у популяризацію української творчості і культури. Урочисте вручення квитків членів місцевого осередку ВУТ “Просвіта” – це лише постфактумне підтвердження їхнього вагомого і результативного внеску в цю вкрай потрібну працю. Квитки вручав Володимир Семистяга – член Центрального Правління ВУТ “Просвіти”, історик та громадський діяч. “Поезія, яку ви представляєте, – це одночасно тонка лірика і поезія високого громадянського звучання, – наголосив пан Володимир. – Те, що ви робите, – це переконлива, справедлива справа виховання нового покоління українців”. Презентація відбулася, творчий вечір вдався, атмосфера і натхнення і роздані, і увібрані всіма учасниками вповні. У творчих і небайдужих вишгородців – значні плани: просвітянські справи не можуть призупинятися, душа і розум кожної людини потребує натхнення, праці, розвитку. Попереду багато складного, але цікавого. Чи існує культурне, творче, інтелектуальне, просвітницьке життя під час війни, воєнного стану, страшних та карколомних подій і випробувань у твоїй країні? Чи важливе воно? Чи потрібне? Так! Так! Так!
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Problemy tożsamości ukraińskiej filozofii

Po wszystkich cierpieniach Ukraińcy zasługują na to, by być ludźmi sukcesu. Jednak bonus sukcesu jest darowany głównie tym narodom, które żyją własnym rozumem. Ukraińcy potrzebują autentycznej filozofii. Trzeba wyodrębnić prawdziwy ukraiński proces filozoficzny z tak zwanej filozofii Ukrainy, co jest zadaniem dość niełatwym. Należy zacząć od rekonstrukcji historii ukraińskiej filozofii. Uświadomiwszy sobie historyczny proces oryginalnego tworzenia myśli, można zbudować mechanizm skutecznej korekty paradygmatu narodowego. Jest to o wiele trudniejsze od tak zwanego „przeładowania Ukrainy”, gdyż pod tym często prześwituje zamówienie zainteresowanych sił, a nam ważne jest, aby poznać siebie i żyć własnym rozumem nie dla świata, a dla siebie. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Zatem problem tożsamości narodowego procesu filozoficznego jest równoznaczny z problemem przetrwania. Zacząć trzeba od tego, co w ciągu historii jest oryginalne, właściwe Ukraińcom. Wiele możemy dowiedzieć się z rekonstrukcji historii ukraińskiej filozofii, wyodrębnić ją z kolonialnych nawarstwień. Wśród takich prac znajduje się historyczna rekonstrukcja kardocentryzmu Jarosława Stepanowycza Hnatiuka. Kardocentryzm – ukraińska filozofia serca, zdaniem filozofów przeszłości, jest archetypem ukraińskiej kultury, który ujawnia się na różne sposoby: jako zasada indywidualności i organ odczuwania Boga; jako mikrokosmos, wyraz wewnętrznego człowieka, podstawa człowieczeństwa; jako droga do ideału i harmonii z naturą; jako źródło nadziei, jako przeczucie, opatrzność; jako klucz do ziemskiego i wiecznego bytu. Ten system zasad dominował w kręgu ukraińskich myślicieli XVIII i XIX wieku jako jedyna możliwa w warunkach kolonizacji filozofia naukowa. Bezsprzecznie kardocentryzm przeszłości ma wpływ na identyczny proces filozoficzny współczesności poprzez archetypy kultury oraz religię. Dlatego rekonstrukcja tej paradygmatu w pewnym stopniu rozwija proces filozoficzny współczesności i pozwala zbudować mechanizm pozytywnego korygowania ukraińskiego paradygmatu. Projektowany we współczesność kardocentryzm może stać się częścią projektu życia własnym rozumem, skutecznie współdziałając ze światem. Ukraińska filozofia kardocentryzmu daje zrozumienie tożsamości osobistego procesu twórczego myślenia w ciągu historii, dopełniając go osobistą ludową mądrością jako filozofią zdrowego rozsądku od Hryhorija Skoworody. Ten spadek filozoficzny chroni współczesny proces filozoficzny przed negatywami przeszłości i już współczesnymi destrukcyjnymi wpływami świata. Bez wątpienia proces powrotu do życia własnym rozumem powinien bazować na zasadzie dominacji ukraińskości we wszystkich sferach bytu. Zasada polikulturyzmu, którą niektórzy chcą położyć u podstaw współczesnego ukraińskiego paradygmatu, jest destrukcyjna, gdyż zakłada istnienie państwa z kilkoma centrami humanistycznymi, sztuczne tworzenie społeczeństwa, podzielonego w sobie, które według Konfucjusza nie ma perspektywy istnienia. Właśnie dlatego ważna jest misja filozofii tożsamości, która powinna dawać pierwszeństwo narracjom narodowym nad światowymi, mając w tym wsparcie państwa i społeczeństwa. Wojna rosyjsko-ukraińska jako tragedia przetrwania nieuchronnie aktualizuje identyczny proces filozoficzny poprzez prawdziwe poznanie siebie i świata, kardynalne przemyślenie ukraińskiej drogi. Całkiem możliwe, że nastąpi wcielenie filozoficznego przykazania Hryhorija Skoworody – poznać siebie i poznać świat, nie dając światu „złapać” siebie. Czas ważnej pracy ukraińskiego rozumu, potężnej pracy filozoficznej nad konstrukcją ukraińskiego paradygmatu. Niezbędna jest dyskusja, do której i ja chcę nieco zaproponować: 1. Odnośnie modernizacji ukraińskiego kardocentryzmu. Zważywszy na to, że religia Ukraińców od dawnych czasów w sposób decydujący wpływa na byt państwowy i zachowanie społeczeństwa, pojawia się problem głębokiego zrozumienia chrześcijaństwa zamiast formalnego uczęszczania wiernych do cerkwi. Przede wszystkim dojrzało zbliżone do współczesnego życia człowieka szersze tłumaczenie biblijnej odpowiedzi na pytanie, kto jest bliźnim. Poznaliśmy straszną prawdę, że Rosjanin nie jest Ukraińcowi bliźnim, choć uważa się za chrześcijanina, ale popełnił grzech Kaina, który woła o sprawiedliwość do Pana. Rozwój kardocentryzmu konkretyzuje wyczerpujące oznaki bliźniego. To kody wspólnej tożsamości, zatem połączone wiarą i braterską miłością, bo kto brata nie kocha, ten nie ma wiary w sobie. A kto nie powróci do ukraińskości w języku, kulturze i duchu, ten umiera w rosyjskości, ale może powrócić do ukraińskości jako bliźni i syn marnotrawny. Miłość do bliźniego jest zakorzeniona w chrześcijaństwie, dlatego tłumaczenie pojęcia bliźniego miało i będzie miało dla Ukraińców decydujące znaczenie w stosunkach między sobą, Ukraińca do Rosjanina, a także do obcych ludzi. Zrozumienie sensu bliźniego oznacza przeważające wsparcie bliźniego, a stosunek do innych ludzi – za przykładem miłosiernego Samarytanina. Ta zasada projektuje się na podświadome zachowanie obywatela jako bliźniego. My w życiu państwowym nierzadko lekceważymy tę fundamentalną zasadę Wiary. Dlatego powiedzenie „kakaja raznica” oznacza brak wiary i możliwość jedynie formalnego uczęszczania do cerkwi wielu Ukraińców. „Moskale to obcy ludzie, czynią zło z wami” – pisał Taras Szewczenko, rozumiejąc, kto jest bliźnim, a kto nie. Ludzkość jest podzielona na rody, narody i nacje, dlatego postrzegać bliźniego trzeba przez metafizyczne prawo tożsamości. Oto dlaczego jest to ważne i o tym nie powinni zapominać współcześni chrześcijańscy duchowni. Chcę zaznaczyć, że w większości religii świata, w szczególności u muzułmanów i żydów, pojęcie bliźniego ma jednoznaczne i konkretne tłumaczenie. To pomaga ludziom jednej wiary i tożsamości przetrwać i osiągać dobrobyt oraz bezpieczeństwo. Ukraińcy zaś przechodzą tę naukę przez ciężkie doświadczenie wojny i to nie pierwszy raz. W swoim czasie uwierzyliśmy w prawosławnego rosyjskiego cara jako bliźniego, w komunistyczny mit o przyjaźni narodów, a nawet o jedynej dla Ukraińców i Rosjan cerkwi. Nie raz wybieraliśmy nie bliźnich, a ludzi obcych tożsamością na władzę nad sobą. Jesteśmy leniwi duchem i wykonywaliśmy nałożone na nas Boże przeznaczenie człowieka – misję poznania dobra i zła, różnicy między bliźnim a obcym i wrogiem, starając się przy tym być miłosiernymi dla wszystkich. W uświadomieniu sobie tego tkwi klucz do naprawienia błędnej drogi. 2. Drugim ważnym momentem współczesnego kardocentryzmu jest ochrona i zachowanie tożsamościowej kultury. Kultura to przede wszystkim życie Ukraińców, a nie produkt na sprzedaż światu. Dzięki temu jesteśmy i dlatego właśnie z tego powodu walczymy z wrogiem i będziemy bronić własnej istoty przed światem. Podobnie wyraził się w swoim czasie Winston Churchill. Nawiasem mówiąc, wprowadzenie nowego kalendarza kościelnego jest uderzeniem w tożsamość kultury, gdyż jest to wzburzenie jej czasowych markerów, co nieuchronnie doprowadzi do zmian tożsamości. Gdyby żydzi przyjęli nowy kalendarz, nowy język, inną zasadę dziedziczenia rodu – przestaliby istnieć jako żydzi. 3. Kluczem do zrozumienia świata jest zasada osobistej hierarchii, szacunek do osobowości i bliźniego, gdyż jest to ważne dla tego, aby rozumieć siebie i poznać, czego chce świat. A świat pragnie zmienić nas i ważne jest przy tym nie stracić siebie. Na świecie, niestety, dominuje przeciętny człowiek. Odpowiednio, ukraińskie społeczeństwo powinno pielęgnować w sobie osobistą rozwijającą motywację. Musi nam się to udać, bo dominacja osobowości to stan, który ratuje w sytuacji przetrwania. Prędzej czy później do tego powróci i współczesny kryzysowy świat. Nasza nadzieja na sukces jest możliwa, ale realna stanie się tylko przy potężnym wsparciu państwa dla tożsamościowego procesu filozoficznego jako nauki, jak i sposobu życia narodu własnym rozumem dla własnego dobra.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Powrót Łepkiego – gwoździe do trumny rosyjskiego imperium

Bohdan Łepkyj. Czy znamy go dokładnie? Niestety, nie. Dlatego prezentacja „Wspomnień o Bohdanie Łepkim” jest szczególnie ważna teraz, w czasie wojny. Bez żadnego patosu to jak łyk źródlanej wody dla spragnionego. Walentyna SEMENIAK, m. Tarnopol Zdjęcia autorki Trafnie powiedział na ten temat profesor i żołnierz Mykoła Lazarowycz: „Gdyby Ukraińcom nie odebrano twórczości Lepkiego, tej wojny by nie było. Powrót takich jak Lepkij to gwoździe do trumny rosyjskiego imperium”. Długo oczekiwana prezentacja książki wspomnień o Bohdanie Lepkim oczami jego współczesnych – odbyła się. Wspomniane wydawnictwo to wielka, ofiarna i żmudna praca redaktorki Nadiji Bilyk, kandydatki nauk historycznych, docentki, laureatki nagrody im. Braci Lepkich, naukowczyni i wykładowczyni. Prawdziwa i oddana „lepkoznawczyni”. W jej dorobku naukowym jest wiele artykułów badawczych, w tym trzy monografie, o życiu i twórczości znanego pisarza. Ale ta książka to marzenie jej życia. A dobre marzenia mają zdolność się spełniać. Wydanie książki w czasie krwawej wojny to także wyczyn na froncie kulturalnym, w informacyjnej przestrzeni czasowej. Znamienne wydarzenie miało miejsce w Centralnej Bibliotece Miejskiej na ulicy Ruskiej, gdzie zebrali się wszyscy, którzy mają Ukrainę w sercu. Książka przygotowywana była z okazji 150. rocznicy urodzin pisarza, obchodzonej w zeszłym roku. Do tego wyjątkowego wydania weszły wspomnienia współczesnych, wśród nich takie, które publikowane są po raz pierwszy. W dyskusji wzięli udział doktor nauk politycznych Natalia Stryłec (p.o. dyrektorki Muzeum B. Lepkiego wBerezanach), profesor Mykoła Lazarowycz, artystka Natalia Kinal-Kutna. Pani Natalia opowiedziała o pracy nad portretem Bohdana Lepkiego, wykonanym przez jej męża, znanego artystę Ołeha Kinala, który jest także autorem okładki książki. Na talentach wypielęgnowanych w Galicji stoi cały świat. Ale o tym mówi się niewiele. „Pomysł wydania wspomnień – opowiedziała pani Nadija – zrodził się na konferencji poświęconej 145. rocznicy urodzin Iwana Franki. Pomyślałam sobie, dlaczego by nam też nie stworzyć czegoś podobnego. W 2021 roku wygrałam projekt. A tu wojna. Latem znalazłam czas i możliwość. Wspomnienia zawsze poszerzają horyzonty. Dowiedzieć się więcej o rodzinie Lepkiego, o jego przyjaciołach. Jest osobny blok – wspomnienia jego studentów. Wspominając «Motrię» ojca, syn Lew-Rostysław pisał między innymi, że po I wojnie światowej tym utworem ojciec chciał »wybić« z głów Ukraińców kompleks niższości”. Ze wspomnień dowiadujemy się wielu ciekawych rzeczy o upodobaniach pisarza, który lubił słuchać pieśni strzeleckich, a modernizmu nie przyjmował. Był nie lada deklamatorem. Wrażenia z jego występów u wielu pozostawały na dziesiątki lat. Potrafił wzruszyć nawet zatwardziałych ludzi. Pasja do malarstwa nie opuszczała Lepkiego przez całe życie, zawsze ciągnęło go do kontaktów z artystami. Uwielbiał malować portrety Tarasa Szewczenki, jeden z nich pozostał niedokończony. Wyróżniał się wysokim intelektem, lubił przyjmować gości i rozmawiać z galicyjską elitą. Ciekawy fakt: kiedy Bohdan Lepkij przyjechał do Tarnopola (występował w bractwie mieszczańskim), zatrzymał się u rodzonej siostry Heleny Remezy, która mieszkała na ulicy Hajowej. Tam bliżej poznał jej syna… Znalazłszy się po latach na dalekiej emigracji, ponownie spotka się z potomkami Remezów. Nawiasem mówiąc, wydanie książki zrealizowano dzięki finansowemu wsparciu Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich Uniwersytetu Alberty (z funduszu wiecznego imienia rodziny Remezów). Osobiście najbardziej poruszyło mnie „Słowo na grobie Bohdana Lepkiego, wygłoszone 23 lipca 1941 roku w Krakowie” przez ucznia pisarza Julijana Henyka-Berezowskiego”. Serdeczne przemówienie jest dość obszerne, ale ostatnie wiersze bardzo rezonują z naszym współczesnym światem: „Jedź szczęśliwie w nową daleką drogę, Gospodarzu nasz wspaniały, Nauczycielu nasz dobry, ojcze nasz rodzinny. Pobłogosław i nas na drogę, i dopomóż nam swoją modlitwą u Boga na nowo stać się gospodarzami. Powiedz tam Bogu Wielkiemu, że dość już kary, dość już męki i krwi, że przychodzisz do Niego po to, by stanąć na straży swego gospodarstwa, bronić swoich dzieci. Jedź więc tym nowym kutym wozem do Boga ze skargą, i zanieś od nas Jemu modlitwę-dziękczynienie za to, że na naszą ziemię zsyła słoneczne, pewne dni”. Czyż nie o naszych dniach jest mowa? A ile czasu już minęło od tamtej pory…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Chciałabym mieszkać na brzegu rzeki

Halyna KYRPA ...czasu na szczęście tak mało... Dmytro Czerednyczenko Nagle pomyślałam, że starość przychodzi jak zima. Niespodziewanie i na długo. I nie ma na to żadnej rady. Nie da się jej przetrwać. Nie da się jej przeczekać. Z nią trzeba żyć. Do jakiegoś określonego czasu. A może i nieokreślonego. Jednak na zmianę zimy przychodzi wiosna, a na zmianę starości... Owszem, przeczekać starości nie można. Ona nie mija. I zdarza się tylko raz w życiu. Tak, jak dzieciństwo i młodość. Tak samo. To nachodzi tak często, że nie sposób tego przegonić. Ogarnia z głową. Niezbyte pragnienie. Czyżby to wszystko było przypadkowe? I to jeszcze tak często? Zamykam oczy i wyobrażam sobie rzekę. Spokojną i płynną. Gdzie fale chlupoczą tak cicho, jakby bały się obudzić senną rybę. Ciekawe, co śni się rybom? A może wcale im się nic nie śni? Może one wcale nie śpią. Bo czyż można spać z otwartymi oczami? Fale podlizują piasek i znów chlupoczą. Potem znów i znów. Wydaje się, że to będzie bez końca. Chlupot wabi i kołysze do snu. Plusk-plusk... plusk-plusk... Wiem, jak bije serce rzeki. Jak ciepło potrafi obejmować. Nawet wiem, jak się gniewa. Jak zlizuje mi łzy, kiedy płynę i płaczę. Wiem o niej tak dużo, jak ona o mnie. I może tylko ona wie, skąd w moich suchych oczach biorą się te łzy. Ni z tego, ni z owego. Schodzimy na brzeg. Od razu pojawia się uczucie, jakby to był rzeczywiście ten brzeg. N a s z. O którym marzyliśmy całe życie. Pośrodku rzeki widać wysepkę wielkości sporej chmury. – Mogę ci ją podarować – wielkodusznie mówisz, a potem pytasz: – Mogłabyś mieszkać na takiej wysepce? Tylko się uśmiecham. Chyba zapomniałeś, że kiedyś już darowałeś mi jedną wysepkę. Boże! Jakaż to była wysepka! Wielkości piąstki i cała zarośnięta trzciną, gdzie “pluskają się kaczuszki między oczeretem. A kaczuszka wypływa z kaczorem za nimi...”! I rzęsy na wodzie tyle, że aż w oczach się mieni. O, ja może i mogłabym na niej mieszkać, ale nie mieszkałam. To było wtedy, gdy byliśmy młodzi i ty na żadne inne prezenty nie miałeś pieniędzy. Tylko na tę zarośniętą trzciną wysepkę, której nikt nie sprzedawał. Ale wydaje się, że teraz zobaczyłeś moje marzenie. Czy nie. Nie zobaczyłeś, a po prostu przypomniałeś sobie, że ja całe życie marzyłam, by mieszkać na takiej wysepce. Nie wielkiej – nie małej, a rzeczywiście wielkości sporej chmury. A jeszcze lepiej – na brzegu rzeki. – I łowić ryby? – pytasz. – Nie, nie łowić – mówię. – Karmić. Chlebem. Czy rozmoczonymi sucharami. Cichutko, żeby nie obudzić tej, która śpi. – Komuś rzeczywiście trzeba ją karmić – zgadzasz się. – Ciekawe, jak ryba śpi? Zastyga w miejscu i nie porusza się? Czy jak? O, proszę! Znowu o rybie. A może ona nie śpi. Przecież właśnie to mówiłam. – I co jej się śni? To wysokie niebo? Ona powinna je widzieć przez wodę? Chcemy, żeby właśnie tak było, jak myślimy. Żeby ryba przez wodę widziała wysokie niebo. A potem widziała je we śnie. A może nie trzeba myśleć za rybę? Może ona sama potrafi myśleć? Chyba na tej wyspie nie rośnie trzcina. Tam jest szarłat. Po kolana. Bardzo lubię szarłat. Jako mała dziewczynka lubiłam się w nim chować. To był mój pierwszy prawdziwy las, w którym nie było strasznie. Gdzie nie było ani wilków, ani duchów. Może tam jest i jakaś chatka? Głównie, żeby dach nie przeciekał. Choć na strychu będzie hulał wiatr. On nam nie zaszkodzi. Ale coś nie widać. Nigdzie nic. Wtedy można ją postawić. – Chatę z łobody – mówisz. – Ale na cztery okna – mówię. – I jedne drzwi. – Na trzy okna – uściślasz. – Tam, gdzie będą drzwi, okna nie trzeba. Siadamy na ławce przy brzegu. Jest ich tam pięć. Ale ta jest najmocniejsza. Przynajmniej nie jest przekrzywiona i nie chwieje się. Wytrzymała największą powódź od lat. Niedawno ktoś pomalował ją na niebiesko. Przez farbę do tej pory przebija wydrapany nożem czy gwoździem napis “Tu był kot”. No, wątpię, czy rzeczywiście wydrapywał to kot. Najwyraźniej jednak jakiś Wasia czy Sania. Niedaleko rośnie morela. Tak ją powykręcało i przekrzywiło jeszcze za młodu, że żal patrzeć. Pień prawie leży przy ziemi. Chyba nie było komu w porę podeprzeć, jeszcze jak była mała. A mogłaby stać się pięknością. Jak wszystkie zadbane morele. Podeprzeć i pokazać, że rosnąć trzeba w górę. Do nieba, do chmur, do słońca. Każde drzewo, jak i człowieka, trzeba w porę wesprzeć. – Przy oknie będzie stał niewielki stół. – Przy tym, z widokiem na rzekę. – Owszem. Zapomniałaś, że ze wszystkich okien będzie widok na rzekę? – A ileż to trzeba okien? – No przecież mówiłem. Trzy. – I dwa talerze oraz dwie łyżki. – Dobrze – mówisz. – To nie zepsuje widoku. – I dwa kubki. – Można pić i z jednego – mówisz. Cóż, niech będzie jeden, pomyślałam, człowiekowi naprawdę bardzo mało potrzeba. Mniej, niż jest przyjęte. Nigdy nie rozumiałam, kto wymyślił serwantki wypchane naczyniami, które wyjmowano dla gości na wielkie święta. Jakże one były podobne do prymitywnych witryn sklepowych! – Wtedy nie trzeba i dwóch krzeseł – mówisz. – Jeśli w chacie są jedne drzwi, to po co jej dwa krzesła? – A rzeczywiście – mówię. – Nie trzeba nic zbędnego. Prawda, ktoś z nas będzie stał. I będziemy siedzieć na zmianę. – E nie, ty będziesz siedzieć u mnie na kolanach – mówisz. – Tak będzie nawet cieplej – zgadzam się. – Głównie – bliżej – mówisz. – A jeszcze można siedzieć na progu – mówię. – Stamtąd wszystko będzie widać, jak na dłoni. Wspominam, jak mnie w dzieciństwie przez cały czas przeganiano z progu, kiedy siadałam, żeby patrzeć na to, co dzieje się na podwórku. Wydawało mi się, że nikt nie rozumie, że na podwórku coś przez cały czas się dzieje. To przemyka kot... To przebiega kura... To kurczęta... To przeskakuje szpak... To pełznie gdzieś mrówka, choć widać, że zabłądziła... To mama przynosi z grządki truskawki... To tata przetacza rower w cień... To wróbelek przysiada przy rynnie, żeby pić wodę... Mało co jeszcze... Dla małego dziecka każdy drobiazg to prawdziwe wydarzenie. Od tamtej pory rzeczywiście umiem siedzieć na progu! Ale mimo wszystko ciekawi mnie, żeby zapytać, więc pytam: – Pamiętasz, jak brałeś mnie na kolana? Jak się opierałam: “Puść! Jestem ciężka!”? A ty i tak brałeś i śmiałeś się: – Ależ gdzie tam! Jak piórko! Nie mów tak więcej. Bo jeszcze ktoś usłyszy. – Kto? Rzeczywiście – kto? – No, może jeszcze żyje jakiś kapuś? – Ha! Rzeczywiście – ha... – To może ryby? Owszem, to te, które nie umieją ani mówić, ani spać. Co one tam usłyszą? Czy fale, które słuchają tylko samych siebie? Czy ta obdarta wrona, która zapomniała, biedaczka, nawet jak się nazywa? Może mówiłeś prawdę. A może i nie. Bo teraz z jakiegoś powodu bolą cię kolana. Wiem, dlaczego. Nie trzeba było mi tak często na nich siedzieć! Oto masz teraz – przesiadzione kolana. Aha, aha! Nie zaprzeczaj mi, proszę. Wymyśliłeś sobie. Późno już zaprzeczać. Lepiej nie trzeba. Przy tamtym brzegu błysnęły jakieś światełka. To zapalili światło na jachcie i jego dalekie zarysy stały się wyraźniejsze. – Dobrze byłoby mieć łódkę – mówię. – Dębową. Jeszcze dwa wiosła. – Tylko cicho – ja będę siedzieć przy wiosłach – od razu odpowiadasz. – Cóż, niech i tak będzie – zgadzam się. – Ale powiesz, jak się zmęczysz wiosłować. Chyba jeszcze nie zapomniałam, jak siedzieć przy wiosłach. – Wtedy twoje wiosło będzie lewe, a moje – prawe. – Dobrze. I nikt się nie zmęczy. Siedzimy. Wróble ćwierkają – to chórem, to po jednym, po dwoje. Wykonują wieczorną suitę w gałęziach gęstego klonu. Dawno zauważyłam, że to ich ulubiony klon. Wrona już poleciała – jej z nami stało się nieciekawie. – Czy poznasz mnie, gdy przepłyniemy na tamten brzeg? – pytam. Wydaje mi się, że do tamtego brzegu można płynąć nie wiadomo ile lat. Choć to nieprawda. Za młodu dopływaliśmy tam w pół godziny. – Ja cię wszędzie poznam. Na próżno maskujesz farbą siwiznę. – A po czym to? – Po czym? Nie powiem, bo będziesz się śmiać. – Nie chcesz, żebym się śmiała? Oboje się śmiejemy. Tak dobrze. Trzeba częściej śmiać się we dwoje. – I co we mnie takiego śmiesznego? – Nic. Po prostu jesteś piękna, kiedy się śmiejesz. I tutaj przez śmiech przypominam sobie to, co mówiłam zawsze: – Auta nam nie trzeba. – Ale gdzież nim tutaj jeździć? Po piasku? – Nie przez piasek. Dlatego, że do auta trzeba jeszcze kierowcy, a to już zupełnie nie pasuje do tego krajobrazu. Prawdę mówiąc, żaden kierowca nie pasował do naszego krajobrazu nigdzie. I nigdy. – Ale słuchaj: a co jeśli zaczną się deszcze? Co my będziemy robić? Gdzie nasze parasole? – My ich nie po prostu zapomnieliśmy, a po prostu nie braliśmy – mówię. – Teraz jesteś zgubiony. Od siedzę ci wszystkie kolana! – Wszystkie kolana? Czyż mam ich tak wiele? – śmiejesz się. Wiesz, a ty też jesteś przystojny, kiedy się śmiejesz. Mówię to w myślach, nie na głos. Nie wiem, czy się domyślasz. Nie, nie domyślasz się, ale głaszczesz mnie po głowie. Delikatnie, tak delikatnie. Jak mama. Mnie tak dawno nikt nie głaskał po głowie. Dobrze, że wymyśliliśmy tę codzienną ucieczkę. Od wnuków, dzieci, znajomych, tak zwanych przyjaciół i tak zwanych nieprzyjaciół. A przede wszystkim – od obojętnych. Jednak już prawie nikt z nich się do nas nie odzywa. I to nie jest jakaś tam zwykła ucieczka. To próba ucieczki w swoją młodość. Żeby samotność tak nie gnębiła. Tak łatwiej było zmieniać czarny kolor na jakikolwiek inny. Najlepiej – na zielony. I niech nikt nie pomyśli tego, co teraz modnie pomyśleć. Niech wspomni, że to kolor gęstej trawy w maju. Kiedy w tym kolorze można utopić oczy. Bo w nim nie ma początku i nie ma końca. Ja nagle przypominam sobie, jak kiedyś odwiedzaliśmy Borysa Tena w Żytomierzu. Jak pokazał nam zeszyt ze swoimi niepublikowanymi przekładami i pozwolił co nieco przepisać sobie. I do dziś pamiętam jeden wiersz w przekładzie Tena – żony Edmonda Rostanda. Gdy będziesz stary, a ja będę stara, Gdy czas włosy nam jasne posrebrzy, W maju miesiącu usiądziemy sobie miło W ogrodzie na słoneczku starcze kości grzać. Na naszej ławeczce, zielonej wszędzie od mchu, Będziemy rozmawiać, tak jakby po raz pierwszy, I czułe pieszczoty wspominać po trochu, I pocałunkami kończyć urywki fraz... Nasza ławeczka jest niebieska, a ogrodu tutaj nie ma. Ale na brzegu rzeki wszystko mówi poezją. Kiedy nic nie drapie przy uchu i nie dudni nad głową. Kiedy wiatr hula tylko na strychu tej chaty na wysepce, którą narysowała nasza wyobraźnia. A tutaj, jeśli on i jest, to przycichł i nie oddycha. Żałujemy, że wielu pięknych książek już nie przeczytamy. I cieszymy się, że o złych nawet nie będziemy wiedzieć. Dlaczego zauważam tylko twoją siwiznę? A dlatego, że mojej nie widać. Kasztanowa farba chowa ją przed obcym okiem, ale nie przede mną. No, czyż można przed sobą coś schować? Przed sobą i przed Bogiem, pewnie, niczego nie schowasz. My co wieczór przychodzimy w to samo miejsce, siadamy na rozchwianej ławce i myślimy. Każdy o swoim. Powolutku przyswajamy ciężką naukę milczenia. Żeby zrozumieć jego głębię. Czasem restaurujemy z niebytu jakieś zapomniane wspomnienia. Nawet malujemy z nich akwarelowe obrazy. Wychodzą trochę rozmyte i zagadkowe. Ale jednocześnie realne i nierealne. Choć wspomnień zawsze więcej niż obrazów. Czasem bywa szkoda, że nikt, oprócz nas, ich nie widzi. Patrzymy na księżycową ścieżkę na wodzie – ona przyciąga do siebie: chodź, nie bój się! I naprawdę – po niej można chodzić i nie wpaść do wody. Trochę kręci się w głowie, ale to jakieś przyjemne zawroty głowy. A księżyc patrzy na nas. Długo, długo, jakby chciał poznać. Może dziwi go, że on się nie zmienił, a my się zmieniliśmy. Ja cicho nucę: Oj, księżycu, księżyczyku, srebrnolicy stróżu, czego strzeżesz ty? W końcu odrywasz oczy od ścieżki, wznosisz głowę w górę i mówisz: – O, jak on dzisiaj nadął policzki. – Aha, i okrągły, jak kadź – dodaję ja. – Pomyśl sobie, co za panisko! – Ależ jakie piękne panisko! – śmieję się. – Nie obrażaj mi księżyca! I umawiamy się nie obrażać księżyca. Chyba nic lepszego nie mamy teraz. Księżyc swoim spojrzeniem jakby wygładza fale, i tafla staje się równa i gładka. Jakby naciągnięta na krosno. Choć bierz i coś na niej wyszywaj. Naprawdę – nadchodzi pora, kiedy wystarczy jedna miska, jedna łyżka i jedna filiżanka. Ale zawsze będzie mało słońca i nieba. I wiatru, który hula na strychu chaty na tamtej wysepce. A potem łaskocze krawędź twojej dłoni. Choć może nie wystarczyć czasu postawić ostatnią kropkę w tym, co się pisze. Tę kropkę, której nikt, oprócz ciebie, nie postawi. Czasem wieczorem obok naszej ławki przechodzi młode małżeństwo. Kobieta brodzi w wodzie, a mężczyzna idzie brzegiem. Mała dziewczynka tupie między nimi tak, że pryskająca woda rozlatuje się na wszystkie strony. Raz po raz podnoszą tę dziewczynkę w górę, a ona się śmieje. Oni idą tak, jak kiedyś szliśmy my z naszą córką. I wyobrażam sobie, że to nasze dziecko. Że ono tupie między nami, pryskając na wszystkie strony wodą. I śmieje się tak, jak tylko ono potrafi. N i e p o w t o r z a l n i e. Każde dzieciątko śmieje się niepowtarzalnie. I tak, że nie można zapomnieć. Jak to było dawno! I jak niedawno: wyciągniesz rękę i... dotkniesz. A może i nie. Jeszcze nikt nie zdołał dotknąć wspomnienia ręką. Starość następuje nie wtedy, kiedy zaczyna coś boleć. Przez całe życie zawsze coś boli! Starość następuje wtedy, kiedy wszystko, co robiłeś wczoraj, staje się nieistotne, i ty mimowolnie o tym zapominasz. A nagle z głębin pamięci wypływa to, co było kiedyś. Dawno i daleko. I rozumiesz, że bez tego dawnego i dalekiego, twoje teraźniejsze – to nic. I reszta przyszłości, jeśli ona i będzie, też będzie niczym. Jeśli naprawdę lata po siedemdziesiątce – to dar Boga, to za co On mi je daje? Z Jego strony to zbyt wielkoduszne. On przecież wie, że często ja gdzieś dopiero po południu przypominam sobie: no tak, znowu się nie pomodliłam! A śniadać nie zapomniałam – wyrzucam sobie. I obiecuję jutro nie zapomnieć. Pomodlić się. Ale gdzie tam!.. Jutro ja znowu przypominam sobie coś dawnego i dalekiego, jakby było na odległość wyciągniętej ręki. Ojcze nasz, święć się imię Twoje... Chciałabym żyć na brzegu rzeki, gdzie jest tak cicho, że nawet zima podkrada się na paluszkach. Tam nic nie umiera. A zwłaszcza – marzenia. Ale to będzie dopiero wtedy, gdy my, wziąwszy się za ręce, pójdziemy do Kraju Dalekiego. Z dala od wnuków, dzieci, znajomych, tak zwanych przyjaciół i tak zwanych nieprzyjaciół. A przede wszystkim – od obojętnych. Wszyscy będą myśleć, żeśmy umarli. A my po prostu wzięliśmy się za ręce i poszliśmy. Czy polecieliśmy. I zauważą nas tam tylko ci, którzy nas kochali tutaj. Ich będzie nie tak znowu wielu. Bo tam wszystko się rozjaśnia. Oj księżycu-księżyczyku, Srebrnolicy stróżu, Czy spełnią się sny? Zaczną dzieci dorastać, Ukrainie pomagać, I spełnią się sny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Uczmy się przez lata nieść prawdziwą istotę…”

Znany ukraiński poeta Serhij Burłakow jest u progu swoich 85. urodzin. Cieszymy się, że twórczy zapał i siła go nie opuściły, o czym świadczą wiersze z przyszłej książki, które proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty”. Serhij BURŁAKOW, m. Dniepr *** Przyjmij komunię wolnością, rodaku, W bezprześwitną słabość nie wpadnij. Niech płonie, Niech pracuje gorąco Serce, Nieostygłe od biedy. Niech z niego sumienie nie ucieka, Nie cichnie płomień walki, Bo przecież ono nie jest zobojętniałym kamieniem I nie zgnilizną Ospałego bytu. Przyjmij komunię odwagą, Zaufaniem Do wszystkiego, co wyrosło z bieli, W rodzime słowo, Które płonie jak gwiazdy, Niespokojne serce połóż. *** I powstaje, jak dawniejsza jednokonność, Chód powolny radości i swarów, I otula niepewny spokój, I przygasa młodości żar. Czy są naprawdę prawdziwi jednolubni, Jednoosobnicy, Odwieczni jednakowi? Czy nie prowadzi ta droga do samozagłady, Do zniknięcia?.. A może i odwrotnie? A może nas zaprzęga jednodniowość, Mglistością owiana samotność, Która odmiata bieg życia szalony, – I obficie samotnością zakwitnie. *** Czas paradoksów. Rozbratania czas. Zawirowania myśli i egzaltacji. W nim to spojrzenie helleńskie zgasło – Czas dogadzania i chytrych akcji. Zawirowanie. Potępienie. Protest. I cichnięcie, Zamieranie bólu, I na wyzdrowień karkołomny test, I nadzieja na dobro i wolę. A czas, jak czas – Ni brzegu, ni końca, Jak przestrzeń – z bezmiaru w bezmiar. Nie posyłaj posła, czy gońca – Nie dogoni… Za wiecznością nie nadąży. *** Nie należy szukać, na kim wyładować urazę, Gorzką urazę, Pełną obraz, Demonstrować głupoty i władzę, Niejednoznaczny i nagły szał. Po co podnosić rodzinną burzę, Do innych kłótni dodając swoją? Nieprawością czarną żywą W rozpaczy ostrej na krawędzi. Krzyczeć? Po co? Lepiej pomilczeć. Wspomnieć najlepsze. Czyste i młode. Spójrz – w rzece bawią się, W niebie gra słońce złote. We wiosennym przeczuciu Lutowy dzień jeszcze nie ogrzał się miłością, Jeszcze hipochondria całe ciało obejmuje, Jeszcze wczesna odwilż nie tłumi bólu, Bo jeszcze w sile czuje się zima. Lecz gdzieś w głębinach Już wiosna nurtuje, Tulipanowym ostrzem chłód rozcina, I ruch ten wrażliwe ciało czuje, Jak ciepłą chwilę nad rzeką wiklina. I choć nie raz jeszcze pokryje się mgłą Drogi, parowy, drzewa i mosty, Wszystko to, co poczujemy z tobą, Do dni jasnych zdołamy donieść. Koło-Czas Wyobraża się Koło-Czas, Och i toczy się! Jak szalone. Wszystkich – milczał czy krzyczał – Cienko w pył zmiele. Może, przetrwa marmur Aten I krawędź piramidy, Troi biednej cień, I jaskiń stalagmity. Wyobraża się Koło-Czas – Potoczyło się aż za Ateny, Tylko oddźwięk został I w stepach utajnione miny. Wszystko zmieszało się, jak w lesie grzyby, Jak w niebie ptaki i chmury. Przelatują między nimi trumny, Przypada smutek do źdźbła… Przetoczyły się historii wały – Od Waregów aż w Greki. Ilu ludzi doszczętnie zmiotły W nieprzebudzoność daleką. *** Już myśli same siebie boją się – I nie pojmiesz: upadek czy wzlot. Galaktyki neutronami roją się, Zjada ozony ultrafiolet. Niesie się huk żywiołów geologicznych, Tajfunami buntuje ocean. Znak przestrogi z czasów pradawnych Na podniebny wypływa ekran. Ono i niegodziwie poruszać przeszłość, Bez litości… Ale, zapewne, w niej Odczuło serce, przewidywaniem czułe, Całą pełnię przyszłych przemian. Całą głębię zuchwałych przepowiedni, Całą nadzieję na zdrowy rozsądek, Gdzie jest wyraźna organika znaczeń, Gdzie z niebem jeszcze nie zerwano sojuszu. Wyważam istotę – Rozum dobrze, a cierpliwość lepiej, – Czasem słyszę Z niekłamanych ust. Niecierpliwość – rzecz niegodziwa, Z niecierpliwością w nicość się zerwę. Stał się stateczny. Nie tak gorący, Jak było w młodości, kiedyś. Wyważam istotę sercem widzącym, Sam sobie mówię: – Nie gotuj się. Szczerze znów nawołuję: – Uspokój się, droga. Ja przecież cierpię. Za duszą nie trzymam kamienia. Rodzona! Droga! Ja przecież cię kocham! Osiągnięcie nieosiągalnego Jak osiągnąć potęgę intuicji, Głębiny podświadomego poznać? Ni rozsądku nie starcza, Ni definicji, Choć wszystko już niby zmierzone stokroć I objawione na sąd ludzki… Rozważajcie! Potępiajcie! Czy pochwalajcie w pełni! Uczucie od przypadkowości rozkute Całą istotę swoją rozświetla do dna. Zdaje się, oto ona, miłości tajemnica, Z ust przelatuje na usta I znów znika, Jak zagadkowy ptak, Jak w chmurach niebieska jasność. Na srogim wyścigu Żyjemy na samym grzebieniu wydarzeń, Na przeciągach, na srogim wyścigu, Ty zaś, serduszko, wszystko wytrzymać zdołaj W niezaspokojonej życiowej bezsenności. Zdołaj pojąć całą radość istnienia, Cały przepych myślenia, Całą wysokość sumienia. I rozpoznać, gdzie głębia, gdzie muł, Gdzie pustokwiat, a gdzie płodna gałąź. I co leży wokół ciebie na rozdrożu, Co pochłania twoje święte wysiłki? Czy tworzenie, czy pusty gest? Czy zew woli, czy ślepa samowola? W objęciach wspomnienia Przychodzą młode lata na rozmowę Do siwych skroni serdecznie zapytać, Czy nie zapomniałeś, z jakiego wyszedłeś dworu, Przez jaką ty przeskoczyłeś groblę? Biedna głowo, my chcemy przypomnieć: Zły ten, Kto z pamięci starł Pociechy skromne ojcowskiej chaty, Gdzie jeszcze nie mówił radioeter, Gdzie nie świeciła dywanem podłoga, Gdzie piec gliniany był jak boży dar, Gdzie ratowała od biedy krówka, Gdzie zamiast światła – naftowy nagar. Gdzie nie wpadali w ślepą bezwolę, Pracowali w polu kto jak mógł – I te trudy, te nielekkie wysiłki Były realne – nie piękny mit. Lecz nie zgięli się. Biegli do roboty, Do wialni na słonecznym klepisku. Nas bawiły te ziemskie troski W porze żniw, oczywiście, nielekkiej. Płodź się i bujaj, siło młoda Żarliwa namiętność podbija sumienie – Nie w stanie ustać Gorąca kobieca płeć. Zamknąć się? To nie życie, a gnicie, Ależ i namiętności, Jak popiół od ognisk. Żyjmy, żyjmy, Jak nam każe natura, Jak bezkońcowa wieczność spowiada. Bez delikatnego pyłku nie będzie owocu – Płodź się i bujaj, Siło młoda! Miłość – jak błysk Miłość nas rozbierała bezwstydnie – Ona otwarta, jak jeziorna tafla, Soczysta, jak winogronowe grono, Jak jasnooka kryształowa ściana. Ona, jak błysk, Dokąd wiatr wieje – tam i gnie się, Potem wyrasta, Jak wyczekanie, Jak nadzieja serca, Jak pokryta kwiatem wiosenna warstwa. Ona bywa otwarta i ciemnawa, Wesoła i groźna, dobra i zła, Ona naprzemienna, niczym sława, Co okruchy dóbr zmiata ze stołu. *** Ile w naszym słowie porównań, Ile przeobrażeń i wyobrażeń, Ile wysokości i ile zdrobnień, Ile zrywów, ile wilczych dołów. Wszystko należy w porę przeżyć, W myśli przetopić, ożywić, My przecież nie twardogłowe monolity – My cienka, ale niezawodna nić. Pamięć pokoleń i bystrość oka, Wieszczy głos, dobrotliwy ton. W nim żyje gorąca myśl proroka, Życiodajna moc kobiecych łon. Rozumna granica Słowiańszczyzno! – jaki wzniosły huk, jaki szeroki i mistycznie ciemny. Łesia Ukrainka Tu jest wszystko: I mistyka, i rozsądek. Ironia, Wzniosłości nadzieja, I myśli zupełnie tu nie ma wędzideł – Ona nie mści się, Ona święcie działa. Zdawałoby się, Powstało na jawie I akcent wyjawiony… Lecz znów ja sprawdzam się. Ja działam. Ja żyję – I zachowuję istotę swoją spadkową. A ciemności?.. Lecz jakoś ich nie ma. One do słońca gonią od wieków. Na pół podzielone i światło, i mrok, I kto postawi określający kamień milowy? Na brzegach smutnych istnienia, Na bezkońcowym klepisku ludzkim, Niełatwo – nie! – znaleźć rozumną granicę, Rozwiewając wniwecz Ciężkie zmęczenie. *** Pod każdym słowem jest swoje podłoże, Swoja podstawa, swój osobny czar, W nim zagadka dźwiękowa obecna – i ciała jego nie można niszczyć. Bo w każde włożyła istotę swą pramatka. Z Polesiem, stepem, promieniem Karpat. Umiejmy każde słowo szanować, Gdy w nim kwitnie boża łaska. Gdy ono porannym słońcem wschodzi, Obfitym zielem obfituje spod śniegów. I grzeszne ciało miłością uszlachetnia, Zuchwałym szczęściem świeci spod brwi. – Dzień dobry! – słyszę I raduję się sercem, I odstępuje smutek i marność, I dane nam jest, niczym spowiedź, wszystko to, jak objawienie, – na wszystkie lata. *** Szarpie duszę tyrania Czasu. Pora pośpiechu… Potężny Słońcochód Wieki wlewa w niebieską czaszę – Przychówek dyktuje, Świadczy nieurodzaj. Oblicze świata zmienia co chwila, Wyłuszcza z przeszłości przyszłość. Swój czas odmierza owad w życie I pierwszym krokiem waży dziecię. Czegóż go tak bardzo nie wystarcza Dopełnić wszystko i do podstaw dojść? Ten na puste rozrywki czas swój zmarnował, A tamten nie zdążył dotrzeć do celu. I myślisz: kto napełnia czaszę czasu, Kto ruch mu i wymiary daje? Na to on ma pewnie myśl własną: Nie będzie tak, jak dzisiaj jest. Srebrny zew rzek Jak chronić mi mam naszą uzdrawiającą wodę, Żebyście nie wyschły, nie zmieniały koryta, Żeby w waszych wodach niebo nie zgęstniało, Żebym z waszych wód pił piękno i wolność. Mykoła Winhranowski Słyszę głos Dniepru spod rozłożystej chmury, Słyszę głos Dońca, Słyszę głos Samary, A także głos Suły, Żałosny zew Dunaju, I ogień Sułymy, Co progi pokonuje. Zapowiednia Oril, Przelewy Ingułu, Pradawna Trypil Rodzi radość i tęsknotę. Wyschły Bazawłuk, Lecz nie wyschła nadzieja Od niewolniczych mąk, Od szczodrości Makowija, Bystro Cisa płynie, Słychać głos Horynia… Nie ściąć mieczem Tego, co dane Ukrainie. Słychać głos Saszy Na łąkach, nad Desną. Och i los ciężki! Opowity łzą. Tyś kochał te rzeki, Nimi marzył, Mykoło. Wszystkie puste gadki Już teraz do niczego. Niech uzdrawiające piękno Kwitnie w sercu wolności, Niech miłość nie gaśnie… O święte nasze wody! Z niekłamanych ust Jakie piwo nawarzyli, takie piwo i pijcie. Z ludowego Tutaj nieuczony uczonego nauczy, Przeciętny przetnie mędrca, Który nie wie, co ludzi boli, Nie wie, z jakiego wyłazł mułu. Nie uciec od oka prostoty, Od celnego słówka, Ludzkiego sądu. Uczmy się przez wszystkie lata nieść Prawdziwą istotę… A nie pustą obłudę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Od słowa do serca

Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, Kijów. Rozwiązanie zagadki fenomenu odnowy ukraińskiego Parnasu poprzez dorobek poetycki Wasyla Kujbidy dają przede wszystkim utwory poety, których zrozumienie odsłania decydujące czynniki i przesłanki jego formowania się. Potężną siłą, która wyniosła autora w sferę poetyckiego postrzegania świata, okazał się psychologiczny archetyp autora: otwarte postrzeganie ludzi i zdarzeń, odczuwanie dotykiem i smakiem czasu i przestrzeni, zdolność odczuwania – na poziomie zmaterializowania – ruchu przemian i przeobrażeń wszystkiego w otoczeniu. I chociaż autor o czasie powie: Ja go / Nie widzę, / Nie słyszę, / Nie czuję / Smakiem / Ani dotykiem, / A znaczy, / Nigdzie / Nie spotykam się z nim („Czas”), to jednak czas należy do decydujących konceptów całej twórczości poety. Jako ważny składnik psychoarchetypu Wasyla Kujbidy ujawnia się wyraźna matryca moralno-etyczna, którą przesiąknięta jest jego codzienna działalność w różnych sferach; te zasady uniemożliwiają choćby słaby cień kontemplacyjnego sybarytyzmu czy słowolejstwa. To człowiek-ruch, niezwykle energicznie działający i jednocześnie zdolny do spokojnie-rozważnego, filozoficznie uogólniającego namysłu nad zmiennymi zewnętrznymi zdarzeniami, namysłu z unikalnej wysokości przeżytego. Wasyl Kujbida przenosi w poetyckie rzeźbione słowo całego siebie, swoje przelewy odczuć, swoje nastrojowe przeobrażenia, migotanie czasu i nieustającej codzienności, czym czyni tekst każdej poezji niepowtarzalnym. Jako poeta Wasyl Kujbida wyrastał w słowie, w polu siłowym ukraińskiej przestrzeni językowo-kulturowej, chociaż przyszedł na ten świat w nieprzeniknionym mroku wiecznego lodu i bezkresnych śniegów sowieckich obozów koncentracyjnych dalekiej północy. Jednak ciepło i siła matczynego ukraińskiego słowa, jej talent prawdziwej ludowej poetki zachowały błogosławiony ogień ukraińskości w dziecięcej duszy, ogrzały i obroniły przed niszczycielską zmarzliną życia „za sowietów”, uformowały nie tylko krzemienną wytrwałość charakteru, zdolność do prostego stania, ale i głębokie oddanie idei narodowej – bezalternatywnemu ukraińskocentryzmowi, subtelne wyczucie głębi i wewnętrznej potęgi ukraińskiego słowa, jego treściowego, emocjonalnego i estetycznego wypełnienia. Z czasem, uświadamiając sobie losowy wpływ matki Kateryny Mandryk-Kujbidy (26 maja 1927 – 14 marca 2004) na swoje obywatelskie i duchowe wzrastanie, poeta w przedmowie do zbioru jej wierszy „Błogosław ogniem” (Lwów, 2010) krótko podsumował: Mama wychowywała mnie na Ukraińca. Wychowywała swoim życiem, swoimi wyszywankami i pieśniami, opowieściami i przypowieściami. Mama stworzyła mnie takim, jakim jestem, i wyprowadziła na drogę, którą idę. <…> Ja jej nie po prostu kochałem. Boga i Ukrainę postrzegałem przez mamę. Ona budowała świat we mnie, dawała klucze do rozumienia świata zewnętrznego. Dodajmy, że nie tylko moralne zasady codziennego bytu, ale i werbalną formę życia – język, szeroką przestrzeń ludowej pieśni i tradycyjnej kultury – przyszły poeta wyniósł z ojczystego domu, przejął od matki. Od rodzinnego ogniska ogień twórczości słownej ogrzewał serce i stopniowo przybliżał do realizacji poetyckiego fenomenu Wasyla Kujbidy, który miał już za plecami bogate doświadczenie życiowe, różne udane profesjonalne samorealizacje, uznanie społeczne i wagę polityczną. Jednak nieodparta siła słowa, nieustępliwy nurt poznania jego tajemnic i pragnienie utrwalenia swoich odczuć świata i swoich interpretacji świata – wyłoniły się różnorodnymi pod względem formy, ekspresji i treści tekstami poetyckimi. Słowo poezji Wasyla Kujbidy – to ogromna przestrzeń indywidualnego odczuwania świata, treściowo i asocjacyjnie wypełniona, przestrzeń z niepowtarzalną wewnętrzną architektoniką. Autorskie konstruowanie tekstu przypomina łączenie wież-obrazów i ostrych podniebnych szczytów połączeń słownych, szeregów epitetów, metafor, które zapadają w pamięć-świadomość surowymi rozłożystymi liniami, harmonijnymi nieobciążającymi ozdobami. Objąć wzrokiem poetycką budowę poezji Wasyla Kujbidy jest po prostu nierealne. Bo od jednej poezji do drugiej zmieniają się światłocienie myśli i ocen, zmieniają się kontury semantyki słowa, a połączenia słowne grają wcześniej nieznanymi obliczami. Lecz w kalejdoskopie, migotaniu związków i asocjacji treściowy i emocjonalno-ekspresyjny zespół słowa, całościowych tekstów nie niszczy się, zachowuje swoje wypełnienie. Świat poezji Wasyla Kujbidy jest dość skomplikowany i treściowo nasycony. Wejść w niego – oznacza poddać się polu siłowemu obrazów, rejestrów, zadanych przez autora, podzielić z nim namysł nad miriadami skomplikowanych życiowych i wiecznych problemów filozoficznych, poruszonych w utworach. Czytelnika nie wypuszcza poezja Wasyla Kujbidy: utrzymują nie tylko myśli autora, ich nieoczekiwane zwroty, ale i niezwykłe, nietrywialne myślenie językowe, w którym zwykłe, dobrze znane słowa, wyrażenia z codziennego (profanicznego) użycia słownego nabierają innych, niecodziennych, nierzadko sakralnych treści. I granice tych treści są nakreślone nie zawsze sztywno i ostatecznie, co otwiera perspektywę dookreślenia przez czytelnika znaczenia słowa, frazy czy całego tekstu. Słowo u Wasyla Kujbidy to nie tylko instrument, dzięki któremu autor odnajduje siebie w przestrzeni języka, chwytając i zatrzymując chwilę w jej treściowej płynności. Przy tym ani zadany rytm poezji, ani rym nie krępują znaczeniowej płynności, przeobrażeń słowa, nie ograniczają jego otwartości na nową symfonizację – nowe związki dla wykształcenia nowej, nierzadko niezwykłej myśli. Słowo żywe, sprężyste, pulsujące... W poezjach Wasyla Kujbidy wyrosło ono na równoprawnego bohatera z wyraźnymi charakterystykami, określeniami: Wyjmę z kieszeni słowa / I, wiążąc je sznurkami / W długi sznur, / Rzucę na wiatr; / Dowiem się, / Czy przyjmie je niebo („Wyjmę z kieszeni słowa”); / Jeszcze sensy są. Trzeba ich poszukać. Słowa pokażą kierunek czasu („W październikowy dzień…”); / A czas płynie, chociaż go nie widać, / Tylko słowa, i pamięć, i wiatry („Przyjmij mnie”); Dzwonią skostniałe światy, które każdego dnia rodziło Słowo („Kwitnij, mój świecie…”). Autor wyodrębnia i podkreśla wzniosłość słowa wiary: twoja moc wcielona w słowo; daj matce wcielonego słowa itd.; zachwycają go „niewidzialne” i „niesłyszane” słowa (do słów, których nie widać i nie słychać; lato i jesień już nie były słowne; milczy pustka; niesłyszane słowa; przemilczane słowo); wyzbiera słowa (zbieram słowa, rozrzucone po suchym lądzie), uczłowiecza je, czyni zdolnymi do przemian na podobieństwo człowieka (siwieją noce jarzębinowe, słowa siwieją dalekowzroczne; słowa mają także kolor; słowa przeistaczają się w kolory). Nieprzypadkowo, opanowując planetę słowa, poeta nadał wymowny tytuł książce swoich poezji (z równoległymi ormiańskimi przekładami) „Tajemnica słowa” (2021). Cechą znamienną poezji Wasyla Kujbidy jest tworzenie nowych słów. Neologizmy łatwo poddają się dekodowaniu, są odbierane jako naturalny element poetyckiego ładu słownego. Autor wprowadza do tekstów własne neologizmy: hirkotno (gorzko), wykrakuje, uhlybaje ‘wchodzi głęboko’, poczez ‘zniknął’, marnotnist’ ‘marność’, ozwuczcza (brzmienie), zahłada ‘zagłada’, prychylyszcze ‘schronienie’, natoma ‘zmęczenie’, słowowydych (słowowydech) itd. A jednak nie odczuwa się nadmiernego nasycenia tekstów neologizmami, których obecność tradycyjnie uważano za oznakę nowoczesności poezji. Teza ta, choć należy do często cytowanych, nie jest jednak do końca przekonująca, ponieważ, jak świadczy historia języka, dorobkiem i prawdziwą ozdobą języka literackiego od Szewczenki do dziś, nawet w sferze wypowiedzi poetyckiej, stały się tylko poszczególne autorskie neologizmy, które przetrwały próbę czasu, a zdecydowana większość pozostała niezapytanym dorobkiem ich twórców (niejednokrotnie kute neologizmy przyspieszały zapomnienie takich tekstów!). Autor okazał się wirtuozem symfonicznej neologii – formowania niezwykłych połączeń słownych z wyraźnie oszlifowanymi nowymi znaczeniami. Niemal każda poezja zawiera oryginalne związki frazeologiczne, zwroty, które odtwarzają sytuacje i psychoemocjonalne chwile bytu autora. W oswajaniu przestrzeni słowa powstały liczne niezwykłe połączenia: hlewka pamjat’ (lepka pamięć) (na tle typowego ogólnojęzykowego hlewkyj chlib ‘zakalasty chleb’); niespokij mowczannjam perehoriw (niepokój wypalił się milczeniem); mowczannia narizuje hołos witriw (milczenie nacina głos wiatrów); mow pamjati rozhornutoji zshytky (jakby rozłożone zeszyty pamięci); nemow czekannia oseni rude (jakby rude czekanie jesieni); widszaruwalysja dumky widlunnjam czasu (odwarstwiły się myśli echem czasu); niespokij wysne zi słowamy (niepokój wisi ze słowami); rozkładajuczy Wseswit na podyw (rozkładając Wszechświat na zdziwienie); strumyt’ [czas] u rusłyszczi wikiw (strumieniuje [czas] w korycie wieków); stikaje czas powoli / po hillju (ścieka czas powoli / po gałęziach); spływaje swicza tonkosłozo żurboju (spływa świeca cienkołzawo żalem); snihowiji nud’hy (śnieżyce nudy); rozmokli duszi i dorohy / osamotiły bez mety (rozmokłe dusze i drogi / osamotniały bez celu); swit nudnyj wsmikajeťsja sołono (świat nudny uśmiecha się słono) itd. Podobnych niezwykłych połączeń słownych autor stworzył setki, a każde z nich rozsuwa zwyczajowe granice ustalonej syntagmatyki słowa i, odpowiednio, jego ustalonej semantyki. Odważna i jednocześnie estetycznie wyrazista oraz znaczeniowo celowa symfonizacja zewnętrznie odległych pod względem znaczenia słów jest jednym z silnych przejawów niepowtarzalnego poetyckiego myślenia Wasyla Kujbidy. Zewnętrzna forma – dobór słów, gra słowami, ład słowny – są podporządkowane wcieleniu zamysłu autora, który może być odtworzony nie w pełni. W takich przypadkach dokładne dekodowanie treści utworu zakłada zaangażowanie dodatkowej pozatekstowej informacji. Taką wydała nam się sytuacja z wierszem, w którym odwołanie do atrybutu śnieg wymaga wyjaśnienia: Pogłębiły się wody, czasy zmalały, Siebieś poczuł winowajcą. Że znów zimne śniegi zbielały W każdej wspomnienia cząstce. Nieprzytulnie się stało, zmieszał się mrok I czymś obciążone dźwięki: Tobie nie udało się ani słowa pojąć Z tego związku. A pamięć lepka obrastała śniegami, Śniegi gorzkniały co chwila, Stawały się cząstką farsy czy dramatu W mrok zawiłe. I ty odbity w pamięci śniegiem W czyimś niedobrym oku, Powoli niepowstrzymanie przejmujesz się śmiechem W tym potoku. Już pierwszy wers wiersza – wyraźna antyteza pogłębiły się – zmalały – daje filozoficznie uogólniony start w postrzeganiu dalszego tekstu, a związek frazeologiczny śniegi zbielały wiąże z długą tradycją jej użycia jako formuły folklorystycznej nie tylko w pieśni ludowej, ale i w dyskursie artystycznym (wykorzystali O. Honczar, B. Olijnyk, I. Dracz, A. Kaczan, H. Pahuťak, M. Strelbyćkyj i inni, a M. Syrotjuk wyniósł ją do tytułu swojej powieści). W poezji „Dawno to było: kiedy gór jeszcze nie było” (książka „Przestrzeń przeistoczeń”, 2013) Wasyl Kujbida odtworzył z pamięci dramatyczną sytuację, kiedy jako mały chłopiec wraz z młodszym bratem o mało nie zginął w głębokim śniegu w srogi mróz w dalekim syberyjskim obozie więziennym. Wspomniany tekst „Dawno to było” odkrywa, dlaczego w przytoczonym wyżej wierszu umotywowane są związki frazeologiczne pamięć lepka obrastała śniegami i dlaczego narrator jest odbity w pamięci śniegiem, a śniegi gorzkniały co chwila, dlaczego bohater poczuł się winowajcą… Te poezje przekonująco demonstrują wrastanie głęboko prywatnego, indywidualnego w ogólnoludzkie, zespolenie i nierozdzielność w poetyckim postrzeganiu świata tego, co osobne i ogólne. Autora niepokoi współczesne zmaleienie (i zmniejszenie!) czasu, co nawraca do uciążliwych wspomnień o lodowatym zagrożeniu bezkresnych przestrzeni śniegów, które zbielały. Odwołanie Wasyla Kujbidy do obrazu matki – to jeden z wiodących tematów całej twórczości, a nie tylko zbioru „Migotanie”: to nie są zdawkowe wzmianki-uogólnienia, a rozwinięte, znaczeniowo i emocjonalnie pojemne, wypełnione, powiązane z węzełkami pamięci poety. To osobna przestrzeń, mało dostępna dla innych w wielu szczegółach. Literatura światowa od dawna przekształciła pojęcie Matka w bazowy koncept, którego tekstowe wcielenie jest zdumiewająco wariantywne, odnawiane od tekstu do tekstu i zawsze współczesne. Jednocześnie łatwo zauważyć stałe integralne cechy, właściwe różnym autorom i różnym epokom. Jedną ze stałych jest wyraźne oddzielenie świata sakralnego (Matka Boża) i świata ludzkiego (rodzona matka); oba obrazy autor rozumie głęboko zmysłowo, znajdując odpowiednie środki wcielenia. Obraz Matki Bożej, kanonizowany przez chrześcijańską i ludową tradycję (od czego odstąpić zawsze ryzykownie!), pozostaje potężnym emocjonalnym impulsem w postrzeganiu i ocenie wszystkiego, co istnieje, nadzieją na oczekiwane zmiany (Raduj się, okradziona ruino / Z opustoszałą duszą. / Urodziła się ta, która kraj / Uratuje siłą swoją. – „Raduj się, raduj się, raduj się, narodzie”). W wielu poezjach w kontekstach ze słowem-konceptem matka autor prowadzi czytelników do postaci rodzonej matki Kateryny Mandryk-Kujbidy – prawdziwej Ukrainki o krzemiennej twardości ducha i nieugiętości przekonań, która przetrwała i wytrzymała nieludzkie tortury sowieckich obozów koncentracyjnych, zachowała w sercu Ukrainę, język ojczysty, oszlifowała i rozwinęła talent poetycki – naturalne wyczucie głębi słowa ludowego. Wszechpotężny system represyjny okazał się bezsilny w konfrontacji z oddaniem ideałom wolnej Ukrainy, której obraz wywyższał, wzmacniał i rozgrzewał Ukraińców w najsroższe mrozy niekończących się zim długich lat zesłań. Dialog z matką – szczery i przejmująco szczery – pojawia się w wielu poezjach: Mamo, mamo, jak ten świat zmalał, A czasy zgęstniały do kropli, I mnie dziś brakuje słów, Żeby Wam odpokutować winy. Takie zwroty, w sposób naturalny, wynoszą Imiona poetów i prozaików, którzy dotarli do czytelników ze swoimi utworami w latach swojej dojrzałości, nierzadko kojarzą się z punktem zwrotnym w ich losie, czasem – gwałtownym i w czymś niezwykłym. Imię znanego dziś poety Wasyla Kujbidy przez dziesięciolecia było tak samo ściśle związane z sferami pozaliterackimi: postrzegano go i ceniono przede wszystkim w kontekście burzliwej działalności politycznej i społecznej niepodległej Ukrainy, w nierozerwalnym związku z awangardą jej polityków, z efektywnymi i zauważalnymi w społeczeństwie praktykami politycznymi. Pojawienie się zaś jego utworów poetyckich czytelnicy przyjęli przychylnie: ich pozytywne refleksje, pochlebna krytyka literaturoznawców, tłumaczenia na inne języki, publiczne dyskusje nad wydaniami – taka oprawa książek Wasyla Kujbidy nie pozostawia miejsca na wątpliwości co do prawomocnego wejścia tego poety do współczesnej literatury ukraińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na powierzchnię pamięci szczególne markery-detale, jak choćby obraz mamy wiśni: Znów stanęły wiśnie na porze, Przez Ciebie przesadzone wiosną, I czernieje cisza w górze, Przesiąknięta gorzką spowiedzią. („Mamo, mamo, jak ten świat zmalał”); albo rodzinnego domu, w którym nie ma już matki: Niestety, nie spotkam Cię na obejściu, W cichej izbie również nie zobaczę, I nie otrzymawszy żadnej wieści, Zgubię się w tłumie możliwych interpretacji („Spojrzenie zakołysze się w twardym powietrzu”). Utrata Matki, kiedy różnobarwność świata nagle zwinęła się w jeden czarny kolor, na zawsze pozostaje głęboką raną serca: Dzień wypełniło po brzegi Czarne słońce w drodze. Stało się czarnym słowem „śmierć” Na progu ojcowskiego domu. W tekście wiersza „Dzień wypełniło po brzegi” celowo wprowadzono połączenia czarny wiatr, i czarno czarny padał śnieg, i czarny lud w czarnej ciszy, które przez takie nasycenie pochodnymi od słowa czarny nabrały głęboko tragicznego brzmienia. Utrata matki była dla poety niewyobrażalną próbą. Nazywając sytuację czarną jednostajnością i nawet unikając bezpośredniego nazwania, poeta powiedział o odejściu Matki w wieczność peryfrastycznym określeniem Piwne oczy jej / Nie zobaczę już nigdy. Naturalnie, taka poezja, mimo minorowego nastrojowego obciążenia, zachowuje przyciągającą siłę dzięki szczerości i głębi uczuć. Poczucie czarnej goryczy nieodwracalnej straty rodzonej matki zawsze głęboko wzrusza czytelnika. Gdybyśmy spróbowali sporządzić rejestr warunkowo określonych tematycznych rejestrów poezji Wasyla Kujbidy, otrzymalibyśmy dość szeroką listę obiektów, o których myśli autor, na które reaguje i które ocenia; wiele z nich powtarza się w różnych utworach, jest przemyślanych w różnych związkach i z różnych punktów widzenia. Zapada w pamięć zarówno tematyczna szerokość, jak i przemiana wszystkiego – materialnego, widzialnego czy abstrakcyjnego, wyobrażonego – w żywe podmioty działania poetyckiego. I w tym wszystkoożywionym świecie autor czuje się naturalnie i swobodnie. Szczególną wartością poezji Wasyla Kujbidy jest wyrazistość i jasne określenie moralnych stanowisk autora, wyrażanych szczerze i ufnie, bez mentorstwa i dydaktyzmu: Pora przebaczać, bo słońce już pachnie jesienią. Pora świętować, bo wkrótce już granice, Które przekroczywszy, i radość, i tęsknota przeminą, Zrównawszy twoje błędy i cudze winy. Pójdziesz samotnie, żaden już okrzyk nie zatrzyma, Żadna przyczyna nie posadzi za biały obrus. Pora świętować, pogardziwszy przekleństwem i klinami. Pora przebaczać, jak Jezus przebaczył zabójcom. („Pora przebaczać…”). Sformułowane przez autora liczne pytania, oceny, pozornie przypadkowe refleksje w ich migotaniu – wszystko to są ważne kroki w kształtowaniu wspólnej platformy filozoficznej, która świadczy o wysokiej odpowiedzialności obywatelskiej wobec człowieka, czasu, bytu, odpowiedzialności, która przeczy obojętności. Poeta konsekwentnie stara się chronić świadomość czytelnika przed niszczycielskim wirusem obojętności, nieraz zwraca na to uwagę, pytając: Jakimi drogami chodzi obojętność?, podkreślając, że obojętność niczego nie może nauczyć. / Nie ma ani koloru, ani zapachu. I to właśnie bezcielesność i nicość obojętności, jej niszczycielska beznadziejność wywołuje przestrogę i sprzeciw. Poezje Wasyla Kujbidy skłaniają do powolnego czytania i ponownego, wielokrotnego czytania, przede wszystkim z potrzeby pełniejszego odczytania głębokich znaczeń poszczególnych obrazów, połączeń słownych, całego tekstu, by zrozumieć złożoną mozaikę nastrojów autora, uświadomić sobie przeobrażenia w czasie, w przestrzeni, stałe dążenia ku wyższemu i godnemu, by prowadzić dialog z Poetą. Wybrana przez autora stylistyka migotania, kalejdoskopowej zmienności-ulotności nie niszczy, a jedynie uwydatnia i wzmacnia wartościowe podstawy bytu, opierając się na których, człowiek nie rozpływa się w czasie i nie gubi swojego śladu na drogach wieczności…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dni Szewczenkowskie na Uniwersytecie Szewczenki

Dni Szewczenkowskie 2023 roku Kijowski Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki przeprowadził w trudnych warunkach wojny z Federacją Rosyjską. Zaplanowana w ubiegłym roku konferencja nie odbyła się z powodu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji. Wtedy rektor KNU profesor Wołodymyr Buhrow wraz z kolegami uczcili pamięć Kobziarza, składając kwiaty pod jego pomnikiem. A już rok później Uniwersytet, który ani jednego dnia w czasie wojny nie zaprzestał działalności, przeprowadził uroczyste wydarzenia. Oksana SLIPUSZKO, profesor, kierowniczka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki, Bohdana SACHNO, dyrektorka Ogólnoukraińskiego centrum naukowo-dydaktycznego szewczenkoznawstwa Dni Szewczenkowskie na Uniwersytecie Szewczenki potwierdziły wzmożoną uwagę społeczności naukowej wobec postaci i twórczości Kobziarza w czasie wojny, co po raz kolejny dowodzi znaczenia jego słowa i czynu dla umocnienia i rozwoju niepodległej Ukrainy. W ciągu lutego i marca katedra historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej oraz Ogólnoukraińskie Centrum Szewczenkoznawstwa Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii (INDF) prowadziły w sieci Facebook maraton pod hasztagiem #SzewczenkiwFront. Studenci czytali wiersze Kobziarza i nagrywali kompozycje wideo. Uroczystości rozpoczęły się 8 marca w Salonie Artystycznym Głównego Gmachu Uniwersytetu prezentacją unikalnej książki „Muzyczna Szewczenkiana kompozytorów ukraińskich”, która ujrzała światło dzienne dzięki wsparciu rektora Wołodymyra Buhrowa. Książka prezentuje twórczość 373 ukraińskich kompozytorów, którzy pracowali z dziedzictwem twórczym Kobziarza w różnych gatunkach, w szczególności operze, balecie, kantatach, oratoriach, symfoniach, kompozycjach fortepianowych, romansach, pieśniach solowych, chóralnych utworach duchowych. Sala była wypełniona, a w jej murach rozbrzmiewała niezrównana muzyka. 9 marca społeczność uniwersytecka na czele z rektorem złożyła kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki. Podsumowaniem tegorocznych uroczystości stała się przeprowadzona 10 marca w murach Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Współczesne szewczenkoznawstwo: dyskursy multidyscyplinarne”. Współorganizatorami konferencji wraz z KNU imienia T. Szewczenki wystąpiły Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w szczególności katedry ukrainistyki. Łącznie w konferencji wzięło udział 125 prelegentów z 29 placówek edukacyjnych i naukowych Ukrainy oraz zagranicy, w tym 49 uczestników z innych uniwersytetów Ukrainy oraz 10 zagranicznych prelegentów z 7 zagranicznych uczelni (Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Lubelskiego (Polska), Uniwersytetu w Salerno (Włochy), Tbiliskiego Uniwersytetu Państwowego (Gruzja), Uniwersytetu Północno-Zachodniego (Chiny), Uniwersytetu Kansas (USA)). Z przemówieniem powitalnym z okazji 209. rocznicy urodzin Kobziarza wystąpił dyrektor Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki profesor Hryhorij Semeniuk. Zaznaczył on, że Ukraińcy w najtrudniejszych czasach istnienia historycznego zwracali się do „duchowego dorobku swojego geniusza”, ponieważ „właśnie narodowa i polityczna samodzielność Ukrainy była głównym i niezmiennym ideałem Szewczenki przez cały okres jego twórczości, całego jego życia”. Profesor Semeniuk podkreślił niezmienność imperialnego, wyższościowego stosunku moskiewskich, a obecnie rosyjskich carów-prezydentów wobec Ukrainy. Jednym z jego przejawów jest zażarta nienawiść do nieśmiertelnej sławy Tarasa Szewczenki, który nawet w 209. rocznicę urodzin doczekał się rakietowego ostrzału Ojczyzny. Jednak, jak jest przekonany Hryhorij Fokowycz, zbrodnicze działania Rosji nie demoralizują, a wręcz przeciwnie – „konsolidują naród, jeszcze aktywniej mobilizują nas do walki z odwiecznym wrogiem”. Jako następny głos zabrał rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki profesor Wołodymyr Buhrow. Powitał on zebranych z powodu tego, że w tak trudnych czasach społeczność ukraińska jednoczy się wokół Tarasa Szewczenki. Wołodymyr Anatolijowycz podkreślił, że obecna konferencja, oprócz treści naukowej i praktycznej, ma głęboki charakter symboliczny, ponieważ „postać Tarasa Szewczenki jest kręgosłupem naszej idei narodowej”. Otwórzcie dowolną stronę „Kobziarza” – a znajdziecie tam odpowiedzi na wszystkie pytania, które niepokoją Ukraińców, radzi mówca. Jednocześnie, podkreśla rektor, nie mamy jeszcze całościowego wyobrażenia o ukraińskich współrzędnych, które były zakładane w osi mentalnej geniuszy, proroków naszego narodu – Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki. Rektor wyraził również wdzięczność INDF za organizację wydarzenia o takiej skali oraz szacunek dla niezłomności pracowników instytutu, którzy po rakietowym ostrzale centrum stolicy 10 października 2022 roku, w wyniku którego ucierpiał gmach filologiczny, zdołali tak szybko przywrócić i ustabilizować efektywną pracę. Wybrzmiało wideo-powitanie od profesora katedry języków i literatur słowiańskich i eurazjatyckich Uniwersytetu Kansas, pierwszego wiceprezesa i delegata Światowej Rady Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki w USA, przewodniczącego kolegium redakcyjnego zbioru „Studia Szewczenkowskie” Witalija Czerneckiego. Wyraził on podziw dla niezłomności ukraińskich filologów i szewczenkowców w trudnym czasie wojennym. Indywidualną wizję fenomenu Kobziarza przedstawiła pisarka, tłumaczka, działaczka społeczna, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki z 2022 roku Tamara Horiha Zernia. Zaznaczyła ona, że „wierzyć, pisać i tworzyć w czasach Szewczenki było trudno. Ale Taras Hryhorowycz był i pozostaje tym, który rozmawiał i rozmawia bezpośrednio z Bogiem i z Ukraińcami. Odczuwał i wcielał wszystko w Słowie”. Pani Tamara podkreśliła, że znaczenia Szewczenki dla Ukrainy nie da się przecenić, ponieważ on „jako pierwszy powiedział Ukraińcom o ich wyjątkowości i prawach, nie zważając na imperium tamtych czasów. Złamał stereotypy o Ukraińcach, dlatego dzisiaj niedopuszczalne jest dla nas czyjekolwiek jarzmo. Jesteśmy wolni, niepodlegli i niezłomni”. Referat naukowy profesora katedry filologii słowiańskiej wydziału studiów humanistycznych Uniwersytetu w Salerno (Włochy) Salvatore Del Gaudio był poświęcony przekładom liryki Szewczenki na język włoski. We Włoszech utwory Kobziarza stały się dostępne dla ogółu od 2012 roku dzięki przekładom Oksany Pachlowskiej i Giovanny Brogi. Kierownik katedry ukrainistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu profesor Jarosław Poliszczuk w wystąpieniu na posiedzeniu plenarnym mówił o patosie i wyobcowaniu jako retorycznej formule ostatnich poezji Tarasa Szewczenki. Profesor katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego Walentyna Sobol wystąpiła ze swoją doktorantką Kamilą Brodowską. Badaczki opowiedziały o recepcji Tarasa Szewczenki w Polsce. Główny kustosz zbiorów Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Julia Szyłenko opowiedziała o osobliwościach cyfrowej interpretacji dziedzictwa szewczenkowskiego jako bazy informacyjnej dla jego pogłębionego badania. Kierownik katedry polonistyki, profesor, akademik NAN Ukrainy Rostysław Radyszewski mówił o M. Laslo-Cuciuc jako badaczce twórczości Kobziarza. Docent katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Switłana Zadorożna wystąpiła z referatem naukowym o nowoczesnej recepcji twórczości T. Szewczenki. Wybrzmiało również wystąpienie studentki INDF Sofii Pietkowej o miastach, miejscowościach i obiektach geograficznych w twórczości T. Szewczenki. Po posiedzeniu plenarnym uczestnicy konferencji kontynuowali pracę w ramach sekcji i okrągłych stołów. Łącznie pracowało dziewięć sekcji poświęconych różnym problemom naukowym współczesnego szewczenkoznawstwa oraz dwa okrągłe stoły. Na podstawie materiałów konferencyjnych zostanie wydany zbiór prac naukowych „Studia Szewczenkowskie”. W 2024 roku Ukraina i świat będą obchodzić 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Wierzymy, że będzie to już po Zwycięstwie Ukrainy nad FR. I te obchody muszą wybrzmieć na szczeblu ogólnopaństwowym. Kobziarz swoim słowem i czynem jednoczy Ukrainę, czyni ją silną i niepodległą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wydając mój utwór „Burzą walczyła wrzała”, w którym przedstawiono udział nastolatka w wydarzeniach walki UPA, napisał o nim recenzję w „Literaturnej Ukrainie” i dał mi rekomendację do przyjęcia do Związku Pisarzy. Kiedy latem 2014 roku poszedłem na ochotnika do Sił Zbrojnych Ukrainy i przyjechałem do Kijowa na urlop po Debalcewie, spotkaliśmy się z Pawłyczką, a on przeczytał mi swój wiersz: Przyjechał do mnie Mój szkolny towarzysz, Mówi: „Będę umierać”. „Nie umieraj, mówię mu, pożałuj mnie. Co ja będę robić, jak cię nie będzie?” „Będę umierać, mówi, nie mam sił, by żyć!” „Nie umieraj, mówię mu, nie opuszczaj mnie, Bo będę bić”. Kończąc słowo o Dmytrze Pawłyczce, chcę przytoczyć słowa komendy rzymskich legionistów. Kiedy w bitwie padał żołnierz legionu, rozbrzmiewała komenda: „Zewrzeć szeregi!” Pan powiedział w Piśmie Świętym: „Według wiary waszej niech wam się stanie”. Wierzymy w nieśmiertelność dusz bohaterów Ukrainy i w szczęśliwą przyszłość Ukrainy, której Dmytro Pawłyczko poświęcił swoje życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Słowo o Dmytro Pawłyczce

W Równem odbył się uroczysty wieczór upamiętniający Dmytra Pawłyczkę. Organizatorzy wydarzenia: znany działacz społeczny Mykoła Panaszczuk, rówieńskie organizacje „Proświty” oraz Narodowego Związku Pisarzy, weterani Ludowego Ruchu. W wydarzeniu wzięły udział trzy zespoły artystyczne, które wykonały pieśni do słów Dmytra Pawłyczki, oraz ponad czterystu mieszkańców Równego. Z przemówieniem o Dmytro Pawłyczce wystąpili pisarze z Rówieńszczyzny oraz Mykoła Porowśkyj. Mykoła POROWŚKYJ Fragmenty wystąpienia Mykoły Porowśkiego: – Drodzy współtowarzysze z Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego, stworzonego przez nas w 1989 roku, a obecnie – „Proświty” oraz Ludowego Ruchu Ukrainy! Zebraliśmy się, aby uczcić pamięć naszego współtowarzysza, wielkiego Ukraińca Dmytra Pawłyczki – genialnego poety, klasyka literatury ukraińskiej, założyciela i pierwszego przewodniczącego TMJ „Proświta”, jednego z głównych założycieli Ludowego Ruchu, mówcy-trybuna we wszystkich największych akcjach walki o Niepodległość – w szczególności Łańcucha Zjednoczenia, deputowanego ludowego Ukrainy kilku kadencji, męża stanu. Po raz pierwszy zobaczyłem Dmytra Pawłyczkę na Zjeździe Założycielskim Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Kijowie w lutym 1989 r., dokąd przyjechała nasza rówieńska delegacja. W przerwie zjazdu świętej pamięci Wasyl Czerwonij podszedł ze mną do Pawłyczki i przedstawił: „Oto nasz aktywny działacz Towarzystwa i za to zwolniono go z pracy i prześladują…” – To w czym mogę wam pomóc? – pyta Pawłyczko. – No przecież pan jest Pawłyczko, pan wszystko może – wypaliłem. – To dla was ja jestem Dmytro Pawłyczko, a dla tych, co są u władzy i was prześladują, ja jestem nikim – odpowiedział uśmiechając się. – O, tutaj jest przedstawiciel KC – chodźmy do niego – może coś pomoże… Tak doszło do mojego poznania z Dmytrem Pawłyczką, a potem spotkaliśmy się w Komitecie Organizacyjnym ds. utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy i byliśmy ramię w ramię we wszystkich wydarzeniach walki o Niepodległość – tej walki, którą Pawłyczko rozpoczął jeszcze jako nastolatek w sotni UPA dowódcy Spartana. Jak opowiadał mi, po kilku tygodniach przebywania w sotni dowódca Spartan ustawił wszystkich nastolatków i kazał zdać broń, nakazując wszystkim iść się uczyć i budować Samodzielną Ukrainę w przyszłości. I Dmytro Pawłyczko wykonał ten rozkaz sotnika UPA – brał główny udział w tworzeniu organizacji, która stanęła na czele walki narodu ukraińskiego o Niepodległość – Ludowego Ruchu Ukrainy. Ludowy Ruch Ukrainy i jego przedstawiciele w Radzie Najwyższej – deputowani Rady Ludowej, doprowadzili Ukrainę do Niepodległości, a ja byłem obecny przy ostatecznej redakcji tekstu Aktu Niepodległości Państwowej, w którym Dmytro Pawłyczko dopisał początek: „Wychodząc ze śmiertelnego niebezpieczeństwa, które zawisło nad Ukrainą” …a dalej w Akcie napisano: USRR uroczyście ogłasza n i e p o d l e g ł o ś ć U k r a i n y oraz utworzenie samodzielnego państwa ukraińskiego – UKRAINY. W pierwszych minutach po zatwierdzeniu Aktu ogłoszenia Niepodległości Ukrainy Dmytro Pawłyczko w sali Rady Najwyższej Ukrainy napisał: Mogę umrzeć dzisiaj – Serce radości rwą! Ukraina wychodzi z otchłani, Dzwony biją wielkanocne, Objawia się Boża moc. Sztandar wnoszą do sali Niebiesko-żółty! Imperium – w szoku! I schodzi z piedestału, Zgubiwszy czapkę wyblakłą, Nienawiści i zła bożek. Rozpadły się pęta nieznośne, Prawda, jak słońce, wzeszła… I pisałem ja słowa nieśmiertelne… A było to w sobotę, w sierpniu, Dwudziestego czwartego dnia. W swojej książce „Tylko RUCHem życie obejmiesz” ten wiekopomny dzień opisałem tak: „W przerwie po przyjęciu Aktu my – deputowani Rady Ludowej, wyszliśmy do ludzi, którzy zebrali się pod murami Rady Najwyższej. Wśród manifestantów panowało zamieszanie. Spodziewałem się, że przywitają nas przynajmniej oklaskami i okrzykami wsparcia, wszak właśnie zrealizowaliśmy odwieczne marzenie Ukraińców o swoim państwie – przyjęliśmy Akt niepodległości państwowej! Lecz od grupy demonstrantów ze sztandarami Ukraińskiego Zgromadzenia Międzypartyjnego (UMA), która stała przy schodach, krzyczano do nas coś niestworzonego. – Ludzie! Ogłosiliśmy Samodzielną Ukrainę! – zwróciłem się głośno do protestujących. – Jaką wy Ukrainę ogłosiliście, komunistyczną?!! – ryknął do mnie jeden ze stałych protestujących, członek UMA i WOST-u. – Wynoście się z taką Ukrainą! Wy lepiej zwolnijcie Chmarę — poparło go kilkudziesięciu najbliższych protestujących. Ktoś krzyknął nawet „Hańba!” W tej chwili do przodu wyszedł Dmytro Pawłyczko. Uniósł rękę i takim głosem, od którego zrobiło się aż przerażająco, krzyknął: – Ludzie!!! Padajcie na kolana i módlcie się! Nie słuchajcie tych głupców. Ukraina zmartwychwstała! Jak na zawołanie magicznej różdżki cały plac przed Radą Najwyższą padł na kolana i ludzie zaczęli się modlić. To był jakiś magiczny rytuał, opisać który nie jestem w stanie. Tysiące ludzi recytatywem czytało „Ojcze nasz”. Uwierzyli, że Ukraina właśnie zmartwychwstała”. Po ogłoszeniu Niepodległości w życiu Dmytra Pawłyczki było jeszcze wiele wydarzeń historycznych – został mianowany Ambasadorem Ukrainy w Polsce i wniósł wielki wkład w ukraińsko-polskie porozumienie i współpracę. Potem była Pomarańczowa rewolucja, gdzie Pawłyczko stał się płomiennym mówcą-trybunem. Było stworzenie Ukraińskiej Rady Narodowej, której przewodnictwo Pawłyczko odrzucił i na zjeździe przekazał mi kierownictwo tą organizacją weteranów-bojowników o wolność Ukrainy. W 2000 roku Dmytro Pawłyczko, przeczy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Ukraino! Idziemy do boju – daj nam śmiercionośny miecz!”

Lilija SLEDZIŃSKA, przewodnicząca Krzemienieckiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki W numerze tygodnika „Słowo Proświty” z 25 stycznia przeczytałam te święte, jak niebiański ogień, słowa-przysięgę naszego sławnego poety Dmytra Pawłyczki, a 29 stycznia, w dniu pamięci Bohaterów Krut, nagle przestało bić jego cierpiące serce. Przerwało się życie wielkiego Syna Ukrainy, poety, tłumacza, krytyka literackiego, Bohatera Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Z tak wielką potężną energią w sercu, z takim ogniem w oczach mógłby żyć sto lat! Teraz żyć będzie jego Słowo. Jego poetyckie wersy: „Przypominają mi ludzkie serca kruche, cieniutkie serce ołówka, złamać łatwo – zastrugać trudniej, wypisać niemożliwie do końca” na zawsze pozostaną w rękopiśmiennej Księdze pamięci, którą prowadzę od dni organizacji Związku Pisarzy Ziemi Tarnopolskiej. Wtedy Dmytro Pawłyczko przybył do Krzemieńca w składzie delegacji pisarskiej. Było niezapomniane spotkanie w auli z wykładowcami i studentami szkoły pedagogicznej. „Nieście mnie, bociany, martwego do domu…” – nieustannie brzmi w mojej pamięci ta niezwykła pieśń-melodia, której twórcą był mój niezapomniany Poeta. To on, Dmytro Pawłyczko, w wieku młodzieńczym wstąpił w szeregi armii UPA, sotnik Krywonis przyjmował go do młodzieżowego szkolenia. Potem były walki o wolność Ukrainy, były radości zwycięstwa, były i cierpienia. Iluż towarzyszy broni stracił wojownik-młodzieniec, wielu okrutni wrogowie wysłali na wieczną katorgę na Sybir! To im poświęcona jest owa smutna pieśń… I jego – poetę-bojownika, niby na skrzydłach, odniosły bociany pierwszego lutego do rodzinnego Stopczatowa na Iwano-Frankowszczyźnie. Przecież tam poetowa matka, kiedy wybierał się w daleką życiową drogę, „koszulę wyszyła czerwonymi i czarnymi nićmi”. To kolory sztandarów bojowych przyjaciół, jego towarzyszy broni. Wiosną 2017 roku, przebywając w Krzemieńcu, Dmytro Wasylowycz słuchał o heroicznych wydarzeniach, które miały miejsce na naszych terenach, podobnych do tych, których uczestnikiem był na Galicji. Poezję „Trzej synowie” poświęcił moim braciom – Borysowi, Ihorowi i Ołeksandrowi Myslińskim oraz ich matce. Matka Hafija. Trzej synowie. Trzej powstańcy. Trzej banderowcy zbrojni. Trzy wolności miecze. Mamo, ja wiem, jak wyście się modlili i płakali rano, Kiedy wyprawialiście dzieci, jak łkaliście za nimi w nocy. Trzej bracia, niby różni, lecz jeden opór szalony, Krew płonie – i ślepną od niej lękliwi chachły, Mamo, ja wiem, że wyście całowali Synów w ramiona, Jak broń oni wzięli w ręce i umierać poszli. Trzej synowie, trzej, moskiewskimi najazdami zabici, Dwaj sotnicy, a trzeci – karabinowy roju. Mamo, ja wiem, że dla nich koszule były uszyte, Wyszyte czarno-czerwonym, jak koszula moja. Trzej synowie, trzej Hafijini z chutoru Wirla, Trzej synowie twoi, Panie, Trzy krwawe krzyże. Ty dałeś siłę im wyjść na śmierć, Na szerokie pole, Dajże siły i mnie do swojego krzyża podejść. 4.04.2017 r., Krzemieniec Rok później, przyjechawszy na forum „Dialog dwóch kultur”, Dmytro Pawłyczko odwiedził grób mojej cioci Hafiji, dokąd symbolicznie przeniosłam szczątki braci. Pomnik na grobie poświęcony jest i matce-Ukrainie, i matce, która oddała na walkę o wolność trzech synów, oraz matkom współczesności, których dzieci giną na froncie w tej wojnie. Na czarnej granitowej skale, według projektu lwowskiego rzeźbiarza Petra Kulyka, wykuto obraz ukraińskiej kobiety w wyszywance, która pochyliła się nad kozackim krzyżem, a w rękach ma pęk czerwonej kaliny – symbolu Ukrainy. Na podwórku, gdzie rodzili się i dorastali moi bracia, posadziłam trzy dęby – to testament mojego sumienia. 28 marca 2020 roku w poezji „Zapłata za pokój” Dmytro Pawłyczko zwrócił się do narodu ukraińskiego: O narodzie mój, wstawał powoli, Lecz u kata swego pokoju nie proś, Bo zetnie cię moskiewszczyzny udoła, I zagryzą odszczepieńcy, jak psy! Ja jeszcze żywy i pełen aż po brzegi Miłością do zwycięskiego życia, Ja wierzę w nieśmiertelność Ukraińca Z ognia, a nie z pokory i skruchy. Podniósł się dzisiaj do Boju cały naród ukraiński – od Donu do Karpackich gór. Śmiercionośny miecz – to męstwo, siła niezłomności ducha każdego, kto nie jest obojętny. Mój naród powstał przeciwko odwiecznemu wrogowi i jego nikomu nie pokonać! Tam, na okupowanych terytoriach, kipi ruch powstańczy, a tutaj, na wolnych ziemiach, każdy Ukrainiec pragnie dołączyć do pomocy wojownikom na froncie. To święta wojna i ona obowiązkowo zakończy się naszym Wielkim Zwycięstwem! Ja wierzę w to! Przez pięćdziesiąt lat, w smutną przeszłość, wykładając język ojczysty i ojczystą literaturę ukraińską, szłam do uczniów i studentów z poezją Dmytra Pawłyczki, która budziła w sercach młodzieńców i dziewcząt tylko te uczucia, które on pragnął przekazać młodemu pokoleniu. Nieraz dzisiaj wspominam, jak my z Julią Redko śpiewałyśmy we dwoje na wykładach naszym studentom nie tylko „Bociany”, „Dwa kolory”, ale bardzo często – „Jawora i jaworzynę”… Grają liście na wiosennym słońcu, A w duszy smutek, jak niebiosa, On stoi i śpiewa jaworzynie, I spala się od łzy rosa… Na takich wykładach odchodziłam od programu, od kłamliwych podręczników i tworzyłam swoją metodykę wykładania ojczystego słowa, za co gorzko zapłaciłam, popadając pod prześladowania KGB ze strony gorliwych sług nienawistnego mi świata oszustwa, niewoli i cierpień. Dmytro Wasylowycz był honorowym obywatelem miasta Krzemieniec na Tarnopolszczyźnie. Pięćdziesiąt lat z rzędu przyjeżdżał do nas, a od 2006 roku był stałym uczestnikiem niezwykłego wydarzenia „Dialog dwóch kultur” – narodów ukraińskiego i polskiego. W ostatnią drogę odprowadzili Dmytra Pawłyczkę nasi proświcianie Ołena Haskewycz i Stanisław Lutkewycz – pracownicy literacko-pamięciowego muzeum Juliusza Słowackiego. Złożyli żywe kwiaty na grobie Poety od krzemieńczan, od uczestników corocznego forum „Dialog dwóch kultur” oraz od narodu polskiego, który dzisiaj idzie ramię w ramię z narodem Ukrainy w krwawej wojnie z najokrutniejszym wrogiem – moskiewską ordą. Niebiańskie wojsko przyjęło w swoje szeregi i Dmytra Pawłyczkę, on już kroczy tam, we Wszechświecie, obok Wasyla Symonenki, Jewhena Hucała, Hryhora Tiutiunnyka, Ałły Horskiej i milionów poległych z rąk moskali-raszystów na przestrzeni wieków i do dzisiaj synów mojej Ojczyzny. Ale my wierzymy, że nasz „śmiercionośny miecz” nie ominie żadnego wroga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kwietnia”, “Buława hetmańska”, głębokie, gruntowne, wyraziste i patriotyczne, co dało podstawy krytyce do stwierdzenia: “Utwory historyczne Olesia Łupija są osiągnięciem literatury ukraińskiej, nowym słowem i kamieniem milowym w naszej beletrystyce. Pisarz dał czytelnikowi potrzebne, aktualne, wysoce artystyczne dzieła, które w nowy sposób naświetlają odległe karty historii, odradzają naszą wysoką duchowość, utwierdzają państwowość, która ma tysiącletnią tradycję”. Kosmos powieści Olesia Łupija jest całościowy i harmonijny. Ja, często bywając w Związku Pisarzy, kiedy jeszcze pracowałem w Ministerstwie Kultury, widziałem, jak do Olesia Łupija, odpowiedzialnego sekretarza, członkowie związku często zwracali się o pomoc, jak przychodzili do niego po wiedzę, światło, wiedząc, że obowiązkowo znajdą zrozumienie i wsparcie. I Olesiowi Wasylowyczowi dla nich nie było żal ani czasu, ani sił. To rzeczywiście był człowiek pozbawiony egoizmu, skromny i inteligentny. Niejednokrotnie stawałem się także świadkiem jego spotkań z twórczą młodzieżą, bo sam w ministerstwie zajmowałem się tymi kwestiami, i uderzała mnie w tych rozmowach jego serdeczność oraz pragnienie, by koniecznie pomóc i dodać otuchy tym, którzy zaczynają latać. Widziałem, jakim jest wrażliwym wychowawcą młodych literatów i jakoś powiedziałem o tym Olesiowi Łupijowi, na co on uśmiechnął się i odpowiedział: “Nie trzeba wyolbrzymiać ani mojego zachowania, ani mojej pracy. Staram się przekazać sztafetę najlepszych związkowych tradycji. Kiedy młody człowiek uświadomi sobie sens życia, swoje zachowanie na tym świecie, będzie dążył do pojęcia tego, co prawdziwe i mądre, wtedy zobaczy objawioną istotę jego w pięknie dobroczynności… I uśmierzy własny ból oraz będzie mógł ukazać nam radość wyższej mądrości. Tylko tyle”. Wspominając dzisiaj Olesia Wasylowycza w przededniu jego jasnego jubileuszu, przyszły mi na myśl wspaniałe słowa ulubionego Bohdana-Ihora Antonycza: “…ale módlmy się do gwiazd dalekich, by nam dały na świecie tym życie wielkie i cierpiące”. To jakby o nim, o Olesiu Łupiju. Jasna wam pamięć, niezapomniany starszy przyjacielu Olesiu! Wołodymyr Kołomijec, Oles Łupij, Wołodymyr Miszczenko, Dmytro Hołowko. Siedzą: Tetiana Łytwyn i Lubow Hołota w redakcji poezji “Ukraińskiego pisarza”. 1988 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

“Ale módlmy się do gwiazd dalekich…”

28 marca minęłoby 85 lat od urodzin Olesia Łupija – poety, prozaika, dramaturga, działacza kulturalno-społecznego. Oles Wasylowycz należał do pokolenia szistdesiatnykiw, którego twórczość organicznie wplotła się w literackie pole siłowe i stała się swoistym aktywnym prologiem do Ruchu oporu na Ukrainie. Członek Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, nagród literackich im. Iwana Koszeliwcia oraz im. Dmytra Jawornyckiego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. O. W. Łupij został odznaczony orderem Świętego Włodzimierza Wielkiego III stopnia, orderem „Za zasługi” III stopnia, medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Budowniczy Ukrainy”. Pracował w redakcjach gazet „Mołod’ Ukrajiny”, „Weczirnij Kyjiw”, „Literaturna Ukrajina”, skąd został zwolniony za pozytywny artykuł „Sobory dusz ludzkich” o znanej powieści Olesia Honczara „Sobór”. A w czasach pieriestrojki Oles Wasylowycz pracował jako kierownik redakcji poezji wydawnictwa „Radianśkyj pysmennyk”. W latach 1991–1999 – odpowiedzialny sekretarz Związku Pisarzy Ukrainy, w latach 1999–2001 – pierwszy zastępca przewodniczącego NSPU. Wasyl NEWOŁOW, pisarz Mnie osobiście Oles Wasylowycz zapadł w pamięć jako niezwykle delikatny, inteligentny, mądry człowiek, wierny swoim wartościom moralnym. Należał do kohorty utalentowanych i ciekawych współczesnych ukraińskich pisarzy, którym podołały niemal wszystkie gatunki literackie – poezja, proza, kinodramaturgia, publicystyka, literaturoznawstwo... W swojej pracy twórczej Oles Łupij stale trzymał rękę na pulsie epoki, odczuwał punkty bólowe naszego życia. Brał udział w przygotowaniu projektów różnych materiałów dla nowo powstałych organizacji, w szczególności towarzystwa „Memoriał” i Towarzystwa Języka Ukraińskiego. W latach 1989–1991 O. Łupij brał udział w przygotowaniu i przeprowadzaniu wieców pod Radą Najwyższą, na Chreszczatyku oraz pod Kijowskim Uniwersytetem imienia Tarasa Szewczenki. Podczas Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności często widywałem Olesia Wasylowycza na Majdanie, występował na różnych zgromadzeniach społeczności, napisał niemało wierszy na ten temat, zostały one opublikowane. Oles Łupij występował z wierszami na Dniach Poezji oraz na wsparcie wojowników, którzy bronią Ukrainy przed moskiewskimi agresorami. Urodził się mały Sasza na Lwowszczyźnie, gdzie w powojennych latach jego rodzina doświadczyła represji: rodzice, wraz z innymi rodzinami współmieszkańców, zostali wywiezieni na Sybir, a dziesięcioletni Oles cudem, jak sam później mówił, „połowiejącymi żytami do sąsiedniej wsi do ciotki uciekł przed enkawudowską kulą”. O tamtych tragicznych dla ich rodziny i dla niego samego dniach Oles Wasylowycz często wspominał, ja też jakoś słyszałem jedną z takich opowieści. A będąc już znanym pisarzem, wyłożył tę bolesną historię w autobiograficznej powieści „Do białych niedźwiedzi”, utworze moralno-etycznym z głęboką, jak zawsze u Łupija, chrześcijańską symboliką, który towarzyszy przypowieściowa retoryka. Swoje pierwsze wiersze szesnastoletni Oles publikował w wołyńskich gazetach, a pierwszy zbiór jego poezji „Wianki młodości” ukazał się drukiem w 1957 roku i stał się bardzo zauważalny w kohorcie utalentowanych młodych literatów. Zdawał się malować swoim utalentowanym, delikatnym słowem rodzinne krajobrazy i pejzaże ludzkich dusz, umiał znajdować wysoką poezję w, zdawałoby się, codziennych spotkaniach z rodakami. Jego praca literacka uwieńczyła się dość pokaźnym i różnorodnym dorobkiem twórczym – tutaj i pół setki książek wierszy, poematów, przekładów, opowiadań i powieści, scenariusze filmowe, utwory dla dzieci. W powieści Olesia Łupija „Upadek dawnej stolicy” oraz opowiadaniu „Buława hetmańska”, które zdobyły popularność wśród czytelników i zostały wyróżnione Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, pisarz zdołał realistycznie i gruntownie odtworzyć epokę Rusi Kijowskiej i Księstwa Halicko-Wołyńskiego w XIII wieku, walkę naszych przodków z tatarsko-mongolską ordą, psychologicznie subtelnie i barwnie nakreślić charaktery hetmana Iwana Wyhowskiego, pułkowników Iwana Bohuna, Petra Doroszenki, Hryhorija Hulanyćkiego, rycerzy słynnej bitwy pod Konotopem w 1659 roku, gdzie decydował się los Ukraińskiego Państwa Kozackiego. W ten sposób Oles Łupij utalentowanie odświeżał pamięć współczesnych o władcach ducha – wielkich naszych przodkach, którzy, odchodząc za wieczorny horyzont, oddalają się w czasie. Krytyk Ołeksandr Myszanycz w jednej ze swoich recenzji o pisarzu podkreślał, że O. Łupij „dał czytelnikowi potrzebne, aktualne wysokiej jakości utwory artystyczne, które w nowy sposób naświetlają odległe karty historii, odradzają naszą wysoką duchowość, utwierdzają państwowość, która ma tysiącletnią tradycję”. Oles Wasylowycz był wspaniałym poetą, z iskrą Bożą. W większości swoich zbiorów nie porzucał swojego tradycyjnego tematu – miłości do rodzinnej ukraińskiej ziemi, do jej obrońców i uczciwych pracowników, do historycznej przeszłości Ukrainy i jej teraźniejszości, zachwycał się pejzażową i przejmującą liryką intymną… Tematy, zdawałoby się, dawne, wieczne, ale jakże one poruszają u Olesia Łupija! Być może dlatego o jego twórczości w swoim czasie pochlebnie wypowiedział się klasyk naszej literatury poeta Andrij Malyszko, który proroczo napisał: „Ze swoim imieniem i krajem podnoszą się ludzie z poetyckich wersów młodej poezji Olesia Łupija. Przyjrzyjcie się uważnie jego pismom, wszak on cały jest pełen subtelnej akwarelowej przejrzystości i tego dobrego optymizmu, który nie stroni od ostrych krawędzi czy bolesnych impulsów ludzkiej duszy. Niezawodny talent Olesia Łupija wyprowadzi go na twardą drogę pracy i nowych odkryć, do tego światła i czystości, których on tak żarliwie pragnie w swoim życiu”. Klasyk nie pomylił się w ocenach i prognozach: Oles Łupij wyszedł nie tylko na twardą, ale i na szeroką drogę pracy i nowych twórczych odkryć. Stał się autorem ponad dwudziestu zbiorów poezji, wśród których najsłynniejszymi i najpopularniejszymi wśród czytelników stały się „Wianki młodości”, „Miłość i ład”, „Złote eklogi”, „Zielone wesele”… Przekonują one o tym, że myśl, dusza i serce poety Olesia Łupija zawsze były i pozostają w wiecznym niestrudzonym ruchu. Jego poezja taką i pozostanie – wysoką, czystą, wzruszającą, delikatną i prawdziwą. I tutaj nigdzie się nie podziejesz, bo poezja Olesia Łupija stała się nieodłączną cząstką naszej epoki, dziećmi której byliśmy. Jakoś w jednym z wywiadów Oles Wasylowycz o swojej scenariuszowej i prozatorskiej twórczości w naświetlaniu przeszłości powiedział tak: „Te podstawy były w historii, w pamięci ludzkiej, którą chcieli od nas odebrać, zetrzeć, żebyśmy nic nie wiedzieli o naszych przodkach. A w historii – tam przecież takie bogactwo, i ono jest nasze, nasza Ruś Kijowska, nasza Hetmanszczyzna, nasza Zaporożska Sicz, nasza UNR, nasza UPA. Szukając wyjścia z takiej sytuacji, zwróciłem się do tematyki historycznej”. Z tego też narodziły się wspaniałe książki prozy: powieści „Mylawa”, „Gran”, „Nikomu cię nie oddam”, „Mężczyźni nie odczuwają bólu”, „Upadek dawnej stolicy”, „Rycerze zemsty”, opowiadania „Romana”, „Czas”. Mikoła Wihranowski i Oles Łupij. W pomieszczeniu Lwowskiego Muzeum I. Franki. 1981 r. Uczestnicy studia literackiego – studenci KDU im. T. Szewczenki: Oles Łupij, Stanisław Telniuk, Natalia Kaszczuk i Mikoła Synhajewski w gościach u Maksyma Rylskiego. Wiosna 1959 r., Hołosijiwe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wszyscy piszemy w próżnię… Ekspresje czytelnicze

Jewhen BARAN Żyjemy w ciemności. Ledwie świecy wystarcza, by wiersz napisać. Takie cieniutkie. Dlatego i wiersze nieczytane. Gdyby to chociaż świece kościelne, a to przecież sadza. (Wasyl Slapczuk. Z cyklu „Brat bratu strażnikiem”. 1999) Obecnie jubileusz Wasyla Slapczuka – 60. Zadzwoniłem do niego i mówię: „Jubileusz jubileuszowi nierówny. My do siebie wczorajszych nie jesteśmy podobni. Ale pozostajemy tymi samymi, prawda?”. Mógłbym opowiadać wiele. Na przykład, jak wiosną 1994 r. Kokotiucha i Żadan w „Smołoskypie”, który znajdował się gdzieś niedaleko kijowskiego Cyrku, wcisnęli mi w ręce tomik „Niema kukułka” Wasyla Slapczuka: „Weź, tutaj grafomani przysyłają różne rzeczy”. A ja, znając tego autora z gazety „Zirka” z 1986 roku, chwyciłem książeczkę. Mógłbym mówić o 50-letnim jubileuszu, na którym byli Wiktor Baraniw, przewodniczący NSPU, Mychajło Słaboszpycki i Pawło Wolwacz. I jak ja pół nocy z Wiktorem Baraniwem rozmawiałem w numerze hotelu, gdzie nas zakwaterowano. Mógłbym powiedzieć o obecnej rozmowie, kiedy niby zażartowałem: „Dożyłeś, Wasylu, do kresu. Już z nikim nie rozmawiasz”. Ale to literacki wątek. Bo ja też rozmawiam tylko z książkami. Nie zapomnę, jak w styczniu 1999 r., kiedy nocowałem u Wasyla, rano zobaczyłem, jak jego matka Lida i on zamknęli się w różnych pokojach. Potem Wasyl wyjaśnił: „To my nastawiamy się, by przeżyć dzień”. Wasyl Slapczuk, Imperator Symboli i Znaków – według Konfucjusza – od 20 lat nosi afgańską kulę w kręgosłupie i bije się o życie każdego dnia. Wygryza je. Ma do tego prawo. Poeta – tylko ten, kto z dołu, w chwilę jedną, oceni wzgórza wyniosłość i – dołu głębię! (Ostap Łapśkyj. Mój Czytelniku. Warszawa. 2000) Najbardziej nieznany szewczenkowski laureat 2007 roku Ostap Łapśkyj (1926–2012), ukraiński poeta, rodem z Polesia Brzeskiego, który żył i zmarł w Warszawie. Poetycki język Łapśkiego jest chimeryczny, zresztą on stale podkreślał chimeryczność poezji jako jej cechę definiującą. Wiersze tego poety czytałem w warszawskim „Ukraińskim Kalendarzu” w latach 60.–80., a także w antologii „Homin”, ułożonej przez Kosta Kuzyka, mojego krewnego (pseudonim Kost Dżurynka) w 1964 roku. Zdaje się, że z ukraińskich literaturoznawców pisał o nim Mykoła Ilnyćkyj i wspominał Anatolij Dnistrowyj. Dziwny w swoim pośmiertnym hermetyzmie poeta. „Pożyczywszy kilka dolarów, puściłem się w podróż szukać szczęścia. Bywałem w tych pobliskich miastach i rozglądałem się. Wszędzie w większości te same warunki i trudności, zwłaszcza z mieszkaniem. Nowych naszych emigrantów już sporo widać. Ci, którzy silniejsi, noszą ciężary na budowach, pracują przy kolejach, dźwigając ciężary, a słabsi myją naczynia po restauracjach, zamiatają nocą po lokalach, itp. To tzw. „początkujący”, inteligenci, mogą znaleźć taką pracę. Inaczej kobietom. One lepsze mają warunki po różnych piwiarniach. Ale wszystko jedno – wszystkim przychodzi harować, i to przy tym niesamowitym upale. Z tego, co widziałem, można naocznie przekonać się, jak bardzo wszystko u nas przypadkowe. Nie ma żadnych komitetów, żeby na miejscach ludźmi się zajęły, nie ma jakiejś chwilowej ochrony, nie ma pośrednictwa pracy – nie ma komu podać ręki, doradzić. Czasami gdzieś ksiądz taki się znajdzie. Ale to bywa biały kruk”. (Z listu Łewa Łepkiego do Mykoły Kłymyszyna, sierpień 1949. Detroit) Podarowała mi Lubomyra Hawryliw książkę utworów Łewka Łepkiego (1888–1971), najmłodszego brata Bohdana Łepkiego, znanego przede wszystkim jako autor muzyki do wiersza brata „Słyszysz, bracie mój” (Łew Łepkyj. Utwory. Tarnopol. 2001). A on jest pieśniarzem, prozaikiem, publicystą, pamiętnikarzem. Jego artykuł o Dmytro Witowśkym (1887–1919), napisany w rocznicę śmierci, faktycznie potwierdza nieprzypadkowość katastrofy lotniczej, w której zginął jeden z przywódców Listopadowego Zrywu we Lwowie. Jego wspomnienia o bracie są łagodne, czułe. Jego pieśni, które stały się ludowymi („Mówiła dziewczyna”, „I śniło się z nocy dziewczynie”, „Kiedyś, dziewczyno miła” i in.), tylko podkreślają nurtową siłę i nieprzeciętność talentu. A w liście podaje się smutną ocenę ukraińskiej emigracji, która nie to, że się nie zmieniła, a pogłębiła w swoim skrajnym indywidualizmie. i za ostatnie pustynne ziarenko piasku stąpając myślałem że przyjdę i powiem tym którzy na mnie czekają kim oni są i skąd i jeszcze powiem co będzie z nimi za dziesięć lat i za sto lecz tylko pokuty czekali oni ode mnie stając w pozę kamienia który toczy się z góry. (Hryhorij Czubaj. Prorok. Z książki „Płacz Jeremiasza”. 1969) Kiedy Dmytro Jusyp pisał swoją książkę o „Frankowej kuźni”, uczestnikach stowarzyszenia literackiego lat 60. XX w. na Uniwersytecie Lwowskim, swoją przedmowę-wspomnienie przekazał Hryhorij Mowczaniuk (1942–2018) z Winnicy. Wspomnienie było duże, gdzieś ponad sto stron maszynopisu, i w nim wspominano Hryhorija Czubaja (1949–1984) z nieprzychylnej strony, właściwie wspominano jego rolę w procesach z aresztowaniami ukraińskiej inteligencji w 1972 roku. Przekonywałem Jusypa, by podał materiał w całości, bez cięć. Jusyp w książce te drażliwe fragmenty usunął, jakby do tego przekonywali go Łyzanczuk, Sałyha i Hnatiuk, jego koledzy z roku (teraz profesorowie LNU). Sądzę, że oryginał wspomnienia pozostał w archiwum Mowczaniuka, już obecnie nieżyjącego. Tych stron przeszłości tak i nie przegadaliśmy, po to, by pozbyć się zależności od strachu totalitaryzmu, który obecnie z nową siłą zagraża już integralności ukraińskiej państwowości. Wszystko trzeba robić w porę, wtedy i słowo poety będzie nie historyczno-literackim faktem, a wezwaniem do zmian w sobie. Ktoś mówi o pieniądzach, A dla mnie od tych pór Liście czarnej gruszy – Najdroższy papier. Łatwo nie zrozumieć, Zadeptać w gnój. Najokrutniejsza na świecie Dewaluacja marzeń... (Irwaneć. 1980) To prawda, że poszczególne utwory, jak i poszczególne książki, najlepiej popularyzować bez imienia autora. Zwłaszcza tych, którzy znaleźli się na rozdrożu, i kręcąc się na nim, jak miotła, zadeptali własne ślady. Bo już lepiej być Pawłyczką czy Olijnykiem, na przykładzie których można rozpatrywać problem „flirtowania z diabłem”, aniżeli mieć talent i pozostać puszkinowską babą przy rozbitym korycie. „W naszej historii były epoki, kiedy pogardzana i wyśmiewana – teraz – literatura, siłą okoliczności, nabierała „szczególnego” znaczenia. Literatura – w ideale – to świat myśli i idei. Światem myśli i idei musi być i współczesna nasza, a jeśli tak nie jest, to... dużo mówić. Zresztą – to i jest tematem tych wierszy. W politycznym (mniej lub bardziej) próżni literatura, tzn. świat idei i myśli, zastępuje czasem wszystko: staje się „polityką”, reprezentuje, organizuje, kieruje. „Inteligent” to – w odróżnieniu od „zwykłego człowieka” – może wiedzieć i musi wiedzieć. „Inteligent” może nie lubić literatury, może nią gardzić albo i lekceważyć. Ale on musi – w miarę swoich sił – istnienie literatury wspierać”. (E. M. Z Notatnika. 20. X. 54) „U profesjonalnego inteligenta, zwłaszcza wschodnioeuropejskiego, powstaje z czasem coś, co można nazwać rozpustą mózgu. On może „mówić o wszystkim” i przy tym „na wysokim poziomie”. Ale, jak każda rozpusta, i ta mózgowa pozostaje bezpłodną, rodząc tylko snobistyczną modę na niekończące się „dyskusje” (tzn. przelewanie z pustego w próżne) oraz zarażając i kusząc „maluczkich””. (E. M. Z Notatnika. 31. XII. 54). Wielką sprawę wykonał Hryhorij Kłoczek, zbierając z wydawnictw diaspory „blogerskie” notatki Jewhena Małaniuka i wydając je w osobnej książce (Jewhen Małaniuk. Z notatnika. Kropywnycki. 2021). Literaturoznawca kontynuował dzieło rozpoczęte przez Leonida Kucenkę, publikując materiały związane z piewcą Stepowej Ellady. Te przemyślenia Małaniuka są nie tylko aktualne – są one ponadczasowe. Zawierają odpowiedź na stan współczesnej Ukrainy i humanistyki we współczesnej Ukrainie. Mówimy, że zagraża nam Moskal. Moskal nigdy się nie zmieniał i nie zmieniał politycznego stosunku do Ukrainy, w odróżnieniu od rodzimego „hryczkosija” czy obrzędowego Galicjanina. I największa wina za współczesny stan Ukrainy leży po ich stronie. Kiedy młodzieniec czy dziewczyna, którzy dopiero próbują sił w literaturze, a już są chwaleni czy tłumaczeni na inne języki, nie są gotowi przyjąć konstruktywnej krytyki, bo „gwiazda na czole płonie”. A piszą z egoistycznych ambicji albo bawiąc się w aktywistów, nie czytając ani klasyki, ani współczesnych autorów. Kiedy tzw. naukowcy mnożą się jak ślepe kocięta (jak opowiadał pewien człowiek w gronie znajomych: wszedł do toalety, Petruś już kandydat, wyszedł z toalety – Petruś doktor), to oczywiście, że humanistyka wyjaławia się do statusu karierowiczowskiego, a nie do ochrony, kanonizacji i rozszerzania przestrzeni kulturowej. Zresztą, po co powtarzam oczywistości. Małaniuk o tych społecznych bolączkach powiedział ponad pół wieku temu, a „Waska słuszajet da jest”... 1. Kogo ukrzyżować? Lud grymasi na placu. Lud chce egzekucji. Zdjęcie Tarasa Majstryszyna Nikt nie pyta – czy warto. Ale tym razem Piłat będzie lekceważył tłum. Dlatego na podeście leży porąbany deszcz. 2. I będą po świecie chodzić apostoły dotąd, dopóki nie dojrzeje twardź między wodą a wodą. Kogo ty, poeto, kogo ty prowadzisz za sobą? Czyż nie widzisz, że ich nie interesują Golgoty? A ty im zaufałeś łatwo... W jakim celu? (Taras Dewdiuk. Dyptyk) Tomik poetycki Tarasa Dewdiuka „Bankiet na główce gwoździa” (Lwów: Kameniar, 1993. 111 s.), w którym znalazły się wiersze z lat 1985–1993, jest jednym z najbardziej wyrazistych i utalentowanych, jakie ukazały się drukiem we „wczesnych” latach 90. Przypominam sobie prezentację we lwowskim Związku Pisarzy, przypominam sobie rozmowę z Ihorem Kałynciem, znajomość z Ihorem Pawlukiem. Taras był ekscentrycznym, młodym, niemal szalonym poetą z piętnem genialności w otwartym i nieco naiwnym, częściowo przez duże, na pół twarzy okulary, spojrzeniu. Ja wtedy w „Literackim Lwowie” podawałem notatki informacyjne o wydarzeniach literackich, a Taras jakoś całkiem poważnie mi powiedział: „Masz wielki grzech wobec mnie. Prezentacja mojej książki była znakowa dla Lwowa. Do związku po raz pierwszy przyszedł i wystąpił Kałyniec. A ty podałeś w gazecie kilka słów”... Jego wiersz „Jesteś żniwem dla mnie. I dlatego najdelikatniejsza na świecie” cytował cały wydział filologiczny Uniwersytetu Lwowskiego. Rządzili tam wtedy „trzej królowie” – Dewdiuk, Pawluk i Skyba. Ten ostatni, zdaje się, przenocował z całym wydziałem, zapisując się na pół etatu jako Duch Uniwersytetu. Wyjazd Dewdiuka do Ameryki wiosną 1995 roku, skąd Taras nie wracał ani razu, zmienił jego świat. I chociaż Taras wydał jeszcze dwie czy trzy książki poetyckie na Ukrainie, od czasu do czasu przypominając o sobie dziwnymi wierszami w moskiewskiej gwarze, cały on jest tam, w romantycznych nadziejach wczesnych lat 90. Tomik poetycki Stepana Procuka „Apologetyka o świcie” (Użhorod: Hrażda, 1995. 108 s.), mimo całej eklektyki formalnej, wyszedł bardzo spójny w perspektywie światopoglądowej. Procuk od początku nie był ani postmodernistą, ani awangardzistą. Pozostawał sam na sam ze swoim nieukrywanym ukrainocentryzmem, który Ta selekcja czytelniczych ekspresji jest inna pod względem tonacji i zamysłu kompozycyjnego. Retrospektywność – to tylko jedna z jej cech. Jest próba przeczytania książek napisanych wcześniej, z próbą wpisania ich w kontekst nie literackoprocesowy, a historyczny. A co do tytułu selekcji – tutaj nie ma tyle prowokacji, co głębokie zrozumienie przegranej artysty. Ale nie mówmy o smutnych rzeczach. Mówmy o książkach. Bo mają one zdolność w dziwny sposób zmartwychwstawać, kiedy nikt się tego nie spodziewa...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

próbował ukryć za wierszowaną ekwilibrystyką z jej prowokacyjnym, pozornym buntem. W rzeczywistości Procjuk pozostawał w polu siłowym ukraińskości po części z powodu źle ukrytych rodzinnych i rodowych urazów psychicznych. Cała jego proza, dzięki której odszedł od wierszy, jest niczym innym jak próbą opowiedzenia wszystkim znanej prawdy. Po prostu ludzie powoli odstąpili od tej prawdy i dopiero dziś, przez krew i straty, do niej wracają. Procjukowi nie trzeba wracać. Być może teraz uwolni się od ciężaru oświecenia i stanie się pisarzem-estetą, a nie heroldem na „polu krwi”. w obięciach płomienia człowiek staje się skwarką książka popiołem myśl protuberancją w imię wiary czy sławy czy prawdy wszystko, co zamieniło się w ogień, skazane jest na nieśmiertelność (Serhij Pantiuk. Bosiacki kalfa. K., 2005. 236 s.). Serhij Pantiuk, ów Piotruś Pan literackich lat 90., dawno stał się klasykiem literatury ukraińskiej epoki Niepodległości Ukrainy. Niepohamowany charakter, dziecięca bezpośredniość we wszystkim, w dobrym i złym, wierny towarzysz, wielki życiolub, obywatel. Można tu dodawać charakterystyki, można odejmować, ale nie ma sensu ukrywać. Rzuca się w niebezpieczeństwo jak Jurij-smokobójca. Przyszło mu wziąć udział w konflikcie w Górskim Karabachu, o czym napisał utalentowaną powieść „Wojna i my”, tradycyjnie przegapioną przez środowisko literackie; jego legendarny wiersz o ostatnim moskalu w Sewastopolu, napisany jeszcze może w 2010 lub 2012 roku, dziś ma otwierać ukraińską antologię utworów o najnowszej ukraińsko-moskiewskiej wojnie; brał udział w wojnie na Wschodzie Ukrainy, był kontuzjowany; skarżył mi się jak dziecko, że komisja lekarska nie przyjęła go do wojska. Obecnie jest w kijowskiej obronie terytorialnej razem ze swoim przyjacielem, pisarzem Borysem Humeniukiem. W czasie niebezpieczeństwa za Pantiukiem jak za murem kamiennym. Wszystko będzie Ukrainą, Serhiju, i my z Tobą na placu centralnym w Sewastopolu będziemy czytać na głos twój prorocki wiersz! Czy to potop, czy strach? I ty, aniele-koleżanko, Nie rwiesz się do niebios, a ten grzeszny upadek Zdołasz ocalić? Dokoła rośnie majdan Zależności i niewoli. Tu ewidencjonuje się straty i nieszczęścia. A kalendarzowy plan nędznego życia Rozsypany – wszystko na opak i do góry nogami. We krwi – sen i śmierć: niezawodna straż. I znów łysy pies wraca do swojej Wymiocin. I znów – ponura dzika gra? Aniele-koleżanko, nadeszła twoja pora – Czynić cuda z przeklętą ziemią. (Ludmiła Taran. Księga przewcieleń. K., 2004) Imię Ludmiły Taran w literaturze ukraińskiej jest znane od pół wieku. Jest ona jedną z wyjątkowych autorek. Jej poezja, proza, krytyka – wszystko jest oprawione klasyczną formą i szerokością spojrzenia. Chociaż w jej twórczości, zwłaszcza poetyckiej, podobnie jak u większości ukraińskich literatów ostatniego trzydziestolecia, miejscami brakuje stalowych nut. Ale nie budzi wątpliwości, że jest to jeden z wzorcowych twórców Ukraińskiego Świata z jego uniwersalnym zagłębieniem we wnętrze „ja” człowieka myślącego. Śniło mi się, że na Chreszczatyku, Naprzeciwko konserwatorium, Zamiast kwiatów Zasiano żyto. I maki były tym tak zdziwione, Że ze zdziwienia Zakwitły na niebiesko. (Wołodymyr Jaryniczenko. Ziemska spowiedź. K., 1971) Jaryniczenko nie stał się poetycką legendą, tak jak choćby Leonid Kisiljow. Chociaż zmarli oni w tym samym roku i prawie o tej samej porze. Jaryniczence miał 30 lat. A zbiór poetycki z przedmową Abrama Kacnelsona (młodszego brata Ilii Stebuna, który jako pierwszy opublikował listy M. Kociubinskiego do O. Aplaksinej z 1938 r.) pozostał jedynie kolekcjonerskim rarytasem. Bożki, idole, kumiry – nadęte, napuszone i rozdęte – dominują w rozmowach o naszej literaturze. Ludzi brak. Boję się, telewizorze, ode ci zaśpiewać. Szanuję cię. Ale twojego oka – boję się. Nie uważam cię ani za tatę, ani za brata, ani za swata, Choć do mojej chaty jakoś wchodzisz jak krewny. Wpełzasz antenami w nasze rozwarte dusze, Wpełzasz wężowato w szeroko otwarte podwórze. ...Jesteś zbyt płodny. A to – niepokoi. Bardzo. Jesteś zbyt dostępny. A to – podejrzane. Uwierz. (Mykoła Pszeniczny. Przestroga. K., 1988) Kolejna zagubiona ukraińska dusza poetycka. Mykoła Pszenycznyj (1954–2020), z Rówieńszczyzny. „Cichy” poeta lat osiemdziesiątych. Jego pierwszy tomik „Siódmy kontynent” ukazał się w Kijowie w 1982 roku. Motywy społeczne dominują w jego wierszach. Ale talent Pszenycznego jest organiczny, głęboki. W jego wierszach jest przestrzeń, jest myśl, jest melodia. Jeśli zaś chodzi o wiersz o telewizorze, to być może jedyne poetyckie ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem polityki informacyjnej, jeśli jest ona utylitarna. Doświadczenie Moskwy jest tego potwierdzeniem. I od czasu do czasu przypomina mi się „Człowiek z Bulwaru Kapucynów” z Andriejem Mironowem w roli głównej. Sens filmu polega na tym, że zależy od tego, co włożysz w człowieka, to otrzymasz... Mykoła Pszenycznyj powiedział o tym głośno jako jeden z pierwszych wśród ukraińskich poetów. „Talerzami” łapali kłamstwo Moskwy – nie deszczu się doczekali – „gradu”. Święcie wierzyli, że bracia na wieki, a okazało się – gady. Pod „kominiarkami” nie odgadniesz – Kain? Abel? Darth Vader? Ukraino, wkładaj zbroję – na progu nie brat, a rajder. Ktoś uciekał do epoki, gdzie młot i sierp, w wymuszoną miłość i braterstwo – do nieistniejącego ZSRR, a okazało się – w niewolę (Raisa Charytonowa. Życie bez żadnej podpowiedzi. K., 2015). Raisa Charytonowa-Talalaj, ta „gorlowska perła” ukraińskiej poezji, pierwsza żona genialnego poety Leonida Talalaja (1941–2012). Debiut poetycki miał miejsce w 2008 roku, wtedy ukazał się jej pierwszy tomik poetycki „Czarna perła”. Obecnie w jej dorobku jest kilka tomików wierszy, prozy i błyskotliwych wspomnień „Wyszłam za mąż za poetę” (mam nadzieję, że kiedyś je zekranizują). Głos poetycki Raisy Charytonowej jest twardy, mężny, liryczny. To głos podmiotu lirycznego, który wie, czym są miłość i nienawiść, wierność i zdrada, dobro i zło. To utalentowany głos poetek, przyćmionych kostenkiwską kobiecością i obywatelskim patosem, ale nie mniej jaskrawych w swoim pragnieniu, by zaistnieć jako żywy i namiętny ŚWIAT. Jakiego koloru jest zardzewiały skrzyp bramy? Za nimi zaległa groźna cisza, za nimi umarł mój nierealny świat, gryzą go dorodne szare myszy. Jakiego koloru bywa ból utraty? Jak pachnie śmierć? Pewnie czerepami? Milcz, nie oddychaj... Oto nabrzmiewa pleśń – zimny deszcz nad czarnymi podwórzami. I stało się tak, że marzenie wisi na włosku, i stary kot, i papierowe zamki, wszystko rozmokło, i chce się jęczeć, i jak błazen grzebać się w ruinach (Andrij Ochrymowycz. Zamknięta przestrzeń. Kołomyja, 1993). Jeśli ktoś chce zrozumieć uczucia i nastroje pokolenia lat dziewięćdziesiątych, wystarczy przeczytać wiersze dwóch autorów: Iwana Kozaczenka i Andrija Ochrimowycza. Ochrimowycz kreował wokół siebie taki swoisty wizerunek powstańczego macho, a w rzeczywistości był zawodowym dziennikarzem i utalentowanym poetą, ze wszystkimi zaletami i wadami zawodu, powołania i charakteru. Ostry, twardy w słowach („trzymajcie proch suchy”) i łagodny w konkretnych czynach, syn dubieńskiego dysydenta i jedyne późne dziecko rodziców, o kozackiej posturze (jego idolem tamtych lat był Jurij Tarnawski: „on starosty nie zna”, lubił powtarzać Ochrim). Książeczka ukazała się w 1993 roku. Jesienią 1992 chłopaki z Kijowa, gdzie studiowali w aspiranturze, pojechali na wesele Iwana Andrusiaka (ja nie pojechałem, wszystko zważywszy, przygotowywałem się do egzaminu kandydackiego minimum, który miał się odbyć za tydzień), a tam poznali Wasyla Rjabego, który zorganizował wydawnictwo „Świt”. Gdzieś pod koniec lat dziewięćdziesiątych albo na początku dwutysięcznych, rano, z pociągu wpadłem do mieszkania Ochrima. Kawalerskie lokum na parterze, twórczy chaos w pokoju, na podłodze walały się książeczki jego wierszy. „Co to jest?” – zapytałem. „Nakład dali mi, cały tysiąc egzemplarzy, co ja z nimi zrobię”, – odpowiedział. Wiele książeczek pośrodku miało dziury po pneumatycznym pistolecie. „A to my z Rymarukiem uczyliśmy się strzelać. Potem Ihor podarował mi tę broń”. „Daj mi te książeczki”, – zaproponowałem. „Bierz choćby wszystkie”, – odpowiedział Ochrim. Wziąłem z tych 10 książeczek i zachowałem do dziś. Pistolet Rymaruka Ochrim w pijackiej hojności oddał jednemu galicyjskiemu towarzyszowi z kręgu literackiego pobocza (sądzę, że ten zachował dar, bo to gospodarny człowiek). Jesienią 2022 roku Ochrim odszedł w zaświaty, a wcześniej przez około dziesięć lat dźwigał ciężar udaru, który odebrał mu zdolność mówienia. Wiersze żyją. Lwowska „Kalwaria” w swoim czasie (2002) wydała pełną wersję „Zamkniętej przestrzeni”. Dzięki niej można zrozumieć nastroje epoki. Mówi ona o tym, jak bardzo genialny talent poety, okaleczonego tą samą epoką, którą kochał, nienawidził i, zaprzeczając, opiewał. (Z cyklu „Sucha rizbа”) Poezjo, uratowałaś moje ciało nie raz, nie dwa. Oplatałaś głowę, gdy płonęła głowa. Nie chcę już tamtego cudu – i w powietrzu znałem granicę. Wybacz, gdy mówię: mściwa, lecz wiem, co mówię. (Wasyl Herasymiuk. Poeta w powietrzu. Lwów, 2002). W przededniu POEZJI trochę poezji. Herasymiuk – ten MOGUŁ ukraińskiej poezji na przełomie tysiącleci – jest półmistycznym, półrzeczywistym huculskim bogiem o różnych obliczach i złamanym nosie. W jego słowie tajemnica, w jego słowie górskie potoki, w jego słowie walka huculskiego człowieka z żywiołami przyrody. W jego słowie jest tyle miłości, że dziwisz się, jak w nim przeziera jeszcze i człowiek. Najważniejsze, że ten Poeta jest. On jest w powietrzu. Łapcie jego słowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Rozpoczęto przyjmowanie zgłoszeń na literacko-artystyczną nagrodę im. Mykoły Tomenka

Coroczna literacko-artystyczna nagroda im. Mykoły Tomenka (dalej – Nagroda) jest ustanawiana przez Lipiańską Radę Wiejską w celu uczczenia utalentowanego poety i popularyzacji jego twórczości. Nagroda jest wyróżnieniem twórczym, którym są nagradzani pisarze za wysokoartystyczne utwory w języku ukraińskim w gatunkach poezji, poezji dla dzieci i małej prozy, które utwierdzają ideały humanizmu, duchowe wartości narodu ukraińskiego, wysławiają kobiecy los, niosą w sobie sensy budowania państwa, ideę narodową, naświetlają demokratyczne i historyczne wartości społeczeństwa, wzbogacają język i kulturę i nie zostały uhonorowane innymi nagrodami. Nagroda na zasadach konkursowych jest przyznawana co roku 24 maja – w dniu urodzin Mykoły Daniłowycza Tomenka (25.05.1937-29.08.2017) – i wręczana w Lipiańskiej wspólnocie terytorialnej. Nagroda ustanowiona jest w czterech nominacjach: – wiersze i wierszowane bajki dla dzieci – poezja – mała proza; – twórczość piosenkowa (twórczość poetów-piosenkarzy, kompozytorów i wykonawców, w której znajdują się m.in. piosenki na słowa M. D. Tomenka). Do zdobycia Nagrody zgłaszane są oryginalne utwory autorów, opublikowane w osobnych książkach lub wydrukowane w czasopismach literackich w ciągu ostatnich pięciu lat. Jedna i ta sama osoba nie może zostać laureatem Nagrody dwukrotnie. Zgłaszanie utworów do Nagrody w 2023 roku odbywa się od 15 marca do 30 kwietnia. Prawo zgłaszania kandydatów do Nagrody mają zespoły związków twórczych i towarzystw, instytucji i placówek artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych, instytucji kultury (przy czym należy dołączyć odpowiedni protokół) oraz członkowie rodziny Mykoły Tomenka. Każda z organizacji może zgłosić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. O Nagrodę mogą ubiegać się pisarze Ukrainy i ukraińskiej diaspory. Pośmiertnie nagroda nie jest przyznawana. Organizacja, która wysuwa kandydaturę do nagrody, przekazuje na adres Wydziału Edukacji, Młodzieży i Sportu, Kultury i Turystyki Lipiańskiej wspólnoty terytorialnej następujące dokumenty: – oficjalne zgłoszenie z sformułowaniem stanowiska i jego krótkim uzasadnieniem; – 5 (pięć) egzemplarzy przedstawionego utworu lub utworów oraz ich wersję elektroniczną (jeśli istnieje); – recenzje i opinie opublikowane w prasie (jeśli istnieją). Zapewnienie zgodności z wymogami dotyczącymi zgłaszania utworów do Nagrody, ich konkursowy wybór i przyznanie Nagrody realizuje komisja konkursowa, która jest organem kolegialnym. Całkowita kwota nagrody wynosi 40000 hrywien (po naliczeniu i zapłaceniu podatku wojskowego oraz podatku od dochodów osób fizycznych), która jest dzielona na cztery nominacje po 10000 hrywien każda („Poezja”, „Mała proza”, „Piosenka”, „Wiersze i wierszowane bajki dla dzieci”). Wszystkie książki przesłane na konkurs po jego zakończeniu pozostają bezpłatnie w Komunalnym Zakładzie „Centrum Kultury i Sztuki” Lipiańskiej Rady Wiejskiej w celu uzupełnienia księgozbioru. Adres do przesyłania dokumentów: 20650, ul. I. Honczara 1-a, wieś Lipianka, rejon zwinogrodzki, obwód czerkaski. Wydział Edukacji, Młodzieży i Sportu, Kultury i Turystyki Wykonawczego Komitetu Lipiańskiej Rady Wiejskiej [kontakt ukryty] [kontakt ukryty]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Nadija Ahejewa-Szwed: „Każdy z nas ma swoją broń!"

W poprzednim numerze „Słowa Proświty" pisaliśmy o poetyckiej mszy „Słowo – Broń!" do wierszy Anatolija Matwijczuka, zaprezentowanej w Kolumnowej Sali im. Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy. O powstaniu tego projektu – nasza rozmowa z jego reżyserką, aktorką Narodowej Filharmonii Ukrainy i Lwowskiego Akademickiego Teatru „Zmartwychwstanie" Nadiją Ahejewą-Szwed. – Od pierwszych miesięcy wojny aktywnie współpracuje pani z dwoma imiennikami – Anatolijem Matwijczukiem i Anatolijem Pałamarenką. Co udało się zrobić przez ten czas? Jak zrodził się zamysł poetyckiej mszy „Słowo – Broń!”, jak przebiegało jej przygotowanie? Dlaczego do realizacji projektu wybrano właśnie Narodową Filharmonię Ukrainy? – W pewnym momencie naszego życia wszyscy znaleźliśmy się w jednym miejscu. Był to najstraszniejszy okres, kiedy nikt nie rozumiał, co nas czeka dalej, kiedy za plecami świstały strzały, wysadzano mosty na Kijowszczyźnie, a nad głowami latały wrogie śmigłowce. Kiedy zaczęła się wojna, my z Anatolijem Nestorowyczem (Pałamarenką – red.) znaleźliśmy się na Lwowszczyźnie. Po tym, co przeżyliśmy i zobaczyliśmy (Makarów, Buczа, Brovary…), zrodziła się idea przedstawienia na podstawie poezji Anatolija Matwijczuka, ponieważ wydawało nam się, że jest ona na czasie. Potem dowiedzieliśmy się, że niektórzy koledzy także przebywają na Lwowszczyźnie, połączyliśmy siły i powstał nasz pierwszy poetycki projekt pod tytułem „My”. W tym czasie rozmawiałam z autorem, Anatolijem Matwijczukiem, który wówczas przebywał w Ameryce. Opowiedziałam o swoim zamyśle, a on postanowił wrócić na Ukrainę wcześniej, niż planował, aby wziąć udział w tym przedstawieniu, które po raz pierwszy zrealizowano w Lwowskim Akademickim Duchowym Teatrze „Zmartwychwstanie”. Następnie reżyser Wasyl Wowkun zaprosił nas do pokazu w Sali Lustrzanej Lwowskiej Opery Narodowej. To wydarzenie zbiegło się w czasie z organizowanym znanym na Ukrainie Międzynarodowym Festiwalem Teatralnym „Melpomena Taurydy” (w czasie okupacji Chersonia odbywał się na scenach teatralnych we Lwowie i na różnych teatralnych scenach Ukrainy i całego świata w geście wsparcia dla Chersonia), w którym również uczestniczyłam jako jedna z organizatorek i pomocników pana Ołeksandra Knyhy. Dzięki sile ducha i nieugiętości tego mężnego mężczyzny, który był w niewoli u orków, festiwal odbył się także w czasie wojny, a nasze przedstawienie „My” na podstawie poezji Anatolija Matwijczuka stało się otwarciem festiwalu. Od tego czasu projekt zmieniał się od pokazu do pokazu, nabierał nowych odcieni. U pana Anatolija rodziła się nowa poezja, współbrzmiąca z tymi czy innymi wydarzeniami, pojawiały się nowe pomysły prezentacji samej poezji. W końcu dojrzeliśmy do pełnowartościowego spektaklu-mszy „Słowo – Broń!”, którego premiera odbyła się w Czerkaskiej Filharmonii. Ponieważ jestem artystką Narodowej Filharmonii Ukrainy, a w naszym spektaklu biorą udział jeszcze dwoje artystów filharmonii, zaproponowaliśmy pokazanie go także na tej scenie koncertowej. Pomysł poparła administracja filharmonii i zrealizowaliśmy go w przededniu Dnia Ochotnika. – Jak określiła pani dla siebie gatunek tego scenicznego wydarzenia? – Poetycka msza – takie określenie i gatunek spektaklu nadał sam autor, Anatolij Matwijczuk. Bo podczas prób wszyscy my, artyści, odczuwaliśmy katharsis duchowe, które zapierało dech w piersiach, u kogoś płynęły łzy, komuś robiło się boleśnie na duszy, ale w końcu wszyscy wychodziliśmy szczęśliwi i na skrzydłach. Podczas pracy nad spektaklem działy się prawdziwe cuda. Czuliśmy się, jakbyśmy po modlitwie rozmawiali z samym Bogiem. – Jaką główną myśl chciała pani przekazać jako reżyserka? Kilka słów o każdym z wykonawców, o muzyce i scenografii. – Przewodnią myślą spektaklu jest swoista rozmowa z Bogiem na temat wojny we wszystkich jej wymiarach, która stopniowo przechodzi w temat nadziei i wiary w jasną przyszłość naszego kraju. …Każdy robi tylko to, co potrafi. Każdy walczy tak, jak może. Ktoś bierze do rąk broń, Ktoś ostrzy swoją myśl i słowo, Ktoś ratuje życie bohaterom, Ktoś stoi na straży kultury i mowy… (A. Matwijczuk) Każdy ma swoją broń: muzyk – instrument muzyczny, wokalista – głos, a my, aktorzy dramatyczni – słowo, nie mniej potężne i skuteczne. Wydaje mi się, że na Ukrainie jest to pierwszy dokumentalny, czysto poetycki spektakl. Anatolij Matwijczuk, utrwalając w słowie codzienne fakty naszej teraźniejszości, wynosi je na zupełnie inny poziom, i staje się to potężnym artefaktem artystycznym naszego bytu. W spektaklu połączyły się poetyckie słowo i żywa muzyka, stworzona przez kompozytorów właśnie na potrzeby tego wydarzenia. Scenografia łączy wojskowe atrybuty z wizualizacją wideo, która poprzez abstrakcyjny obraz pozwala widzowi dopowiedzieć to, co słyszy i widzi na scenie, odnaleźć refleksję nad naszą współczesnością. Dla mnie to pierwsza poważna praca reżyserska i cieszę się, że pracuję z takim składem, w którym uczestniczą artyści różnych pokoleń, znani na Ukrainie i w świecie. To mistrz ukraińskiej sceny, mój Nauczyciel, Bohater Ukrainy, artysta ludowy, laureat Nagrody Szewczenki Anatolij Pałamarenko; skrzypek-wirtuoz, artysta ludowy Ukrainy Kyrył Stecenko; autor muzyki Wiktor Krysko; perkusista, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Macko; utalentowana aktorka, pedagog, artystka Narodowej Filharmonii Ukrainy Natalija Nasikan; utalentowana śpiewaczka Hanna Semeć oraz autor poezji, którą podziwiam i z której czerpię inspirację na różnych etapach życia twórczego, artysta ludowy Ukrainy, poeta i działacz społeczny Anatolij Matwijczuk. Jestem nieskończenie wdzięczna każdemu z nich za profesjonalizm i zaangażowanie, za przyjęcie moich zadań scenicznych i zrozumienie, za aktorską pełnię i wzajemne oddziaływanie na scenie, które zawsze panuje podczas spektaklu i wpływa na widza tak, że nie może powstrzymać emocjonalnego poruszenia od uczuć, które przebijają mur obojętności. – Jak bardzo jest pani zadowolona z pierwszych pokazów i czy planuje pani gdzieś jeszcze prezentować poetycką mszę? – Po występie w filharmonii już następnego dnia zaczęły napływać propozycje pokazów w innych miastach. Mam więc nadzieję, że wkrótce znów spotkamy się z naszym widzem nie tylko w Kijowie, ale także w innych miastach Ukrainy. W internecie można znaleźć wiele pozytywnych i wzruszających opinii widzów o naszym spektaklu, wśród autorów wpisów są ludzie starszego pokolenia, młodzi studenci uczelni teatralnej, wojskowi… Moim zdaniem tego wieczoru widzowie poczuli to prawdziwe i szczere, co otwiera im dusze, dlatego bardzo cenimy wrażenia, które Nadija Ahiejewa-Szwed i Anatolij Matwijczuk odczuwali to dzięki szczerości owacji. Dla artysty, reżysera i całego naszego zespołu jest to swego rodzaju balsam, który ogrzewa i inspiruje do nowych twórczych osiągnięć. Jestem szczęśliwa, że naszemu zespołowi udało się odtworzyć mój zamysł i przekazać go ludziom. – Wiadomo, że ta praca sceniczna będzie miała wersję telewizyjną... – Tak, mamy nadzieję, że będzie ją mogło zobaczyć jak najwięcej ludzi na ekranach telewizorów lub w otwartym dostępie w Internecie. Bo większość nawet nie wyobraża sobie, jakie poważne rzeczy rodzą się we współczesnej Ukrainie. Marzę także o tym, aby naszą pracę godnie oceniła nie tylko publiczność, ale i państwo w ogóle, ponieważ chcemy przekazywać prawdziwą współczesną sztukę ukraińską, tworzoną przez patriotów swojego kraju, aby rozchodziła się wśród mas i zdobywała serca milionów. Kiedy będziemy słyszeć swoje słowo, pieśń, muzykę, oglądać swój ukraiński teatr – staniemy się silniejsi, bo nasza broń kulturalna to ogromny bodziec do jedności wszystkich Ukraińców i naszego nieuchronnego zwycięstwa. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Jurija PRIJACIELIUKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Bondarczuk Andrij Iwanowycz — 2000 hrywien. 2. Mychajluk Ludmyła Pawliwna — 350 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Ljubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Hiorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn