Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №12 за 2024 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 12 (1247), 28 marca — 3 kwietnia 2024 Nie wątpić w nasze zwycięstwo JURIJ SZCZERBAK

Wiktor SKORYK, obserwator „SP” Pierwszym krokiem do zwycięstwa jest pewność we własne siły: w siłę ducha, siłę miłości do swojego narodu, rodziny, siłę nienawiści do wroga, który przyszedł zabijać ciebie, twój naród i twoją rodzinę w twojej Ojczyźnie, twoim domu, a także w siłę swojego rozumu i talentu – właśnie ta nicią Ariadny sił jest drogowskazem, który prowadzi do zwycięstwa. Przed nami będą poszczególne zwycięstwa i przykre porażki, bo to wojna. Ale musimy mieć siły na to, aby wypadkowa wektorów zwycięstw i porażek wskazywała na nasze Zwycięstwo. To zwycięstwo musimy zdobyć własnymi rękami, nikt chętnie nie rzuci się w nasz śmiertelny bój z paranoicznym olbrzymem, który do tego ma w swoich rękach setki bomb nuklearnych, którymi grozi wszystkim, kto zbliży się do miejsca bitwy, i obiecuje tymi bombami, w razie czego, roznieść całą planetę – „trzymajcie mnie, bo nie ręczę za siebie!”. Tę straszydło świat już przeżył i nie zwraca uwagi na hałas udawanego szaleńca, który bierze „na postrach”. Tego Goliata nie da się zabić w czoło procą, jak to zrobił Dawid, można go zabić jedynie kompleksem ćwiczeń bezpośredniego i pośredniego działania. A to nie tylko nasze działania na frontach, co jest podstawą, to także działania naszych partnerów – dostawy broni i amunicji w nasze ręce, żebyśmy nie bili się gołymi rękami z Goliatem (jak to było na początku pełnoskalowej wojny), chociaż tak heroicznie bić się można (jak to niespodziewanie dla całego świata i wroga również na początku udowodnili Ukraińcy-ochotnicy). Tak, można, ale niedługo, bo adrenalina – to rzeczywiście skuteczny czynnik, ale mimo wszystko ma krótkotrwały termin działania. To także przeniesienie działań wojennych na terytorium wroga – jako gwarancja skutecznego prowadzenia wojny; przeniesienie swoim bezpośrednim zdalnym wpływem – ostrzałami znaczących obiektów wroga, a także przeniesienie swoich działań pod obcą flagą, czyli inicjacji działań wojennych siłami wewnątrzmoskiewskich podmiotów różnego charakteru i kierunku – ideologicznego, narodowego itp. Inicjacja i pomoc takim działaniom na terytorium wroga – uzbrojeniem, amunicją, przygotowaniem i szkoleniem takich antykremlowskich sił. Przeniesienie działań wojennych na terytorium wroga – to uderzenia w infrastrukturę jego zdolności wojskowej, logistykę wojny, niszczenie niebezpiecznych koncentracji zgrupowań wojskowych w pobliżu granic, niszczenie przedsiębiorstw kompleksu wojskowo-przemysłowego; to także sposób wpływu na umysły mieszkańców Moskwy, niszczenie ich iluzji o dalszym hedonistycznym życiu pośród wojny przeciwko Ukrainie, rozpętanej przez nich w swoim obłędzie imperialnego nazizmu. Moskale muszą bać się odwetu, muszą uświadomić sobie, że wojna przyszła do nich do domu; strach i rozpacz ludności – to skuteczny sposób na wygranie wojny. Przeniesienie wojny na terytorium wroga – to także sankcje, które są nakładane na agresywną Moskwę przez naszych partnerów. Cokolwiek by nie mówili liczni ironiczni „analitycy i eksperci” różnego gatunku i pokroju, ale sankcje jednak dotkliwie działają, nie tylko na zdolność wojskową Moskwy, ale także na „lodówki” i witryny przeciętnych mieszkańców nazistowskiej hordy. Wiele było krytyki odnośnie ich stopniowości, ale ich gwałtowność nie była lepszym wariantem, bo w powiązanym światowym rynku, od gwałtowności takich działań cierpią nie tylko ci, na których te sankcje są nakładane, ale także ci, którzy je nakładają. W tym celu przeprowadzono przygotowawcze przeorientowanie potoków dostaw, aby nie zadać ciosu swojej gospodarce, i dopiero po tym trwało stopniowe wzmacnianie sankcji na Moskwę. Tak, była też pewna część egoistycznych rozważań w rządach i społeczeństwach naszych partnerów. Ale nam też opłaca się, aby wsparcie naszych partnerów było stałe, a do tego potrzebne jest wsparcie naszej walki z wrogiem ze strony społeczeństwa w państwach partnerów. W każdych społeczeństwach jest znaczna część ludzi, którzy nie są gotowi poświęcać swojego wygodnego istnienia dla pomocy komuś i gdzieś, nawet jeśli uświadamiają sobie sprawiedliwość takiej wojny ze strony adresata swojego wsparcia. Do tego czynnik umownej „lodówki” i przeszkód dla własnego hedonistycznego życia dla przeciętnych obywateli staje się kartą przetargową do wykorzystania przez siły ultraprawicowe. Tym bardziej, że taki trend ultraprawicowości w ostatnich co najmniej półtora roku wzrósł do skrajnie niebezpiecznego poziomu w wielu państwach świata. Rządy tych krajów muszą się z tym liczyć, i jeśli będą ciąć z ramienia, to ultraprawicowe tendencje doprowadzą do ultraprawicowych rządów, co dla nas oznacza utratę jakiegokolwiek wsparcia i przymuszenie nas do „pokoju”, czyli do kapitulacji. Oprócz tego, w obecnych warunkach niemożliwe jest wprowadzenie pożądanych totalnych sankcji wobec Moskwy, ponieważ w ostatnich dziesięcioleciach znacznie wzrosła potęga państw autokratycznych, takich jak przede wszystkim Chiny, Turcja, Brazylia itp., dlatego totalne sankcje teraz są niemożliwe i trzeba to uświadamiać. I jeśli przegiąć pałkę w tym procesie, to ona przełamie się i może uderzyć nas i naszych partnerów. Bo wszystkie te autokracje uważnie przymierzają swoją szansę do nowego podziału świata na swoją korzyść, one czekają. Znaczenie i wpływ sankcji przejawia się i będzie coraz bardziej przejawiać się z czasem. Tak, z jednej strony, oczekiwanie na wynik skutecznego wpływu sankcji daje czas i możliwość w pewien, ale nie wyczerpujący sposób, zaadaptować się Moskwie do takiego stanu rzeczy. Ale z drugiej strony, sankcje wykazują coraz większy wpływ na ekonomiczne i wojskowe zdolności Hordy, a także powodują coraz większy dyskomfort dla ludności imperium zła, a co za tym idzie, niezadowolenie i odpowiednio poszukiwania sposobów zakończenia wojny. Aby niezadowolenie z wojny wśród ludności agresywnego imperium znacznie rosło, musimy szerzej i głębiej uderzać w ich terytorium. Nie warto i nie jest produktywne krzyczeć o potrzebie dostaw skutecznej i dalekosiężnej broni i amunicji od naszych partnerów. Tak, ktoś boi się to robić, ale sprawa nie w tym. Dlaczego – o tym już częściowo napisałem wyżej. Tutaj jest jeszcze jeden ważny czynnik. Kiedy nasi partnerzy mówią o swoim dążeniu do uniknięcia eskalacji wojny, to jest to co najmniej przejaw tchórzostwa (chociaż są i tacy) lub obojętności (przejaw planktonowego istnienia, którym żywi się populizm) czy egoizmu (ultraprawicowi lub zbliżeni do nich), – w rzeczywistości najbardziej jest to przejaw racjonalnej kalkulacji. Kiedy mowa o tym, że nasi partnerzy zwlekają z dostawami broni dalekiego zasięgu i ograniczają jej zastosowanie do granic okupowanych terytoriów Ukrainy, to jest to niechęć do dania atutów w ręce Kremla, który przebiegle wdraża swoje narracje o wojnie „agresywnego bloku NATO przeciwko mateczce-Rosji”, wycelowane nie tylko w podniesienie ducha ludności swojej hordy, ale i w „dowody” sprawiedliwości swojej wojny przeciwko Ukrainie w oczach wspólnot drugiego i trzeciego świata. Aby przeciągnąć je na swoją korzyść, ponieważ antyzachodnie i zwłaszcza antyamerykańskie nastroje mają znaczne rozpowszechnienie w tych światach, zresztą nie tylko w nich, ale i w pewnej mierze wśród ludności „pierwszego świata”. Jednym słowem, dziel i rządź. Bezpośrednia interwencja NATO na tym etapie dałaby możliwość Kremlowi podnieść wśród swojego „głębinowego narodu” histerię i gotowość do pójścia na „świętą wojnę” przeciwko Zachodowi, a co za tym idzie, dałaby możliwość Kremlowi przeprowadzić maksymalną mobilizację samobójców na frontach, a także na tle takiej histerii całkowicie przenieść swoją gospodarkę na tory wojenne z trybem pracy Ciąg dalszy na str. 2. Charków. Dzień urodzin Kobziarza. Dziennikarz i wolontariusz Leonid Łohwynenko. PETRO SZYMKIW. TARAS HOŁOWKO. 12–13. PRENUMERATA—2024 Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na 2024 rok (str. 24). Koszt wzrósł dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

będzie godził się rząd USA. Netanjahu musi odejść! Niech ta historia posłuży za lekcję i groźne ostrzeżenie dla Zełenskiego i jego “5-6 efektywnych menedżerów”, którzy faktycznie uzurpowali władzę państwową na Ukrainie pod fałszywym pretekstem wojny. W Izraelu też jest wojna i też autorytarny lider – Netanjahu, lider w sojuszniczym państwie Izrael. Ale to nie uratowało go przed niszczycielskim ciosem ze strony USA, państwa, które jest najlepszym, wiernym i potężnym sojusznikiem przez całą historię istnienia państwa Izrael. USA są sojusznikiem narodu Izraela, ale USA nie są sojusznikiem autorytarnego samowolstwa Netanjahu. Tak, rozumiem, że Zełenski, jego “menedżerowie” i cała ich korporacyjna “szlachta” życzyliby sobie za partnera bliskiego im światopoglądowo Trumpa, zamiast nieodpowiadającego im z istoty, a dlatego, delikatnie mówiąc, nielubianego przez nich Bidena. Trump, chociaż niezrównoważony i nieprzewidywalny w swojej chaotycznej działalności, co oczywiście w pewnym sensie przeraża ukraińską “szlachtę”, jest dla nich swój, bliski i zrozumiały oraz odpowiadający ich istocie i hasłu życiowemu: “Celem władzy jest władza!”. A wszystko inne to głupstwa dla “frajerów” i tych, którzy nie rozumieją “prawdy życia”. Obecny rząd USA jest sojusznikiem narodu ukraińskiego, a nie obecnej władzy na Ukrainie. Czekać i mieć nadzieję na dojście do władzy Trumpa, “podejrzanego”, ale swojego duchem i zasadami, jak to robi obecna ukraińska władza, – to nie jest ta droga, której potrzebuje naród ukraiński, i nie ta droga, która prowadzi do naszego Zwycięstwa w wojnie o swoje istnienie jako narodu i państwa. Nawet nie chcę sobie wyobrażać, że Trump wygra. Byłby to krach dla wszystkich – i dla USA, i dla całego świata, a najbardziej – dla Ukrainy. Ale mam dobrą wiadomość, a dokładniej – prognozę: Trump przegra, tak jak z czasem przegra cały mrok dyktatur i autorytaryzmu. Trzeciego wyjścia nie ma: albo światło wolnego świata, albo mrok nienawiści i niewoli. Mrok ruszył z wojną przeciwko wolnemu światu. Świat wolności tę wojnę wygra. On razem z nami, Ukraińcami, zwycięży, bo my, tak się złożyło, jesteśmy na pierwszej linii tej wojny. Naszym zadaniem jest robić swoje – iść nieubłaganie do Zwycięstwa. Sława Ukrainie! Wiktor SKORYK powieść noblistki pod tytułem “Empuzjon”. Wydany w ukraińskim tłumaczeniu przez wydawnictwo “Tempora”, utwór ma żywą detektywistyczną intrygę. Polityk i były wojskowy Jurij Łucenko w wywiadzie dla magazynu “Krajina” (nr 4, 22.02) mówi, że mobilizacja jest niezbędna, choćby po to, aby uzupełnić braki, które powstały przez śmierć i rany bohaterów, ktoś musi ich zastąpić. “Mobilizacji przeszkadza brak jedności polityków i armii. Prezydent musi wyjść i powiedzieć: “Potrzebujemy mobilizacji, 30 tysięcy miesięcznie. Bez tego nie utrzymamy kraju”. Społeczeństwo nie odczuwa sprawiedliwości. Trzeba zdjąć ochronę z pewnego procenta struktur siłowych”, – cytuje J. Łucenkę “Krajina”. Przegląd przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nie wątpić w nasze zwycięstwo

Dokończenie. Pocz. na str. 1. 24/7. A w krajach autokracji – uzyskać status już nie partnerów, a pełnoprawnych sojuszników. Dlatego Zachód, przede wszystkim nasi najwięksi partnerzy USA i Niemcy, wybrali w tym aspekcie biblijną formułę – dać cierpiącemu nie rybę, a wędkę. To znaczy, w kwestiach produkcji broni dalekiego i bardzo dalekiego zasięgu oraz odpowiednich do niej rakiet, Zachód poszedł drogą pomocy w rozwoju kompleksu wojskowo-przemysłowego Ukrainy, przy czym przeważnie nie w sposób finansowy, a poprzez zaangażowanie swoich prywatnych firm wojskowych – producentów takiej broni i amunicji do budowy zakładów produkcyjnych na terytorium Ukrainy w formie spółek joint venture. Taka strategia daje możliwość rozwoju ukraińskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego, przyciągnięcia znacznych prywatnych inwestycji, i nie tylko prywatnych, ale także w sposób pośredni – inwestycji państwowych, ponieważ takie firmy, ich rdzeń macierzysty znajdujący się na terytorium swoich państw, są częściowo finansowane także z budżetu państwa w ramach przyjętych ustaw o pomocy Ukrainie, czyli prawnie wszystko jest bez zarzutu. Oczywiście o produkcji broni dalekiego zasięgu w takich przedsiębiorstwach nie ma mowy, przynajmniej nie jest to ogłaszane, ale daje to potężny impuls rozwojowi ukraińskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego w ogóle. I oczywiście nasi inżynierowie teraz na pewno nie pozostają w tyle, a w naszych zakładach są już pierwsze efektywne wzory własnej produkcji, a nawet serie tej broni i amunicji dalekiego zasięgu, które pokazały swoje ostre zęby i moc wrogowi na jego terytorium. Prywatne inwestycje w kompleks wojskowo-przemysłowy to najpotężniejsza broń. Prywatne przedsiębiorstwa w państwach prawa są fundamentem ich potęgi i źródłem rozwoju. Nawiasem mówiąc, w USA na przykład nie ma ani jednej spółki państwowej! Takie bezpośrednie (prywatne) i pośrednie (państwowe) inwestycje w celu pomocy Ukrainie pozwalają szybko rozwijać nie tylko kompleks wojskowo-przemysłowy Ukrainy, ale także cały ukraiński przemysł, bo w gospodarce wszystko jest ze sobą powiązane. Najnowszy kompleks wojskowo-przemysłowy Ukrainy, który wyrośnie na takim gruncie, jest właśnie tą wędką, która wyciągnie złotą rybkę, spełniającą wszystkie nasze najlepsze życzenia. A nowy potężny kompleks wojskowo-przemysłowy stanie się naszą niezawodną ochroną i rażącą bronią nie tylko podczas wojny, ale także po naszym Zwycięstwie, ponieważ ten Lewiatan potrzebował – Przegląd prasy O czym piszą ukraińskie wydania drukowane – w naszym przeglądzie. Pisarz z Charkowa i dziennikarz „Silśkych wistej” Łeonid Łohwynenko w artykule „Szewczenko walczy” (nr 12, 19.03) pisze, że kiedy w zranionym mieście świętowano urodziny Tarasa, cytowano jego prorocze wersy: „Jak Ukrainę źli ludzie // Uśpią, przebiegli, i w ogniu // Ją okradzioną, zbudzą...” – przypominał mu się czas przed inwazją, „kiedy nas z ekranów telewizorów uspokajano, że niby Rosja nie napadnie, wzywano, by nie kopać okopów na granicach, a przygotowywać się do świąt majowych. A ona napadła...”. Autor dzieli się swoim bólem: „Prześladuje mnie odór z bratnich mogił... Niewymownie ściska i boli serce, kiedy wspominam o tym, co widziałem we wsi Hroza, w którą trafiła rakieta podczas stypy. Góra kawałków ludzkich ciał, a na wierzchu – oderwana ludzka ręka. Śni mi się to. A co śni się tym, którzy usypiali nas z ekranów telewizorów i nadal to robią, bo tam wojna jest po części filmowa, gdzie same zwycięstwa i sukcesy? A ja widzę setki, nie, już tysiące mogił pod niebiesko-żółtymi flagami na miejskiej Alei Sławy...”. Zdaniem ekonomisty Tarasa Zahorodniego, którego cytują „Silśki wisti” (nr 12, 19.03), „agroholdingi i latyfundyści – to zło, które musi zostać zlikwidowane”. Autor pisze, że tak zwani „efektywni” agrobaronowie niszczą miejsca pracy na wsi i wypychają ludzi za granicę; wyjaławiają gleby roślinami technicznymi; zarabiają grosze w porównaniu z pilnym nadzorem, aż dopóki nie zdechnie, a do jego całkowitego zniszczenia jeszcze będzie potrzebny pewien czas i ten kompleks działań, o którym wspomniano wyżej, ale już w nowym formacie wpływów dla zrujnowania hordy – pośrednich metod wpływu naszymi siłami i siłami naszych partnerów. Naszych partnerów, którzy z czasem staną się też naszymi pełnoprawnymi sojusznikami. Po to, aby te inwestycje, rozwój kompleksu wojskowo-przemysłowego i całej gospodarki Ukrainy były maksymalnie bezpieczne i odpowiednio szersze, konieczne jest znaczne wzmacnianie potęgi i zdolności obrony przeciwlotniczej i szczególnie przeciwrakietowej. To konieczny warunek. Dlatego potrzebne jest dalsze, maksymalnie przyspieszone pokrycie terytorium Ukrainy wystarczającą ilością i niezbędnej jakości systemami OPL i OPR, zintegrowanymi w jednolity system obrony powietrznej. Oraz odpowiedniej ilości i jakości amunicji do tych systemów. To zadanie trudne, ale bez niego nie będziemy mogli robić skutecznych kroków do naszego zwycięstwa. I ta praca, choć w napięciu, jest prowadzona. Co tu można powiedzieć? Byliśmy niegotowi na taką skalę wojny (chociaż niektórzy rozumieli jej nieuchronność, ale to marginesy, których nikt nie słyszy i z bliska nie widzi), ale niegotowe były na nią też kraje Zachodu. Jedynie USA mają rzeczywiście znaczny potencjał, a państwa europejskie wpadły w ówczesny słodki hedonistyczny sen fukuyamowskiego „końca historii”. Jeśli szczerze, to mocno wątpię, by samodzielnie odparły Hordę własnymi siłami, bez pomocy USA. Tak, jak to się stało podczas II wojny światowej. Tym bardziej zdumiewający jest wyczyn naszych ochotników początku wielkoskalowej ekspansji imperium zła, którzy niemal gołymi rękami zatrzymali w pełni zmobilizowane i dziesięciokrotnie lepiej wyposażone wojsko okupacyjne, które do tego wykorzystało czynnik zaskoczenia wobec przebiegłej i niekompetentnej ukraińskiej władzy. Mieliśmy wielkie szczęście, że mamy takich Ludzi – naszych ochotników i nasze nieliczne w tamtym czasie Siły Zbrojne Ukrainy, które zatrzymały wroga i wytrzymały kilka miesięcy do czasu, kiedy zaczęła napływać mniej lub bardziej znacząca pomoc od naszych partnerów. Naszych partnerów, których silny, nieprzewidziany opór Ukraińców zaskoczył. Dzięki takiemu oporowi stała się możliwa pomoc dla Ukrainy. Dla porównania: Francja podczas II wojny światowej pod względem zdolności była mniej lub bardziej parytetowa z Niemcami według wszystkich wskaźników, ale już po półtora miesiąca wojny skapitulowała... To wszystko – o niezbędnych warunkach rozwoju wojskowej i ekonomicznej zdolności Ukrainy, co jest gwarancją skutecznego ruchu do Zwycięstwa. Porozmawiajmy o wystarczających do tego warunkach. Takimi są: przyspieszona budowa i rozwój na Ukrainie państwa prawa, społeczeństwa z rozwiniętą siecią demokratycznych instytucji, przede wszystkim formowanie partii – partii w dosłownym tego słowa znaczeniu, a nie ugrupowań do obsługi interesów oligarchów pod różnymi fałszywymi, różnobarwnymi pseudopartyjnymi flagami, aby odwrócić uwagę i zrozumienie istoty tych ugrupowań-„partii”. Taka przebiegła demokracja jest zjeżdżonym remake’iem rosyjskich „pieśni o głównym” – o władzy, dla której jedynym celem jest własna władza. I w rezultacie – autorytarne rządy, które łatwo w rękach Moskali przekształciły się w „stary, dobry” imperialny nazyzm... Nie dobrobyt państwa, nie jego rozwój, nie jego duchowe i ekonomiczne wzniesienie, a jedynie zdobycie władzy dla władzy. Wszystko według sarkastycznej formuły Orwella: „Celem władzy jest władza”. Chcę podkreślić i ostrzec władzę, że „prześlizgnąć się”, aby uniknąć spełnienia tych wystarczających warunków pomocy Ukrainie od naszych partnerów, nie wyjdzie. Im nie ma sensu pomagać państwu z autorytarnego ustroju. Bo ta moskiewsko-ukraińska pełnoskalowa wojna jest nie tylko geno- „nieefektywnymi” Europejczykami, ponieważ nie chcą produkować gotowych wyrobów. „A i te pieniądze osiadają w kieszeniach garstki ludzi. A u „nieefektywnych Europejczyków” – w kieszeniach milionów obywateli, którzy tworzą klasę średnią” – zauważa ekonomista. „Silśki wisti” (nr 3, 16.01) piszą o tym, że w Instytucie Demografii i Badań Społecznych obliczono: w ciągu niepełnych dwóch ostatnich lat średnia oczekiwana długość życia mężczyzn spadła o osiem lat w porównaniu z 2021 rokiem. Jeśli dwa lata temu średnia długość życia ukraińskich mężczyzn wynosiła 65 lat, to pod koniec 2023 roku było to już 57,3 roku. Lwowska gazeta „Ekspres” (nr 10, 7.03) pod rubryką „Bohaterowie” publikuje szkice o poległych obrońcach. Tak oto gazeta opowiada o 33-letnim mieszkańcu Przykarpacka, cydną wojną na wyniszczenie ukraińskości jako takiej, ta wojna jest także wojną (póki co w formacie proxy) między światem demokracji i wolności a mrokiem autorytaryzmu, niewoli, a w osobie Moskwii – mrokiem imperialnego nazyzmu. Rozumiem, że dla zwolenników widzenia we wszystkich przejawach tych czy innych procesów politycznych, międzypaństwowych, jedynie korzyści przeciwstawnych stron, te słowa są pustym dźwiękiem. Ale muszą oni zrozumieć, że inaczej nie będzie, podoba im się to czy nie. W tym nurcie proszę zwrócić uwagę na taką „okazję”: USA przez dziesięciolecia zawsze stabilnie i wytrwale miały i teraz mają proizraelskie stanowisko, pomimo wszystkich sprzeczności i niemałych problemów w relacjach z niektórymi rządami Izraela. Przez całą 75-letnią historię stosunków ze Stanami Zjednoczonymi prezydenci i sekretarze stanu krytykowali Izrael, z reguły, w poszczególnych kwestiach przez ograniczony okres czasu. Ale kilka dni temu stało się to, czego nie było nigdy dotąd. Ustami lidera demokratycznej większości w Senacie USA Chucka Schumera, etnicznego Żyda, który zajmuje najwyższe stanowisko w całej historii Stanów Zjednoczonych, Senat ogłosił: „Premier Netanjahu zszedł z drogi, pozwalając swojemu politycznemu przetrwaniu wziąć górę nad interesami Izraela... Jako zwolennikowi Izraela, który wspiera go przez całe życie, wszystko stało się dla mnie jasne: koalicja Netanjahu już nie odpowiada potrzebom Izraela po 7 października. Od tamtej pory świat zmienił się radykalnie, a naród izraelski dusi się od rządzącej wizji, która utknęła w przeszłości... Uważam, że nowe wybory to jedyny sposób na zapewnienie zdrowego i otwartego procesu podejmowania decyzji dotyczących przyszłości Izraela... Przeprowadzenie nowych wyborów po zakończeniu wojny da Izraelczykom możliwość wyrażenia swojej wizji powojennej przyszłości”. Zatem trzeci w hierarchii władzy USA urzędnik, Żyd, pomimo wszystkiego, co wymieniono wyżej odnośnie historii stosunków między USA a Izraelem, odważył się wprost powiedzieć, że autorytarny ultraprawicowy Netanjahu nie jest tym liderem, którego potrzebuje izraelskie społeczeństwo, i nie jest on tą głową państwa Izrael, z którą już Mychajła Kłodnyckiego, który poległ na Zaporożu. Pochowano wojownika w Iwano-Frankiwsku. Towarzysze broni podpisali i podarowali jego dwuletniemu synowi Jaremie ukraińską flagę. „Po zakończeniu wojny żona Bohatera chce pojechać na miejsce śmierci męża i zasadzić tam jawor. Jako symbol niezłomności i walki” – pisze gazeta. „Ekspres” (nr 4, 25.01) opowiada mało znane fakty z życia autora ukraińskiego hymnu Pawła Czubynskiego. Miał wybuchowy charakter, mógł jednocześnie robić kilka spraw i dwukrotnie był na zesłaniu. Zmarł w 1884 roku w wieku 44 lat, nie dożywszy dnia do swoich 45. urodzin. „Ukraina mołoda” (nr 12, 20.03) opowiada o twórczości polskiej pisarki z ukraińskimi korzeniami Olgi Tokarczuk. Mowa o ostatniej na dzień dzisiejszy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

liberalną demokratyczną ideologię, jej ducha indywidualnej wolności oraz jej przywiązanie do podstawowych wartości, które leżą u jej fundamentów. Ziarna jego nienawiści mogą wyrosnąć w czarne żniwo ataków nuklearnych, jeśli Rosja rozgromi Ukrainę, a następnie wypróbuje sojusz NATO i USA. Pomagając Ukrainie bronić naszej ziemi, naszych dzieci i naszej wolności, Amerykanie bronią swojej własnej ziemi, swoich dzieci i swojej wolności. A to dlatego, że synowie i córki Ukrainy walczą o zasady, które zainspirowały pierwszych amerykańskich patriotów do chwycenia za broń przeciwko największemu imperium tamtych czasów. Jestem przekonany, że obok fizycznych praw zachowania materii i energii istnieje wieczne prawo zachowania wolności. Kiedy Ameryka uformowała się jako naród, oparty na zasadach wolności, musiała prowadzić długą wojnę wyzwoleńczą przeciwko swojemu kolonialnemu panu. Zwycięstwo w tej walce zostało zapewnione dzięki pomocy Francji. Statua Wolności, dar narodu Francji, służy jako symbol i przypomnienie o tej walce o wolność i swobodę. Stany Zjednoczone Ameryki, które narodziły się, głosząc, że wszyscy ludzie są stworzeni równymi i mają prawo do życia, wolności oraz dążenia do szczęścia, są głównym światowym gwarantem tego prawa. Pomagając Ukrainie, Ameryka wypełnia nie tylko swój obowiązek, ale także swoje przeznaczenie. Jurij SZCZERBAK, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w USA (1994–1998)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Daleki, ale bliski przyjaciel”

W marcu 1944 roku, równo 80 lat temu, wróciłem do mojego rodzinnego miasta Kijowa, dopiero co wyzwolonego z trzyletniej niemieckiej okupacji. Moje miasto leżało w ruinach, większość jego mieszkańców zniknęła w mroku wojny, a ofiary Babiego Jaru wołały o pomstę. Wtedy miałem zaledwie 10 lat, ale już wiedziałem, że przeżyłem dzięki amerykańskiej pomocy żywnościowej. W szkole trwała ożywiona wymiana amerykańskich produktów, w tym gumy do żucia, ciastek, konserw mięsnych, papierosów Camel i małych plastikowych modeli samolotów bojowych. Wtedy nie wiedziałem, że latem 1944 roku prawdziwe samoloty wojskowe USA – B-17, B-24 latające fortece i myśliwce Mustang – regularnie przylatywały do bazy USAAF (USAAF Station) w Połtawie w ramach operacji „Frantic” („Desperacki”). Po bombardowaniach niemieckich obiektów ponad 100 bombowców i 70 amerykańskich myśliwców wracało na ukraińską ziemię, aby odpocząć, dotankować i naprawić swoje samoloty oraz uzupełnić zapasy bomb. Odważni amerykańscy chłopcy nie tylko odpoczywali czy zakochiwali się w ukraińskich dziewczętach, wielu z nich zginęło podczas nalotów niemieckiego lotnictwa. Mój naród zawsze będzie wdzięczny tym bohaterom. Ubóstwiałem Amerykę w 1944 roku: był to mój daleki, ale bliski przyjaciel i wybawca. Amerykańskie filmy, muzyka jazzowa, samochody Studebaker i jeepy Willys, aspiryna, odzież i jedzenie, które ratowały nas od śmierci głodowej – wszystko to na zawsze pozostanie w moim sercu. Oczywiście, nawet we śnie nie mogłem sobie wyobrazić, że w 1994 roku Bóg i los zaprowadzą mnie do Waszyngtonu jako ambasadora Niepodległej Ukrainy i pozwolą jeszcze głębiej poznać i pokochać ten wielki kraj. Miałem zaszczyt poznać takich wybitnych Amerykanów jak Henry Kissinger, Zbigniew Brzeziński, George Bush, James Baker, Bill Clinton, Al Gore, Bob Dole, Newt Gingrich, Dick Cheney, William Perry, Robert Gates, Madeleine Albright, Condoleezza Rice i inni. Od nich wiele się nauczyłem o państwowej mądrości i demokracji. Jestem dumny z tego, że brałem udział w opracowaniu pierwszej Umowy o partnerstwie strategicznym między Ukrainą a USA. Dzisiaj, kiedy Ukraina znajduje się w ogniu ludobójczej wojny Rosji, która codziennie zabija dziesiątki mężczyzn, kobiet i dzieci, niszczy szpitale, szkoły, teatry, muzea i mieszkania, wspominam o skutkach nazistowskiej agresji, której świadkiem byłem w rodzinnym Kijowie w 1944 roku. Znowu zwracam się do Ameryki z wdzięcznością i nadzieją. Dziękuję za pomoc, którą Ameryka udzieliła mojemu krajowi, i mam nadzieję na kontynuację tej żywotnie ważnej pomocy. Nie, nie chcę i nie oczekuję, aby Amerykanie ginęli dzisiaj na Ukrainie, tak jak ich dziadkowie w 1944 roku. Ale nie chcę również, aby uczeń Hitlera Władimir Putin zniszczył Ukrainę, zniszczył mój naród, a potem wyruszył do Europy, niszcząc euroatlantycką przestrzeń bezpieczeństwa, wolności i demokracji, dla budowy i utrzymania której USA tak wiele zrobiły po II wojnie światowej. Amerykanie muszą zrozumieć, że Putin nienawidzi Ameryki tak samo, jak Ukrainy. Gardzi amerykańską liberalną demokracją. „The Hill” (w tłumaczeniu z angielskiego – Wzgórze, metafora Wzgórza Kapitolińskiego USA) – amerykańska gazeta i cyfrowa firma medialna, mająca siedzibę w Waszyngtonie. Koncentrując się na politykach, polityce, biznesie i stosunkach międzynarodowych, „The Hill” relacjonuje prace Kongresu USA, prezydenturę i władzę wykonawczą. Gazeta „The Hill” jest bezpłatnie rozprowadzana w formie drukowanej we wszystkich biurach Kongresu USA, w całym Waszyngtonie. Wydrukowanie się w tym wydaniu jest niezwykle prestiżowe. – Fantastyka! To znaczy, że artykuł Jurija Szczerbaka przeczyta praktycznie każdy kongresmen – odpowiedział znany zagraniczny analityk na publikację w gazecie „The Hill” znanego ukraińskiego pisarza i dyplomaty, przewodniczącego Rady Niezależnego Forum Mediów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nord-Ost, Biesłan i „Crocus City Hall”: kto organizuje zamachy terrorystyczne w Rosji

Jewhen BUKET Rankiem 25 marca, kiedy prawosławni świętowali Zwiastowanie, a katolicy – początek Wielkiego Tygodnia, wyznawcy kultu śmierci z Kremla po raz trzeci od zakończenia wyborów Putina ostrzelali Kijów. Tak postanowili „pogratulować” „matce miast ruskich” święta... Odnosi się wrażenie, że ostrzały Ukrainy w ostatnim czasie to osobiste polecenie starego bunkrowego marazmatyka. Rakiety ciskają wyłącznie w obiekty cywilne. To znana terrorystyczna taktyka rosyjskich służb specjalnych jeszcze od połowy lat 90. XX wieku. W listopadzie-grudniu 1994 roku, aby usprawiedliwić atak na niepodległą Iczkerię, FSB najpierw wysadziła most na kolei obwodowej w Moskwie, a potem – zorganizowała wybuch w moskiewskim trolejbusie. Były też wielokrotne wybuchy w moskiewskim metrze, przejściach podziemnych itp. Wszystko to były zwiastuny dojścia do władzy w Rosji antychrysta-Putina, za ćwierćwiecze rządów którego terroryzm państwowy w Federacji Rosyjskiej przybrał szczególnie cyniczne i sadystyczne formy. Każdy odcinek rządów dyktatora był naznaczony składaniem masowych ofiar w ludziach, które przerażały i jednocześnie uspokajały na pewnym etapie Rosję oraz świat. Tak więc, aby dojść do władzy, Putin wysadził w powietrze trzy budynki mieszkalne we wrześniu 1999 roku, aby zniszczyć niezależne media – wykorzystał katastrofę okrętu podwodnego „Kursk” w 2000 roku, aby uzyskać więcej władzy i „dokręcić śruby” – zorganizował wzięcie zakładników spośród widzów musicalu „Nord-Ost” w centrum teatralnym na moskiewskiej Dubrowce w październiku 2002 roku, aby usprawiedliwić swoje przyszłe zbrodnie walką z terroryzmem – bezlitośnie zniszczył zakładników w szkole w północnoosetyjskim mieście Biesłan 3 września 2004 roku. A aby podnieść notowania i wyprowadzić swoją władzę w absolut – uciekł się do wojen i aneksji terytoriów sąsiednich państw w 2008, 2014 i 2022 roku. Takimi działaniami Kreml ma nadzieję „zalegalizować” swoje szalone plany w oczach Rosjan, otrzymać mandat na okrucieństwo. A do tego trzeba przerzucić część odpowiedzialności za zbrodnie na każdego Rosjanina i powiązać go z reżimem krwią. W tym celu setki tysięcy żołnierzy wysyła się na Ukrainę na imperialistyczną wojnę, gdzie każdego dnia tak zwana „Federacja Rosyjska” ich rękami dokonuje zbrodni wojennych. A w samej Rosji organizowane są „żałoby według rozdzielnika” za poległymi z rąk „terrorystów”. Przy czym organizacja terrorystyczna „Kreml”, mimo wieloletnich bajek o tym, że z terrorystami nie prowadzi negocjacji, przyjmuje na najwyższym szczeblu przedstawicieli Talibanu i Hamasu oraz werbuje najemników do popełniania zbrodni na własnym terytorium. Pouczające w tym sensie są wydarzenia w Biesłanie w 2004 roku. Mniej więcej na dwa miesiące przed zajęciem szkoły wszyscy zidentyfikowani bojownicy zostali zatrzymani przez siły MSW FR w różnych regionach Kaukazu, ale później wszystkich ich wypuszczono na polecenie FSB. Na kilka dni przed zajęciem pojawiła się informacja o przygotowaniu zamachu, ale nie przeprowadzono żadnych działań antyterrorystycznych, wręcz przeciwnie – zdjęto załogę drogówki, która stała na drodze terrorystów do szkoły. Do kierowania „sztabem antyterrorystycznym” wyznaczono rosyjskich generałów FSB, przysłanych z Moskwy, usuwając wszystkich miejscowych. Trzeciego dnia specnaz „Alfa” z ręcznych miotaczy ognia „Trzmiel” strzelił dwukrotnie w stronę sali gimnastycznej, potem na rozkaz FSB prowadzono ostrzał stołówki z czołgów, gdzie za plecami zakładników ukrywali się terroryści. Również funkcjonariusze FSB przez półtorej godziny nie pozwalali gasić pożaru, który powstał od miotaczy ognia. W rezultacie spłonęli zakładnicy, których można było uratować – łącznie ponad 330 osób, wśród których 186 dzieci. W podobny sposób zorganizowano tak zwane „uwolnienie” zakładników Nord-Ostu w 2002 roku, kiedy tylko oficjalnie Moskwa zabiła 130 osób, aby usprawiedliwić okupację Iczkerii. Coś podobnego działo się też 22 marca 2024 roku w Krasnogorsku... Jeśli jesteś carem całej FR, to możesz wysadzać budynki mieszkalne w swoim kraju, palić żywcem dzieci w Biesłanie i rozstrzeliwać dziennikarzy w swoje urodziny (Anna Politkowska została zabita w 2006 roku w dniu urodzin Putina), urządzać wojny, rzezie i ludobójstwa w Iczkerii, Sakartwelo, Syrii i na Ukrainie, truć plutonem i „nowiczokiem” w Wielkiej Brytanii, ingerować w wybory prezydenta USA i innych krajów, finansować radykalnych polityków, pomagać takim samym rzeźnikom jak ty – Asadowi, Maduro i Łukaszence, być „strategicznym sojusznikiem” Iranu i KRLD, wspierać ciągłą warcholnię w Afryce Środkowej i terrorystów na Bliskim Wschodzie, urządzać Nord-Osty, Bucze, Mariupole... Teraz nowym elementem putinowskiego kultu śmierci stał się „Crocus City Hall”. W ramach operacji moskiewscy siłowicy urządzili pokazową egzekucję swoich współobywateli w jednym z centrów handlowych. A potem – brutalną rozprawę nad tymi, których złapano setki kilometrów od Moskwy i oskarżono o dokonanie zamachu. Nawet ISIS – międzynarodowa organizacja terrorystyczna, która wzięła na siebie odpowiedzialność za dokonane, w geście protestu przeciwko torturom podczas przesłuchań schwytanych terrorystów (kiedy rosyjscy siłowicy odcięli jednemu ze schwytanych ucho i zmusili go do zjedzenia go) wystąpiła z osobistymi groźbami pod adresem kremlowskiego dyktatora. Moskwa nieustannie ucieka się do taktyki terroru wobec własnej ludności w celu „uzyskania prawa” do ludobójstwa innych narodów. Przy tym absolutna większość poddanych cara wszystko to znosi, a wielu terror nawet się podoba: babcie tańczą w kołach, Carlsonowie przeprowadzają wywiady, odbywają się wszelkiego rodzaju zawody sportowe. A specjalnie wyszkoleni czekiści, nazywani „dobrymi Rosjanami”, oraz ich agenci-rusofile z krajów UE bez przerwy krzyczą zewsząd, że to wojna „tylko Putina!”, a „nas to nie dotyczy”, „to wszystko polityka”, „my jesteśmy mali ludzie”, „tam lepiej wiedzą”... Tymczasem prawie 90% „Rosjan” albo sami stworzyli czy wspierają ten reżim, albo swoją biernością pozwalają mu czynić wszystko, co czyni. Niedługo przed zamachem w „Crocus City Hall” rzecznik Putina Pieskow powiedział, że teraz trwa wojna, a nie „SWO”, chociaż w Rosji od początku wojny ten termin był pod surowym zakazem. A sam kremlowski dyktator w wideoprzesłaniu oświadczył, że podejrzani o atak na koncert rzekomo mieli przygotowane „okno” do przekroczenia granicy z Ukrainą. Kłamie – i okiem nie mrugnie. Tak samo, jak kłamał o „Kursku”, Nord-Oście, Biesłanie, Krymie, Donbasie, Buczy, Mariupolu i innych zbrodniach. Jeszcze w grudniu ubiegłego roku Kreml zapowiedział „dezachodniczenie” Rosji i przekształcenie jej w obóz koncentracyjny pod gołym niebem zaraz po tak zwanych „wyborach”. Między innymi Putin planuje przenieść wszystkie gałęzie surowcowe gospodarki na własność państwową, wprowadzić totalną kontrolę państwową nad nauką, kulturą i sztuką, zaostrzyć cenzurę w TV i w Internecie, zniszczyć wszelkie ruchy opozycyjne. A jeszcze planuje mobilizację i kontynuację wojny. Można więc nie wątpić, że zamach w Rosji i nasilenie ostrzałów Ukrainy w ostatnich dniach to ogniwa jednego łańcucha. I jedyną szansą na wyrwanie się z tych kajdan jest zwycięstwo Sił Zbrojnych Ukrainy i zniszczenie agresora. Rady zamknąć popularną gazetę… „z powodu konieczności finansowej oraz… niepotrzebności wydawnictwa”! I to przy tym, że na działalność Rady Najwyższej walczący kraj przeznacza ogromną sumę z budżetu państwa! A stosunkowo niewielkiej, jeśli porównać z innymi wydatkami na działalność RN, sumy na niezbędne wydawnictwo dla informowania obywateli o działalności parlamentu kraju urzędnicy nie znaleźli? Najwyraźniej niepotrzebna im nie tylko jedyna trybuna dla wszystkich deputowanych Rady Najwyższej, ale i konstytucyjna wolność słowa w ogóle! A może i samo państwo Ukraina jako takie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Komu korzystne jest, by zamilkł „Hołos Ukrajiny”?

…mem Kijów, lecz kontynuowali wydawanie gazety, pozostając przez wszystkie te napięte dni i tygodnie ostrzałów stolicy na stałe w redakcji, w półlegalnej sytuacji, przygotowując w wersji elektronicznej kolejne numery jedynego w tamtym czasie oficjalnego organu władzy państwowej. W czasie, gdy z Kijowa uciekła większość przedstawicieli władzy (ministrowie, deputowani, kierownicy organów siłowych, którzy zgodnie ze swoim konstytucyjnym obowiązkiem powinni byli mobilizować naród do oporu wobec podstępnego wroga), dziennikarze pozostali na linii frontu informacyjnego, dodając otuchy zagubionej ludności komunikatami o sukcesach Sił Zbrojnych Ukrainy i oddziałów obrony terytorialnej w walce z moskiewskim agresorem. Przez cały okres swojego istnienia gazeta była i pozostaje swoistym zwierciadłem życia politycznego i społecznego Ukrainy. Tymczasem nieszczęście nadeszło, skąd się go nie spodziewano: kolektyw redakcji zetknął się z samowolną decyzją wydziału informacyjnego Wierchow-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

“Karpacka Ukraina: wymiary narodowe i globalne”

Konferencja pod takim tytułem odbyła się niedawno w Kijowie z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Była ona poświęcona 85. rocznicy proklamacji Karpackiej Ukrainy oraz 150. rocznicy urodzin jej prezydenta Augustyna Wołoszyna. O znaczeniu tych dat i postaci w świetle wydarzeń we współczesnej Ukrainie mówili znani naukowcy i działacze społeczni: Pawło Mowczan, Iwan Zajeć, Stepan Widnianski, Andrij Kudriaczenko, Heorhij Filipczuk, Orest Kłympusz, Mykoła Hołomsza, Serhij Prysuchin, Petro Czerneha, Ołeksandr Pohiria, Stanisław Arżewitin oraz inni. Prezentujemy fragmenty wystąpień. Wydarzenie o historycznej wadze Stepan WIDNIANSKI, doktor nauk historycznych, kierownik wydziału historii stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej Ukrainy Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Dzień 15 marca 1939 roku na zawsze pozostanie w pamięci miłujących wolność mieszkańców Zakarpacia i całego narodu ukraińskiego, ponieważ tego dnia Zakarpacie, czyli Srebrna Ziemia, jak je tradycyjnie nazywano, po raz pierwszy w swojej wielowiekowej historii stało się niepodległe. Pod koniec lat 30. XX wieku Karpacka Ukraina okazała się jedynym terytorium, na którym zamieszkiwała niewielka gałąź narodu ukraińskiego, która proklamowała swoją niepodległość i ogłosiła całemu światu pragnienie życia państwowego. Takiej możliwości nie mieli wówczas ani Ukraińcy przebywający w składzie ZSRR, ani Ukraińcy pod władzą Polski i Rumunii. Dlatego wraz z rozproszoną po świecie diasporą ukraińską odebrali oni wydarzenia na Karpackiej Ukrainie – zdobycie autonomii w składzie Republiki Czechosłowackiej w październiku 1938 r. i proklamację niepodległości pół roku później – nie tylko jako egzamin z dojrzałości politycznej sił ukraińskich, ale także jako desperacką próbę odnowienia ukraińskiej państwowości w regionie jako zalążka przyszłej sobornej Ukrainy. Jestem przekonany, że to właśnie pobyt Zakarpacia w składzie Republiki Czechosłowackiej w latach 1919–1939 – jednego z najbardziej demokratycznych państw w ówczesnej Europie – stworzył podwaliny pod zdobycie autonomii i proklamację niepodległości Karpackiej Ukrainy. W szczególności przez 20 lat pobytu w składzie Republiki Czechosłowackiej, przede wszystkim dzięki trzem ważnym czynnikom – większej wolności politycznej, znacznym inwestycjom państwowym w rozwój regionu, w tym kulturalno-oświatowy, a także aktywnej działalności na Zakarpaciu ukraińskich emigrantów, którzy w okresie międzywojennym byli wspierani przez Pragę, znaczna część ludności Rusi Podkarpackiej – Karpackiej Ukrainy przeszła drogę samoświadomości od samookreślenia „węgierscy rusini Pawło Mowczan i Heorhij Filipczuk (rusini)” do „karpackich (zakarpackich) Ukraińców”, od przyjęcia rezolucji Wszechludowego Kongresu węgierskich Rusinów w Chuście 21 stycznia 1919 r. o połączeniu regionu z Ukrainą i prośby, „aby nowe państwo przy realizacji tego zjednoczenia uwzględniło odrębne położenie węgierskich Rusinów” do budowy autonomicznego państwa karpacko-ukraińskiego w składzie federacyjnej CSR pod koniec 1938 – na początku 1939 r. i proklamacji 15 marca 1939 r. niepodległości Karpackiej Ukrainy jako „najmniejszej gałęzi ziem ukraińskich”. To wydarzenie o prawdziwie historycznej wadze nie było przypadkiem, lecz całkowicie naturalnym wynikiem wielowiekowego rozwoju Zakarpacia oraz obiektywnego przebiegu procesów etnicznych i utwierdzenia się u zakarpackich Ukraińców tożsamości etnonarodowej. Terytorium współczesnego Zakarpacia, jak wiadomo, wchodziło w skład różnych organizmów państwowych, było rozgraniczone sztucznymi granicami, ale kształtowało się i pozostawało jedną integralną strukturą, nie tracąc swojego słowiańskiego, ruskiego, a w czasach nowożytnych – ukraińskiego charakteru. Pamięć historyczna o Karpackiej Ukrainie jest nierozerwalnie związana z imieniem Augustyna Wołoszyna (1874–1945) – Bohatera Ukrainy (2002), prezydenta Karpackiej Ukrainy (1939), powszechnie uznanego lidera ukraińskiego nurtu narodowo-kulturalnego w międzywojennym Zakarpaciu, z którego imieniem całkowicie zasadnie wiąże się odrodzenie narodowe zakarpackich Ukraińców w pierwszej połowie ubiegłego wieku. Warto zaznaczyć, że od końca lat 80. XX wieku, kiedy zaczęło odradzać się niepodległe państwo ukraińskie i otwierano wcześniej zamknięte zasoby archiwów państwowych, pojawiają się pierwsze obiektywne badania drogi życiowej, twórczości i działalności A. Wołoszyna, wydania/wznowienia jego prac pedagogicznych, dzieł literackich, a także źródeł dokumentalnych i wspomnieniowych z historii budowy Karpackiej Ukrainy przy jego aktywnym udziale. Przez lata ukraińskiej niepodległości, dzięki celowej i wytrwałej pracy naukowo-badawczej krajowych badaczy, przede wszystkim historyków Zakarpacia, ukazał się nam w całym swoim tragicznym majestacie jeden z najwybitniejszych bojowników o ukraińską ideę narodową za Karpatami, prezydent Karpackiej Ukrainy. Obecnie Ukraińcy szanują i cenią Augustyna Wołoszyna jako wybitnego działacza kulturalno-narodowego oraz społeczno-politycznego Zakarpacia, który w warunkach obcego panowania zdołał skonsolidować zakarpackich Ukraińców do walki o swoją państwowość, zintegrować ich z ogólnoukraińskim ruchem narodowowyzwoleńczym i tym samym ogłosić przed całym światem istnienie narodu ukraińskiego za Karpatami oraz jego dążenia państwowotwórcze. Przypomnę, że przez radzieckie organy karne Augustyn Wołoszyn został bezprawnie zatrzymany 15 maja 1945 roku w Pradze, a już 19 lipca 1945 roku jego życie przerwały tortury tak zwanych śledczych NKGB w jednym z moskiewskich więzień. Chciałbym zaznaczyć: o ile w małej ojczyźnie A. Wołoszyna – na Zakarpaciu – jego imię, droga życiowa i wieloaspektowa działalność są dobrze znane rodakom, w miastach i wsiach obwodu postawiono mu pomniki i tablice pamiątkowe, jego imieniem nazwano ulice, place, placówki oświatowe, obwodową nagrodę „Proświty” itp., to na Ukrainie, wśród ukraińskiego czytelnika po tej stronie Karpat, Andrij Kudriaczenko, Stepan Widnianski i Dmytro Łomaczuk życie i praca prezydenta Karpackiej Ukrainy, jego wkład w ogólnoukraińską sprawę narodowowyzwoleńczą, niestety, są mało znane. Dlatego wraz z doktorem nauk historycznych, profesorem Mykołą Weheszem pragniemy wypełnić tę lukę w wiedzy Ukraińców poprzez wydawanie naszych prac. *** Książkę „Augustyn Wołoszyn i Karpacka Ukraina w historii ukraińskiego państwowotwórstwa” (Stepan Widnianski, Mykoła Wehesz, Kijów, 2021) naukowiec podarował bibliotece centralnej „Proświty”. Stanisław Arżewitin i Orest Kłympusz Klyma Stepanowa we współpracy z Wołoszynem, braćmi Kłympuszami, Rewajami, Brajszczakami, Stepanem Kłoczurakiem. A w 1933 roku po reorganizacji UWO w OUN na Zakarpaciu tworzy się Prowód OUN pod kierownictwem Jarosława Baranowskiego i Ołeha Kandyby. Do składu kierowniczego wchodzą zakarpaccy działacze Stepan Rosocha, Iwan Rohacz i inni. A jaki był los ukraińskich patriotów Karpackiej Ukrainy w czasach czteroletniego i półwiecznego radzieckiego reżimu totalitarnego? Według różnych źródeł w czasach węgierskiej okupacji represjonowano około 10 tysięcy Ukraińców. Dla przykładu: według badań profesora Wołodymyra Birczaka, uczestnika tamtych wydarzeń, w walkach i represjach zginęło około czterech tysięcy osób. W użhorodzkim gimnazjum uwięziono 465 studentów w obecności 5 tysięcy węgierskich żołnierzy na placu 24. pułku, 12 osób powieszono; w 1942 roku trybunał w Mukaczewie skazał 149 ukraińskich podziemnych działaczy; uciekając przed węgierskimi represjami przez granicę do ZSRR przeszło prawie 45 tysięcy Zakarpatczyków, z których większość została aresztowana przez radzieckie organy karne i zesłana do GUŁAG-u. Radziecka okupacja przyniosła nowe tortury: w 1944 roku aresztowano 550 osób z powodu oskarżenia o bycie „ukraińskim nacjonalistą”. W pierwszych latach władzy radzieckiej w latach 1945–1947 wydział tajnych funduszy założył 8869 kart alfabetyczno-ewidencyjnych na tak zwany „element antyradziecki”. W latach 1945–1952 wykryto i zlikwidowano 17 organizacji OUN oraz aresztowano 250 kadrowych kierowników. Za granicą pracowało 90 radzieckich agentów, którzy śledzili 145 zakarpackich patriotów. W latach 1945–1952 władza radziecka „wykorzeniała” 85 lokalnych grup powstańczych. W mojej książce wymienieni są wszyscy ci powstańcy, ich liczba, zabici, zamordowani... Sporządziłem alfabetyczną listę zakarpacko-ukraińskich patriotów – 4361 osób. Nie weszli tu byli „patrioci”, którzy zaczęli współpracować w różnych formach z organami ścigania ZSRR i nadal pozostawali w ruchu wyzwoleńczym. Opracowałem prawie cały odtajniony materiał archiwalny Sektorowego Archiwum SBU w obwodzie zakarpackim. Zdjęcie Serhija Prysuchina

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Piemont państwowotwórczy

Stanisław ARŻEWITIN, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji, działacz społeczny Pamiętam swoje wystąpienie w Radzie Najwyższej Ukrainy z okazji 70. rocznicy Karpato-Ukrainy, w którym powiedziałem, że właśnie 15 marca Sejm proklamował nowe ukraińskie państwo na czele z prezydentem Augustynem Wołoszynem. Był to pierwszy zbrojny opór w czasie II wojny światowej, ponieważ żaden z europejskich krajów wcześniej nie odważył się stawić oporu nazistom: ani Austria, ani Czechy, ani część Litwy. Jedynie słabo uzbrojona armia Karpato-Ukrainy rozpoczęła odliczanie poległych w żarnach II wojny światowej. Dlatego dla nas, Ukraińców, ta wojna rozpoczęła się nie we wrześniu 1939 roku, lecz 15 marca na Czerwonym Polu pod Chustem. Fundament proklamacji Karpato-Ukrainy położyło m.in. także towarzystwo „Proświta” na Zakarpaciu. Do jego powstania w 1920 roku przyczynili się emigranci z Galicji: Mykoła Twerdyło, Iwan Pankewycz, major Ukraińskiej Armii Galicyjskiej Jewhen Puzo. Nad jego rozbudową pracowali zakarpaccy Jurij Braszczajko, Stepan Kłoczurak i oczywiście Augustyn Wołoszyn. Jeden z przykładów działalności „Proświty”: na zjazd w Użhorodzie z protestem przeciwko samowoli Czechów 17 października 1937 roku zjechało się 20 tysięcy osób. Były też inne ośrodki patriotyczne. Zwłaszcza ukraińskie gimnazja w Użhorodzie, Mukaczewie, Berehowie, Chuście; organizacja młodzieżowa „Plast” i „Sicz”; Mukaczewska Akademia Handlowa. W 1921 roku na Zakarpaciu powstaje UWO pod kierownictwem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ją, ale tylko za ich milczącą zgodą istnieje na ziemi zdrada i morderstwo”. Czyli w samej Ukrainie trwa jeszcze wojna wewnętrzna. I przed nami, przed wami stoi zadanie pokonania nie tylko zewnętrznego agresora, ale także zwycięstwa w wojnie wewnętrznej, czyli przezwyciężenia obojętności. A zaczynać musimy od samych siebie. Codziennie pokonywać obojętność w samych sobie, nawet w drobnostkach. Poczęstować czymś głodne zwierzę na ulicy. Pomóc starszej czy zniedołężniałej osobie wejść na próg. I przekazywać darowizny. Niekoniecznie duże sumy. Kiedy każdy z nas uświadomi sobie, że nasze 5, 10, 100 czy 1000 hrywien (każdy ma swoje możliwości) uratuje czyjeś życie, uratuje właśnie ten złoty fundusz, dzięki któremu nasze państwo się trzyma i będzie żyło dalej, wtedy staniemy się naprawdę potężnym wsparciem dla Obrońców. Będziemy radzi pomagać razem: Numer karty: 5169335100204227 Nazwa odbiorcy: BO BF “Serdcia nezlamnych” Kod odbiorcy: 44738441 Rachunek odbiorcy: UA933515330000026000035902802 Nazwa banku: Charkowskie Główne Zarządzenie Regionalne AT KB “PrywatBank” Po prawdzie, wiele musimy przezwyciężyć i z wielu rzeczy się oczyścić: wiary w “lepszego cara”, postawy “moja chata z kraja”… Wojna to nie po prostu nieszczęście, a lekcja, sprawdzian. Czas pokaże, jakimi jesteśmy uczniami. A ja do tych słów Rusłany mogę poradzić czytelnikom zapoznanie się z wykwintnym stylem jej lirycznych, momentami bolesnych wpisów w mediach społecznościowych Fundacji Charytatywnej “Serdcia nezlamnych”, a także z wideorelacjami z wyjazdów do zniszczonych, ale żywych stron. Nie pożałujecie. Od dawna już nie pracujemy w gazecie, ale to ten przypadek, kiedy można powiedzieć: byłych dziennikarzy nie ma. Rozmawiał Wołodymyr WAKULENKO, obwód charkowski. w miękkich, melodyjnych dźwiękach. Użytkownik tego języka automatycznie mówi miękciej, milej, łagodniej, a zatem atrakcyjniej. Nam wszystkim podoba się łagodność i wszystkich nas odpycha grubiaństwo. Sama zauważałam, jak w oczach zmienia się człowiek, gdy przechodzi na ukraiński. Mówionych “stories” jednej przyjaciółki nie mogłam nawet słuchać, bo po rosyjsku mówiła jak więźniarka, która odsiedziała wyrok. A kiedy zdecydowała się mówić po ukraińsku, stała się bardziej kobieca, milsza, od razu pojawili się u niej adoratorzy. Słowo daję! To samo jako kobieta mogę powiedzieć o mężczyznach. Rozmawiając po ukraińsku, stajecie się bardziej seksowni i atrakcyjni. A my przecież dokładnie kochamy was uszami! Miejcie to na uwadze. Chłopaki, pasuje wam ukraiński! Spróbujcie! Ten wybór zmienia życie! Mój przyjaciel, znany etnofotograf Ołeksandr Baron, przeszedł na ukraiński całkowicie, między innymi. A w ojczystym bułgarskim rozmawia tylko z Bułgarami… Serhij ŁASZCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wszystko zaczyna się od nieobojętności

Tak nazywa się jeden z niedawnych wpisów działaczki społecznej i wolontariuszki Rusłany Korinnej, przewodniczącej Fundacji Charytatywnej „Serca Niezłomnych”. Działalność tej organizacji od czasu do czasu odbywa się faktycznie wzdłuż całej linii styczności, od północy obwodu charkowskiego aż po Chersoń, czyli na terenach przyfrontowych i frontowych, a jednocześnie w jednostkach bojowych na całej linii frontu obrony. Niedawno Rusłana wzięła na siebie jeszcze misję dostarczenia i przekazania z rąk do rąk książek od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. W jednym z niedawnych numerów „Słowa Proświty” już podawaliśmy informacje na ten temat, a dzisiaj rozmowa z Rusłaną przeszła na bardziej globalne tematy, bo bez książki jako zjawiska społecznego pełnowartościowe życie jest niemożliwe, a Ukraina – nie do pomyślenia. – Jak przyjęli wojskowi, z którymi miała pani zaszczyt rozmawiać, sam fakt podarowania im i ich towarzyszom broni, między innymi, książek od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”? – Papierowe książki są bez wątpienia potrzebne. Jeszcze przed rozpoczęciem naszej wspólnej inicjatywy z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” pod nazwą „Książka jako broń” była pewność co do ważności tej inicjatywy, jednak były też wątpliwości co do jej realizacji w praktyce. Jak zostanie przyjęta przez obrońców? Czy rzeczywiście będą czytać? Wiele osób, które znają wojnę tylko z ekranu telewizora, mogło wyrobić sobie błędne wyobrażenie o codziennym życiu żołnierzy na froncie. Jakoby wojownicy miesiącami mieszkają w okopach. W rzeczywistości jest czas zadań bojowych i czas w miejscach dyslokacji, tak zwanych „rozmieszczeniach”. Najczęściej są to ludzkie domy, porzucone przez właścicieli lub od nich wynajęte. Właśnie stamtąd chłopcy idą na zadania bojowe i wracają. I muszą mieć czas na odpoczynek, na regenerację, fizyczną i psychoemocjonalną. Nasza inicjatywa z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” przerosła wszelkie oczekiwania. Często chłopcy opowiadają, jak szukali w zajętych domach książek, i to właśnie ukraińskich. Nawet ci wojownicy, którzy w codziennym porozumiewaniu się są rosyjskojęzyczni, mają zainteresowanie ukraińskim słowem, jednak znajdują Lermontowa, Dostojewskiego… Wymowne było ostatnie spotkanie z obrońcami, kiedy przywiezioną przez nas pomoc złożyli do bagażnika swojego „hummera”, a książki wzięli ze sobą do kabiny. To bardzo wymownie pokazuje ich stosunek do naszej inicjatywy i ukraińskiej książki w ogóle. Książki elektroniczne – to nowocześnie i postępowo. Ale przyjemnego szelestu stron, zapachu drukowanej książki nie zastąpi żaden bezduszny ekran. Ostatnio miałam okazję przeczytać negatywny komentarz na temat naszej inicjatywy. I zrobiło się smutno… Nawet nie od komentarza, a od tego, że niektórzy ludzie nie są zdolni myśleć globalnie. Naród, który nie czyta, który nie zna swojej historii, nie jest zdolny zwyciężyć! Kiedy przekazuje się wojskowym wraz z pomocą książki, to właśnie nimi interesują się najbardziej. Przecież, wróciwszy z pozycji, włączają „Starlink” i czytają, jak i my codziennie, sieci społecznościowe i kanały na Telegramie. A książka – to wieczność, mądrość i siła. Kiedy każdy z nas to zrozumie, to jednoznacznie urośniemy i wzmocnimy się jako naród. – Kim są ci ludzie, których nazywa pani Obrońcami i z pietyzmem pisze pani to słowo wielką literą? – Kim są ci ludzie, z którymi rozmawiam w pododdziałach bojowych? Bardzo różni. To pewien „przekrój społeczeństwa”. Ludzie z różnym doświadczeniem. Ale są wymowne momenty. W szczególności stosunek do mieszkańców terenów przyfrontowych. Z nimi Obrońcy dzielą się lekami, produktami. Robią drobne naprawy domów, które ucierpiały od ostrzałów. To, co w ich siłach i możliwościach. Nawet w stosunku do zwierząt, które zostały bezdomne i bez właścicieli, można zobaczyć człowieczeństwo i dobroć naszych Obrońców. Żołnierze je leczą, karmią, ewakuują. Znajdują im przez sieci społecznościowe nowych właścicieli. Główny wniosek, który wyciągnęłam z obserwacji i rozmów: to najbardziej godni ludzie, to nasz złoty fundusz. Właśnie oni rozpoczną i przeprowadzą ustanowienie nowej Ukrainy. – Proszę wyrazić pani wizję istoty niedawnej sytuacji konfliktowej na Ukrainie dotyczącej tego, czy można uważać rosyjskojęzycznych wojskowych za ukraińskich wojowników. – Tak, śledziłam tę sytuację i tutaj jestem całkowicie po stronie Obrońców. Ze względu na swój charakter zawsze jestem przeciwko radykalizmowi, w czymkolwiek by się nie przejawiał. I nikt nie ma moralnego czy innego prawa pouczać ich w czymkolwiek. A zwłaszcza ludzie dalecy od frontu i dalecy od zrozumienia tego, co się tam dzieje. Ale chorobliwie pragną się wywyższyć, poniżając innych. To problem wymyślony, w rzeczywistości go nie ma. Widzę pragnienie i gotowość żołnierzy do porozumiewania się po ukraińsku. Widzę pododdziały, w których absolutnie komfortowo „współżyją”, współistnieją ukraińskojęzyczni i rosyjskojęzyczni wojownicy, rozumieją się nawzajem i absolutnie nie konfliktują! Nie można zmusić do kochania! Miłość można pielęgnować, łagodnie i stopniowo, bez przymusu i ucisku. W przeciwnym razie wywołujemy tylko opór. I wspólna inicjatywa prośwician i naszej fundacji „Książka jako broń” pomoże tym ludziom w naturalny sposób powrócić do języka ukraińskiego. Bo oni naprawdę mają pragnienie czytania po ukraińsku. – Pamiętam pani określenie użytkowników sieci społecznościowych: „nieczytelnicy”. A teraz ma pani możliwość poprzez gazetę zwrócić się do ludzi, którzy są prawdziwymi czytelnikami, którzy nie wyobrażają sobie siebie i Ukrainy bez drukowanych książek i prasy. Jaki główny przekaz chciałaby pani skierować do tych ludzi? – W rzeczywistości jest wielki problem, o którym mało się mówi. Bo mamy teraz dwie Ukrainy. Jedna – to ta, która walczy i pomaga walczyć, czyli wojskowi, wolontariusze i ludzie, którzy pomagają Siłom Zbrojnym Ukrainy. Ale tych ludzi w rzeczywistości nie jest wielu w porównaniu ilościowym z populacją kraju. Druga, też Ukraina, kieruje się zasadą czy regułą „żyć życie”. Żyć swoim życiem, w którym jakby nie ma wojny. I między tymi Ukrainami jest przepaść. Przewiduję, że będzie się ona pogłębiać. Ci, którzy nie pomagają teraz, tak samo i po zwycięstwie nie będą pomagać nawet w sprawie rehabilitacji rannych wojowników. Uważam za swoje życiowe credo znane słowa polskiego pisarza, represjonowanego przez moskiewsko-bolszewicki reżim, Brunona Jasieńskiego: „Nie bój się wrogów – w najgorszym wypadku mogą cię zabić. Nie bój się przyjaciół – w najgorszym wypadku mogą cię zdradzić. Bój się obojętnych – oni nie zabijają i nie zdradzają”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Bułgarzy o języku ukraińskim

Początkowo zamierzałem napisać o stosunku Bułgarów z obwodu odeskiego do języka ukraińskiego. Ale potem zdecydowałem się nie zawężać ram geografią. Bo chodzi właśnie o to, jak zapoznanie się z językiem ukraińskim (a czasem i głębokie jego studiowanie) przez przynajmniej część besarabskich Bułgarów jest fundamentem dla wzmocnienia przyjaźni ukraińsko-bułgarskiej w znacznie większej skali. To znaczy, nie chodzi tylko o obwód odeski. Swego czasu, podróżując po Kraju Naddunajskim, spotkałem kilku sympatycznych młodych ludzi, którzy nauczyli się języka ukraińskiego już po szkole. W szkole go nie studiowali, gdyż Budziak to szczególny kraj: tutaj od 1940 roku językiem komunikacji międzyetnicznej był rosyjski, a nie ukraiński. Jednak niektórym udawało się nieźle opanować ukraiński na studiach czy w kolegium. Tacy ludzie są zarówno wśród Bułgarów, jak i wśród Mołdawian, Gagauzów, a nawet Albańczyków. Tych ostatnich spotykałem zarówno w albańskiej wsi Karakurt, jak i w Izmaile. Jeśli chodzi o Bułgarów. Mieszkanka rejonu izmailskiego Tetiana Staniewa doskonale opanowała ukraiński, ucząc się w Kijowie. Uniwersytet zrekompensował to, czego nie dała szkoła ogólnokształcąca. Od tamtej pory ta piękna kobieta stała się swoistym mostem między Ukrainą a Bułgarią. Niemal codziennie dowiaduję się o jej dobrych uczynkach. Powiedzmy: – Przyjaciele, teraz opowiem wam coś ciekawego. Mój bułgarski uczeń języka ukraińskiego każdego wieczoru słucha Ukraińskiego Radia! To ja go „podsadziłam” dla praktyki. Szanowni prowadzący Zacharze Dawydenko, Romanie Koliado, Denysie Denysenko, miejcie na uwadze, że z wami Bułgarzy uczą się ukraińskiego! Mój uczeń zazwyczaj wypisuje nieznane słowa, a potem my tłumaczymy je i w ten sposób zapamiętujemy. Mój przyjaciel natrafił na kilka moich wywiadów w radiu i również uważnie je przesłuchał. Zatem słyszał mój bułgarski w telewizji i w prywatnych rozmowach, a ukraiński – w radiu i na lekcjach. To znaczy, w przestrzeni publicznej słyszał mnie w dwóch językach, po rosyjsku nie słyszał. I nagle dzisiaj mówi (uzyskałam jego zgodę, by podzielić się tym z wami): „Posłuchałem twojego wywiadu po rosyjsku dla rosyjskiego kanału, to jest jak czarno-biały telewizor. Równy, mdły, gruby, martwy jakiś... A kiedy mówisz po ukraińsku, to jest jak… kolorowy telewizor! Słowem, nie pasuje ci rosyjski”. Wyobrażacie sobie? Długo się śmiałam. Opowiedziałam mu, jak poza kadrem tego wywiadu zostały pytania do mojego kolegi dotyczące niektórych słów: „Jak to będzie po rosyjsku?”. Potem już i on się śmiał. Ja naprawdę odwykłam od rosyjskiego, mój mózg długo dobiera słowa, a mój aparat mowy długo przyzwyczaja się do tej wymowy. Inny mój przyjaciel mówił, że dziewczyny, które mówią po ukraińsku, wyglądają bardziej seksownie! Mówi: „Nie interesują mnie rosyjskojęzyczne...”. Widzicie? A mówią, że mężczyźni nie kochają uszami... Myślę, że seksualność ukraińskiego –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Generator pomysłów i wykonawca

J. MARUNIAK, działaczka Proświty, członkini towarzystwa „Ukraina-Świat”, m. Tarnopol. Kiedy w rozmowie z członkinią komitetu organizacyjnego konkursu „Człowiek Roku” Haliną Sadowską, zasłużoną dziennikarką Ukrainy, zeszło na temat nominowanego Petra Szymkiwa, rzuciła ona retoryczne pytanie: „A kto go nie zna?”, czym potwierdziła: Petro Szymkiw to znana na Tarnopolszczyźnie osoba. Zawsze życzliwy, energiczny, pełen inicjatywy, a co najważniejsze – niestrudzony pracownik na niwie kulturalno-oświatowej. Został zasłużenie uhonorowany najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – medalem „Budowniczy Ukrainy”. Petro Mychajłowycz urodził się 20 stycznia 1963 roku na chutorze Chrypky, należącym do wsi Pokropywna w rejonie kozowskim. Szkołę średnią ukończył w sąsiednim osiedlu Kozłów (1980 r.), zdobył dwa wyższe wykształcenia: ukończył instytut inżynieryjno-budowlany oraz wydział filologiczny Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego w 1994 roku. W latach 1987–1988 pracował jako inżynier w truście „Tarnopilprombud”. Kiedy w Armenii wydarzyła się tragedia – trzęsienie ziemi w Spitaku w 1988 roku, jako jeden z pierwszych odpowiedział na apel, by pomóc poszkodowanemu narodowi swoją wiedzą i doświadczeniem. Pracował jako główny inżynier trustu budowlanego w mieście Kirowakan (obecnie m. Wanadzor). Jednak nie tylko kierował budową domów odpornych na wstrząsy sejsmiczne, ale także zajmował się jednoczeniem Ukraińców: założył towarzystwo „Czerwona Kalina”, które działa do dziś w Erywaniu, oraz wydawał gazetę „Nasza Dumka”. Kiedy powiało duchem odrodzenia niepodległości Ukrainy, rzucił się w wir pracy nowo powstałego w Tarnopolu kulturalno-oświatowego towarzystwa młodzieżowego „Wertep”, którego był jednym ze współzałożycieli w 1989 roku. Od 1991 do 1993 roku kierował tym towarzystwem, które zajmowało się odrodzeniem ukraińskich zwyczajów i obrzędów. Wielokrotnie organizował z Towarzystwem ekspedycje folklorystyczno-etnograficzne w celu badania tradycji ludowo-pieśniarskich Tarnopolszczyzny. Na podstawie materiałów z ekspedycji wydał zbiory pieśni kalendarzowo-obrzędowych „Już wiosna zmartwychwstała” (hajiwky Tarnopolszczyzny), „Szczodry wieczór” (kolędy, szczedriwky, winszowania), a także zbiory folkloru powstańczego „Rycerzom wolności” oraz „Powstańcze łuny”. Wraz z osobami o podobnych poglądach, w szczególności z filolożką Nadią Hułewycz – późniejszą żoną, był jednym z organizatorów komórek Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Swoją patriotyczną postawą i wielkim ładunkiem ducha ukraińskości (gdyż wychowany w chrześcijańskiej rodzinie kulturalno-oświatowej) wyróżniał się wśród młodzieży, dlatego też został szefem „Młodej Proświty” w latach 1992–2000. Od 2001 r. do dziś jest przewodniczącym Tarnopolskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pamiętam, jak młodzi proświcianie pod jego kierownictwem przeprowadzali rajdy na wschód Ukrainy z przedstawieniami wertepowymi, kolędami i szczedriwkami, nie pozostawiali bez uwagi szpitali, placówek oświatowych, przedszkoli, przedsiębiorstw, instytucji rządowych, transportu publicznego. Właśnie z inicjatywy „Młodej Proświty” w radiu co tydzień transmitowano ciekawe audycje „Studia etnograficzne”. Petro Szymkiw nie opuścił żadnego Światowego Forum Ukraińców, aby nawiązać kontakty z diasporą. Petra Mychajłowycza nie opuszcza marzenie o budowie w Tarnopolu Domu „Proświty” z salą i sceną na wydarzenia, z hotelem, z pokojami do pracy kółek i warsztatów, z pokojem-muzeum „Proświty”. Czyż jednak tylko to jedno marzenie, zamysł żyje w duszy proświcianina? Dałby Bóg zdrowia, a także Zwycięstwa Ukrainie. Działaczka Proświty, przewodnicząca Ligi Kobiet Tarnopolszczyzny, żona Nadia, która jest u boku męża już tyle lat, zauważa jego charakterystyczną cechę – wierność słowu: „On jest generatorem pomysłów. Jego credo to słowo-czyn. Co mówi, to wykona”. Znają Petra Szymkiwa jako inicjatora i organizatora pracy kulturalno-oświatowej w obwodzie. Szeroki rezonans uzyskały pod jego kierownictwem festiwale zespołów artystycznych „Festyny”. Do niego należy organizacja i przeprowadzenie obwodowych etapów Ogólnoukraińskich proświciańskich dziecięcych konkursów literacko-artystycznych „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”, „Paleta ukraińskiego słowa”, corocznych konkursów recytatorów poezji klasycznej i współczesnej im. Łesi Ukrainki, a także tradycyjnych wydarzeń literacko-artystycznych poświęconych T. Szewczence, I. Frankowi, Łesi Ukraince i innym gigantom ukraińskiego ducha. Petro Szymkiw jest organizatorem i uczestnikiem wielu wydarzeń narodowo-oświatowych, w szczególności konferencji naukowo-praktycznych, seminariów, okrągłych stołów dotyczących problemów umacniania języka ukraińskiego i państwowości. W 2012 roku zainicjował i zorganizował we wsi Pokropywna w rejonie kozowskim budowę pomnika proświcianina księdza Mykoły Chmilowskiego – członka Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, kierownika podziemnego Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego w latach 1946–1950. Rodzina Petra Szymkiwa jest twórcza i aktywna. Pan Petro z żoną Nadią są jak dwa skrzydła ptaka. Razem pracowali nad przygotowaniem do wydania jego zbiorów folklorystycznych. Razem wydali zbiór „Duchowe skarby narodu ukraińskiego” na podstawie materiałów z konferencji naukowo-praktycznej i posiedzeń sekcji. Razem wydali kronikę kulturalno-oświatowego towarzystwa młodzieżowego „Wertep”. W szacunku i miłości wychowali troje dzieci. Córka Sofijka odziedziczyła pragnienie badania. Jest autorką uczniowskiej pracy naukowej „Pieśni płastowe jako oryginalne zjawisko ukraińskiego skautingu” (mama Nadia jest autorką badania języka poetyckiego przedstawicieli „Szkoły Praskiej”). A pan Petro jest ponadto przewodniczącym wielkiej rodziny płastowej. Cała trójka dzieci: Lubomyr, Olha i Sofija, wychowana została w Płaście w szacunku do Boga i Ukrainy. Święta rodzinne, przestrzeganie zwyczajów, wizyty w cerkwi – to jak prawo. Wiosna 2023 r. Razem z Iwanem Jasnijem – wertepowcem, reżyserem, wojskowym fotoreporterem. Życie skautowe z jego ciekawymi przedsięwzięciami, które z reguły rozpoczynały się od modlitewnej pieśni „Ojcze nasz”, zawsze było w tej rodzinie zachęcane i wspierane. Syn Lubomyr kierował 77. kureniem UPU (Związku Skautów Młodzieży) im. Iwana Hawdydy, był stanicznym, mianowany honorowym stopniem Hetmańskiego Skauta Skoba. Aktywnymi skautkami stanicy tarnopolskiej były córki Ola i Sofia: Ola – łączniczka kurenia nr 58 im. Kateryny Biłokur, Sofia – jego kurenna. Pan Petro wraz z żoną Nadią zawsze wspierali swoje dzieci w pracy społecznej, a także sprzyjali ich twórczemu rozwojowi. Syn i starsza córka ukończyli szkołę muzyczną, młodsza córka – plastyczną; cała trójka była uczestnikami dziecięcego zespołu tańca ludowego „Soneczko” przy Pałacu Kultury „Berezil” w Tarnopolu. A ponadto, co zdaniem rodziców jest najważniejsze, dzieci śpiewały w rodzinnym zespole „Wełykodni zerniatka”, który stworzyła siostra pani Nadii, Oksana Hrebeniuk (Huhłewycz). Znany na Tarnopolszczyźnie dziecięcy zespół rodzinny był uczestnikiem wielu wydarzeń duchowo-patriotycznych. Wzruszające było święto uhonorowania laureatów konkursu „Człowiek Roku 2023”. Przybyli oni ze swoimi rodzinami, towarzyszami broni, współpracownikami, przyjaciółmi. Impreza odbywała się w eleganckiej sali Zamku w Zbarażu, gdzie czuć echo historii czasów kozackich XVII wieku. (Mówi się, że na terenie zamku zachowała się ławka, na której prawdopodobnie siedział podczas pobytu tutaj Taras Szewczenko). Laureatów szczerze witali członkowie komitetu organizacyjnego – autorytatywne osoby z obwodu, byli laureaci. Przewodniczący komitetu organizacyjnego, pełny kawaler orderów „Za zasługi” Ołeh Karawanskyj, szczerze dziękował obrońcom Ukrainy za możliwość zebrania się na takim święcie, a rolnikom i innym darczyńcom – za wsparcie konkursu. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Politechniki, poeta-pieśniarz Ołeh Herman, ojciec obrońcy-laureata i prowadzący święto, obdarowywał bohaterów uroczystości liryczno-patriotycznymi, a nawet humorystycznymi wersami. Zasłużona dziennikarka Ukrainy, kawalerka orderu „Księżnej Olgi” Hałyna Sadowska podkreśliła, że laureatem można być tylko raz, a człowiekiem – przez całe życie. Obecni na sali gorącymi oklaskami witali i żegnali zespół każdego laureata. Wszak każdy z nich, według słów H. Sadowskiej, to prawdziwy klejnot, legenda w swojej dziedzinie czy działalności. Przede wszystkim są to dzielni żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, ich towarzysze broni, wolontariusze. Wśród wybitnych osobistości – bojowy medyk i saper, rolnik, producent, unikalny artysta i działacz społeczny z niespokojną duszą – łącznie dziesięciu laureatów. Petra Szymkiwa przedstawiał obecnym Mykoła Łazarowycz – doktor nauk politycznych, laureat nagrody im. braci Łewa i Bohdana Łepkych, „Człowiek Roku 2015”, autor licznych prac naukowych. Z początkiem wojny na wschodzie Ukrainy w 2014 roku zamienił salę wykładową i katedrę na szeregi obrońców Ukrainy przed rosyjskimi okupantami, poszedł tam, gdzie krwią, życiem i śmiercią pisano historię Ojczyzny. Mykoła Łazarowycz podkreślił, że pan Petro zawsze wykazywał aktywną postawę życiową i od połowy lat 80. jest uczestnikiem ukraińskiego odrodzenia narodowego. Nic więc dziwnego, że od początku pełnoskalowej inwazji zuchwałej Moskowii na Ukrainę zorganizował kursy nauki języka ukraińskiego (online i offline) dla przymusowych przesiedleńców, a sam wstąpił do tarnopolskiej obrony terytorialnej – w wieku 59 lat. Bo nie mógł czekać, aż Moskal przyjdzie na próg i będzie szydził ze wszystkiego, co drogie sercu. Zostawił bliskich, przyjaciół, ulubione zajęcia, wreszcie – spokój i komfort, i już w marcu 2022 r. poszedł bronić Ukrainy. Jako oficer SZU, dowódca plutonu, później – zastępca dowódcy kompanii ds. zabezpieczenia moralno-psychologicznego i jednocześnie pełniący obowiązki dowódcy kompanii, walczył na Charkowszczyźnie (Izium, Kupiańsk) oraz na Doniecczyźnie (Słowiańsk). Jego czyn wojenny to zarówno obowiązek obywatelski, jak i przykład dla młodszych. Czy było strasznie? Jednak pragnienie przeżycia było silniejsze od strachu. Bo, jak pisał nasz wybitny rodak, autor wielu książek poetyckich, prozy, przekładów Bohdan Łepkyj, za Ukrainę trzeba nie tylko umierać, ale i żyć, aby jeszcze zrealizować zamierzone cele. Dlatego Petro Mychajłowycz modlił się na froncie nie tylko za swoje życie, ale i za życie każdego żołnierza powierzonej mu kompanii. I żołnierze kochali go – zawsze po ojcowsku troskliwego, zrównoważonego i odpowiedzialnego. Obecnie łączą go z kompanią więzi wolontariackie. Podczas pobytu na froncie znaczną pomoc żołnierzowi i jego pododdziałowi udzielała rodzina. Żona Nadia nie tylko moralnie wspierała męża, ale i została wolontariuszką. Razem z żonami innych żołnierzy organizowała na front ładunki humanitarne. Pomagały w tej szlachetnej sprawie także dzieci Petra Mychajłowycza. Postarały się wraz z przyjaciółmi-skautami o pełne wyposażenie bojowe na wojnę dla ojca i jego towarzyszy broni – od bielizny termoaktywnej po termowizor. Wychowane w duchu chrześcijańskim dzieci zamówiły mszę świętą w intencji zdrowia ojca i tych, którzy są obok niego na froncie, o to, by wrogie pociski ich omijały. Obecnie pan Petro jest zdemobilizowany. Obok działalności w Proświcie, wraz z fundacją charytatywną „Serce wolności” zajmuje się wolontariatem. Odbywa wyjazdy za granicę, w czym przydają się kontakty z diasporą, nawiązane podczas światowych forów Ukraińców. Odznaczony medalem „Sława i honor”. Podczas przedstawiania laureata Petra Szymkiwa na ekranie wyświetlano zdjęcia z wojennej codzienności, ożywały epizody z jego życia i działalności. Mykoła Łazarowycz szczerze pogratulował towarzyszowi broni zasłużonej nagrody i na pamiątkę tego dnia podarował swoją książkę „Historia i kultura Ukrainy”. Członkowie komitetu organizacyjnego konkursu „Człowiek Roku” wręczyli Petrowi Mychajłowyczowi medal laureata, dyplom, kwiaty i statuetkę „Nike”. Na cześć laureata wykonano pieśń „Ukraińska wściekłość”. Nagroda – to i honor, i obowiązek. Święto się skończyło, życie trwa. Petro Szymkiw ma wiele planów. Kontynuuje pracę nad uporządkowaniem zbioru wspomnień o Bohdanie Hołowinie – zasłużonym pracowniku oświaty Ukrainy, honorowym przewodniczącym Tarnopolskiej Obwodowej „Proświty”; o honorowych członkach „Proświty”, a także historii „Proświty” Tarnopolszczyzny. Wspiera prośwician, którzy pielęgnują muzealnictwo w ośrodkach, zachęca innych. Żyje myślą o stworzeniu muzeum w swojej wsi. Organizuje prezentacje książek, których autorami są proświcianie. A ponadto jest współprzewodniczącym komitetu organizacyjnego ds. obchodów stulecia urodzin honorowego członka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, dyrygenta, śpiewaka, bandurzysty, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, laureata wielu międzynarodowych festiwali Jarosława Babuniaka, którego imieniem ogłoszono rok 2024, a jubileusz wpisano w uchwałę Rady Najwyższej o obchodach na szczeblu państwowym. I wraz ze swoim zastępcą, działaczem kulturalno-oświatowym, śpiewakiem, kompozytorem, autorem lirycznych i patriotycznych pieśni Iwanem Kusznirem kontynuuje wolontariat na rzecz SZU. Petro Szymkiw, przewodniczący Tarnopolskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, działacz społeczny, folklorysta, krajoznawca, autor ośmiu zbiorów folkloru, ponad 50 publikacji o treści popularnonaukowej; autor szeregu audycji radiowych; uczestnik trzech rewolucji (studenckiej na granicie – 1990 r., Pomarańczowej – 2004 r., Rewolucji Godności – 2014 r.), a także działań bojowych w latach 2022–2023 w składzie 105. Osobnej Brygady Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy, został laureatem konkursu „Człowiek Roku 2023”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bojownik o sprawiedliwość

Wiktor SKRYPNYK, honorowy krajoznawca Ukrainy, m. Słowiańsk. Przeglądając materiały o słowiańskiej „Proświcie”, natrafiłem na własny artykuł „Przeżył więzień polityczny”, opublikowany w gazecie obwodowej „Donecczyna” 15 lutego 2008 roku. Był to swoisty prezent dla naszego rodaka, byłego więźnia stalinowskiego Gułagu, aktywisty Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Iwana Iwanowycza Łucenki, który tego dnia kończył 85 lat. A poznaliśmy się w gabinecie redakcyjnym gazety miejsko-rejonowej „Wisti”, dokąd weteran przyszedł w poszukiwaniu prawdy. Opowiedział. Rodzina Łucenków – pracowita, wiejska, wielodzietna: czterech synów i tyle samo córek. W 1929 roku, kiedy we wsi Nowosiłówka w rejonie słowiańskim zaczęto organizować kołchoz, ojciec odmówił wstąpienia do niego. Co robili z takimi – dobrze wiadomo. Dzięki, że ktoś szepnął, żeby uciekał, bo aresztują. Zdążył. Udał się na budowę zakładu w Kramatorsku, a rodzinę wywieźli na Samarskie Stawy, które są w sąsiednim obwodzie dniepropetrowskim. Okoliczności ułożyły się tak, że Łucenkowie, jak tysiące, miliony mieszkańców Ukrainy, znaleźli się na terytorium okupowanym przez Niemców. Po długich wędrówkach Iwan przeszedł linię frontu w obwodzie rostowskim i w sierpniu 1942 roku został czerwonoarmistą. Zimą 1943 roku, kiedy kończyło się rozbicie okrążonej armii Paulusa, Łucenko otrzymał ranę odłamkową nogi. Po leczeniu w szpitalu służył w pułku zapasowym. Tam wybrano go na szkolenie w Batajskiej szkole pilotów. Ale przed zakończeniem wojny nie zdążyli ich wypuścić i przeniesiono go do Armawirskiej wojskowej szkoły lotników. Tam na Iwana Łucenkę czekała nieprzyjemna niespodzianka: kontrwywiadowca wykrył w jego dokumentach pewne rozbieżności i wtrącił go do celi wstępnego zatrzymania, a po dwóch dniach wysłał do więzienia, które znajdowało się w piwnicy garnizonowego kontrwywiadu. Tam zajął się nim śledczy kapitan Aburazakow. Wysunął Łucence oskarżenie o to, że ukrył pewne epizody ze swojej biografii przy wstępowaniu do Batajskiej szkoły pilotów w marcu 1944 roku. Potem przypisano mu wydawanie faszystom partyzantów w Słowiańsku, wychwalanie niemieckiej techniki, nawet nacjonalizm. Jakże – rozmawiał prawie po ukraińsku. Doszło do tego, że on nie Łucenko, a Waśko, szef obozu koncentracyjnego w mieście Barwinkowe w obwodzie charkowskim w 1942 roku i urodził się nie w 23., a 10 lat wcześniej. Kto wie, dlaczego go nie „kropnęli”, jak to robili ze „zdrajcami” podczas wojny czy z „wrogami ludu” w latach przedwojennych. Może dlatego, że po Zwycięstwie stalinowski reżim próbował pokazać „demokratyzm”, sprawiedliwość. Oto i wożono Iwana Łucenkę z miasta do miasta, urządzano konfrontacje. I chociaż słowiańcy nie rozpoznali w nim zdrajcy partyzantów, a barwinkowcy – niemieckiego sługusa Waśki, trybunał wojsk MSW w obwodzie donieckim 7 sierpnia 1946 roku wlepił mu 10 lat więzienia i 5 lat pozbawienia wszystkich praw obywatelskich? „Za co?” – odpowiedzi na to pytanie Iwan Iwanowycz tak i nie otrzymał. Karę odbywał w łagrach usolskich (Północny Ural). Żyli i pracowali więźniowie Gułagu prawie jednakowo: baraki, drut kolczasty, okrutna ochrona, ponad siły praca przy mizernym wyżywieniu. Dla przykładu weźmy zapis w dzienniku I. Łucenki, datowany na 2 stycznia 1947 roku: „Mróz czterdzieści stopni. Męczy słabość, z każdym dniem coraz trudniej iść do strefy roboczej, a ona jest 12 kilometrów od strefy mieszkalnej, a jeszcze przeklęta norma. Nas w ogniwie czworo. Ja i Korostylow uważaliśmy się jeszcze za silnych, a dwaj inni ledwo przestawiali swoje opuchnięte nogi, wszak nas wyganiali na mróz głodnych, wycieńczonych, o siódmej rano, a zaganiali do strefy mieszkalnej na karmienie pluskiew o ósmej wieczorem. 13 godzin na mrozie! Po pas w śniegu trzeba piłować las, obrabiać sęki, spalać je…”. I tak codziennie. Dziesiątkami, setkami więźniowie umierali. Na ich miejsce przybywały nowe etapy. I. Łucence się poszczęściło. Kiedy całkiem osłabł, wysłali go do szpitala obozowego, a potem wyznaczyli na krajacza chleba. Lecz ta posada była dość niebezpieczna, ponieważ pretendentów na nią, zwłaszcza „urków”, było bardzo wielu. Więc całkiem naturalne, że na Iwana było kilka zamachów. Niedługo potem z „pridurka”, tak w łagrach nazywano tych, którzy trafili do obsługi, pracowali w strefie mieszkalnej, Iwan znów stał się wyrobnikiem i doszedł do takiego stanu wycieńczenia, że trafił do kategorii dochodźców. To właśnie określiło jego dalszy los. Po śmierci Stalina reżim w obozach trochę zelżał, rzadko zaczęto stosować przedterminowe zwolnienie. 13 sierpnia 1954 roku Iwana Łucenkę decyzją sądu obwodowego w Permie zwolniono jako beznadziejnie chorego. A jeszcze po dwóch latach go zrehabilitowano – wyrok trybunału „z powodu nieudowodnienia oskarżenia” anulowano. Ponieważ 30-letni Iwan Łucenko wrócił z łagru do domu, do Słowiańska, jako „beznadziejnie chory”, to pracę mu wyszukano stosowną do zdrowia – agenta ubezpieczeniowego. Jednocześnie dochodził sprawiedliwości. I nie tylko dla siebie, ale i dla towarzyszy broni – więźniów politycznych, którym poszczęściło się przeżyć w stalinowskich obozach śmierci. Stał się aktywistą utworzonego w Słowiańsku towarzystwa ofiar represji politycznych. Nawiasem mówiąc, pierwszym schronieniem tej organizacji społecznej stał się klub prasowy redakcji gazety miejsko-rejonowej „Wisti”, a na jej łamach opublikowano kilkadziesiąt szkiców o zrehabilitowanych. Staraniami kierownictwa Towarzystwa Ofiar Represji Politycznych (K. M. Kolesnikow, I. I. Łucenko) na budynku, gdzie kiedyś był miejski komitet wykonawczy, ustanowiono tablicę pamiątkową ku czci poległych więźniów politycznych. W ciężkich latach 90. kształtowania się niepodległego państwa ukraińskiego I. I. Łucenko, korzystając z kontaktów z ukraińską diasporą w USA, zorganizował dostawę odzieży i obuwia dla towarzyszy broni i rodzin potrzebujących. Paczki z Ameryki, gdzie mieszkał miesiącami, wysyłał zarówno do konkretnych adresatów, jak i wielkogabarytowe – przez dyrektora generalnego towarzystwa „Nywa”. V. S. Maliudze. Nawiasem mówiąc, Wiktor Semenowycz przyjaźnił się z przewodniczącym miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” V. F. Sawenkiem, przekazał mu w centrum miasta do tymczasowego użytkowania duży sklep owocowo-warzywny, w którym urządzono jedyny w obwodzie donieckim „Dom Proświty”. Była tam sala na sto miejsc, a także biblioteka książek ukraińskich autorów z Ameryki, Australii i innych krajów. O to znowu postarał się Iwan Iwanowycz Łucenko – zebrał, przysłał. A ponadto dostarczył do szkoły ogólnokształcącej nr 4 oraz liceum pedagogicznego ryzografy do drukowania różnej dokumentacji oraz ukraińskich podręczników, których w tamtym czasie katastrofalnie brakowało. Kiedyś przy spotkaniu I. Łucenko pochwalił się, że pisał list do prezydenta V. Juszczenki z żądaniem ustanowienia dla zrehabilitowanych więźniów politycznych takiej samej emerytury, jak i dla tych, którzy gnębili ich w obozach, a za katorżniczą pracę wypłacenia takiej rekompensaty, jaką Niemcy zapłacili ostarbeiterom. List ten nie trafił do prezydenta. Z sekretariatu go zwrócono, bo „nie zrozumiano istoty prośby”. – Przecież ja walczę o sprawiedliwość – powiedział mój rozmówca. – Będę żył do stu lat, a dopnę swego! Nie dożył. W listopadzie 2012 roku I. I. Łucenko odszedł w zaświaty. W nekrologu V. S. Maliuda napisał: „Był prawdziwym patriotą i odważnym człowiekiem. Na jego los przypadły straszne próby, ale nie złamał się i do końca swoich dni pozostawał wzorem umiłowania życia i optymizmu”. A żeby słowiańczanie nie zapomnieli o swoim ziomku-dobroczyńcy, proponuję jednej z ulic, które podlegają przemianowaniu, nadać imię Iwana Łucenki. gromady. Tam zaprezentowano film dokumentalny „Ciernista droga prawdy”. Kierowniczka biblioteki Ludmyła Załywcza przedstawiła wystawę książek. Jest to publicystyka autorstwa Wiaczesława Czornowoła, wydania o historii Ruchu oraz zbiory biograficzne o drodze życiowej wybitnego bojownika o niepodległość. Uczestnicy wydarzeń dzielili się wspomnieniami o burzliwych latach 90. oraz Wiaczesławie Czornowole. Połtawski oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Szedł drogą prawdy

25 marca to dzień pamięci Wiaczesława Czornowoła. 25 lat temu, 25 marca 1999 roku, został on zamordowany niedaleko Boryspola. To morderstwo wrogowie Ukrainy zamaskowali jako wypadek samochodowy. Z inicjatywy społeczności oraz Połtawskiego biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w Połtawie odbyły się uroczystości żałobne i edukacyjne upamiętniające wybitnego Ukraińca. W cerkwi Opieki Matki Bożej (Święto-Pokrowskiej) Prawosławnego Kościoła Ukrainy w Połtawie odprawiono nabożeństwo żałobne za Wiaczesława Czornowoła. Nabożeństwo odprawił proboszcz cerkwi ks. Mykoła Chrapacz, który ponad 30 lat temu na Połtawszczyźnie był jednym z założycieli Ruchu, klubu „Ridne słowo” oraz Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Pomodlić się za spokój duszy przyszli parafianie cerkwi Opieki Matki Bożej, działacze społeczni, aktywiści Ruchu, „Proświty”, mieszkańcy Połtawy, którzy byli u początków Połtawskiej organizacji krajowej Ludowego Ruchu Ukrainy. Byli to: deputowany rady obwodowej, założyciel klubu „Ridne słowo”, współpracownik Wiaczesława Czornowoła, przewodniczący miejskiej organizacji Ruchu w latach 1990–1994 oraz szef organizacji obwodowej Ruchu w latach 1994–2005 Mykoła Kulczynski; pierwsza rzeczniczka prasowa krajowego Ruchu, laureatka nagrody im. Symona Petlury, zasłużona dziennikarka Ukrainy Hanna Antypowycz-Denysko; pierwsza przewodnicząca zarządu Połtawskiego krajowego Ruchu, odznaczona orderem „Kozacki Krzyż” Zoja Kowalenko; obecnie aktywistka oddziału wolontariackiego wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy „Niewtomni babusi” (Niezmordowane babcie), aktywistka Połtawskiego batalionu ludzi nieobojętnych Ołena Ternyk; przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar, który jako 18-letni młodzieniec w marcu 1991 roku dołączył do Ludowego Ruchu Ukrainy i kierował obwodową organizacją Ludowego Ruchu Ukrainy w latach 2005–2010; wieloletnia szefowa obwodowej organizacji OUN Iryna Babjak. Obecni wspominali testamenty-proroctwa wybitnego Ukraińca, cytowali Wiaczesława Czornowoła: „Nad Ukrainą zawisa złowieszczy dwugłowy cień rosyjskiego imperializmu, który tylko czeka na ostateczny kolaps naszego społeczeństwa, aby zatopić drapieżne pazury w żywym ciele naszego narodu” (napisano w 1997 roku!); „Daj Boże nam kochać Ukrainę ponad wszystko dzisiaj – mając ją, aby nie przyszło nam gorzko kochać jej, tracąc. Nadszedł czas wielkiego wyboru: albo jedność i zwycięstwo oraz droga do światła, albo porażka, hańba i znowu długa droga do wolności”. Po zakończeniu nabożeństwa księża ks. Mykoła Chrapacz oraz ks. Wiaczesław Rukas poświęcili flagę, na której wolontariuszka oddziału „Niewtomni babusi” Zoja Kowalenko. Obecni obejrzeli film „Maszyna czasu. Morderstwo Czornowoła. Nowe fakty”, w którym ujawniono przekonujące dowody na to, że przywódca Ludowego Ruchu Ukrainy został zamordowany, a gadanie o wypadku samochodowym jest jedynie podłą słowną mgłą. A także odbył się pokaz wideo o walce Wiaczesława Czornowoła o niepodległość jako lidera Ruchu. Spotkanie edukacyjne odbyło się także w bibliotece-filii nr 7 Centralnej biblioteki Połtawskiej miejskiej wspólnoty terytorialnej. Ołeh Pustowhar na pokazie filmów w cerkwi Opieki Matki Bożej Prawosławnego Kościoła Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

inny sposób przekazali rodzice” – dzieli się swoją mądrością Wadym Dmytrowycz. – Więc jeśli melodia była nieszczera, to i dzieci wyrastają obojętne, bezduszne i nieszczęśliwe”. Miał wspaniałych rodziców i głębokie ukraińskie korzenie rodowe, co określiło jego ziemskie przeznaczenie. Pierwszego kwietnia rodzina i przyjaciele znów złożą Wadymowi Dmytrowyczowi życzenia z okazji jego urodzin. Ale lata w żaden sposób nie spowalniają jego potężnego twórczego kroku. Każdego roku Wadym Kryszczenko ofiarowuje Ukrainie nowe poetyckie książki-wianki, których łączna liczba przekroczyła już pięćdziesiąt, a plany twórcze tylko rosną. Mamy nadzieję, że i ten wybór nowych wierszy Mistrza, opublikowany w autorytarnym ogólnoukraińskim tygodniku, zostanie z wielkim szacunkiem i zainteresowaniem przyjęty przez jego wiernych wielbicieli. Borys PONOMARENKO, Inna KOWALCZUK Prochownica – to kozacka broń. Jest proch – i armata nie milczy. W tej walce poddawać się nie chcę, Dobrze wiem, skąd idzie hańba… Hej, ty, napastniku, nie drażnij złością oczu. Jest proch… Strzelam prosto w cel. Napastniku – stój! Jestem lirycznym poetą Niegłośnego pieśniarskiego składu, Lecz gdy w rodzinny kraj Wdarła się napastników hałastra, Ładuję słowa – Niech lecą mojego gniewu pociski I ukarzą tych, Co nam los chcą złamać. Chcę też pomóc Naszym wojownikom – dzielnym żołnierzom, Co bohatersko stoją W bunkrach ostrzeliwanych wzgórz. Hej, napastniku, – stój! – Wracaj do tambowskiej chaty, Bo huknie i zabije W pocisk zamieniony wiersz. Bądź w sile i mocy Bądź w sile i mocy, ukraiński rodzie, Pokonać moskiewskiego bandytę-obcego. Masz charakter i naturę dumną, Masz zręczną i twardą rękę. Więc odgoń… I w bitwie się utwierdź, W Europę wpisz swoje imię. Niech wolność będzie jak niezłomna stal, Niech zemsta zwycięsko zajaśnieje. Idź naprzód i nie oglądaj się na kłamstwa, I wypełnij pradawny testament: Nie określaj, kto dolny, a kto górny – W tym czasie intryg nam pleść nie trzeba. Coś wszystkich smuci, a czemuś jesteśmy radzi, Nie, honor nie ma iść w zapomnienie. Więc lichwiarzy, wszelkich złodziei skarbowych Zmieć z drogi, jak puste śmieci. Dla zwycięstw lękliwy strach nie jest godny, Idź naprzód – niech zniknie wrogi cień. Bądź w sile i mocy, ukraiński rodzie, Żebyś z ust Pańskich usłyszał “Amen”. . . . Miłości wieczór siny, A ty – ziemska piękność. Czuję i dzisiaj Od wieczora echo. Usta szukały słowa, W oczach – łaskawe kręgi… Oj, tak było miodowo, Jak nie było nigdy. To spotkanie – niby zdziwienie… Na wieki zapamiętam. W ten wieczór nam pozwolił Pan wejść do raju. Chce się doczekać Krótki dzień i noc taka ciągnąca, Maluje grudzień widziadło swoje… I na duszy jakieś nieme bezdźwięcze, Chociaż wojna z całą mocą bije. Z dniami dni, już minęły daty, Szeptam sobie: smutek odgoń, Bo chce się czekać i doczekać Jeśli nie szczęścia, to chociaż wiosny. . . . Niech szczęście was nie ominie. Wspomnijmy prawdy zagubione: U człowieka szczęście tylko jedno – Kochać kogoś i być kochanym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Talent dostrzeżony przez Boga

Rodzina, rodzina – to cała Ukraina, z głębokimi korzeniami, z wysokimi gałęziami… W tych prostych, szczerych i mądrych słowach Wadima Dmytrowycza Kryszczenki zawarta jest wysoka filozofia jego światopoglądu, jego marzenie, jego ukraińska dusza, która sama żywi się sokami ojczystej ziemi. On sam jest szczodrą gałęzią swojego narodu, która co roku wybucha wiosną bujnym kwieciem wspaniałych poezji, opiewających przepiękną urodę ojczystej przyrody, głębię, wielkość oraz siłę prawdziwych ludzkich uczuć, a także spadają gniewem na głowy moskiewskich katów ukraińskiego narodu, który dzisiaj broni swojego prawa do odrębności, wolności, życia. „Jestem głęboko przekonany, że ludzka dusza nastraja się na ten ład, na tę melodię, którą jej od małego wyśpiewano czy w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Usta szukały słowa

Wadym KRYSCZENKO Byleś ty, Ukraino, była I niech wiatr życia Wszystkie słowa z mojego zeszytu wytrze, I dumę moją Precz rozwieje ziemska zawierucha. I niech z pism Nie zostanie przecinka, ani tytuł, Byleby sztandar Zwycięstw Podniosła Ukraina moja. Sława – wielkość i dzwon, Co dla kogoś od miodu słodsza, Niech nie położy się wieńcem Na portret zamglony mój. Ukraina byleby Nie ściemniła łzami oczu, I na złość wrogom Pokonała ich w bitwie strasznej. Zamienię wszystko Na święte odczucie wolności. Przekreślę siebie I spłonę, by dodać ciepła. Byleś ty, Ukraino, Pokonawszy wszelkie niezgody, Podniosła się z ognia I niepokonaną wiecznie była. Nie łaj Ojczyzny Kiedy życie od bied szare, I ciężar niepowodzeń na serce ciśnie, Karć kogoś, karć siebie, Lecz nie przeklinaj swojej Ojczyzny. Była kara bez winy, Była w drodze przykrość różna, Lecz od przekleństwa odwróć Ty Boga, Matkę i Ojczyznę. Moja retoryka Do wolności drogi zakurzone, My idziemy, nam starcza sił. Chcieli przedstawić głupcami Nas przebiegli i źli wrogowie. Żebyśmy pamięć tracili – Ukradli to, skąd idziemy... Straszą nas złymi najazdami, Żądzą piekielnym ogniem. Lecz wrogowi naplujemy w twarz – Jego niech pokryje hańba. Wielkimi, nawet wielkimi Nas czyni święta walka. My idziemy swoją drogą, Nie trzeba grozić nam. Świat wierzy: z jego pomocą Do nóg nie padniemy wrogom. Co będzie – napiszą historycy, W krzywdzie nie ma zwycięstw. A słowo mojej retoryki – To męstwa „hej”, a nie „och”. Przychodzi przodek mój Przychodzi przodek mój do mnie Ze wspomnień, z mgły słów. Jego poznałem – nie po sztandarach, Po dźwiękach ukraińskich słów. Chociaż i przywykliśmy milczeć, Ale przyznajemy się jednak: Tak chce się, żeby i potomkowie Nie zgubili tych oznak. Zachować Ukrainę Ja mówię od ziemi, Przemawiam od nieba: W czas wielkiego zła W tę trwożną godzinę Jest w nas Boży cel, Jest najpierwsza potrzeba Obronić Ukrainę, Zachować Ukrainę. Prosimy przyjaciół swoich: Pomóżcie jeszcze bardziej. Nasze męstwo i was Osłania sobą. Przy świeżych mogiłach Kto matki nasze pocieszy, Kiedy skłonimy się nisko W tym śmiertelnym pojedynku? Nie, nie wierzę w to, Że w nas los pochylony, I że mamy moc Zbyt małą dla odpłaty. Ten rozbój pokona Byle Wiara i siła W krwawej walce Trzeba nam pamiętać. Ja zwracam się do wszystkich, Kto kozackiego rodu, Kto nie chce iść Do niemego zgonu: Zatrzymajcie, przegońcie Okupantów ze wschodu! Dla potomków swoich Zachowajmy Ukrainę! Bylebyśmy byli Chociaż gorzknieje na sercu niby I uwierają puste stoły, Lecz będzie chleb, a jeszcze i do chleba – Wszystko będzie... Bylebyśmy byli! Zwątpienie ducha naszego nie zagłuszy, Bo my stuletni, jak woły. Jeszcze radość nam ogrzeje duszę. Wszystko będzie... Bylebyśmy byli! A prawdy jaśniejące ognisko Wszystką nieczystość spali do popiołu, I niebo wskrzesi zapał. Wszystko będzie... Bylebyśmy byli! Uwierzmy, że złe minie I my pozbędziemy się zniewagi. I nasz los – uśmiechnie się. Wszystko będzie... Bylebyśmy byli! Niech prawda odezwie się wszędzie W tej epoce burzowej, Że Ukraina jest i będzie, I Ukraińcy będą w niej! . . . Jest coś wyżej od sławy I zamożności też, Od wina i zabawy, I luksusowych odzieży. Od ozdób w pozłotach I pieniężnej słoty... Jest coś wyżej... A co to? – Znam ja, znasz ty. Gra Nie spieszę się do piekła czy raju, Pię zimnych niepokojów dym... A w gry hazardowe nie gram, Z wyjątkiem, może, jednym. Tę grę gorzko łajałem i sławiłem, Choć pojąć nie zdołałem do końca. Jej grają przeważnie bez zasad. Nazywa się gra ta – życie. Moja ankieta Data urodzenia? – Cyfry cztery. Miejsce urodzenia? – Liter aż siedem. Wpisano wyraźnie, powiedziano szczerze: Rodzinnemu krajowi nie gość ja – a syn. Ja – syn ziemi, która śmieje się i płacze, Sieje ziarno i piękna, i dobroci, I zachowuje umiejętność kozacką, Jak od napastników kraj chronić. Lata życia, niby zebrowe pasy – Pasa wesoła zmienia smutną. Przodków chcę wspomnieć zasługi, Chcę współczesnych dostrzec winę. Chcę poczuć w durowym akordzie: Mój ród – był, jeszcze będzie... On jest! Być Ukraińcem – dla mnie to duma, Być Ukraińcem – dla mnie to zaszczyt! Wpisuję stwierdzenie to w ankietę. Rodzimego drzewa ja żylasta gałąź. Chcecie wyuczyć życiorys poety? – On Ukrainiec! Od tego zacznijcie! Ja chcę myśleć o dobrym Nie chcę myśleć o złym, Chociaż trwoga, jak góra. Niech nie zaschnie, nie zwiędnie Roślinka wolności i dobra. Ona ciężko wyrosła na naszej niwie – Jej kwiat pokoju do smaku. Lecz żebyśmy nie stali się szczęśliwi, Znowu nas straszą wrogowie. A pod dwugłowym w pozłocie Zebrała się wszelka hołota. Zachciało się im w swoim błocie Ukraińskie słońce utopić. Lecz słońca naszego nie zgasi Napastników szalona wściekłość. Odwaga idzie w ludowe masy, Obrońcy w szereg stają. Czas wypróbowań i hartu I utwierdzenia: my – Kozacy! Toż udowodnimy, czego jesteśmy warci – I wiecznie, i na wszystkie wieki. Święta tylko prawda, a nie pieniądze – Niech stanie się jasne dla wszystkich... Ja chcę myśleć o dobrym, Bo myśleć o złym – grzech. Moja ładownica Chociaż mi już zamilknąć wypada, Lecz przyjrzyjcie się z bliska czy z daleka: Jeszcze nie pusta moja ładownica, Niezbyt często, ale słowo jeszcze strzela. Jeszcze trochę prochu znajdzie się w zapasie – Toż rodzinną ziemię ja hańbić nie dam. Obronię od tych, którzy bardzo łasi Spisać nas, jak mówi się, na złom. Nie spieszcie się z przebiegłą złością Wszystkich nagiąć, wszystkich nas przyuczyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Niech serce szuka marzenia”. Z okazji jubileuszu wieszcza literatury turkmeńskiej

Tetiana DYMAŃ, kompozytorka, m. Kijów. W 2024 roku światowa społeczność obchodzi 300. rocznicę urodzin Magtymguly Pyragy (Mahtumkuli Fragi, ur. 1724) – klasyka języka i literatury turkmeńskiej XVIII wieku. Wydarzenie to znalazło się na liście rocznic UNESCO (2024–2025). Mahtumkuli urodził się w osadzie Hadży-Gowszan w Turkmenistanie. Jego ojciec Azadi Dowletmamed był najbardziej wykształconym człowiekiem swoich czasów, znanym poetą, autorem poematu „Beszhik-nama” oraz traktatu „Wagzy-Azadi” (1753–1754). Mahtumkuli uczęszczał do szkoły wiejskiej (mektebu), w której nauczał ojciec. Już w dzieciństwie ujawniły się niezwykłe zdolności przyszłego poety: chłopiec czytał w języku farsi i po arabsku, opanował kilka rzemiosł. Mahtumkuli przez trzy lata uczył się w Chiwie w medresie (seminarium duchownym) Shirgazy, następnie w medresie Idris-Baba oraz medresie Kokeltasz w Bucharze. Dalsze poznawanie świata odbywało się na uniwersytetach życia. Stawszy się dorosłym, poeta przybrał pseudonim Fragi (Pyragy), co w tłumaczeniu oznacza „smutny”, „rozłączony”, „odsunięty”. Pod koniec każdego utworu, zgodnie z tradycją tamtych czasów, zwracał się do siebie po imieniu lub używał pseudonimu. „Pamiętaj, Mahtumkuli, że jesteś gościem na tej ziemi. Nie żyj w niewoli – niech serce szuka marzenia, niech szuka Ojczyzny” (w tłumaczeniu Pawła Mowczana). Za życia poeta wiele podróżował po świecie, bywał w Iranie, Afganistanie, Azerbejdżanie, Indiach. Duchowym gniewem przesiąknięta jest jego poezja o zniewoleniu rodzinnej ziemi i sąsiednich państw przez irańskiego szacha Nadira. W hołdzie Wielkiemu Kobzarowi 210 lat temu urodził się Taras Szewczenko, którego głos stał się głosem narodu, którego poezja i dziś jest aktualna jak nigdy, którego poetyckie wersy są w sercach każdego, kto nazywa siebie Ukraińcem. W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbyło się seminarium naukowe „Bukowińska szewczenkiana” dla wykładowców i nauczycieli języka ukraińskiego oraz literatury placówek oświatowych obwodu i miasta Czerniowce. Gości powitała zastępczyni naczelnika Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej Julia Hrycku-Andriesz. O nieocenionej roli Szewczenki w narodowym jednoczeniu narodu ukraińskiego i oświeceniu mówili naczelniczka wydziału kultury OAW Ołena Bodnar, główny specjalista wydziału wspierania reform i audytu programów lokalnych rady obwodowej Wiktor Hryha, metodyk instytutu podyplomowej edukacji pedagogicznej Wasyl Fedorak, p.o. dyrektora obwodowego muzeum krajoznawczego Oksana Rotar. W seminarium naukowym wzięli udział członkowie obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – wykładowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, którzy przygotowali wykłady tematyczne poświęcone Wielkiemu Kobzarowi. Profesor katedry literatury ukraińskiej wydziału filologicznego CzUN Wołodymyr Antofijczuk wygłosił wykład „100-lecie T. H. Szewczenki na Bukowinie” i przekazał cenny dar do skarbca muzealnego – rzadką pocztówkę z portretem Tarasa Szewczenki, niemieckojęzyczną stat- Wiersze do ukochanej dziewczyny Mengli, z którą nie było dane się połączyć, stały się brzemienne w skutki w twórczości Mahtumkuli. Swoją poezję artysta dedykował ludziom uczciwym i odważnym. W dorobku myśliciela znajdują się poezje o charakterze satyrycznym, wiersze z tendencją moralizatorską, a także doskonałe pod względem wersyfikacyjnym utwory z wykorzystaniem umownie-abstrakcyjnych obrazów. Język poetycki Mahtumkuli był zrozumiały dla prostych ludzi. Jako pierwszy zaczął pisać w języku ludowym. „I wiecznie będzie żyć – powiedział Mahtumkuli – język ludowy, skarb cennych słów turkmeńskich!” („Turkmeński los”, w przekładzie Mychajła Moskalenki). W syntezie poetyckiej indywidualności i zbliżenia do folkloru przejawia się nowatorstwo poezji Mahtumkuli. Każdego roku 18 maja naród turkmeński obchodzi dzień odrodzenia, jedności i poezji Mahtumkuli. W Ukrainie pamięć wybitnego myśliciela XVIII wieku uczczono w bibliotece imienia Mahtumkuli Centralnego Systemu Bibliotecznego „Swiczado”. Kulturalno-poetyckie wydarzenie „Skarbiec mądrości Magtymguly Pyragy” odbyło się przy wsparciu Ambasady Turkmenistanu w Ukrainie. Na święcie obecny był Tojly Atajew, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie. Wśród szanownych gości byli ambasadorowie państw obcych i dyplomaci, przedstawiciele Izby Handlowo-Przemysłowej Ukrainy, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy. Ambasada Turkmenistanu w Ukrainie przygotowała fotoekspozycję o osiągnięciach kulturalnych narodu turkmeńskiego, jego zwyczajach i tradycjach. Kierowniczka biblioteki imienia Mahtumkuli Ołena Zubar, prowadząca święto, poinformowała, że w tym roku biblioteka obchodzi swoje 55-lecie. Zespół biblioteki przez cały ten czas kierował swoją działalność na odkrywanie duchowego dziedzictwa wielkiego poety i myśliciela. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie Tojly Atajew podkreślił wielki szacunek i miłość narodów do dwóch geniuszy – Mahtumkuli i Tarasa Szewczenki, zarówno w Turkmenistanie, jak i na całym świecie. Pan Atajew podziękował tłumaczom utworów wielkiego poety Wschodu – ukraińskim poetom Pawłowi Mowczanowi, laureatowi Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Ołeksijowi Kononence, zasłużonemu działaczowi sztuki Ukrainy, dyrektorowi Narodowego Wydawnictwa Literatury Dziecięcej „Weselka” oraz innym. Z mową powitalną wystąpili Wasyl Hryhorenko – p.o. przewodniczącego Swiatoszyńskiej Rejonowej w mieście Kijowie Administracji Państwowej, Ołena Starodubowa – naczelniczka wydziału kultury rejonu Swiatoszyńskiego, Wałerij Hordijczuk – dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej nr 235 imienia W. Czornowoła, Wiktor Zełenski – dyrektor wydawnictwa literatury turkmeńskiej w języku ukraińskim „AWIAZ”. Na duchowe pokrewieństwo Mahtumkuli i Skoworody, którzy żyli w tej samej epoce, zwrócił uwagę Jurij Pełeszenko – doktor nauk filologicznych, wiodący pracownik naukowy Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. W koncercie wzięli udział turkmeńscy studenci Serdar Derekow, Arzuw Berdijewa, Amanowa Arazmirata. Szageldi Dżumajew wykonał pieśń „Bagtyn nury” do słów Gurbanguly Berdimuhamedowa – narodowego lidera narodu turkmeńskiego. Ciekawy i różnorodny był program ukraińskich artystów. Wystąpili: bandurzystka Adriana Kapura, aktorka Alina Skoryk-Doryczewska, Anastasija Sztefan z wierszem „Wiatrem świeżym z Gürgenu” oraz uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej nr 235 imienia W. Czornowoła z poetyckim kalejdoskopem „Poznaj ten świat z poezją Fragi”. Zabrzmiała pieśń „Nie od razu poznajemy” do słów Mahtumkuli w przekładzie Ołeksija Kononenki do muzyki Tetiany Dyman. Utwór wokalny przy akompaniamencie autorki wykonała Natalija Maksymczuk. Pieśń chóralna w języku turkmeńskim zabrzmiała w wykonaniu uczniów szkoły muzycznej nr 29 pod kierownictwem Hanny Stojanowej, koncertmistrz Wadym Kołosok, a ludowe melodie turkmeńskie wykonał zespół wykładowców dziecięcej szkoły muzycznej nr 22 oraz solistka Wiktorija Brej. Światło turkmeńskiej poezji Mahtumkuli, podobnie jak prorok Taras Szewczenko w Ukrainie, są współbrzmiące z naszym czasem, gdyż wyznawali idee humanizmu i wolności. Z historii „Ruskiej besidy” W Bibliotece Naukowej CzNU im. J. Fedkowycza odbyło się spotkanie proswitian Bukowiny ze studencką młodzieżą Czerniowiec z okazji 155. rocznicy utworzenia towarzystwa „Ruska besida” na Bukowinie. Mówiono o kierunkach odnowienia działalności organizacji „Proświta” – oczami współczesnej młodzieży studenckiej. Z mową powitalną do obecnych zwróciła się profesorka, prorektorka ds. naukowo-pedagogicznych w kwestiach pracy dydaktyczno-wychowawczej CzNU Tamara Marusyk. Na spotkaniu wystąpili: Wasyl Karpo, docent katedry informacji międzynarodowej, Heorhij Filipczuk, akademik NAPN Ukrainy (online); Iwan Derda, profesor, p.o. szefa towarzystwa „Proświta” w Czerniowcach, Wadym Lisowyj, docent, kierownik katedry muzyki, Tamara Minczenko, pedagożka, ukrainoznawczyni, proswitianka, Mykoła Szkryblak, etnograf. Członkinie studenckiego naukowego towarzystwa historycznego (SNTH) zaprezentowały swój projekt „Do historii towarzystwa „Ruska besida” na Bukowinie – przez pryzmat działalności towarzystwa „Proświta” w Ukrainie” (kurator – kandydat nauk historycznych, asystent katedry historii Ukrainy Nazarij Chrystan). Ołeh Szyluk, zastępca dyrektora ds. technologii informacyjnych biblioteki naukowej, kandydat nauk historycznych, asystent katedry historii Ukrainy przedstawił uczestnikom spotkania wystawę książkową: „Wydania drukowane towarzystwa „Ruska besida” ze zbiorów Biblioteki Naukowej CzNU im. J. Fedkowycza”. Obecni na wydarzeniu uczcili proswitian regionu, którzy odeszli do wieczności, minutą ciszy. Switłana HEREHOWA, docentka katedry historii Ukrainy CzNU im. J. Fedkowycza. Tojly Atajew – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie, Tetiana Dyman, Wasyl Hryhorenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Bukowińska szewczenkiana

…tu Sylwestra Jarycewskiego „Poeta miłości i protestu”, wydanej w 1914 roku, oraz jej współczesnego wznowienia z tłumaczeniami na język ukraiński i rumuński. Docentka Katedry Literatury Ukraińskiej Wydziału Filologicznego CzNU Olha Melenczuk w wykładzie „Bukowińska twórczość artystyczna o Szewczence od początków do współczesności” zapoznała uczestników seminarium z dziełami artystów Bukowiny poświęconymi Kobzarzowi. Pani Olha przedstawiła także wyniki swoich badań naukowych – książkę „W artystycznej różnobarwności”, którą przekazała do biblioteki muzeum. O osobliwościach języka utworów Kobzarza opowiedziała profesorka Katedry Współczesnego Języka Ukraińskiego Wydziału Filologicznego CzNU Switłana Szabat-Sawka w wykładzie „Cóż by się zdawało, słowa…”: środki językowe realizacji intencji estetyczności w poetyckim dyskursie Tarasa Szewczenki”. Narodowy artysta Ukrainy, profesor Katedry Muzyki CzNU, p.o. przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Derda wygłosił wykład „Mykoła Łysenko: muzyka do słów Tarasa Szewczenki”, zapalił obecnych gorącym słowem Kobzarza i wykonaniem jego utworów. Pracownicy Wydziału Archeologii, Historii Średniowiecza i Nowożytnej Historii Regionu zaprezentowali przygotowaną przez muzeum na jubileusz publikację drukowaną – broszurę „Taras Szewczenko: kontekst bukowiński”. Autorka tych słów przedstawiła zaś wystawę „Szewczenkiana w słowie i obrazie artystycznym Bukowiny” na podstawie materiałów muzeum krajoznawczego oraz literacko-memorialnego Olgi Kobylańskiej. Część artystyczną wystawy – prace artystów Wyższej Szkoły Zawodowej Sztuki nr 5 oraz rarytasy z muzeum tej placówki edukacyjnej – zaprezentowała jej dyrektorka Natalia Bojczuk. Wystawę gościnną „Książka narodu ukraińskiego – wydania „Kobzarza” z zasobów Biblioteki Naukowej CzNU” przedstawiła kierowniczka działu naukowo-metodycznego uniwersyteckiej książnicy Tetiana Muraszewycz. Seminarium stało się prawdziwą „uroczystą akademią” na cześć Wielkiego Kobzarza, jak to bywało już ponad sto lat temu. Odbywało się ono bowiem w życzliwej atmosferze konstruktywnej współpracy i duchowej jedności. Oksana Drahomyrecka, moderatorka seminarium Jego Słowo – tarcza i miecz narodu. W Szewczenkowskiej Sali Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedʹkowycza odbył się finał konkursu recytatorów utworów Tarasa Szewczenki, poświęcony 210. rocznicy urodzin ukraińskiego geniusza pod hasłem „Wroga nie będzie, wroga...”. Do uczestników poetyckiego turnieju z powitalnym słowem zwróciły się prorektorka ds. pracy naukowo-pedagogicznej w zakresie procesu dydaktyczno-wychowawczego, doktor nauk historycznych Tamara Marusik, dziekan filologiczny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

konkretnie chodzi. Przebywał on w archetypowych głębiach bytu dzięki intuicji (wiązka światła), zdolnej chwytać (szczerbić) „gliniany stan” (pośrednie nazywanie), czyli dokonywać rytualnego zjednoczenia ziemi (lepienie z gliny) i słońca (wypalanie w ogniu), utrwalonego w naczyniu, które swoją estetyczną doskonałością i wyrafinowaniem jest tożsame ze stanem kobiecym, sakralizowanym jeszcze w epoce trypolskiej. Działanie cyklu „W bocianim serwisie” zostaje zakończone kulminacją święta Eliasza, po którym przestrzegano nie tylko przed kąpielą w zbiornikach wodnych. Przecież prorok „nastraja sikorę” – posłańca ze świata zmarłych jako znaku nieuchronnego zakończenia naturalnego cyklu. Przełom poza granice zamkniętego w sobie procesu tu-i-teraz obserwujemy w poemacie „Wężowy miód”. „Czas cielesny”, zdolny „podjadać” ziemskie ciało, zostaje pokonany dzięki magii wołchwa, „leśnego wiedźmina”, zdolnego „pisać pochodnią”, aby „kupałowska czeladź” mogła „w miarę możliwości wyżej płomienia szybować” w przestrzeni tu-i-zawsze. Niemal na każdym kroku w poemacie, jak i w innych utworach H. Kyryczenki, zdarzają się formy agramatyczne („z nudów wszczynaliśmy [podkr. – Ju. K.] hałas”), wygodne dla autorskiej wypowiedzi, jak i nieprzestrzeganie uzgodnień („Lśniąca gad okręcił [podkr. – Ju. K.] gałąź”) i rządu („Gońcom łzawiących [podkr. – Ju. K.] oczy na Kupałę”), stosowanie koślawego, zdestrukturyzowanego składu z ukrytymi elipsami: „Do rozlewiska z łąki wyjść dołem, / Oddał mi giętką pochodnię. / Na wał, nad zatokę wezwał los, / Wstępne zapadłych wód zagnać odłamki”. Autor świadomie stawiał opór normatywnej gramatyce. Dlatego, najwyraźniej, wybrał do poematu epigraf „Moje zachowanie – między niebem a ziemią” z liryki chińskiego liryka Wang Weia (699–759), aby zaświadczyć o całym twórczym zamiarze poszukiwawczym, bez ostatecznego podsumowania. Analogicznej zasady H. Kyryczenko przestrzega w innych wierszach i poematach. Chyba najbardziej złożonym pod względem struktury, zamysłu ideowego i ładu obrazowego był historiozoficzny poemat „Modlitewne zioła”, którego tytuł pozostaje ukrytą uwagą, podobnie jak epigraf „Bezszelestnie, niczym pantera śnieżna, skrada się poranna mgła” amerykańskiego pisarza C. Sandburga, nawiązujący do kolizji fabularnych utworu, ale niepełniący funkcji dekodowania. H. Kyryczenko rozwinął złożoną tropaiczną jedność nadzdaniową w kompozycję narracyjną: narrator której bez żadnego wysiłku pokonuje portale czasoprzestrzenne, tereny naturalne i cywilizacyjne. Wydarzenia, gdziekolwiek by się nie działy, wychodząc z lokusu Trubeża i Baryszówki, często powracają do niego, tworzą sinusoidalną grafikę podróży wyzwolonej myśli łamliwymi drogami historii tu-i-zawsze. Lewy dopływ Dniepru, po raz pierwszy wspomniany w kronikarstwie w 988 r., objęty oparami legend o złotorogich turach, które nadały jej nazwy Trubajło (Turbajło), Trubaj (Turbaj). Tchnieniem przeszłości wieje „między sosnami, wykołysanymi wiatrem”, od Baryszówki, po raz pierwszy wspomnianej początkowo jako Barocz (1125), a w 1603 r. jako Baryszowskie grodzisko, z czasem –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Powrót do „punktu wyjścia”

Recenzja wydania „Dżerełnyj dym” („Źródlany dym”) Hryhorija Kyryczenki (Kijów, TOW „Jurka Lubczenka”, 2024. – 408 s. + LII il.). Wspólny projekt syna poety, docenta Uniwersytetu im. Hryhorija Skoworody w Perejasławiu Tarasa Kyryczenki oraz profesora Wasyla Jaremenki. Jurij KOWALIW W ukraińskim życiu literackim wydarzyło się nieprzeciętne wydarzenie, na które społeczność literacka czekała pół wieku: wreszcie pojawiła się książka poetycka „Dżerełnyj dym” jednego z pierwszych szistdesiatnykiw, unikalnego poety-metaforysty Hryhorija Kyryczenki, w opracowaniu niestrudzonego badacza piśmiennictwa, profesora Wasyla Wasylowycza Jaremenki (kierownik projektu, redaktor naukowy) oraz docenta Tarasa Kyryczenki. Gratulujemy im. W tytule książki odbiła się autorska wola poety. Eleganckie wydanie, opatrzone obszernym posłowiem W. Jaremenki oraz skromnie przedstawionymi dokumentami i wspomnieniami o poecie, uzupełnione materiałami fotograficznymi „Życie Hryhorija Kyryczenki w fotografiach”, zaświadcza o żywotności liryki, wypchniętej przez literacki oficjalizm poza pisarskie brzegi, przekonuje, że w odróżnieniu od niego, underground zawsze znajdował się i znajduje w głębinowym epicentrum procesu twórczego. Pochodzący z Nowej Basani na Czernihowszczyźnie (14 kwietnia 1939 – 27 grudnia 2010), H. Kyryczenko po ukończeniu szkoły średniej i służbie w wojsku studiował na wydziale filologicznym Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego im. M. Gorkiego (obecnie – Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. Drahomanowa w Kijowie), którego niestety nie ukończył z powodu „nieporozumień” z wykładowcami. Jak to nie paradoksalnie brzmi, został wykluczony za „nieznajomość” języka, w żywiole którego żył, choć miał zastrzeżenia do gramatycznych unifikacji, o czym wspomina ówczesny aspirant W. Jaremenko. Później poeta otrzyma jednak dyplom dziennikarza, będzie pracował, osiadłszy w Berezani, w Barysziwskim radiu rejonowym oraz jako korespondent radia obwodowego… Wśród szistdesiatnykiw H. Kyryczenko był barwną postacią ze względu na nietrafione poglądy i lirykę, która nie mieściła się w typologicznych szeregach. Najbardziej zapamiętano go w „Studiu „Mołod”” przy wydawnictwie „Mołod” (na rogu bulwaru Szewczenki i ul. Puszkińskiej), które prowadził D. Biłous, w kręgu M. Soma, Iryny Żyłenko, O. Bułyhy, P. Zasenkę, S. Telniuka, Wał. Szewczuka, M. Sirenki, W. Melnyka, B. Mozolewskiego, M. Słaboszpyckiego i in. Debiut tylko jednego wiersza „Weczorowa pisnia” („Literaturna hazeta” – 1961 – 15 września) przykuł uwagę miłośników liryki. Z czasem M. Rylski miał zamiar napisać „krótkie błogosławieństwo” do wyboru wierszy poety w „Literaturnej Ukrainie” (1963). W tamtym czasie H. Kyryczenko aktywnie publikował, zwłaszcza w 1965 r., w czasopismach „Dnipro” (nr 2), „Zmina” (nr 7), „Ranok” (nr 6), „Suczasnist” (nr 2), w almanachu „Żagle” (1965), w antologii „Sześćdziesięciu poetów lat sześćdziesiątych” (1967). Zauważył go I. Koszeliweć („Panorama najnowszej literatury w USRR”, 1963, 1974; „Współczesna literatura w USRR”, 1964). I nagle H. Kyryczenko, który przygotował był rękopis wierszy (1963) do druku, znika, raz tylko przemknąwszy w czasopiśmie „Witchyzna” (1974. – Nr 1). W. Jaremenko opublikował później garść jego wierszy w czwartej księdze wydania „Ukraińskie słowo: Chrestomatia ukraińskiej literatury i literaturoznawstwa XX w.”: W 4 ks. (2001), poematy „Poswyst Owłura”, „Zaliszczyna” — w czasopiśmie „Kyjiw” (2005, 2007). Jak inni outsiderzy (B. Mamajsur, M. Chołodnyj, Nadija Kyrian, M. Saczenko, W. Nazarenko i in.), H. Kyryczenko nie wypadł, jakkolwiek ciężko by nie było, z twórczej koleiny. Świadectwem tego jest badanie „Twórcza postać Hryhorija Kyryczenki w artystycznej przestrzeni pokolenia lat sześćdziesiątych: znak lakuny” (2007) docent Instytutu Pedagogicznego w Sumach Myrosławy Domczuk i wreszcie – pełnowartościowe wydanie wyboru „Dżerełnyj dym”. Właściwie to wiersze, które wymagający autor sam skrupulatnie dobierał. Dobrze znając koniunkturę wydawniczą, nie przyjmując fałszywego pseudowierszowania „socrealistów”, nie podzielając rozdwojenia świadomości bliskich mu niegdyś duchem sześćdziesiątników, samotnie torował swoją poetycką drogę, uważał, że książka musi być wydarzeniem literackim. Najwyraźniej dlatego powstawały nieporozumienia ze współczesnymi, na przykład z W. Kołomijcem, który pod koniec lat 90. proponował poecie wystąpienie jedynie z wyborem w almanachu „Bojan (Poezja – 97)”, bo, jak twierdził, „straciłeś okres czasu”. W rzeczywistości H. Kyryczenko niczego „nie stracił”, jak i inni utalentowani outsiderzy określał swoją twórczością istotne cechy ukraińskiej liryki i czasy jej prób na autentyczność. H. Kyryczenko pojawił się w literaturze z wyrobionym idiostylem, i w poezji, i w życiu myślał metaforami, gęsto owiniętymi w hermetyczną semantykę. Czasami udziwnione tropy tak autonomizowały się, że nie poddawały się pierwszemu czy drugiemu czytaniu, ukrywały właściwy tylko im klucz dekodowania. Poetycka mowa H. Kyryczenki z oznakami hapax legomenon (łac.: jeden raz) wyrywała się poza granice unormowanej gramatyki w przestrzeń nieustalonego semiozy, „rozłupanego” składni, która jakby formowała się na oczach, z częstymi inwersjami i elipsami. Poeta opierał się na idiomatyce ludowego obrazowania, najwyrazistszej we wczesnym okresie jego twórczej ewolucji, wkrótce hermetyzowanej w „ciemny styl”, który nieco „przejaśniał” na przełomie wieków. Poeta skłaniał się ku sylabotoniczności, we wczesnym okresie czasami podanej przez grafikę „drabinek” dla uwydatnienia poetyckiej mowy, zwracał się nie tylko do strof czterowersowych, ale i pięcio- czy sześcio-wierszy z różnymi wariantami rymowania, decym, nawet sonetoidów, zazwyczaj nie przestrzegał „wymogów” dokładnego rymowania. W jego polistylowej palecie dominował ekspresjonizm z asymetrycznym kontrastowaniem elementów obrazowania, porywało wybuchowe dionizyjskość wewnętrznie złamanego bytu. Kyryczenkowa wszechobecna metafora z połączeniem najodleglejszych, najbardziej niekompatybilnych skojarzeń odnawiała barokowe myślenie, kiedy ona, a nie pojęcie, określała specyfikę „prawdziwej wiedzy”, miała cechę nie tyle konceptyzmu, co kulteryzmu (kulturyzmu), wywoływała skojarzenia z „ciemnym stylem” hiszpańskiego poety L. de Góngory y Argote, który nie poddaje się logicznej analizie, jak i rozpowszechniony w ludowej mowie frazeologiczny zwrot. Takim w ogólnych zarysach jawi się idiostyl H. Kyryczenki, adekwatnie odzwierciedlony we wszystkich rozdziałach jego książki „Dżerełnyj dym”: „Rizba po kameniu (użynok 1961–1965)”, „Orkestr soniachiw (użynok 1970-ch rokiw)”, „Dżerełnyj dym (użynok 1965–2005)”, „Ja sudby chramnyj hostyneć… (użynok riznych rokiw)”. Tradycyjna poetyka doznawała znaczeniowych transformacji. Przeważnie florystyczna metafora sięgała plastycznego zagęszczenia w zwykło-niezwykłej czasoprzestrzeni („dojrzałe słońce // Po ogrodach, // Jak pomidor, / Stoczyło się // W Oster...”) na tle działań z profetyczną symboliką („Widziałeś, / Jak z ust księżyca / Trzcina rośnie?”), balladowy wątek dotyczył kozackiego czynu: „Widzisz, / Jak Danyło Neczaj // Na karym / Skacze?”. Batalna kulminacja nierównej, fatalnej dla Danyła Neczaja bitwy z Lachami-siromańcami („Ścieżka od przeprawy // Pokryła się trupami, / Pracował zaporoziec // Prawą: / Lewa była odrąbana”) przenosi postać w legendę przy porannym słońcu. Autor nazwał balladę nokturnem, chociaż nie ma ona cech melancholijnego, elegijnego gatunku, chyba że kompozycja rozwija się w nocy, a księżyc kojarzy się z „kozackim słońcem”, symbolizuje mistyczną władzę nocnych sił: „Przyszło zobaczyć / Człowiekowi, / Jak w końskich // Czarnych oczach / Księżyc grał // Na trzcinie”. Tropika przy przedmiotowej fakturze może sprowadzić się do aluzji, jak w wierszu „Sonceworot”, poświęconym W. Jaremence. Balladowa „wszechsyta” noc, których na Ukrainie „mnóstwo”, zachowuje pamięć o zwykłym człowieku, który „męczył się […] nad gruntem w kołchozie, / jak Nestor nad kroniką w Ławrze. / W zakładzie / Naprawiał przestronne sieci… / Potknąwszy się, zamknął ołowianie usta”. Lirycznemu narratorowi nie jest właściwa rozpacz, chociaż mowa o stracie drogiej osoby. Trzyma się on spokojnej epickiej interpretacji tragicznego wydarzenia w bezmiarze wieczności: „Odbył się ostatni nasz sonceworot…”. Możliwe, dlatego poeta zastosował eufemizm, nie nazywając tego człowieka i nie uszczegóławiając strasznego przypadku. Metaforę zazwyczaj uważa się za prerogatywę poezji, przeciwstawnej prozie. H. Kyryczenko obalił takie wyobrażenia. Metafora pełni w jego liryce narracyjną funkcję. Podobieństwo między nią a opowieścią udowodnił P. Ricoeur, widząc w nich „intelibilną matrycę” z podobnym rozwojem wątków (konfiguracji), kończonych puentą. Wiersz „Marudna woda podparła wszędzie groble…” ma strukturę noweli-wyrażenia i zdramatyzowanej mowy, której wzburzenie jest utrwalone przerzutniami. Liryczny bohater, idąc do domu znaną mu drogą, wyobraża sobie, jak by jak najszybciej „jęknąłby od klamki / W zgrzybiałych sieniach wyczerpany krok”. Nie mając szczególnego podarunku, pożycza go od szczerej przyrody: „I uprzejmie ja za kratami drzew / Skibkę słońcu odcinam w torbę / Dla matki…”. Dla H. Kyryczenki poezja była, jak dla ptaka powietrze. Żył nią, myślał metaforami, nie mając możliwości drukowania się, pracował nad rękopisem zbioru „Dżerełnyj dym”, „do siebie przymierzał – / Kolczugę z rosy”, upodabniał się do samotnego kruka o przenikliwym wzroku. Potrzebując wierszowej przestrzeni, zwracał się do cykli i poematów, w których panuje albo erotyczny żywioł, albo duchowy wyczyn. Libidynalny szał w potokach wiosennej wegetacji przepełnia cykl „Janhony snihu”. „Kleczalne łono” staje się epicentrum wszechświata, wokół którego wirują serdeczno-cielesne namiętności, genetycznie zakodowane od mitycznego Ora. Za ekstatycznymi porywami przegląda się tajna kupalska atrybutyka: „Zajaśniała paproć, jak rzęsa, / Pod nią zwabioną przystankiem, / Gdzie światła wytrząśnięto wiązkę / Szczerbi mi glinianą stanem”. Strofa, uściślona narzędnikiem „pod nią”, nie wyjaśnia, kim ona jest, związana z paprocią. Autorowi samo przez się zrozumiałe, o kim kon-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

centrum sotni perejasławskiego pułku kozackiego, a nie ośrodka jarmarcznego, którym miasteczko stało się w XVIII w. Zdystansowany od wydarzeń narrator, trzymając się narracyjnej formy „on”, śledzi wędrówki Jaremy Duża – kobziarza z Nowej Basani, przywołuje realne postacie chutorzanki Chrystyny Mandżos, mistrza Krutia, woźnicy Iwana Czeczuja, ounowca Pantełejmona Butnyka, „neoklasyków” i in., co nadaje wiarygodności przedstawionym historiom. Rozwój akcji zaczyna się od przyjęcia rozpoznania znanego podczas II wojny światowej. Dla Jaremy Duża postać Oswalda Burghardta, zmuszonego służyć w niemieckim wojsku, wydała się zaskoczeniem. Poeta kojarzył się z M. Zerowem – oni obaj swego czasu pokłonili się „chacie garbarskiej” w Baryszówce, z epizodem święta Jordanu z obecnymi na nim „neoklasykami”, z M. Draj-Chmarą, skazanym po tym, jak „łabędziom prał bieliznę” (aluzja do sonetu „Łabędzie”), „nieść krzyż do Magadanu”. Jordańskie widowisko nabiera sakralnego sensu, symbolizowanego krzyżem („z lodu wyciosanym przez Krutia”), o który na początku XIX w. oparzył się ojciec Kyryło Turczynowski, a w XX w. – „w lód wtopieni żołnierze / Podnosili ręce nad kępami”. Oczyszczony z ciemnych sił Trubiż wkrótce „odezwał się gardłowym trąbiącym wezwaniem”, ale bez „neoklasyków”. Do rzeki zaglądał jedynie M. Rylski, ale w towarzystwie L. Nowyczenki („w żaku ujrzał… / Żołnierską kirzę z okoniami”) i A. Malyszki. Niestety, system osuszająco-nawadniający zamienił ją w „strasznych rowów betonowe dziury, / Zmywać hańbę zamiast Trubajła”. Trąby, w które kiedyś trąbili kijowsko-ruscy łowcy, stały się nie tylko semantyczną zniewagą, ale i utratą sensu („Nade mną trubiżskie trąby / W betonu gnić skorupie”), co odbiło się także na nieodpowiedzialnym niszczeniu przyrody: „W korę wpiły się piły spalinowe, / Niewiadomo każda miała powód”. Nie skłonny do hałaśliwej publicystyki, H. Kyryczenko często w hermetyczną metaforę wkładał swoje obywatelskie sumienie, karmione etnogenetyczną pamięcią „ludu Dadźboga”, nalegał na przywrócenie statusu człowieka naturalnego, skłonnego harmonijnie współistnieć z otoczeniem, komunikować się z postaciami historycznymi – z P. Kuliszem, który na brzegach Trubeża napisał opowiadanie „Orysia”, z etnografem P. Łukaszewiczem, z utalentowanym Ludotą, legendarną Czurajką (Marusia Czuraj), powstańcem Myrowyczem, którego stracono na rozkaz Katarzyny II (1764), z niepokornymi hajdamakami Werłanem, Handzią, Hontą. Narrator niezwykle się cieszył, gdy „poznał Szewczenkę”. To było szczególne wydarzenie, które przeżywała i przyroda, traumatyzowana cywilizacyjnymi eksperymentami, od których chroniła wielkiego poetę („Znowu Trubiż ukrył Szewczenkę”). Jej, skazanej na próby razem z rodzajem ludzkim, przychodzi swoje jestestwo na podobieństwo Boże bronić przed manipulacjami „diabła”, obstawać przy życiu: „Słusznie my – Pański wyrób, / Czyż z jego wyobraźni wygrzeb / Rad Ojciec oddać skonaniu?”. Nieordinarna liryka metaforysty H. Kyryczenki czeka na swojego badacza. życie w „Monologu Dmytra Doncowa”, „Monologu Ostapa Hrycaia”, „Monologu fotoreportera Lewka Januszewicza”, „Monologu Światosława Hordynskiego” różnią się, jednak tworzą różnofakturową paletę postrzegania pokuckiego artysty oczami jego współczesnych. Wasyl Kliczaka rezygnuje z dosłownego przekazu oceny Stefanyka przez Doncowa czy Hordynskiego, chociaż trzyma się ogólnie ich poglądów. Tak, w „Monologu Dmytra Doncowa” poetycko ograno konstrukcje obrazowe, retorykę krytyka w jego poświęconym Stefanykowi eseju „Poeta twardej duszy”. Różnowymiarowa kompozycja poematu-cyklu Wasyla Kliczaka, gdzie bohaterowie dzieł artystycznych, realni ludzie, miejsca i wydarzenia, monologi pisarza i monologi o nim wykształcają pole dyskursywne, albo krąg komunikacyjny Stefanyka, przypomina czy to dossier, czy to encyklopedię, czy to ekspozycję muzealną – oczywiście podaną w wykwintnej formie poetyckiej. Na „powierzchniowym”, „opakowaniowym”, znaczeniowym poziomie poematu-cyklu w jej rozszerzonej, m.in. poezjami z 2023 roku redakcji, opowiada się historię pomnika Wasyla Stefanyka w życiu czterech przyjaciół, przedstawicieli pokolenia „zastoju w zenicie” – Wasyla Herasymjuka, Bohdana Hulczija, Mychajła Dmytriwa, Kyryła Stecenki, a także historię samego tego pomnika, jego miejsca w zabudowie miejskiej i w ludzkich sercach. Więc pomnik – bohater końcowej poezji „Ze Stefanykiem” – nieprzypadkowo figuruje na przedniej i tylnej części okładki, zamykając obrazowo-znaczeniowe pole książki Wasyla Kliczaka. O historii pomnika i czterech młodych wielbicielach Stefanyka, którym „bolała rusyfikacja Ukrainy”, mowa jest też w przedmowie Wasyla Herasymjuka. Obecnie pomnik odnowiono przede wszystkim dzięki wysiłkom Mychajła Dmytriwa, autora rzeźby, i darczyńcy Bohdana Hulczija. Oto oni i są kręgiem Stefanyka, wszyscy trzej. Odlany w brązie Stefanyk zajmuje obecnie miejsce duchowego drogowskazu i nieprzemijającej wartości dla współczesnych Ukraińców. Stefanyk w swoich nowelach – jak prąd, przepuszczony przez nerwy ukraińskiego modernizmu, – i dziś poraża, przeraża, oczyszcza nadpotężnym katharsis życiowej prawdy. W polu współczesnej liryki, gdzie gatunek poematu-cyklu jest rarytasem, nowa książka Wasyla Kliczaka z szerokim zakresem w wyrażeniu tematu twórczego geniusza Wasyla Stefanyka jest zauważalnym zjawiskiem, które przekonuje o aktualności literatury klasycznej jako rezerwuaru natchnienia i wiary w zwycięstwo dobra.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W kręgu Stefanyka. O poemacie-cyklu Wasyla Kliczaka

Olha Szaf, m. Dniepr. Nowa książka Wasyla Kliczaka o lakonicznym, a zarazem wyczerpującym tytule – „Stefanyk” – zawiera tytułowy poemat-cykl, obramowany wspomnieniami-przedmową poety Wasyla Herasymjuka oraz posłowiem pisarki, badaczki literatury ukraińskiej Iwanny Stefjuk. Struktura znaczeniowa książki przypomina koncentryczne kręgi, których osią jest postać pisarza-modernisty Wasyla Stefanyka. W znaczeniowym epicentrum poematu Wasyla Kliczaka znajdują się wiersze oparte na fabułach znanych nowel Stefanyka „Nowina” oraz „Synowie”. Poeta wydobywa na powierzchnię lirycznej fabuły krótki epizod, motyw czy detal tekstu Stefanyka, który nagle rozbłyska nową stroną bólu, zwłaszcza w projekcji na dzisiejsze wyzwania i zagrożenia. Właściwie bohaterowie nowel Stefanyka, w tym również intertekstualnie podświetleni w poezjach Wasyla Kliczaka – starsza dziewczynka Handzia, która wyprosiła się („Nowina”), czy osierocony po stracie synów i nieskończenie samotny ojciec („Synowie”), są „wizytówką” wybitnego talentu sławnego prozaika-ekspresjonisty, ekstrapolacją jego twórczej indywidualności. Zainspirowany fabułami i bohaterami utworów Stefanyka, Wasyl Kliczak jakby domalowuje te emocjonalno-psychiczne niuanse charakterów i losów, które są ledwie nakreślone w nowelach artysty. Rzeczowy detal – kijek, który Hryć Letuczyj dał swojej starszej córce (kijek to wszystko, co mógł jej dać, i w tym geście zawiera się bezmiar jego miłości do dziecka), przenosi liryczny fokus tytułowego wiersza Wasyla Kliczaka z nieszczęsnego ojca na dziewczynkę Handzię. Wasyl Kliczak kontynuuje opowieść o dziewczynce od momentu, w którym zatrzymał się Stefanyk – „Handzia wzięła kijek i poszła łąkami”. Bo co kryje się za tą lakoniczną konstatacją? Dożywotnia sieroca tułaczka, niezagojona trauma duchowa... Ale oto te minuty, kiedy dziecko oddala się od mostu, skąd ojciec wrzucił do wody młodszą Dockę, gdzie chciał utopić i ją samą – lecz w myślach wciąż tam jest, jej oczy „ślizgają się wciąż po rzece”, gdzie jeszcze pozostaje ojciec. On również w myślach wciąż jest przy swoim dziecku, śledzi, jak ono się oddala. Oni wciąż są w zasięgu wzroku, ale życie jest już rozłamane i nie można niczego cofnąć. „Dokądże tej Handzi iść?” – zawisa w powietrzu pytanie poety... W innym wierszu Wasyla Kliczaka nadryw duszy ojca – „Gdzie moi synowie?!” – aktualizuje tragedię śmierci na froncie najlepszych synów Ukrainy, ale jeszcze ostrzej – tragedię życia ich osieroconych rodziców, których żal „będzie roznosił wiatr jak nasiona”, bo nie będzie dla nich pocieszenia. Zubożenie, emigracja, wojna, śmierć i rozłąki – te tematy Stefanyka rezonują ze współczesnością. Wiersze Wasyla Kliczaka, ozdobione odpowiednimi epigrafami z utworów Stefanyka, dają im „drugi oddech”, uwydatniają zawarte w nich egzystencjalne sensy. Na głównej orbicie znaczeniowej poematu-cyklu Wasyla Kliczaka znajduje się artystycznie nakreślona postać Wasyla Stefanyka w kręgu jego kontaktów, na tle lokalizacji, w których bywał, historii z jego życia w wierszach „W Krakowie”, „Monolog pierwszy”, „Monolog drugi”, „Na targu”, „Monolog ostatni” i in. W większości z tych poezji składa się poemat-cykl „Stefanyk” w pierwszej redakcji (opublikowanej w zbiorze „Koszula Heraklesa”, Kijów, 2021), podczas gdy na przykład wiersze intertekstualnie powiązane z utworami Stefanyka, o których mowa wyżej – „Kijek”, „Gdzie moi synowie?!” – zostały umieszczone w zbiorze oddzielnie od tekstu poematu. Te obserwacje tekstologiczne pozwalają przypuszczać, że pierwotnie zamysł poematu-cyklu dotyczył właśnie naświetlenia postaci Wasyla Stefanyka i poszczególnych detali jego biografii – misji posła, pobytu w Krakowie, w Wiedniu, a także jego osobistych cech, sekretów warsztatu twórczego („Na targu”), jego stosunku do twórczości, do najbliższych przyjaciół („U Marka Czeremszyny”). Kompozycyjna urywkowość, „nowelistyczność”, szkicowość tekstu poematu Wasyla Kliczaka asocjacyjnie odsyłają do stylowej maniery Stefanyka, więc uwydatniają twórczy dialog dwóch poetów (bez błędu, bo nowelistę nierzadko nazywano „poetą chłopskiej rozpaczy”). Rozpowszechniony w poemacie-cyklu gatunek „monologu”, w którym głos oddaje się samemu Stefanykowi, akcentuje jego osobowość, jego poglądy, zmysłowo-emocjonalną indywidualność. W istocie życie każdego człowieka złożone jest z „monologów” jego myśli, refleksji, wspomnień, więc priorytetowość w poemacie-cyklu Wasyla Kliczaka tej formy gatunkowej jest uzasadniona, bo „daje głos” jej głównemu bohaterowi – Wasylowi Stefanykowi. Na „zewnętrznym” kręgu znaczeniowym poematu-cyklu Wasyla Kliczaka brzmią „głosy” przyjaciół Stefanyka, Marka Czeremszyny (Iwana Semaniuka), Lesia Martowycza. O ile „Monolog Lesia Martowycza”, adresowany do Stefanyka, był już w pierwszej redakcji poematu-cyklu, o tyle wiersz „Serce” (list Marka Czeremszyny do żony z medycznej komisji mobilizacyjnej, 1917) przeniesiono do poematu „Stefanyk” w wydaniu z 2023 roku z poematu-cyklu „Kosmos Marka Czeremszyny” („Koszula Heraklesa”, 2021). To przeniesienie ma swoją artystyczną logikę: jak słusznie zauważa I. Stefjuk, poezja „Serce” zainspirowana jest fotografią adresowaną do żony I. Semaniuka (Marka Czeremszyny) i podpisaną przez obu przyjaciół, więc zaświadcza o ścisłym związku między nimi i ich losami. Orbity reprezentacji postaci Stefanyka w poemacie Wasyla Kliczaka rozszerzają się także o wzmianki, detale dotyczące społecznego, kulturowego kontekstu jego epoki. Poematowi-cyklowi Wasyla Kliczaka nadaje polifoniczności brzmienia, a także wnosi w jego architektonikę elementy dramaturgii kalejdoskopowość narracyjnych perspektyw, przede wszystkim w wierszach, gdzie artystycznie zinterpretowano recepcyjną ocenę postaci i twórczości Stefanyka przez znanych krytyków, myślicieli, osoby, które go znały. Te stworzone w 2023 roku wiersze-„monologi” komplikują kompozycję poematu-cyklu. Emocjonalna tonacja, doświadczenie poznania Stefanyka przez znawców jego twórczości, świadków jego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ogłoszono laureatów nagrody im. Ołesia Honczara

Od 27 lat z rzędu dobrą tradycją stało się uhonorowanie utalentowanych młodych pisarzy – laureatów Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara, ustanowionej w 1996 r. przez niemieckich mecenasów Tetianę Kuszteweską i Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy (NSPU). Nagroda przyznawana jest w kategoriach: „Wielka proza”, „Mała proza”, „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołesia Honczara”. W konkursie mogą uczestniczyć zarówno już publikowane, jak i nieopublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, w wieku do 30 lat, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Mimo wojennej agresji jury, w którego skład weszli znani pisarze, naukowcy i działacze kultury: Tetiana Kuszteweska, Natalia Björner, Walentyna Honczar, Lesia Honczar, Oleksandr Balabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było wiele utalentowanych (dlatego liczymy na udział autorów w kolejnych latach), i podjęło jednomyślną decyzję o wyróżnieniu, jak uważa, najbardziej utalentowanych. W kategorii „Wielka proza” zwycięstwo odniosła powieść „Mogiła Nastyny” Anastasiji Tarkanij (wieś Rokosowo, obw. zakarpacki). W kategorii „Mała proza” wyróżniono opowieść Alli Kaczanowskiej (Serdiuk) „Elegia manhattańska” (Zaporoże – Nowy Jork). W kategorii „Poezja” nagrodę zdobyła zbiór wierszy „Loty nad przepaścią” Ady Jelahiny (Krzywy Róg). W kategorii „Publicystyka” nagrodę przyznano za zbiór esejów „Pokusa odczuwania” Jewhena Żurakowskiego (wieś Uhorniki, obw. iwanofrankiwski). W kategorii „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołesia Honczara” wyróżniono cykl prac honczaroznawczych Wadyma Zakorki (m. Suma) i Dmytra Koliadenki (m. Bereslaw, obwód chersoński). Wręczenie nagród planowane jest podczas wieczoru literacko-artystycznego z okazji urodzin Ołesia Honczara w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy 3 kwietnia o godz. 15:00, na który zapraszamy wszystkich chętnych. Serdecznie gratulujemy nowym laureatom-honczarowcom i wierzymy, że ich nazwiska nie zaginą we współczesnej literaturze ukraińskiej, kontynuując drogi wybitnych Mistrzów, wśród których jest także bliskie wielu, bardzo wielu, twórcze dziedzictwo Ołesia Terentijowicza Honczara. Komitet Organizacyjny Nagrody

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Czym zawinili grzeszne dzieci Syjonu, czyli Jak tragedia jednej mniejszości narodowej sprowokowała katastrofę wszechświatową

Taras HOŁOWKO Są dzieła, które warto czytać niemal pod mikroskopem, nie spiesząc się, aby nie przegapić czegoś ważnego dla głębszego zrozumienia zamysłu autora. Taka myśl nasuwa się po zakończeniu lektury dwutomowego dzieła Aleksandra Sołżenicyna „Dwieście lat razem”. Do dorobku twórczego noblisty, którym został za wkład w literaturę światową, można odnosić się różnie. Wydawałoby się: człowiek ucierpiał od samowoli reżimu stalinowskiego, niesłusznie odsiedziawszy niemało lat w radzieckich łagrach, dał się poznać jako nieprzejednany dysydent i autor sensacyjnego w swoim czasie dzieła artystyczno-historycznego „Archipelag GUŁag”, za co został przymusowo wyrzucony za granicę, a mimo to z jakiegoś powodu nie pogodził się z rozpadem Związku Radzieckiego, faktycznie negując prawo każdej z byłych piętnastu republik do życia osobno, do posiadania własnego niepodległego państwa. Recepty Sołżenicyna dotyczące przyszłej reformy RFSRR, wyłożone w eseju-manifeście „Jak nam urządzić Rosję”, przewidywały, choćby i w zawoalowany sposób, przyłączenie do niej w przyszłości byłych republik wraz z utratą przez każdą z nich nabytej suwerenności państwowej. Niezwykle ważny temat, zbadany na przełomie wieków przez Sołżenicyna w pracy „Dwieście lat razem”, poświęcony jest historii relacji między Rosjanami a Żydami na przestrzeni minionych wieków. A relacje te, powiedzmy wprost, były skrajnie antagonistyczne i sprzeczne zarazem, co doprowadziło do fatalnych skutków, a co najważniejsze – w żaden sposób nie służyło za dobry przykład rozwiązania kwestii narodowej najpierw w Imperium Rosyjskim, potem w Związku Radzieckim, a z czasem i w obecnej Federacji Rosyjskiej. „Dwieście lat razem (1795–1995)” stoi nieco z boku w zestawieniu ze wspomnianym już „Archipelagiem GUŁag” czy „Jednym dniem Iwana Denisowicza”, „Oddziałem chorych na raka”, „W kręgu pierwszym”, „Cielę się z dębem bódło”, „Czerwonym kołem”. Być może przyczyną tego jest subiektywna, a czasem zbyt uprzedzona autorska ocena wydarzeń i działań ich uczestników, których w dwutomowym wydaniu jest mnóstwo. Tutaj wyraźnie prześledzić można pragnienie Sołżenicyna, by przekonać Żydów, którzy mieszkają w różnych krajach świata po emigracji z ZSRR, do pokuty za współudział w zbrodniach żydostwa, winnego, zdaniem autora, największych ofiar terroru lat 20. i 30. ubiegłego wieku po uzurpacji władzy w Rosji przez bolszewików-leninowców. Sołżenicyn dokonuje retrospektywnego przeglądu minionych wieków, aby czytelnikowi stało się jasne, skąd i kiedy pojawili się Żydzi na ziemiach wschodnich Słowian, poczynając od czasów Rusi Kijowskiej. W autorskiej opowieści Moskwa nie jest wspominana, a jedynie Kijów, kijowscy książęta Światosław i Igor, którzy swoimi wyprawami przeciwko Kaganatowi Chazarskiemu i na Krym stworzyli przesłanki do zasiedlenia przez żydów Kijowa i jego okolic. W starożytnym mieście nad Dnieprem niegdyś obok Złotych znajdowały się także Żydowskie Wrota, których czas nie zachował, tak samo jak całego żydowskiego kwartału, gdzie odbywał się ożywiony handel i zawierano umowy handlowe. A dalej autor przenosi się z V–XIII wieku (tyle przetrwało państwo Ruś Kijowska) od razu w XVIII, kiedy na tronie w Carstwie Rosyjskim zasiadła cesarzowa-Niemka Katarzyna II. Właśnie w okresie jej panowania, jak podkreśla Sołżenicyn, po trzech rozbiorach Polski do państwa rosyjskiego nastąpił masowy odpływ Żydów, niezadowolonych ze statusu społecznego w Rzeczypospolitej. W konsekwencji pojawiła się kwestia ich integracji ze społeczeństwem rosyjskim, od razu prowokując szereg problemów, poczynając od osiedlenia i zatrudnienia, a kończąc na zdobywaniu wykształcenia, asymilacji, adaptacji międzywyznaniowej. Aleksander Sołżenicyn, luty 1974 roku Brutalne i samowolne rozwiązywanie tego na miejscu przez carskich dygnitarzy w skali kraju od razu położyło rysę na relacjach międzyetnicznych między Żydami a Rosjanami, a także przedstawicielami innych narodowości, niezadowolonych z porządków w państwie absolutystycznym. Sołżenicyn szuka przyczyn powstania nieporozumień na przykładzie organizacji różnorodnych przemysłów, rozpowszechnionych za panowania Katarzyny II. Bardzo szybko, sposobami uczciwymi i nieuczciwymi, żydostwo przejęło w swoje ręce winiarstwo w Rosji, co dawało stabilny zysk i możliwość zwiększania mocy produkcyjnych. Autor wskazuje na dwa negatywne czynniki, które od razu stanęły przed samowładztwem i zmusiły je nie tylko do reagowania, ale i do podjęcia konkretnych działań w celu naprawy sytuacji. Po pierwsze, rosyjskie kupiectwo, które zajmowało się nie tylko handlem, ale i wszystkim, z czego miało zysk, okazało się niekonkurencyjne w porównaniu z Żydami-komersantami, zdolnymi, jak często się mówi, robić pieniądze z powietrza. Po drugie, wzrosło napięcie społeczne w rosyjskim społeczeństwie, które coraz bardziej zaczynało ubożeć z powodu niedostatków i nieelastycznej polityki gospodarczej carskiego rządu, a przez to ludność popadała w alkoholizm z beznadziei. Otoczenie Katarzyny II pod podszepty miejscowego kupiectwa nie wymyśliło nic innego, jak przekonać carycę, że winni są wszystkiemu Żydzi-inorodcy, bo, jakoby, bezwstydnie prowadzą konkurencję i wbrew chrześcijańskiej moralności upijają rosyjski naród. Jak zapewnia autor książki, jeszcze bardziej pogłębiła się rysa między dwoma etnosami, kiedy imperatorowa ukazem z 1791 roku wprowadziła tak zwaną strefę osiedlenia dla Żydów, zabraniając im mieszkać w wielkich miastach imperium, wysiedlając ich na narodowe peryferia – gubernie jekaterynosławską, kijowską, wołyńską, podolską, chersońską, taurydzką, czernihowską, połtawską, mińską, wileńską, besarabską, astrachańską i kaukaską, a także do Kurlandii. Faktycznie tą decyzją Katarzyny II została założona mina z opóźnionym zapłonem, co z biegiem czasu doprowadzi do ogromnego wybuchu i wielomilionowych ofiar wśród ludności cywilnej w despotycznym państwie. Co prawda, na początku nic nie zapowiadało nadejścia katastrofy, która zagrażałaby istnieniu monarchicznego reżimu. Sołżenicyn wspomina senatora-literata Gawriła Dierżawina, który już za panowania Pawła I i na jego polecenie spróbował systemowo podejść do rozwiązania kwestii żydowskiej, ponieważ coraz bardziej wywoływała ona zaniepokojenie u carskich dygnitarzy. Autor analizuje ciekawy dokument, przygotowany przez tego możnowładcę po wynikach jego inspekcyjnej podróży na Białoruś, gdzie wybuchł głód. W zwykłym nieurodzaju z powodu złych warunków pogodowych Dierżawin dostrzegł podstępy Żydów, którzy za długi wykupili od miejscowych chłopów całe zboże, tym samym inspirując brak chleba. W szeregu działań, które proponuje podjąć w celu zapobiegania w przyszłości podobnym incydentom, jest ograniczenie wpływu kahałów na żydowską wspólnotę. Tej szczegółowej kwestii z dokumentu autor poświęca szczególną uwagę, bo kahał (wąskie koło ortodoksyjnych Żydów, obdarzonych funkcjami samorządowymi i doskonale obeznanych z kodeksem religijno-prawnych zasad), jego zdaniem, przeciwstawiał się dalszej asymilacji Żydów w Imperium Rosyjskim, dbając o zachowanie ich tożsamości narodowej. Rabini, odgrywając wyjątkową rolę w kahałach, występowali przeciwko zdobywaniu wykształcenia przez żydowskie dzieci w placówkach oświatowych imperium, a nie w chederach i jesziwach (Prawo 76 Szulchan Aruch – żydowski podręcznik zasad religijnych i rytuałów zabraniał Żydom oddawać swoje dzieci na naukę do chrześcijańskich szkół, gimnazjów, uniwersytetów), a także sprzeciwiali się zawieraniu małżeństw mieszanych z gojami-chrześcijanami i tym podobne. Paradoksalna rzecz, ani Katarzynie II, ani kolejnym władcom Moskwii tak i nie udało się „oswoić” Żydów i zrobić z nich obywateli, wiernych poddanych rosyjskiego tronu. Przepisy Dierżawina dotyczące włączenia inorodców wyznania mojżeszowego do życia publicznego, aby wybić im z głowy chęć wzbogacania się kosztem innych, pozostały dobrymi chęciami. Jedyne, na co się zdobył, to założenie „Komitetu ds. uporządkowania Żydów”, w którym wspólnota narodowa podejrzewała ograniczenie praw kahałów. I tutaj po raz pierwszy, jak wynika z opowieści Sołżenicyna, pojawia się tajemniczy rytuał, który Żydzi stosowali wobec swoich współplemieńców: na tego, kto zagrażał żydowskiej wspólnocie, nakładano cherem (zakaz), innymi słowy przekleństwo. Choć Dierżawin nie wyznawał judaizmu, potajemnie przeprowadzono nad nim mistyczny rytuał, a żeby się zabezpieczyć, jeszcze przekupiono członków tego komitetu, ostatecznie paraliżując jego pracę. Imperator, zmęczony aktywnością Dierżawina, zwolnił go ze stanowiska ministra sprawiedliwości, w istocie dając „zielone światło” na dalsze zajmowanie się handlem Żydom, których apetyty zaczęły szybko rosnąć. Przeciąganie liny między dworskimi zausznikami a bystrymi Żydami to cichło, to z podwojoną energią budziło się i przybierało przerośnięte formy. Obok Sołżenicyna nie przechodzi żaden wart uwagi fakt, w szczególności próby wyższych carskich dygnitarzy rozpuszczenia żydowskiego etnosu w ogólnej masie ludowej poprzez asymilację, porzucenie dogmatycznej wiary, opanowanie pracochłonnych specjalności, próbując z Żydów zrobić rolników. W jednym z epizodów książki mowa o tym, jak w połowie XIX wieku na tereny Ukrainy przesiedlono 1800 żydowskich rodzin. Komuś przyszło do głowy skierować je do guberni chersońskiej, gdzie już istniały gospodarstwa Niemców-kolonistów i miejscowych ukraińskich chłopów. Agrariusze-neofici otrzymali nadziały ziemi, sprzęt rolniczy, inwentarz, pewne finansowanie… Po pierwszym roku gospodarowania Żydów na żyznych południowych ziemiach rewidenci, których carski rząd wysyłał do śledzenia sytuacji, podnieśli alarm: praktycznie nikt z przesiedleńców-Żydów tak i nie opanował spraw rolniczych, doprowadzając swoje rodziny do skrajnej granicy nędzy. Sołżenicyn, jak i większość ówczesnych świadków swoistej socjalizacji mniejszości narodowej, skłania się do myśli, że główną przyczyną błędów rosyjskiego samowładztwa w pragnieniu zrobienia z Żydów rolników była niechęć tych ostatnich do zajmowania się rolnictwem, bo wymagało to znacznych nakładów pracy i nie dawało wielkich zysków małym gospodarstwom. Znacznie chętniej Żydzi wykazywali zainteresowanie sprawami bankowymi i finansowymi, w których utrzymywali przywództwo na całym świecie, a także handlem, medycyną, naukami humanistycznymi i ścisłymi, branżą naftowo-gazową, przedsiębiorczością rolno-przetwórczą i jubilerską. Sołżenicyn na liczbach ilustruje, jak w krótkim czasie właśnie w tych i innych dziedzinach biznesu uformował się potężny żydowski kapitał. Powiedzmy, już w drugiej połowie XIX wieku ćwierć przemysłu cukrowniczego w Kraju Południowym (czytaj – na Ukrainie) należała do Żydów. Tak samo kontrolowali oni 60% eksportu zboża, a także lwią część przemysłu drzewnego i handlu drewnem w całym imperium. Po zakończeniu wojny krymskiej (1853–1856) Żydzi-kapitaliści zaczęli inwestować własne finanse w budowę sieci kolejowej, co sprzyjało zagospodarowaniu mało dostępnych i odległych terytoriów. Czy oceniano należycie całą tę inicjatywę w despotycznym państwie? Wcale nie, bo pod uwagę brano nie przekształcenie całego kompleksu gospodarczo-ekonomicznego faktycznie agrarnego kraju w przemysłowo rozwinięty, na wzór państw zachodnioeuropejskich, takich jak Wielka Brytania, Francja, Niemcy lub Włochy, a rosnący wpływ nowo narodzonej żydowskiej burżuazji na procesy polityczne wewnątrz kraju przy zewnętrznym wsparciu ze strony finansowo potężnego międzynarodowego żydostwa. Pierwszymi, którzy agresywnie odnieśli się do tej tendencji, okazali się rosyjscy szowiniści różnych maści. Nie gardząc brutalnymi metodami, zaczęli rozkręcać machinę antysemityzmu, co znacznie pogłębiło sprzeczności na tle międzyetnicznym. Książka obfituje w szczegółowo opisane przez Sołżenicyna prowokacje i ekscesy, które fala za falą przetaczały się przez kraj, wywołując reakcję zwrotną. Tutaj i pogromy w miastach z dużym skupiskiem Żydów, procesy sądowe związane z rzekomymi rytualnymi morderstwami, antysemickie publikacje w prasie, demonstracje z żądaniem anulowania dyskryminacyjnych decyzji carskiego rządu i wiele innych, co dało impuls do organizacji uzbrojonych oddziałów samoobrony na tle etnicznym, niechęć do służby w carskim wojsku, dokonywanie aktów terrorystycznych skierowanych przeciwko wyższym imperialnym dygnitarzom. Efekt rozerwanej bomby nieba- Uszer Ginzberg, według jednej z wersji, autor osławionych „Protokołów mędrców Syjonu”. Zbiór tekstów pod jednym z tytułów „Protokoły mędrców Syjonu”, a pod innym – „Protokoły posiedzeń Światowego Związku Frankmasonów i Mędrców Syjonu”, rozpowszechniony w Rosji na początku lat 1900., zyskał złowrogą moc. Sołżenicyn rozpatruje go jedynie w kontekście zakorzenionej wersji o tym, że rzekomo ten dokument, który

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

składał się z 24 protokołów tajnych posiedzeń przywódców czy to tajemniczej loży masońskiej, czy to zjazdu „Powszechnego Związku Izraelitów”, dzieło rąk wyłącznie rosyjskiej tajnej policji. Znowu, jak i w innych przypadkach, autor ignoruje alternatywne wersje powstania tej, pod każdym względem, doktryny światopoglądowej, która odegrała fatalną rolę, powiedzmy, w uzasadnieniu narodzin nazistowskiej ideologii w latach 20. w Niemczech. W książce nie wspomniano nazwiska Uszera Gincberga, urodzonego w ukraińskim mieście Skwira, który cieszył się ogromnym autorytetem wśród ówczesnych żydowskich intelektualistów przede wszystkim dzięki swoim pracom publicystycznym i filozoficznym. Według jednej z wersji, to właśnie Uszer Gincberg, znany również jako Ahad ha-Am (hebr. – jeden z ludu), jest autorem „Protokołów”, a jednocześnie oponentem Theodora Herzla w kwestii podstaw teoretycznych ideologii syjonistycznej. Ogólnie rzecz biorąc, procesy destrukcyjne w Imperium Rosyjskim, jak pisze Sołżenicyn, dotarły także do Europy Zachodniej, gdzie natychmiast zareagowano. Jeszcze w 1860 roku w Paryżu utworzono Światowy Związek Żydowski, którego przywódcy niejednokrotnie zwracali się do carskiego rządu z żądaniem ułaskawienia tego czy innego Żyda, oskarżonego o przestępstwo państwowe, kształtując w międzynarodowej społeczności negatywny stosunek do narodowej polityki wewnętrznej caratu, winnego, ich zdaniem, lekceważenia praw i wolności osób narodowości żydowskiej. Kulminacją ruchów protestacyjnych w Imperium Rosyjskim pod koniec XIX i na początku XX wieku stała się seria zamachów na urzędników państwowych najwyższej rangi, w które zamieszani byli także żydowscy rewolucjoniści. Autor wymienia nazwiska czterech wysokich rangą urzędników, zabitych lub ciężko rannych przez terrorystów, w szczególności ministra oświaty Nikołaja Bogolepowa (z jego inicjatywy aktywnych uczestników protestów studenckich oddawano do wojska), ministra spraw wewnętrznych Dmitrija Sipiagina (był zagorzałym zwolennikiem rosyjskiego monarchizmu i despotycznego ładu w Rosji), ministra spraw wewnętrznych i szefa Korpusu Żandarmów Wiaczesława Plehwe (kierował tłumieniem powstań chłopskich w guberniach połtawskiej i charkowskiej), byłego przewodniczącego Rady Ministrów Siergieja Wittego (zamieszany w stłumienie pierwszej rewolucji rosyjskiej). Opisując szczegółowo te krwawe rozprawy, Sołżenicyn prowadzi czytelnika do wniosku, że przełom w świadomości Żydów dotyczący potrzeby fizycznej likwidacji tych, którzy są podporą carskiej tyranii w Rosji, nastąpił znacznie wcześniej, w ponurym 1881 roku. Właśnie w tym roku został zabity car Aleksander II przez członków podziemnej partii politycznej „Narodna Wola”, w skład której wchodzili przedstawiciele różnych narodowości, jednak winę za zamach na, jak wtedy mówiono, „cara-Wyzwoleńca”, opinia publiczna przypisała wyłącznie Żydom. To tragiczne wydarzenie wywołało pogromy o niespotykanej sile w centralnych regionach imperium – pierwszy akt dramatu, który powołał do życia najbardziej radykalne elementy rosyjskiego społeczeństwa, nastawione za wszelką cenę na obalenie samowolnego reżimu w autokratycznym imperium. Na rosyjskiej scenie politycznej zaczynają pojawiać się partie, których skład jest szczegółowo analizowany przez Sołżenicyna, nie wspominając o ich programach ideologicznych i drogach ich realizacji. Jedna z pier- spośród politycznych ugrupowań, na które autor zwraca uwagę, był Bund, uformowany wyłącznie z rosyjskich obywateli narodowości żydowskiej. Ta charakterystyczna cecha, a także obowiązkowa przynależność religijna członków partii, wywoływały irytację u Lenina – internacjonalisty z przekonania, lecz metysa z urodzenia. Jego specyficzny stosunek do bundowców budzi u autora książki ironię, zwłaszcza wtedy, gdy „wódz proletariatu” próbował nakłonić politycznych towarzyszy podróży do odrzucenia swojego narodowego „ego”, bo rzekomo Żydzi jako naród nie istnieją, gdyż nie mają ani wspólnego języka, ani wspólnego terytorium, oraz by mniej słuchali syjonistów, skłonnych do zdecydowanych działań, a lepiej się zasymilowali. Znaczenie Bundu, jak wynika z autorskiej analizy jego miejsca i roli w spektrum politycznym Rosji, przedstawionego w innych ówczesnych partiach włącznie z RSDPR, w czasach radzieckich było sztucznie pomniejszane. Sołżenicyn natomiast w sposób argumentowany dowodzi, że Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i w Rosji (tak właśnie rozwijała się jego krótka nazwa) był potężną partią socjaldemokratyczną na początku ubiegłego wieku w Rosji, chociaż tylko do pewnego czasu. Niewielki objętościowo rozdział książki Sołżenicyn poświęcił narodzinom syjonizmu jako nurtu ideologicznego w Europie od momentu przeprowadzenia zjazdów założycielskich ruchu politycznego, zainicjowanych przez austriackiego Żyda Teodora Herzla (prawdziwe imię Beniamin Ze’ew) – pisarza, dramaturga, felietonistę, który nie znał ani historii swojego narodu, a tym bardziej języka ojczystego, jednak zrządzeniem losu, jak podkreśla to Sołżenicyn, w wieku 36 lat stał się wodzem syjonizmu. Z jakichś powodów los rzucił go do Paryża, gdzie w tym czasie odbywał się proces sądowy Alfreda Dreyfusa, oficera francuskiego sztabu generalnego, oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Niemiec. To, jak prowadzono rozprawę sądową i jakie argumenty przytaczała strona oskarżająca dla dowiedzenia jego winy, głęboko oburzyło Herzla. Podejrzanemu nieustannie przypominano żydowskie pochodzenie, co rzekomo wyjaśniało jego nielojalność wobec państwa francuskiego i chęć współpracy z jego zaprzysięgłym wrogiem. Sąd, opierając się na sfałszowanych zeznaniach, skazał Dreyfusa na degradację i dożywotnie zesłanie. W dokonanej niesprawiedliwości, gdy jawnie niewinnego człowieka pozbawia się praw obywatelskich, a do tego publicznie upokarza, Herzl widział samowolę, bezprawie, przejawy skierowane przeciwko całemu etnosowi żydowskiemu, rozproszonemu po krajach europejskich, zmuszonemu cierpieć i żyć w ucisku wśród innych narodów. Swoje poglądy na to, jak pozbyć się krzyczącej niesprawiedliwości, która ukształtowała się historycznie, austriacki dziennikarz wyłożył w broszurze „Państwo żydowskie”, uważając, że właśnie Palestyna powinna stać się tą Ziemią Obiecaną, gdzie Żydzi będą mogli poczuć się ludźmi, gospodarzami własnego losu i panami życia. Głoszona idea z czasem stała się kamieniem węgielnym doktryny syjonizmu i zaczęła być praktycznie wcielana w życie zaraz po zakończeniu II wojny światowej oraz w wyniku katastrofalnych skutków Holokaustu. Z dystansem dziewiętnastu lat nie mniej głośny sąd odbył się nad innym Żydem, tym razem już w Kijowie, gdzie oskarżono go o rytualne zabójstwo dziecka i który, tak samo jak sprawa Dreyfusa, miał wielkie skutki społeczne dla stosunków międzyetnicznych na całym terytorium Imperium Rosyjskiego. Chodzi o tragiczne wydarzenia związane ze śmiercią trzynastoletniego młodzieńca Andrija Juszczynskiego, zabitego rzekomo przez Żyda Menachema Bejlisa wiosną 1911 roku w celu przeprowadzenia rytualnego obrzędu – ludzkiej ofiary. Przez dziwny zbieg okoliczności tak i nie wykryto prawdziwych morderców nieletniego chłopca z ubogiej mieszczańskiej rodziny, a skutki sprawy Bejlisa okazały się w skali kraju zgubne dla Żydów, oskarżanych o wszystkie grzechy śmiertelne i faktycznie postawionych poza prawem. U większości świadków w toku śledztwa i podczas przeprowadzania posiedzeń sądowych zaczęły się nieprzyjemności: ktoś zmarł, a ktoś bez śladu zniknął. Z tymi zaś, którzy pozostali, już później rozprawiła się kijowska Czeka, skompletowana w latach rewolucji przeważnie z bolszewików-Żydów. Jeszcze większa warchlania czekała w przyszłości wielomilionową populację państwa rosyjskiego, kiedy na carskim tronie zasiadł imperator Mikołaj II. Właśnie rewolucja 1905 roku, jak podkreśla autor, stała się tym gromem, który obwieścił nadchodzące tektoniczne przesunięcia w państwie monarchicznym, do których w dużej mierze mieli Pozbawienie Alfreda Dreyfusa stopnia wojskowego, francuska litografia, koniec XIX w. udział upokorzeni Żydzi. Sołżenicyn, wspomniawszy Bund jako pierwszą siłę polityczną, która podważyła fundament rosyjskiego samodzierżawia, nie zapomina także o partii socjalistów-rewolucjonistów – eserowców, która tak samo nie stała z boku procesów rewolucyjnych, sprowokowanych wojną rosyjsko-japońską. Jej wodzami-założycielami okazali się Żydzi Grigorij Gerszuni i Michaił Goc, a także Rosjanin Wiktor Czernow, którzy wyznawali terror jako skuteczny instrument walki z samodzierżawiem. W książce wspomina się niemal wszystkie głośne akcje siłowe, przeprowadzone przez eserowców w dużych i małych miastach imperium. To nie tylko wzmacniało nastroje antysemickie w rosyjskim społeczeństwie, jak tylko na sądzie odczytywano nazwiska wykonawców aktów terrorystycznych, ale też stymulowało tworzenie formacji paramilitarnych w rodzaju „czarnej sotni” (czarnosecińców), które, wyznając monarchistyczne i ultranacjonalistyczne tyczne poglądy, organizowali pogromy wśród miejscowej ludności żydowskiej, zupełnie niezaangażowanej w fizyczną rozprawę z urzędnikami państwowymi. Sołżenicyn w książce porusza jeszcze jeden ważny aspekt zaangażowania Żydów w procesy polityczne zarówno wewnątrz kraju, jak i daleko poza jego granicami. Rząd carski, obciążony problemami wynikającymi z prowadzenia wojny o kontrolę nad Mandżurią i Koreą, potrzebował wsparcia finansowego na zakup dodatkowego uzbrojenia w krajach zachodnich. W takich przypadkach zaciągano pożyczki komercyjne w zagranicznych bankach i innych instytucjach finansowych pod gwarancje walczącego kraju. Jednak Rosja napotkała ignorowanie i blokowanie przyznawania środków na te cele ze strony struktur komercyjnych, kontrolowanych na Zachodzie przez żydowskich finansistów. W szczególności pojawia się nazwisko Jakuba Schiffa, który najbardziej przyczynił się do tego, aby Rosja, rządzona przez cara Mikołaja II, była ekonomicznie wyczerpana w warunkach wojny rosyjsko-japońskiej. Przyczyna takiej niechęci do rosyjskiego despotycznego państwa wyjaśniała się bardzo prosto. Przecież Jakub Schiff, będąc prawowiernym żydem i autorytatywnym bankierem w Ameryce, nie mógł wybaczyć rządowi carskiemu jego polityki wewnętrznej w sferze narodowej, której skutkiem stały się masowe pogromy antysemickie, morderstwa i okaleczenia ludności żydowskiej, grabieże mienia przez maruderów, represje (więzienia, zsyłki, egzekucje), skierowane przeciwko najbardziej aktywnym przedstawicielom społeczności żydowskiej, niegodzącym się z ich statusem społecznym w rosyjskim społeczeństwie. W opowieści Sołżenicyna słychać pewne nuty irytacji, gdy mowa o klęsce Rosji w wojnie z Japonią. Autor wewnętrznie nie może pogodzić się z upokorzeniem, jakiego doznał kraj i naród rosyjski, bo władcy, według jego słów, okazali się nieudolni i krótkowzroczni, a oto żydostwo poczuło, że Rosja coraz bardziej zaczyna przypominać kolosa na glinianych nogach. Zapewne takiego samego zdania był Jakub Schiff, kiedy założony przez niego bank przeznaczył na potrzeby wojskowe imperialnej Japonii setki milionów dolarów, tym samym przyczyniając się do zwycięstwa wschodnioazjatyckiego kraju w wojnie. A oto sympatie Sołżenicyna stale były po stronie premiera Piotra Stołypina, który, w przekonaniu autora, robił wszystko, aby w okresie powojennym osiągnąć równouprawnienie między Żydami a Rosjanami. Zagorzały obrońca rosyjskiego samodzierżawia naiwnie spodziewał się, że to odwróci wielu Żydów od partii rewolucyjnych, które coraz częściej uciekały się do radykalnych metod prowadzenia walki politycznej. Innym jego błędem można uznać propozycje dotyczące szerszego angażowania kapitałów, kontrolowanych przez żydowskich fabrykantów, ich spółek akcyjnych, przedsiębiorstw, koncesji dla gospodarczego rozwoju Rosji, szerszej eksploatacji jej zasobów naturalnych, co od razu wywołało histerię u zatwardziałych rosyjskich szowinistów. Jeszcze wcześniej wyrazili swoje negatywne nastawienie przedstawiciele innych warstw społecznych, niezadowolonych z inicjatyw Stołypina dotyczących rozwiązania Dumy, wprowadzenia sądów polowych, ograniczenia praw autonomii narodowych, reformowania sektora rolnego, tworzenia organizacji o charakterze nacjonalistycznym... Ten stopień nienawiści, emocjonalnie przekazany przez Sołżenicyna, tak bardzo wzrósł w rosyjskim społeczeństwie, a w pierwszej kolejności w środowisku żydowskim, że jedenaście poprzednich nieudanych zamachów na życie odrażającego premiera nie powstrzymało esera Dmitrija Bogrowa przed ponowną próbą rozprawienia się z tym, kogo postrzegał jako inspiratora reakcji politycznej w kraju. We wrześniu 1911 roku zabił Stołypina kilkoma strzałami z bliskiej odległości w teatrze miejskim w Kijowie, którego po kilku dniach pochowano na terenie Ławry Pieczerskiej, a samego Bogrowa na mocy wyroku wojskowego sądu okręgowego powieszono w forcie Łysa Góra. Niejedno pokolenie kijowian pamięta Stołypina z antyukraińskich wypowiedzi, z których jedna w języku oryginału brzmiała tak: „...póki ja żyję, pomnika Szewczenki w matce miast ruskich nie będzie”. Sołżenicyn kładzie nacisk na to, że Bogrow był z narodowości Żydem, choć miał rosyjskie nazwisko. W jego czynie autor dostrzega daremną próbę ochrony w ten sposób podeptanych praw Żydów w Rosji, bo, jakoby, gdyby Stołypin pozostał przy życiu, to mógłby zaradzić tym nieszczęściom, których doznała mniejszość narodowa po jego śmierci. Jednak to hipotetyczne twierdzenie autora książki „Dwieście lat razem” nie wytrzymuje krytyki: przecież samym biegiem historii zostało założone zniszczenie imperium z dwugłowym orłem, w którym dzieci Syjonu krok po kroku przybliżały je do zagłady. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ni, palili i niszczyli wszystkie bogactwa ziemi i dorobek rąk, mordując najlepszych Ukraińców w obozach i więzieniach. Moskale jeszcze dzisiaj grożą, że kiedy wrócą na Ukrainę, ani jeden świadomy Ukrainiec nie pozostanie żywy, bo bez Ukrainy, jej ziemi i bogactw – dla Moskali życia nie ma”. Ciekawymi dla badaczy są kartki-kalki, na których zachowały się teksty rozkazów, listów; grypsy, raporty informacyjne, notatniki i wiele innych. Wśród znalezionych materiałów – książki: M. Staryckiego „Oblężenie Buszy”, R. Skazyńskiego „Błąkanie się olbrzymów”, J. Horlis-Horskiego „W wrogim obozie”, W. Inhulcia „Za ukraińskie morze”; czasopisma powstańcze: „Spis powstańca”, „Szturm powstańca”, „Ukraiński pieprz”, gazety radzieckie. Znaleziono około setki wycinków z gazet, które uformowano w bloki: przegląd międzynarodowy i wydarzenia w ZSRR, wydarzenia w Anglii, Belgii, Bułgarii, Iranie, Polsce, Rumunii, USA, Finlandii i innych krajach. Świadczy to o tym, że powstańcy, którzy przebywali w kryjówce, byli na bieżąco ze wszystkimi wydarzeniami, które miały miejsce na świecie. Na podstawie opracowanych materiałów w 2017 roku ujrzała światło dzienne książka „Banderowska skrzynia. Archiwum UPA z kryjówki w Kordyszowie na Szumszczyźnie”. Nazwę „Banderowska skrzynia” nadał znany ukraiński pisarz Wasyl Szklar, który w tamtym czasie przebywał w Tarnopolu z prezentacją swojej nowej książki „Troszcza”. Kiedy Hryhorij Szerhej zapoznał W. Szklara z materiałami i dokumentami kordyszowskiego archiwum, autor podarował mu książkę z autografem: „Hryhorijowi Szerhejowi na znak głębokiego szacunku i wdzięczności za banderowską skrzynię”. Jednocześnie trwała żmudna praca w archiwach, aby odkryć 70-letnią tajemnicę uczestników rewolucyjnej walki przeciwko okupantom. Wspólnie z Tarnopolskim Obwodowym Centrum Ochrony i Badań Naukowych Zabytków Dziedzictwa Kulturowego przeprowadzono ekspedycję poszukiwawczą w Kordyszowie i jego okolicach. Przesłuchano krewnych świadków tamtych wydarzeń lat 40. ubiegłego wieku. Podczas oględzin pomieszczeń cerkwi Opieki Matki Bożej wykryto jeszcze jeden schron, w którym ukrywali się powstańcy. Badanie terenu wokół i wewnątrz kryjówki przyniosło swoje rezultaty. Tutaj odkryto zmięte powstańcze grypsy (notatki), rozkaz o odprawie przy cerkwi, skręty, łupiny z pestek dyni, kolorowe skorupki z wielkanocnych pisanek. Ale pomieszczenie zostało posprzątane, więc innych rzeczy tam nie było. Oprócz tego naukowcy obejrzeli pomieszczenie pierwotnej kryjówki, w której została znaleziona banderowska skrzynia. Pod podłogą wykryto skrzynkę naboi kalibru 7,62 mm, rozrzucone ponad tuzin paczek zapałek, niedopałki, liście tytoniu, buteleczki po lekarstwach, worki do przechowywania produktów, książkę z opisem ziół leczniczych w języku polskim itp. Zatem odkryte rzeczy, które zapewniały żywotność powstańców przez długi czas, lekarstwa, archiwa, broń świadczyły o tym, że w kryjówkach kordyszowskiej cerkwi przebywali powstańcy, którzy prowadzili aktywną walkę zbrojną i działalność propagandową. Przy opracowywaniu archiwów USBU, UMWS, DATO ustalono, że we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie działała podrejonowa organizacja OUN, w której obsłudze znajdowało się 10 okolicznych wsi. Niejednokrotnie we wsi przebywało kierownictwo rejonowego prowodu OUN. Ustalono nazwiska i pseudonimy podrejonowych kierowników, gospodarczych, stanicznych, zarówno męskiej, jak i żeńskiej organizacji. W dalszej kolejności w 2019 roku odbyło się wznowienie książki „Banderowska skrzynia” z uzupełnieniami i badaniami o tych ludziach, którzy przebywali w kryjówce, podrejonowej i stanicznej organizacji OUN. O walce i losach uczestniczek żeńskiej organizacji OUN my wraz z dziennikarką Hałyną Daciuk opowiedzieliśmy w książce „Sprawa kobieca. Niezapomniane historie uczestniczek podziemia OUN stanicy wsi Kordyszów na Szumszczyźnie”, która wyszła w wydawnictwie „Bukrek” w 2021 roku. Także historie dziewcząt – łączniczek, wywiadowczyń, sanitariuszek, gospodarczych, ich losy – zostały opublikowane na łamach tygodnika „Słowo Proświty”. Materiały banderowskiej skrzyni, które zasiliły zbiory Szumskiego Muzeum Krajoznawczego, a także nowe badania i odkrycia świadczą o wysokim duchu wolności i nieprzejednanej walce naszych krajan z odwiecznym moskiewskim wrogiem, która trwa i dzisiaj, do pełnego Zwycięstwa! Hryhorij Szerhej przekazuje kordyszowskie archiwum dyrektorce Szumskiego Muzeum Krajoznawczego Łarysie Kołesnyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tajemnica banderowskiej skrzyni

18 marca w Szumskim Muzeum Krajoznawczym było tłoczno. Przybyli tu mieszkańcy hromady szumskiej, przedstawiciele władz i duchowieństwa, ośrodka płastowego, nauczyciele, uczniowie, pracownicy placówek kultury i inni. Anatolij ŁUKASZCZUK, krajoznawca, m. Tarnopol. „Pytanie europejskiego pokoju”, „Stalin i Bałkany”, „Militaryzm stalinowsko-bolszewickich imperialistów” i inne. Wśród innych materiałów – dokument, który przedstawia analizę sytuacji wojskowo-politycznej w kraju wiosną 1944 roku, co jest szczególnie interesujące i cenne, oraz opis bitwy pod Hurbami w pełnej chronologicznej kolejności z jej konkretnymi uczestnikami. Referat jest poświęcony pierwszej rocznicy tego ważnego w historii narodowowyzwoleńczych zmagań wydarzenia. „Hyrby – to zwycięstwo powstańczej broni, to umiejętność powstańczej walki w każdych najtrudniejszych warunkach, to umiejętność naszego powstańczego dowództwa, które w dość poważnym momencie swoją wiedzą wojskową i doświadczeniem w walce zdołało zadać wrogowi ogromne straty i jak najmniej stracić własnych sił… Bitwa pod Hurbami jest potężnym wyrazem pragnień narodu ukraińskiego, jego walki o wolność, o to, by żyć na swojej ziemi, za Państwo Ukraińskie”. W murach placówki odbyło się prawdziwie znaczące wydarzenie. Zbiory muzeum zasiliło archiwum powstańcze z Kordyszewa, które przekazali urodzeni we wsi Kordyszew hromady szumskiej rejonu krzemienieckiego – dyrektor Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Hryhorij Szerhej oraz krajoznawca Anatolij Łukaszczuk. Interesująco zaprezentowali oni materiały związane z powstańczą walką na terenach Szumszczyzny, a w szczególności w ich rodzinnej wsi. Archiwum powstańcze odkryto podczas wymiany dachu cerkwi Opieki Matki Bożej. Budowlańcy zdjęli kolejny arkusz metalowego pokrycia z jednej z małych kopuł i ukazało się im niezwykłe znalezisko – powstańcza kryjówka, która znajdowała się pod tą kopułą. Ale pierwsze, co rzuciło się w oczy, była granat, który Anatolij Łukaszczuk prezentuje archiwum powstańcze. O pierwszym dniu bitwy hurbieńskiej opowiada utwór artystyczny „Pieśń leśna”, znaleziony w archiwum. Wśród dokumentów organizacyjno-porządkowych warto zwrócić uwagę na rozkaz Krajowego Prowidnyka OUN Borysa Boruna z 10 stycznia 1943 roku, w którym kładzie się nacisk na wzmocnienie dyscypliny w szeregach OUN. „Prowidnycy, bądźcie bezwzględni wobec swoich podwładnych. Żelazną dyscyplinę organizacyjną zachowajcie, bo od zdyscyplinowanych silnych ludzi twardych, nieugiętych, charakterystycznych, politycznie wyrobionych, opartych na silnym ideologicznym podłożu Ukraińskiego Nacjonalizmu członków, zależy dzisiaj wolność i przyszłość Narodu Ukraińskiego” – powiedziano w dokumencie. Instrukcje i wskazówki dla pracowników terenu, dla prowadzenia pracy w terenie, dla prowadzenia pracy z młodzieżą i dorastającym pokoleniem odkrywają przed nami, jaką wiedzę powinien posiadać każdy członek OUN. „Osoby, które są zatrudnione przy pracy organizacyjnej i biorą udział w rewolucyjnej walce, muszą znać: Hymn „Jeszcze nie zginęła Ukraina”, modlitwę „Boże Wielki”, Dekalog, 12 przykazań, 44 zasady życia, elementarne pojęcia z historii i geografii Ukrainy”. Przy pracy z młodzieżą „podawać podstawowe wiadomości z historii Ukrainy, geografii i literatury. Z historii: Epoka Książęca, książęta jak Oleg, Igor, Ks. Olga, Światosław, Włodzimierz W., Jarosław Mądry, Włodzimierz Monomach, najazd moskiewskiego ks. A. Bogolubskiego na Kijów, Księstwo Halicko-Wołyńskie, tatarskie nieszczęścia, przyczyny upadku Państwa Kijowskiego i in. Kozaczyzna: Założenie Siczy Zaporoskiej, wyprawy kozackie, Petro Konaszewicz-Sahajdaczny, wojny B. Chmielnickiego z Polską, Państwo Kozackie, ugoda w Perejasławiu, hetman I. Wyhowski, Doroszenko, wojna z Moskwą, I. Mazepa i połtawska tragedia, Hajdamaczyzna – Honta, Żeleźniak, zniszczenie Siczy Zaporoskiej. Zmagania wyzwoleńcze: S. Petlura, J. Konowalec, Strzelcy Siczowi, Kruty, Bazar. Z geografii: Położenie Ukrainy, ziemie etnograficzne, ludność, miasta, bogactwa podziemne i nadziemne, rzeki, morza, góry. Z literatury: Studiować utwory T. Szewczenki (Kobziarz), Łesi Ukrainki, I. Franki i innych ukr. pisarzy. Z młodzieżą przerabiać współczesną literaturę rewolucyjną, uczyć się pieśni rewolucyjnych. Nasza młodzież – to fundament przyszłości narodu ukraińskiego”. Interesujące są powstańcze ulotki, które przekazywano według zasady „z domu do domu, z rąk do rąk”: „Dlaczego musimy zdobyć Samodzielną Ukrainę”, „Dlaczego jesteśmy za Samodzielną Ukrainą”, „Co zarzucamy Moskalom”. „Moskale trzy razy przyczynili się do zniszczenia naszego państwa: najazd Andrzeja Bogolubskiego w czasach książęcych, najazd Piotra I za hetmana Mazepy oraz bolszewicki najazd Lenina. Moskale zniszczyli nam najlepszych ludzi: Kałnyszewskiego, Połubotka, Tarasa Szewczenkę, Mykołę Michnowskiego, Symona Petlurę, Mychajła Hruszewskiego, Serhija Jefremowa, Chwylowego, Jewhena Konowalca i tysiące innych znanych i nieznanych najlepszych synów Ukrainy. Moskale ukradli i przywłaszczyli jako swoją naszą jasną historię epoki książęcej wraz ze wszystkimi jej kulturowymi osiągnięciami (jak Słowo o wyprawie Igora). Moskale podstępem, zdradą i siłą zniewolili Ukrainę, dzikim terrorem, kłamstwem swoich idei (my bracia prawosławni, my bracia Słowianie, my bracia proletariusze) trzymali i trzymają niektórych do dzisiaj w swojej niewoli… Moskale spowodowali największy na świecie głód na Ukrainie w latach 1932-33-34, w czasie którego według ich statystyk – zmarło pięć milionów Ukraińców w tym czasie, kiedy wywiezionymi resztkami chleba naszego napychali się do syta Moskale z Rosji i po wielkich miastach… Moskale, wycofując się z Ukrainy – Banderowska skrzynia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Złe drogi” sześć nowel. W spektaklu, który wyreżyserowała Tamara Trunowa w Kijowskim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, ten monolog czyta kobieta w czerwonej sukni i w kontekście całego spektaklu wypada on spójnie. A sama w sobie ta historia wydaje się wyrwana z kontekstu. Jedyny sens jest taki, że poprzez nią pokazują początek wojny, lęki bohaterki. Z Tanią czytałyśmy, fantazjowałyśmy, coś dodawałyśmy, coś skracałyśmy. W końcu zrozumiałyśmy, że jeśli bohaterowie po prostu się rozejdą, to będzie to nieciekawe i spektakl wyjdzie o niczym. Pomogła nam fraza bohaterki na początku: „Po raz pierwszy trafiłam na Donbas”. To znaczy, jeśli trafiła po raz pierwszy, to bywała tam nie raz. To naprowadziło na myśl, że ona i teraz może być na Donbasie. Poszła za ukochanym. Kobieta może być nawet nie obok niego. Ale cenny jest już sam fakt, że nie została w Kijowie, a zaczęła walczyć. Tetiana Proworowa to jedna z najlepszych aktorek Teatru Chersońskiego, dużo pracuje, ma niemało mocnych ról. Przeżyła okupację w Chersoniu i mimo niebezpieczeństwa obecnie pozostaje w mieście. Postanowiliśmy grać spektakl na scenie, która znajduje się pod główną sceną naszego teatru. 23 lutego 2022 roku odbyła się premiera spektaklu „Wieczność i jeszcze jeden dzień” według sztuki Milorada Pavicia. Podczas spektaklu wykorzystaliśmy cały teatr, a jedną z lokalizacji była właśnie ta scena… Na jutro zaczęła się Wielka wojna… Z inscenizacji zostało dużo manekinów, które będę mógł wykorzystać w nowym spektaklu. W pomieszczeniu teatru znajduje się centrum wydawania pomocy humanitarnej. Zostało tam dużo palet, które postanowiłem również wykorzystać. Wśród dekoracji – punkt kontrolny, opony, a jeszcze szmaty we krwi, które zostały z poprzedniej inscenizacji… Trwa wojna, trwa życie w teatrze. niewiarygodnym pięknem i różnorodnością miniaturowych dzieł, napełnionych prastarymi znakami-symbolami, które przyszły do nas przez stulecia i co roku darują nam nadzieję oraz wiarę w zwycięstwo światła nad ciemnością.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kobieta i wojna

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Eduarda Meżula Wojna w Donbasie to nie tylko ciągłe ostrzały i wybuchy, ale także życie wypełnione pragnieniami, miłością, tęsknotą. Ona to Natasza, żołnierka Sił Zbrojnych Ukrainy o pseudonimie „Wróbelek”. Broni naszego kraju, codziennie przebywa na granicy życia i śmierci, a w najcięższych chwilach wspomina o nim… Serhiju, który po raz pierwszy przywiózł ją na wschód, pokazał wojnę i zniewolił jej serce. – Pracujemy i codziennie przychodzą do nas widzowie – opowiedział dyrektor generalny – kierownik artystyczny Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza, artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Knyha. – Życie trwa, każdego ranka ludzie w kamizelkach kuloodpornych zamiatają ulice. W mieście starają się szybko przywrócić prąd i wodę. Działają sklepy, jesteśmy zaopatrzeni we wszystko, co niezbędne, chociaż jest tu bardzo niebezpiecznie. Po uderzeniach pojawiają się nowe blizny na obliczu miasta. Kiedy do Chersonia weszli tak zwani „bracia”, myśleliśmy, że to wszystko szybko się skończy. Wszyscy widzieli, jak opierało się miasto, ludzie gołymi rękami szli na czołgi. Trzeci rok trwa wojna. Tak, ludzie są zmęczeni. Ale nasi wojownicy są natchnieni, oni nas inspirują. Właśnie dlatego pracujemy w rodzinnym mieście od dnia, w którym zostało wyzwolone. Trzymamy się i zwyciężamy! Spektakl „Pseudonim „Wróbelek” narodził się w wyzwolonym Chersoniu. Nim otwierano 25. Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Melpomena Tawrii”, który znów odbył się w naszym rodzinnym mieście. Ten festiwal wsparli przyjaciele z całej Ukrainy i z zagranicy. Spektakl wystawiono na podstawie sztuki Natalki Worożbyt „Złe drogi”. Jedna z inscenizacji tej sztuki została wyróżniona Nagrodą Szewczenkowską, na podstawie tego scenariusza nakręcono film fabularny. A w Chersoniu wystawił ją symbol oporu naszego miasta Serhij Pawluk. Rolę Nataszy zagrała zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Proworowa. W Kijowie pokazujemy ten spektakl dla chersończyków, na których czekamy w domu. Wierzymy, że przyjdzie czas, kiedy wezmą walizki i wrócą. Jest to także spektakl dla kijowian i mieszkańców innych miast. Wszyscy jesteśmy niezwyciężeni, kiedy patrzymy w jednym kierunku! – Mimo wszystkich trudności w tym sezonie teatralnym wasz teatr wiele zdołał osiągnąć. Oksana JASIŃSKA, kierowniczka Muzeum Malarstwa Pisankowego Zdjęcia Jaremy Prociva Piętnastu lwowskich mistrzów sztuki Rusłana Zacharkiw oraz liczni wielbiciele jednego z najdawniejszych rodzajów ludowej ukraińskiej sztuki. Wystawa w muzeum potrwa do 20 kwietnia. Zapraszamy kołomyjan i gości miasta do zainspirowania się niep – Wystawiliśmy trzy nowe spektakle, wznowiliśmy dwa, które grano wcześniej. Oprócz spektaklu „Pseudonim „Wróbelek” odbyły się premiery „Będzie ci, wrogu, tak, jak wiedźma powie” na podstawie sztuki Alony Malarenko oraz bajki „Kotygroszko przeciwko wikingom”. Ta bajka to nasz wspólny projekt z Mikołajowskim Teatrem Artystycznym. Postanowiliśmy połączyć siły z mikołajowianami, ponieważ do Chersonia wróciło jeszcze niewielu aktorów. Co więcej, w Chersoniu nie działa duża scena, gramy w schronach, art-hubach. Wypuściliśmy także kilka programów muzycznych: do piosenek Andrija Skriabina „Sam sobie kraj” oraz nowy program ukraińskich pieśni. Jest nam ciężko, bo brakuje zasobów – finansowych i ludzkich. Z 250 pracowników teatru w Chersoniu zostało 60. Wśród nich kilku aktorów dramatycznych, pracowników orkiestry i wokalistów. Ponieważ nie możemy zebrać się całym zespołem w Chersoniu, zbieramy się lokalnie. Część naszych aktorów jest teraz w Odessie, jedziemy tam, gramy. Teraz zaczęliśmy grupować się w Mikołajowie. Nasi partnerzy to Mikołajowski Akademicki Teatr Dramatyczny, Mikołajowski Narodowy Akademicki Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej oraz Odeski Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Wasyla Wasylki. Oni udostępniają nam sceny, my angażujemy ich aktorów i wypuszczamy nowe spektakle. Pracujemy nad wznowieniem tych spektakli, które mieliśmy wcześniej. – Także aktywnie współpracuje z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki. – Jesteśmy bardzo wdzięczni temu teatrowi, który przygarnął nas w 2022 roku, zaraz po tym, jak wyrwaliśmy się z okupacji. Wznowienie pracy naszego teatru miało także znaczenie polityczne. Po okupacji Chersonia próbowano tam stworzyć rosyjski teatr. Z tą ideą orki do tej pory biegają w Skadowsku i Heniczesku. A nam trzeba było udowodnić, że teatr to przede wszystkim nie budynek, a ludzie. Nas wsparł dyrektor – kierownik artystyczny Teatru Łesi Ukrainki Kyryło Kaszlikow. Pierwszym wypuszczonym spektaklem był monodram „Kotka na wspomnienie o mroku” w wykonaniu Olhy Bojcowej, która wyrwała się z okupacji. A we wrześniu 2022 roku wypuściliśmy spektakl „Zostawać nie można”. To realne historie o ucieczce z okupacji. Pokazywaliśmy ten spektakl w Kijowie, Winnicy, Odessie, Mikołajowie, Kropywnyckim. – Pewnie już myślicie nad tym, jaki będzie następny Międzynarodowy Festiwal „Melpomena Tawrii”? – Po obchodach Międzynarodowego Dnia Teatru ogłosimy datę przeprowadzenia festiwalu, planujemy na jesień. Na ubiegły 25. festiwal, który odbył się w 2023 roku, przyjechały do nas cztery teatry i pokazały swoje spektakle w schronie. Znamienne, że ludzie nie bali się przyjechać. To wydarzenie chersończycy aktywnie omawiali w mediach społecznościowych. Pewien mężczyzna przyznał, że po raz pierwszy od czasu pełnoskalowej wojny założył garnitur, żeby pójść do teatru, a kobiety zakładają swoje odświętne sukienki. Takie wiadomości naprawdę wzruszają. – Tetiana Proworowa to jedyna nasza aktorka, która została w Chersoniu – kontynuował rozmowę reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Pawluk. – Tetiana próbowała swoich sił do filmu „Złe drogi”, który został nakręcony na podstawie sztuki Natalki Worożbyt. Jedna z linii fabularnych sztuki jest o dziennikarce. My z Tanią przeczytaliśmy tę część sztuki, spodobało nam się. Powiedzieliśmy o tym kierownikowi artystycznemu naszego teatru Ołeksandrowi Knydze. On zadzwonił do Natalki Worożbyt, ona dała zgodę na inscenizację i przystąpiliśmy do pracy. „Pseudonim „Wróbelek” to monodram. Ogółem wystawiłem 15 monodramów. Pamiętam, jak wiele lat temu byłem na Międzynarodowym Festiwalu Monodramów „Maria” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki, który organizowała artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. Z panią Łarysą zrobiłem wtedy swój pierwszy monodram „Nie płaczcie za mną nigdy”. A kiedy wróciłem do Chersonia, to powiedziałem Ołeksandrowi Knydze, że upatrzyłem scenę pod sceną (przestrzeń pod główną sceną naszego teatru) i chcę zrobić tam monostudio. Moim zdaniem każdy aktor teatru powinien przejść szkolenie poprzez monodram jako najtrudniejszy gatunek. Po premierach zależy właśnie od nich – czy te spektakle będą żyły, czy nie. Tetiana przed wojną grała w monodramie „Pustka”, w którym poruszano temat samotności kobiety, ogólnie trudny spektakl. Na jakiejkolwiek scenie reżyser nie wystawiałby spektaklu – dużej czy małej, on i tak walczy z dramaturgiem. A w monodramie najtrudniejsza jest praca z aktorem, który gra dwa metry od widza. Na dużej scenie można schować się za dekoracje, światło, partnera. A tutaj nie uda się skłamać. Niektórzy uważają, że tylko wielcy mistrzowie mogą robić monodramy. Nie zgadzam się z tym. Jak już powiedziałem wcześniej – to szkolenie. Jeśli aktorowi spektakl nie wyszedł arcydzielnie, to w każdym razie zdobył cenne doświadczenie. Wróćmy do spektaklu „Pseudonim „Wróbelek”. W sztuce „Po Na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki Chersoński Obwodowy Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Mykoły Kulisza przedstawił jedną ze swoich nowych prac – spektakl „Znak wywoławczy „Wróbelek” na podstawie sztuki Natalki Worożbyt „Złe drogi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Miniaturowe arcydzieła ze Lwowa

...mistrzów, połączonych wielką miłością do pisankarstwa i ukraińskiej ludowej sztuki, przedstawiło w Kołomyi ponad 450 pisanek, wykonanych na jajach kurzych, gęsich, kaczych i strusich. Podstawę wystawy stanowiły tradycyjne pisanki Lwowszczyzny, a także innych regionów Ukrainy, odtworzone według wzorów z końca XIX – początku XX wieku przez znaną badaczkę i popularyzatorkę ludowej sztuki, autorkę szeregu tematycznych wydawnictw, w tym książki „Ukraińska ludowa pisanka”, członkinię Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Wirę Manko. Obok tradycyjnych prezentowane są autorskie pisanki Bohdany Borsuk, Iryny Wawrykowycz, Iryny Wach, Romana Wacha, Iryny Hnyliakewycz, Nadiji Hrek, Marii Iwanyszyn, Zoriany Lancuty, Ołeksandra Oparija, Halyny Syrotiuk, Hanny Chudoby, Natalii Czornej i Marii Janko. Z przepięknego twórczego dorobku lwowskich pisankarzy cieszyli się generalna dyrektor Narodowego Muzeum Jarosława Tkaczuk, znana kołomyjska pisankarka Switłana Stadnyk, wykładowca-metodyk cyklu „Malarstwo dekoracyjne” Kosowskiego Fachowego Kolegium Stosowanego i Dekoracyjnego-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kultura – to przede wszystkim pamięć

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z portali społecznościowych – Wszystkich nas łączy przywiązanie do talentu Olega Komarowa – podkreślił, otwierając wieczór, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Bordenjuk. – Na sali są twarze klasyków kinematografii, ale jest też duża liczba młodych wielbicieli pańskiego talentu. Swoją drogą, dzisiaj aktywnie angażujemy młodzież w działalność naszego związku, działalność Domu Kina. Zdajemy sobie również sprawę z konieczności zachowania naszego dorobku. Mam na myśli nie tylko pomieszczenia Domu Kina, ale przede wszystkim dorobek twórczy. Nasz złoty fundusz to nasi artyści. A dla widza i dla operatora najważniejszym obiektem wizualizacji, najważniejszym magnesem w dziele filmowym jest jego wysokość aktor. Panie Olegu Wasilowyczu, jest pan jedną z marek naszego związku. W pańskim dorobku twórczym jest ponad 70 inscenizacji. Te spektakle przez wiele lat cieszyły widzów, trudno nawet wyobrazić sobie ten potencjał. A do tego dziesiątki ról w kinie, począwszy od lat 60., a kończąc na serialu Oleha Bijmy „Wyspa miłości”. Daj Boże, żeby pan jeszcze długo kąpał się w miłości widzów. – Zrobił pan bardzo wiele dla teatru, ale i Domu Kina nie sposób sobie bez pana wyobrazić – podkreślił krytyk filmowy i filmoznawca Serhij Trymbacz. – Potrafi pan się przeistoczyć, wejść w duszę nie tylko na scenie, ale i w życiu. Chcę również powitać pańską towarzyszkę, Walentynę Ołeksandriwnę, z którą przeżyliście razem już 56 lat. Daj Boże wam jeszcze wiele lat bycia razem. Chcę wspomnieć także mamę Olega Wasilowycza – zasłużoną artystkę Ukrainy Hannę Nikołenko. Od dzieciństwa znał takich ludzi jak Wiktor Dobrowolski, Mykoła Jakowczenko, Dmytro Milutenko. Oleg Wasilowycz potrafi cudownie opowiadać i pokazywać. Do tego trzeba mieć szczególny talent artystyczny. Ma w sobie niesamowitą miłość do tych ludzi i zdumiewającą umiejętność odkrywania istoty ich talentu. Oleg Komarow to nie tylko aktor, ale i budowniczy kultury. Bo kultura – to przede wszystkim pamięć… Dalej wieczór prowadził jubilat. Opowiedział o spotkaniach w przeszłości z legendarnymi artystami: aktorem Wiktorem Dobrowolskim, reżyserami: Iryną Mołostową, Wiktorem Kisinem, Wadymem Czubasowem, Hałyną Czerniak, dyrygentem Kostiantynem Semenowem, legendami współczesności: reżyserem Olehem Bijmą, filmoznawcą Serhijem Trymbaczem, czołową teatrologiem Ałłą Pidłużną. Pokazano również fragmenty filmów, programów telewizyjnych i wieczorów literackich, związanych z tymi artystami, z których każdy był opiekunem w twórczym losie jubilata. Również podczas wieczoru wybrzmiało wiele ciepłych słów od przyjaciół jubilata. Raisa Nedaškiwska, ludowa artystka Ukrainy: – Razem z Olegiem Komarowem zrobiliśmy wiele programów. Szczególnie zapadł w pamięć wieczór poświęcony pamięci Iwana Franki. Oleg sam znalazł środki, abyśmy mieli możliwość go przeprowadzić. Potem jeszcze niejednokrotnie zwracaliśmy się do twórczości Iwana Jakowycza. Ogólnie stworzył mnóstwo tak potrzebnych nam wszystkim audycji. To niezbędna misja, którą ten artysta niesie wśród zwykłych ludzi, wśród aktorów, wśród Wszechświata. Ludmyła Semenenko, śpiewaczka operowa, ludowa artystka Ukrainy: – Śpiewałam na scenie operowej 50 lat. A Oleg Komarow wspomniał o naszych dyrygentach, reżyserce Irynie Mołostowej, z którymi miałam zaszczyt razem pracować. Byli to niezwykle mili, niezwykle utalentowani ludzie, którzy wnieśli bezcenny wkład w kulturę naszego narodu. Oleg w swoich filmach zawsze wykorzystuje muzykę klasyczną. Ma wspaniałe obrazy. To, co zrobił, na długo pozostanie w naszej historii. Pani Ludmyła wykonała piosenkę „Kijowie mój”, którą wielu słusznie uważa za hymn stolicy Ukrainy. Łarysa Kadocznikowa, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej, ludowa artystka Ukrainy: – Po raz kolejny przekonałam się, że Oleg jest wspaniałym aktorem. Zobaczyłam, jak czuje partnera, czuje charakter bohatera. Jestem przekonana, że w teatrze zagra jeszcze niejedną rolę i będą to wielkie role. Oleg ma unikalną pamięć, potrafi przypomnieć sobie jakieś szczegóły, o których ja już nie pamiętam. Szczególnie poruszyło mnie, jak ciepło opowiedział o Irynie Mołostowej. Była szczerą i utalentowaną osobą, bardzo kochała i wspierała utalentowanych aktorów. Wiek Olega Komarowa jak na osobę twórczą jest niewielki, a w porównaniu z Wszechświatem – to tylko jedna chwila. Nie wyobrażam sobie siebie bez sceny i teatru tak samo, jak i Oleg. Nina Iljina, dyrektor generalna agencji aktorskiej Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy „ Gildia Kinoaktorów”: – Wieczór pomógł przewrócić strony życia Olega Komarowa. Przede mną stanęła fenomenalna postać. Tak wiele ról w teatrze i kinie. A do tego zbudował na Ukrainie swoje osobne terytorium. I tam nie ma konkurentów, jest jedyny w tym gatunku. Ten gatunek jest unikalny, pracować w nim może jeden na milion. To bardzo skomplikowany gatunek opowiadacza w sztuce. We wszystkie projekty wkłada swoje środki, swoją energię. Oleg Wasilowycz pamięta najdrobniejsze szczegóły z życia wielkich działaczy ukraińskiej kultury, którzy pracowali w teatrze i kinie. Zobaczyłam inną stronę twórczości Olega Komarowa, nie teatralną, a role w kinie. A do tego znam jego unikalną pracę ze studentami w Estradowo-Cyrkowej Akademii, gdzie wykłada mowę sceniczną. Dzieci go bardzo kochają. Ma jeszcze wielki potencjał. Będziemy się modlić, aby być na nowej premierze z udziałem Olega Wasilowycza. Wasyl Newołow, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: – Znam Olega Komarowa 60 lat. Wtedy grał w Dniepropetrowskim teatrze, a ja uczyłem się w szkole teatralnej, brałem udział w scenach masowych teatru. Wkład Olega Wasilowycza jest jeszcze niedoceniony. W istocie stworzył historyczny portret wybitnych działaczy teatru, wcześniej tego nie robił nikt. Ma zdumiewający dar, który poczułem 60 lat temu – to dar przyjaźni, który dany jest nie każdemu. Wasyl Newołow wręczył Olegowi Komarowowi dyplom od Kijowskiej organizacji Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej Towarzystwo „Wiedza” Ukrainy. Serhij Komisarenko, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: – W otoczeniu artystów czuję się jak u siebie, wśród nich jest wielu moich przyjaciół. Kontakt z takimi ludźmi jest jak łyk świeżego powietrza. Wiele lat znam Olega Komarowa. A poznałem go na meczu piłkarskim. Teatr im. Łesi Ukrainki, między innymi, miał dobrą drużynę piłkarską… Jestem bardzo wdzięczny za jego książkę wspomnień o artystach, z wieloma z nich się przyjaźniłem. Życzę wszystkim zdrowia i Zwycięstwa! W Niebieskiej sali Domu Kina (m. Kijów) odbył się wieczór jubileuszowy aktora teatru, kina, radia, telewizji, prowadzącego cykl wieczorów „Ekran i scena”, ludowego artysty Ukrainy Olega Komarowa. Aby uczcić to wydarzenie, jubilat zaprosił swoich przyjaciół, licznych wielbicieli jego wieloaspektowego talentu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Kowalicki Artem Bohdanowycz — 300 hrywien. 2. Krawczuk Ołeksandr Iwanowycz — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn