DARIA BIŁOKOBYLSKA
Tłumaczenie maszynowe
Wiaczesław HUK, Dmytro CZYSTIAK, sekretarze Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
21 marca w Literacko-Memorialnym Muzeum-Mieszkaniu P. H. Tyczyny odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia nagród laureatom Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Pawła Tyczyny. Laureatami zostały: Nina Horyk – za tomik poetycki „Linie obrony” (Łuck: PVD „Tverdynia”, 2024); Julija Bereżko-Kamińska – za tomik poetycki „Grawitacja słowa” (Kamieniec Podolski: Ruta, 2022); Olha Kis – za tomik poetycki „Rytmy i rany” (Kijów: Drukarski Dwór Oleha Fedorowa, 2024); Nadija Morykwas – za tomik poetycki „Taniec złapanej ryby” (Czerniowce: Wydawniczy Dom „Bukrek”, 2023). Jury pod kierownictwem znanego ukraińskiego pisarza, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawła Mowczana, jednomyślnie wyłoniwszy laureatów, z zadowoleniem odnotowało, że pomimo wszystkich prób czasu wojennego lichego, rośnie poziom nadsyłanych książek, a sama nagroda (jedna z najstarszych, ponieważ wręczana jest od 1974 roku!) zdobywa coraz większy autorytet w najnowszym procesie literackim.
Laureatów nagrodzili przewodniczący jury Paweł Mowczan oraz przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Myhajło Sydorżewski. Paweł Michajłowicz zaznaczył, że Paweł Tyczyna należy do latarni ukraińskiej kultury, przyszło mu tworzyć w warunkach straszliwego systemu totalitarnego, jednak wyznawał to, co ukraińskie, we wszystkim, także w codziennym życiu; był wybrany przez Boga, a jego potężne poetyckie słowo to kolejny krok w poezji, nie tylko ukraińskiej, lecz także światowej. Pan Paweł zauważył także, że obecnie mamy w kulturze wysoki wzlot, ale również, niestety, dewaluację wartości duchowych, co jest tendencją ogólnoświatową, gdy materialne bierze górę nad duchowym, gdy wysoką poezję zastępuje grafomania, która dewaluuje Słowo, a wzniosłe poetyckie Słowo jest wcieleniem boskiego.
Paweł Mowczan podziękował Pawłowi Tyczynie za bezcenne poetyckie dziedzictwo, które nam pozostawił, i podkreślił, że mamy teraz także drugi front – duchowy,
który nie mamy prawa zdradzić. Przewodniczący Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski pogratulował laureatom wysokiego wyróżnienia i podkreślił, że Pawło Tyczyna to fenomenalna postać, która wciąż czeka na swoich kronikarzy, a jego życie to dramat człowieka o bardzo potężnym talencie, który znalazł się w kleszczach systemu totalitarnego, to geniusz słowa, które zostawił nam w spadku. Laureaci czytali swoje utwory w przepełnionej sali Muzeum. Nina Horyk zaznaczyła, że rozmawiamy ze światem słowami poezji, a nagroda Pawła Tyczyny to wysoka odpowiedzialność; Julia Berieżko-Kamińska zwróciła uwagę na błogosławioną aurę Muzeum, w którym twórca czuje się bardzo swojsko; Olha Kis przekazała pozdrowienia od swojej matki, która bardzo chciała, aby poetycki dorobek jej córki został dostrzeżony, pani Olha podkreśliła także, że Pawło Tyczyna jest wśród tych twórców kultury ukraińskiej, którzy trzymają niebo Ukrainy; Nadija Morykwas zauważyła, że maszyna totalitarna nie zniszczyła Pawła Tyczyny jako wybitnej postaci, a jego „Złoty gwar” rozbrzmiewa także dziś w walce o zwycięstwo Ukrainy, trzymając nad nami niebo. Również w ramach wydarzenia wręczono Ogólnoukraińską nagrodę literacką „Błahowist” za 2024 rok poetce i tłumaczce Innie Kowalczuk. Na zakończenie zgromadzonych zachwycił wzorowy chór artystyczny „Soniasznyk” Domu Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej „Dywocwit” dzielnicy Darnycja w Kijowie, wykonując cykl pieśni do wierszy ukraińskich poetów, w tym dobrze znaną perłę „Hai szumlat…” do muzyki Heorhija Majborody. Organizatorzy wydarzenia serdecznie dziękowali kierownictwu Literacko-memorialnego Muzeum-Mieszkania P. H. Tyczyny za bardzo owocną współpracę, z nadzieją, że nowi utalentowani autorzy wkrótce dołączą do tegorocznych laureatów nagrody imienia genialnego Pawła Hryhorowycza, którego twórczość także w te przestępne dni żyje, potwierdza się i utwierdza, pozostając jasnym natchnieniem dla wielu...
MYKOŁA SZOT
14, 16
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22).
Вартість є такою: 1 міс. — 65 грн. 3 міс. — 195 грн. 6 міс. — 390 грн. 8 міс. — 520 грн. Будьмо, друзі, разом!
Tłumaczenie maszynowe
Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, deputowany ludowy Ukrainy III i IV kadencji, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Pokoju, przewodnicząca Partii Ludowo-Demokratycznej Ludmyła Suprun, deputowany ludowy Ukrainy II, III, IV kadencji, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Heorhij Filipczuk oraz lider partii „Patriota” Mykoła Hołomsza spotkali się z Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filaretem. Podczas spotkania Świątobliwy pogratulował Pawłowi Mowczanowi minionego jubileuszu – 85. rocznicy urodzin – i za wieloletnią pracę na rzecz Ukrainy i Cerkwi odznaczył go Orderem św. Jerzego Zwycięzcy. Pawło Mowczan był jednym z założycieli Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego oraz wieloletnim członkiem jej Wyższej Rady Cerkiewnej. „Wiele Pan wypracował na rzecz umocnienia niezależnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, wiele Pan zrobił dla tego, aby Ukraina stała się niezależnym państwem. Ta nagroda to tylko symbol tej, którą otrzyma Pan od Boga” – powiedział Patriarcha Filaret podczas wręczania orderu. „Wasza Świątobliwości, jest mi bardzo miło otrzymać z Pańskich rąk wysoki order cerkiewny, gdyż wspólnie z Panem inicjowaliśmy wiele ważnych projektów społecznych i kulturalnych. Żaden ważny ukraiński projekt nie odbywał się bez Pana, Pana wsparcia i błogosławieństwa” – podziękował Pawło Mowczan. „Obecnie trwa straszna wojna z odwiecznym wrogiem Ukrainy – Rosją. Zawsze cytuję Pańskie słowa, że z nami jest prawda, a zatem Bóg. Dlatego zwyciężymy. Inspiruje Pan swoimi słowami nas i zwycięskich wojowników” – dodał przewodniczący towarzystwa „Proświta”. Goście poparli myśl Świątobliwego Patriarchy Filareta, że Ukraina potrzebuje jednej Cerkwi, niezależnej od Moskwy i Konstantynopola, z patriarchą na czele jako gwarancją naszej duchowej samodzielności. Na zakończenie spotkania Patriarcha Filaret podarował na pamiątkę gościom wydania Patriarchatu Kijowskiego i udzielił pasterskiego błogosławieństwa na dalszą działalność dla dobra Ukrainy. Jurij DOROSZENKO Wydany w przeddzień przez prezydenta Rosji dekret o deportacji obywateli Ukrainy z Federacji Rosyjskiej, który przewiduje także wydalenie z okupowanych terytoriów ukraińskich, jest częścią rosyjskiej polityki ludobójstwa wobec Ukraińców, oświadczył 21 marca rzecznik Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy Heorhij Tychyj. „Uważamy, że jest to akt bezwartościowy, jest on kolejnym krokiem w rosyjskiej kampanii dyskryminacji, prześladowań i przymusowego wypierania obywateli Ukrainy z ojczystej ziemi lub zmuszania ich do przyjęcia statusu cudzoziemca” – oświadczył Tychyj. Podkreślił on, że systemowe deportacje i prześladowania to część rosyjskiej polityki ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. Co więcej, naruszają one normy prawa międzynarodowego, jak choćby co najmniej trzy międzynarodowe dokumenty prawne. „Ukraina zwraca się do Międzynarodowego Trybunału Karnego z żądaniem wzięcia pod uwagę tego dekretu jako dowodu zbrodni wojennych kierownictwa Federacji Rosyjskiej” – dodał pan Tychyj. W przeddzień Kreml opublikował dekret Putina, zgodnie z którym wszyscy obywatele Ukrainy przebywający w Rosji muszą opuścić kraj do 10 września lub „zalegalizować swój status”. Przy tym do „rosyjskich” zaliczono okupowane obwody doniecki, ługański, zaporoski i chersoński Ukrainy. Z prośbą o wyjaśnienie, jak postrzegać decyzję agresora wobec mieszkańców tymczasowo okupowanych terytoriów ukraińskich, redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się do naszego stałego autora, polityka, zasłużonego prawnika Ukrainy Mykoły HOŁOMSZY. Oto co powiedział: Ten dekret Putina to kolejna próba rosyjskich władz zalegalizowania nielegalnej aneksji i zmuszenia obywateli Ukrainy do przyjęcia rosyjskiego obywatelstwa pod presją. Oto kilka ważnych aspektów dotyczących tego, jak powinni na to reagować Ukraińcy, ukraińskie władze oraz instytucje międzynarodowe: 1. Działania obywateli Ukrainy na okupowanych terytoriach - Nie przyjmować rosyjskiego obywatelstwa dobrowolnie, gdyż może to zostać wykorzystane jako podstawa do naruszenia ich praw lub mobilizacji do rosyjskich sił zbrojnych. - W przypadku nacisku lub przymusu ważne jest dokumentowanie wszystkich przypadków naruszenia praw (na przykład przez organizacje praw człowieka lub ukraińskich dyplomatów). - W miarę możliwości – ewakuować się na terytorium kontrolowane przez Ukrainę lub do krajów, które gwarantują ochronę przed represjami ze strony rosyjskich władz. 2. Działania ukraińskich władz - Oficjalnie potępić dekret jako naruszenie prawa międzynarodowego. - Komisarz Rady Europy ds. Praw Człowieka może inicjować niezależne dochodzenia i wywierać nacisk na Federację Rosyjską kanałami dyplomatycznymi. Odpowiednie konwencje: - Europejska konwencja praw człowieka (1950) - Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi 5. OBWE (Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie) - OBWE posiada mechanizmy monitorowania i dokumentowania naruszeń praw człowieka, w szczególności poprzez Specjalną Misję Obserwacyjną na Ukrainie (SMM). 6. Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK) - Specjalizuje się w ochronie ludności cywilnej w warunkach konfliktu zbrojnego. - Może wspierać wymianę jeńców, poszukiwanie osób zaginionych oraz udzielanie pomocy humanitarnej. Odpowiednie dokumenty: - Konwencje genewskie (1949) i ich Protokoły 7. Interpol - Ukraina może inicjować międzynarodowe poszukiwania porwanych dzieci i dorosłych, a także osób organizujących takie zbrodnie. 8. Inne mechanizmy - Mechanizm trybunału ad hoc – Ukraina może inicjować utworzenie odrębnego trybunału międzynarodowego do rozpatrywania zbrodni wojennych Federacji Rosyjskiej. - Platformy organizacji praw człowieka (Amnesty International, Human Rights Watch itd.) w celu wzmocnienia międzynarodowego nacisku na Federację Rosyjską. Strategia działań Ukrainy 1. Inicjować rozszerzenie międzynarodowego monitoringu na okupowanych terytoriach. 2. Złożyć nowe pozwy do MTK, MTS oraz ETPCz dotyczące naruszenia praw obywateli Ukrainy. 3. Stworzyć międzykrajową koalicję (z krajami UE, USA i innymi partnerami) w celu wspólnego nacisku na Federację Rosyjską. 4. Rozszerzyć programy wsparcia dla poszkodowanych obywateli, włącznie z ewakuacją, rehabilitacją i pomocą prawną. Te kroki będą pomagać Ukrainie odzyskać obywateli, chronić ich prawa i pociągnąć agresora do odpowiedzialności. Działajmy razem, bądźmy świadomi i poinformowani! Sława Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ństwa międzynarodowego i Konwencji Genewskiej, która zakazuje narzucania obywatelstwa mieszkańcom terytoriów okupowanych.
- Przygotować i uaktywnić kanały dyplomatyczne, aby partnerzy międzynarodowi wywarli nacisk na Federację Rosyjską z żądaniem uchylenia tego dekretu.
- Wprowadzić dodatkowe środki wsparcia dla obywateli na terytoriach okupowanych, w szczególności:
- Utworzenie specjalnych programów ewakuacji.
- Organizacja pomocy prawnej za pośrednictwem misji dyplomatycznych i organizacji międzynarodowych.
- Zapewnienie dostępu do konsultacji prawnych dotyczących skutków prawnych przymusowego przyjęcia obywatelstwa.
- Publiczne zagwarantowanie, że przymusowe uzyskanie rosyjskiego paszportu nie będzie uznawane za zdradę państwa ani przestępstwo przeciwko Ukrainie.
3. Działania społeczności międzynarodowej
- Uznać dekret Federacji Rosyjskiej za nieważny i sprzeczny z prawem międzynarodowym.
- Kontynuować presję na Rosję za pośrednictwem kanałów dyplomatycznych, sankcji i innych mechanizmów.
- Zapewnić uproszczoną procedurę udzielania tymczasowego schronienia lub statusu uchodźcy Ukraińcom, którzy będą zmuszeni opuścić terytoria okupowane.
4. Aspekt prawny
Zgodnie z IV Konwencją Genewską (art. 45) władza okupacyjna nie ma prawa przymusowo zmieniać obywatelstwa ludności terytorium okupowanego. Działania Rosji są rażącym naruszeniem prawa międzynarodowego, co powinno stać się podstawą do międzynarodowych postępowań sądowych.
5. Polityka informacyjna
Ukraina powinna maksymalnie informować obywateli na terytoriach okupowanych o ich prawach, możliwych zagrożeniach i mechanizmach ochrony. Można to zrobić poprzez:
- Radiowe audycje, zasoby internetowe, kanały Telegram, ulotki drukowane itp.
- Zacieśnienie współpracy z organizacjami międzynarodowymi (ONZ, OBWE, Czerwony Krzyż).
Ten dekret jest kolejnym narzędziem wojny hybrydowej. Ważne, aby obywatele Ukrainy wiedzieli: wszelkie przymusowe działania ze strony okupanta nie mają mocy prawnej i mogą być zaskarżone na forum międzynarodowym.
Dalej zatrzymam się na aspektach prawnych działań władz i obywateli, to znaczy na możliwościach i potrzebach działania. Ukraina może zainicjować zaangażowanie szeregu międzynarodowych organizacji prawnych zgodnie z normami i konwencjami międzynarodowymi w celu ochrony praw obywateli na terytoriach okupowanych, a także w celu poszukiwania osób zaginionych bez wieści, uprowadzonych oraz dzieci.
1. Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
Kluczowe organy i mechanizmy:
- Rada Bezpieczeństwa ONZ – może rozpatrzyć kwestię przymusowej paszportyzacji, uprowadzeń obywateli oraz naruszeń praw człowieka jako zagrożenie dla międzynarodowego pokoju.
- Zgromadzenie Ogólne ONZ – może przyjmować rezolucje, które utrwalają bezprawność działań Federacji Rosyjskiej i popierają prawa obywateli ukraińskich.
- Urząd Wysokiego Komisarza ONZ do spraw Praw Człowieka (OHCHR) – dokumentuje naruszenia praw człowieka na terytoriach okupowanych.
- UNICEF (UNICEF) – zajmuje się ochroną praw dzieci, w tym tych, które ucierpiały w wyniku konfliktu lub zostały uprowadzone.
- Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM) – zajmuje się kwestiami ewakuacji, powrotu obywateli oraz walki z nielegalnymi deportacjami.
Odpowiednie konwencje i dokumenty:
- Konwencja ONZ o prawach dziecka (1989)
- Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (1966)
- Konwencje genewskie z 1949 roku oraz ich protokoły dodatkowe (zakaz narzucania obywatelstwa i deportacji).
2. Międzynarodowy Trybunał Karny (ICC)
- Prowadzi śledztwa w sprawie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa. Przymusowa deportacja dzieci oraz zmiana obywatelstwa ludności okupowanej mogą zostać zakwalifikowane jako zbrodnia wojenna lub zbrodnia przeciwko ludzkości.
Odpowiednie dokumenty:
- Statut Rzymski MTK (1998)
3. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ONZ (ICJ)
- Rozpatruje spory między państwami. Ukraina ma już pozew przeciwko Federacji Rosyjskiej dotyczący ludobójstwa i naruszenia prawa międzynarodowego.
4. Rada Europy
Kluczowe organy i mechanizmy:
- Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) – rozpatruje indywidualne i międzypaństwowe skargi dotyczące naruszeń praw człowieka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
restauracji trzy ikony – „Archanioł Michał” (XVIII w.), „Męka Jezusa Chrystusa” (XVIII w.), „Jezus Wszechmogący” (XIX w.) – poinformowała kierowniczka działu historyczno-artystycznego Ludmiła Kozłowska. Wkrótce eksponaty zostaną zaprezentowane w salach wystawowych muzeum krajoznawczego rezerwatu, gdzie zwiedzający będą mogli obejrzeć przykłady sztuki sakralnej XVIII–XIX wieku. Jak podaje „Suspilne”, w ramach dekolonizacji z Twierdzy Akkermańskiej w obwodzie odeskim usunięto szereg rosyjskojęzycznych drogowskazów i szyldów. Szczególną uwagę przykuła tak zwana „wieża Puszkina”. Swego czasu nazwano ją tak dlatego, że rosyjski poeta spędził w niej jedną noc podczas podróży przez Besarabię. Na jednej z fotografii budowli zachował się napis o tym fakcie. Wszystko dlatego, że miejscowi fotografowie starali się uczynić swoje prace bardziej atrakcyjnymi do sprzedaży, więc podpisywali je zmyślonymi komentarzami historycznymi. Specjaliści zapewniają: nie powinno to być podstawą do nadania wieży imienia Puszkina. „Ta historia jest kłamstwem. Puszkin rzeczywiście odwiedził twierdzę w Białogrodzie nad Dniestrem podczas podróży przez Besarabię w grudniu 1821 roku, ale przebywał w niej bardzo krótko. Budowla bez ogrzewania, pora roku bardzo mroźna, więc nocleg był niemożliwy. Po okupacji terytorium przez Rumunów o carskich fotografach nikt nie wspominał, więc wymysł o nocy Puszkina w twierdzy się zakorzenił” – cytuje media historyk Wadym Pozdniakow. Przygotował Ihor Zoc. ...mówią też. I w Dnieprze. I w Równem. I we Lwowie coraz wyraźniej. Putin wie, że język to broń. I Witkoff z Trumpem wiedzą – w Stanach od teraz państwowy to only English. Tylko samobójcy z najpiękniejszej na świecie, najmojszej Ukrainy – „kakajaraznica”. Nawet na minutę przed śmiercią od moskiewskich rakiet...” Skutki agresji rosyjskich nieludzi uwiecznił na Charkowszczyźnie dziennikarz Łeonid Łohwynenko. Na zdjęciu – kapelan wojskowy Dmytro Szapowałow przy świątyni Prawosławnego Kościoła Ukrainy, wśród grobów cmentarza, na który spadła kierowana bomba lotnicza.
Tłumaczenie maszynowe
Rozmowy o możliwym rozejmie mogą wydawać się nadzieją dla ludności cywilnej, ale w rzeczywistości szkodzą one jedynie zdolności obronnej Ukrainy. Oświadczył to dowódca 429. samodzielnego pułku systemów bezzałogowych „Achilles” Jurij Fedorenko na antenie kanału telewizyjnego „Espreso”. Według Fedorenki rozmowy o możliwych negocjacjach i zakończeniu wojny są wykorzystywane przez wroga, aby osłabić obronę Ukrainy. Wprowadzają one w błąd część społeczeństwa, która zaczyna wierzyć, że aktywne działania wojenne mogą wkrótce się zakończyć, a to bezpośrednio wpływa na uzupełnianie szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy. Dyrektor Kijowskiego Miejskiego Centrum Zatrudnienia Dmytro Nowycki, który kieruje instytucją opiekującą się ludźmi, którzy stracili pracę, okazał się jednym z najbogatszych urzędników w stolicy – informuje wydanie „Nieńka-Info”. Zgodnie z deklaracją urzędnik wraz z żoną przechowuje w gotówce prawie 1 mln dolarów i euro, pomimo skromnej oficjalnej pensji. „Skąd u kierownika państwowej instytucji, która ma pomagać bezrobotnym, taki majątek? Jak Nowycki, mając roczną pensję w wysokości pół miliona hrywien, wraz z żoną zgromadził miliony w walucie?” – pyta wydanie. Uważają tam, że ta historia to kolejny wymowny przykład tego, jak urzędnicy państwowi na Ukrainie potrafią żyć na zupełnie innym poziomie, niż pozwalają na to oficjalne dochody. Czy będzie reakcja odpowiednich organów – to kwestia czasu. W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” otwarto wystawę „Sławę pomnażać czynami. Hetman Cyryl Rozumowski” z okazji 275. rocznicy wyboru Cyryla Rozumowskiego na hetmana. Na oficjalnej stronie rezerwatu na Facebooku poinformowano, że w ekspozycji zaprezentowano 37 unikalnych eksponatów ze zbiorów funduszowych rezerwatów „Sofia Kijowska”, „Hetmańska Stolica”, „Czernihów starożytny”. Po raz pierwszy na wystawie eksponowany jest portret hetmana Cyryla Rozumowskiego, wykonany przez Natalię Pałusenko w 2024 r. Szczególną wartość ma Uniwersał hetmana z 9 października 1763 r. z jego własnoręcznym podpisem i pieczęcią Wojska Zaporoskiego. Wystawa odkrywa również historię grobu hetmana. Cerkiew Zmartwychwstania – grobowiec Cyryla Rozumowskiego, który wyraził wolę bycia pochowanym właśnie w hetmańskim Baturynie – przedstawiona jest fotografiami, na których utrwalono wnętrze cerkwi oraz nagrobek hetmana przed jego zniszczeniem w 1927 r. Epitafium hetmana to unikalny eksponat, będący jednym z sześciu zachowanych fragmentów nagrobka autorstwa Iwana Martosa z 1805 roku. Obecnie są to jedyne w zasobach muzealnych Ukrainy fragmenty nagrobka hetmana. Na tle prognoz o prawdopodobieństwie tymczasowego wstrzymania działań wojennych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej agresor tylko wzmacnia ostrzały praktycznie każdego obwodu, włącznie ze stolicą. Tak jak trzy lata przedtem, wojska Federacji Rosyjskiej biją w szpitale, szkoły, budynki mieszkalne. Każdej nocy Ukrainę atakuje ponad setka „szahedów”. Warto przejrzeć statystyki rosyjskiej agresji zaledwie z kilku ostatnich dni, aby zrozumieć prawdziwe zamiary wroga... Władza centralna swoimi planami z narodem się nie dzieli, a lokalna rejestruje zbrodnie raszystów, oto one: Liczba poszkodowanych w wyniku ataku okupantów na dzielnicę mieszkaniową Sum wzrosła do 88 osób, wśród których jest 17 dzieci, informuje Sumska Rada Miejska 24 marca. Chersoń, który jest największą miejscowością w strefie zasięgu rosyjskiej artylerii i dronów, doświadcza coraz bardziej intensywnych ataków. Według słów szefa Chersońskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ołeksandra Prokudina w mieście co tydzień odnotowuje się od 600 do 700 uderzeń bezzałogowcami. „Za 22 marca Rosjanie zabili 3 mieszkańców Doniecczyzny: w Pokrowsku. Jeszcze 4 osoby w obwodzie w ciągu doby odniosły rany” – czytamy w komunikacie naczelnika. 19 marca ukraińska poetka, działaczka społeczna i dysydentka Lina Kostenko skończyła 95 lat. Szereg portali internetowych rozpowszechniło wideo z dnia urodzin Liny Kostenko, które opublikował poeta i wydawca Iwan Małkowycz: „Wczoraj, 19.03.2025, przed przyjściem gości poprosiłem Linę Kostenko o przeczytanie dwóch wierszy” – podpisał swoją publikację. Poetka odczytała dwa własne wiersze z kartki: „Ktoś jest we mnie i pytam: – Kto ty?” oraz „Znowu przyszłaś, moja smutna muzo”. Wcześniej Iwan Małkowycz mówił, że Lina Kostenko komunikuje się ze światem za pomocą internetu i do tej pory bez okularów. Na jej biurku leży kilka „prawie ukończonych różno-gatunkowych książek. Faktycznie gotowa jest książka jej nowych poezji – Lina Wasyliwna obiecuje oddać ją w maju”. Z okazji jubileuszu w Kijowie w Domu Kina odbyła się prezentacja wznowienia jej powieści wierszem „Beresteczko”. Tę powieść Lina Kostenko pisała prawie 30 lat. Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy nazwało rzadkie i popularne imiona, którymi nazywano dzieci w różnych obwodach Ukrainy. O tym resort poinformował na Facebooku. „Każdy obwód ma swoje unikalne imiona, co nadaje wszystkim zakątkom naszego państwa swój niepowtarzalny koloryt” – czytamy w komunikacie. Tak więc na zachodzie Ukrainy najczęściej wybierają imiona Wiktoria i Artem, podczas gdy na wschodzie przeważają Kateryna i Dmytro. W obwodach północnych najbardziej popularnymi stały się Anna i Maksym, a na południu – Marija i Władysław. Oprócz popularnych imion każdy region ma też swoje rzadko używane imiona. Na zachodzie są to na przykład Vanessa, Tawita, Brendon i Edisiej, na wschodzie – Albina, Hlafira, Abram, Filin. W obwodach południowych najmniej rozpowszechnione są Luna, Lali, Elina i Samuił, a w północnych – Alwina, Oryslawa, Lewon, Teofil. Z powodu tymczasowej okupacji części obwodu donieckiego i braku dostępu do obwodu ługańskiego w wyniku zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej dane dotyczące tych regionów są obecnie niepełne. Pierwsza wicepremier – minister gospodarki Julija Swyrydenko zadeklarowała 4,4 mln hrywien dochodów za 2024 rok. Świadczą o tym dane Jednolitego państwowego rejestru deklaracji osób upoważnionych do wykonywania funkcji państwa lub samorządu lokalnego, przekazują „Ukraińskie Nowiny”. W szczególności w 2024 roku pensja urzędniczki wynosiła 1205771 hrywien, honoraria i inne wypłaty od Kijowskiej Szkoły Ekonomii – 3102506 hrywien, dochód z wynajmu mienia – 133 tys. hrywien, odsetki bankowe – 66 hrywien. Zadeklarowała również 377,5 tys. hrywien na rachunkach bankowych i 4 tys. dolarów w gotówce. Na Kijowszczyźnie mobilna grupa obrony powietrznej, składająca się głównie z kobiet, każdej nocy zestrzeliwuje rosyjskie „szahedy”. „Buczańskie wiedźmy”, jak same siebie nazywają, połączyło pragnienie zemsty na wrogach. O nich opowiada wydanie The Times. „Buczańskimi wiedźmami” dowodzi 32-letnia „Kalipso” – w przeszłości menedżerka restauracji w rodzinnej Buczy. Opowiedziała, że wzięła karabin do rąk, gdy tylko rosyjskie czołgi wjechały do jej miasta, ponieważ dziadek uczył ją strzelać od szóstego roku życia, mówiąc, że kiedyś ta umiejętność się przyda. Średni wiek populacji Ukrainy przez trzy lata wojny znacznie wzrósł. Przed pełnoskalową inwazją wynosił on 41 lat, a teraz – 45 lat. Oświadczyła to minister polityki społecznej Ukrainy Oksana Żołnowycz podczas konferencji „Ekonomia doświadczenia: aktywne długowiecze – strategia przyszłości”.
Specjaliści lwowskiego oddziału Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji Ukrainy zakończyli prace nad trzema ikonami z kolekcji Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Ostrogu. Poinformowano o tym na stronie internetowej rezerwatu. Mowa o tym, że od czasu założenia lwowskiego oddziału Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny w Ostrogu utrzymuje ścisłe kontakty z tą instytucją w celu ochrony ikonopisarstwa. „Niedawno zwrócono po konserwacji
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nika Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej Wadima Filaszkina. 21 marca na obrzeżach Konstantynówki Rosjanie zaatakowali dronem FPV cywilne auto – zabili 52-letniego mężczyznę. Od odniesionych obrażeń zmarł on podczas ewakuacji do placówki medycznej. Również w Donieckiej Prokuraturze Obwodowej poinformowano, że w miasto Łyman Rosjanie uderzyli 5 rakietami ze „Smierczy”, ranili 2 osoby, uszkodzili 23 budynki, linię elektroenergetyczną, gazociąg, auto oraz garaż. Wieczorem 20 marca rosyjskie wojska masowo zaatakowały Odessę i rejon uderzeniowymi bezzałogowcami. Ucierpiały trzy osoby, wśród nich są osoby niepełnoletnie. O tym informuje naczelnik Odeskiej OAW Ołeh Kiper. Są także uszkodzenia infrastruktury cywilnej, w szczególności mieszkalnego wieżowca, centrum handlowego oraz sklepów. Wieczorem 20 marca podczas masowego ataku dronów na Odessę rosyjska armia zbombardowała cmentarz Nowomiejskie. Poinformowano o tym w służbie prasowej Odeskiej Rady Miejskiej. Uszkodzenia odnotowano na działkach, gdzie pochówki odbywały się głównie od 1974 do 2010 roku. Według wstępnych danych zniszczono 50 grobów, z nich – 30 całkowicie. W ubiegłym tygodniu Rosjanie ostrzelali 30 miejscowości we wszystkich rejonach obwodu czernihowskiego. Odnotowano 177 ostrzałów i 390 wybuchów. Poinformował o tym naczelnik Czernihowskiej OAW Wiaczesław Czaus. Według informacji urzędnika, w ciągu tygodnia Rosjanie wystrzeliwali niekierowane rakiety lotnicze oraz KAB-y – 27 uderzeń. „Coraz częściej okupanci wykorzystują bezzałogowce. 106 przylotów – to tylko drony FPV”, – poinformował Czaus. W noc na 23 marca rosyjskie wojska zaatakowały Kijów dronami, których odłamki trafiły w budynki mieszkalne w różnych dzielnicach miasta. Zginęło troje cywilów, wśród nich – dziecko. O tym, co przeżyła tamtej nocy, napisała na swojej stronie na Facebooku autorka „Słowa Proświty” Ołena Bondarenko: „To tam bzyczało, a my z kotem Thomasem Moorem siedzieliśmy w kuchni. Ja w laptopie, a on – w swoim legowisku. A tu ja-a-ak walnie! Jak grzmot, tylko o wiele głośniej. Thomas jak krzyknie – nie po kociemu, a jakby człowiek – i kulą w korytarzyk. Potem jeszcze waliło, gdzieś dalej, nad Hołosijewem. W oknie płonęło. Całkiem blisko, przez drogę, górne piętro budynku. W sieci jest zdjęcie mieszkania zmarłej kobiety. Dokładniej, zgliszcza. Kobieta błagała o ratunek... W Hołosijewie zginęło pięcioletnie dziecko. Razem ze swoim tatą... W sieci cała masa pękniętych serduszek i wołań „za co?”. I tamże: „Ja co, głupi iść w okopy?” i „zastraszyli swoim językiem, wojna przez was”... Witkoff mówi, że pięć ukraińskich obwodów trzeba oddać Rosji, bo tam mówią po rosyjsku. Niedługo powie, że w Kij-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
narzuconymi „prawami” wypracowanego przez raszystów „pokojowego” gatunku oznacza oddanie ich na zawsze. Chociaż apetyty samego raszystowskiego führera na tym się oczywiście nie kończą i chciałby on połknąć całą Ukrainę. Najwyraźniej osłodzić dyktatorowi gorzki posmak tego terytorialnego niedoboru przedsiębiorczy Donald ma nadzieję zaproponowanymi grandioznymi projektami biznesowymi, związanymi w szczególności z przywróceniem dostaw rosyjskiego gazu do Europy przez reanimowany Nord Stream oraz zniesieniem sankcji gospodarczych. I to może stać się jeszcze jednym kołem ratunkowym dla międzynarodowego przestępcy Władimira Putina i wyczerpanej długotrwałą wojną jego gospodarki. I wtedy takie koło ratunkowe od przyjaciela Donalda dla „szanowanego Władimira” stanie się dla niego środkiem ratunkowym o globalnej skali, który, w opinii jego przyjaciela-„rozjemcy”, pozwoli wyprowadzić go z międzynarodowej izolacji, a tanim rosyjskim gazem będzie można „pogodzić” międzynarodowego przestępcę z pozbawionymi tradycyjnych wartości Europą i całym światem, zapewniając mu „geopolityczną stabilność”. I w ogóle wątpliwy pokój, który amerykański lider biznesu oraz jego oligarchiczne otoczenie biznesowe próbują podsunąć Ukraińcom, europejskiej i światowej wspólnocie, może stać się szczególnie cennym dla raszystowskiego dyktatora także w planie jego rehabilitacji jako międzynarodowego przestępcy, który powinien zasiąść na ławie oskarżonych Międzynarodowego Trybunału i odpowiedzieć za popełnione na Ukrainie i na świecie zbrodnie przeciwko ludzkości, wypłacić Ukrainie reparacje za wyrządzoną kolosalną szkodę, zrujnowane miasta i wsie, odebrane życia i okaleczone losy milionów Ukraińców, a nie zajmować się nowymi projektami biznesowymi, zmieszanymi z niewinną krwią. Jednak w świadomości tych, dla których najważniejszą na świecie jest korzystna cena biznesowa, takich opcji jak wartość ludzkiego życia i ogólnoludzkie wartości już zapewne nie ma, wszak te „przestarzałe”, w przekonaniu oligarchicznej grupy, standardy są zbędnym obciążeniem dla dalszego postępu naukowo-technicznego i rozwoju najnowszych technologii. Jednak, jak świadczy dawna mądrość, za wszystko w życiu trzeba płacić i przede wszystkim za rzeczy czysto niematerialne, których nośnikiem jest człowiek, gdyż kryzys duchowy i upadek moralności są właściwie pierwotnymi przyczynami grandioznych strat, spowodowanych wojnami, kataklizmami społecznymi i ekologicznymi. Właśnie tym spowodowana jest też współczesna, całkowicie bezsensowna niszczycielska wojna, rozpoczęta przez bezdusznych raszystowskich nieludzi, wspieranych przez siły światowego zła, którym nie cierpi się zmienić światowy porządek i skalę ogólnoludzkich wartości na skalę wartości antyludzkich. I ta niewypowiedziana wojna, której zakładnikiem stała się Ukraina i cała światowa wspólnota, w ogóle może zakończyć się katastrofą nuklearną, która w jednej chwili przekreśli wszystkie wartości i ceny wraz z całą ludzkością. I o tym nie warto zapominać, gdyż zamiana pojęć i wartości może stać się fatalna. Dlatego nie warto rzucać kół ratunkowych niebezpiecznemu dyktatorowi, kiedy niezawodnego środka ochronnego przed nim oczekuje cała ludzkość.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr STECIUK
Z mgły wojny, z medialno-ipsowskiej zasłony dymnej coraz bardziej monumentalnie wyłania się nad zagrożonym światem krępa figura nowo wybranego amerykańskiego prezydenta Donalda Trumpa, który rzuca jedno po drugim koła ratunkowe swojemu „przyjacielowi” – międzynarodowemu zbrodniarzowi wojennemu – raszystowskiemu dyktatorowi Władimirowi Putinowi, odpychając przy tym w burzliwe morze wojennej zawieruchy swoich sojuszników – Ukrainę, Europę, Kanadę… Taki kontrowersyjny obraz współczesnego świata całkiem sprawiedliwie można uważać za swoisty symbol autorytarno-oligarchicznego buntu, który na naszych oczach konsekwentnie, na wielką skalę, gwałtownie i bezczelnie próbuje przeprowadzić międzynarodowa mafia. Uznaawszy, że nadszedł czas na istotne przereformowanie światowego pola globalnych interesów biznesowych i odpowiednio radykalną zmianę istniejących na nim reguł gry, światowi gracze wybrali najbardziej niebezpieczną drogę do osiągnięcia pożądanego celu, balansując na chwiejnej granicy między wojną a pokojem. I im dłużej ta gra trwa, tym bardziej zmienia się w grę bez jakichkolwiek zasad. Przy tym coraz większa część wciągniętej w tę grę populacji staje się zakładnikami wojny, a coraz mniej osób czuje się pod opieką pokoju. W końcu zbliża się czas, gdy zakładnikami biznesowych graczy stanie się cały świat. A co można uzyskać od zakładników, gdy ceną gry staje się elementarnie ludzkie życie, miliony, dziesiątki i setki milionów ludzkich istnień? Odpowiedź jest jednoznaczna: „Wszystko”. Z drugim przyjściem Donalda Trumpa do Gabinetu Owalnego Białego Domu na najwyższe stanowisko w najbardziej wpływowym kraju świata ta gra bez zasad objęła także Amerykę, która jeszcze do niedawna uważana była za ostoję światowej demokracji. A demokracja, jak wiadomo, to znowuż zasady i zasady. Jednak, jak pokazuje rzeczywistość, mając przykład reżimów autorytarnych, zwłaszcza dyktatorskiego reżimu putinowskiej Rosji, tym, którzy posiadają wielomiliardowe majątki, czuć się zależnymi od czyjejś woli, nawet jeśli jest to wola narodu, nie jest zbyt komfortowo. Dlatego pod dachem tradycyjnego konserwatyzmu w końcu uwiła sobie gniazdko taka oto idea autorytarnej oligarchii o nowym porządku świata. I pierwszym owocem tej idei, rozwiniętej przez ideologów tak zwanego trumpizmu, stała się właśnie ekipa po raz drugi wybranego na stanowisko prezydenta USA Donalda Trumpa. W związku z tym dość znamienny wydaje się entuzjastyczny komentarz, wygłoszony na jednym z raszystowskich kanałów propagandowych dotyczący nowych nominacji dawnego przyjaciela rosyjskiego dyktatora – niestrudzonego Donalda: „Tak ci goście Amerykę po cegiełkach rozbiorą!”. I rzeczywiście rozbierają, i to nie tylko Amerykę. „Ci goście” próbują działać szybko, zdecydowanie, na wielką skalę i bezczelnie, dopóki przytomni Amerykanie oraz społeczność światowa nie zdążyli rozeznać się w zawiłościach ich absurdalnych i sprzecznych z punktu widzenia zdrowego rozsądku globalnych niszczycielskich działań i nie otrząsnęli się z panicznego szoku. Pod pozorem optymalizacji przez nową ekipę prezydencką przeprowadzane jest kolosalne łamanie systemu zarządzania państwem, struktur siłowych, służb specjalnych, systemu ochrony prawa. Czego warta jest tylko burzliwa działalność współpracownika Donalda Trumpa, supermiliardera Elona Muska, który objąwszy stworzone specjalnie dla niego stanowisko szefa Departamentu Efektywności Rządu USA (DOGE), zaczął radykalnie zmieniać strukturę rządu federalnego, zwalniając tysiące urzędników państwowych. Bardzo zdecydowanie „ci goście” zabrali się także za „optymalizację” systemu finansowania państwowego. W szczególności niemal natychmiast wstrzymano ponad 90% pomocy dla państw obcych ze strony Agencji USA ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID), gdzie również doszło do masowych zwolnień. Nawiasem mówiąc, według informacji „Ekonomicznej Prawdy”, w 2024 roku Ukraina otrzymała przez programy USAID 6,05 mld dol., w tym 3,9 mld dol. bezpośredniej pomocy budżetowej, która na bezzwrotnych warunkach wpłynęła do budżetu państwa w celu finansowania wydatków niewojskowych. Zgodnie z danymi „EP”, największy wolumen finansowania USAID trafił na programy rozwoju gospodarczego (1,05 mld dol.), pomoc humanitarną (580 mln dol.) oraz na finansowanie programów wspierania demokracji i ochrony praw człowieka (340 mln dol.). W końcu przyszła kolej na sferę medialną. Niedawno poinformowano o reorganizacji Agencji USA ds. Globalnych Mediów (USAGM), która zajmuje się pięcioma wielkimi amerykańskimi korporacjami medialnymi, nadającymi w 49 językach, w tym „Radio Wolna Europa/Radio Swoboda”, „Głos Ameryki”, „Radio Wolna Azja” (RFA). Dane zasoby medialne miały kolosalny wpływ na kształtowanie demokracji na całym świecie, w szczególności w Europie Wschodniej i, bez wątpienia, na Ukrainie, będąc nosicielami wartości demokratycznych oraz wzorem przestrzegania zasad wolności słowa i standardów dziennikarskich. Dlatego decyzję o ich ograniczeniu w USA i w całym cywilizowanym świecie nazywają „zdradą demokracji” i „prezentem dla wrogów Ameryki”, podczas gdy totalitarni władcy, zwłaszcza raszystowski dyktator Władimir Putin, taką niespodziewaną decyzję entuzjastycznie oklaskują. Czym więc w końcu spowodowany jest tak gwałtowny zwrot w polityce USA w stronę autorytaryzmu, który obserwujemy wraz z przyjściem do Białego Domu nowo wybranego prezydenta Donalda Trumpa? W tej kwestii istnieje niemało różnorodnych wersji, przypuszczeń, twierdzeń i wyjaśnień, wyrażonych przez polityków, politologów, ekspertów, historyków oraz filozofów zarówno w samej Ameryce, jak i poza jej granicami. I zestaw tych diagnoz politycznych jest dość szeroki – od populizmu jako wyraźnie zaznaczonej cechy trumpizmu, kultu chrześcijańskiego trumpizmu, który ma skłonność do autorytaryzmu, a nawet faszyzmu, – aż po takie określenia jak plutokracja, autokracja, kończąc na wskazaniach na możliwą współpracę Trumpa z KGB-FSB, która rzekomo zaczęła się jeszcze w czasach radzieckich. Ale są też pewne korzenie ideologiczne, które prowadzą do oligarchokracji – wielkiego biznesu, z którym bezpośrednio związany jest Donald Trump i który, właściwie, wprowadził go po raz drugi na najwyższe stanowisko do Gabinetu Owalnego. Jak twierdzą obserwatorzy, pewnym ideologicznym podłożem dla tej trumpistowskiej puli biznesowej może służyć taka rozpowszechniona w tych kręgach ideologema, że rzekomo istniejące mechanizmy państwowe, w szczególności prawo i kontrola społeczna nad działaniami władzy i wielkiego biznesu oraz ogólnie istniejący system wartości cywilizowanego świata, który ukształtował się po II wojnie światowej, w tym prawa człowieka, prawo międzynarodowe i system bezpieczeństwa międzynarodowego, rzekomo już nie odpowiadają zapotrzebowaniom najbardziej produktywnych sił społeczeństwa, ponieważ hamują dalszy rozwój postępu naukowo-technicznego. Dlatego, zdaniem ideologów trumpizmu, muszą zostać zmienione na korzyść tych, którzy zajmują się rozwojem zaawansowanych technologii i których korporacje są głównym źródłem zasilania budżetów państwowych, a co za tym idzie – źródłem dóbr społecznych i socjalnych. Zatem na wzór korporacji, zdaniem ideologów korporacyjnej oligarchii, mają być budowane także relacje w państwie, a odpowiednio i na świecie – jest szef korporacji, a wszyscy inni mają jedynie wykonywać jego polecenia. Ktoś zapewne dostrzeże w tym wyraźną oznakę faszyzmu lub nazizmu, a według najnowszej terminologii – raszyzmu. I będzie miał rację, bo w rzeczywistości tak właśnie jest. I jeśli taki autorytarny model trumpiści zamierzają dopiero wprowadzić w najzamożniejszym i najbardziej wpływowym kraju świata, który jeszcze do niedawna uważany był za ostoję światowej demokracji, to w szeregu krajów, które przyjęło się już nazywać osią światowego zła, ten autorytaryzm jest fundamentalną podstawą, na której trzymają się całkiem realne reżimy autorytarne i na której zbudowany jest także dyktatorski reżim dawnego przyjaciela Donalda Trumpa – raszystowskiego dyktatora i zbrodniarza wojennego Władimira Putina, który uznał, że już czas rozszerzać swoją dyktaturę na sąsiednią Ukrainę i inne kraje europejskie. Jednak już od ponad dziesięciu lat, odkąd raszystowski dyktatorski reżim Putina próbuje podbić niepokorną Ukrainę, ruszyć dalej nie może. Oto dlaczego jego wierny kumpel „pomarańczowy Donny” rzuca mu od czasu do czasu koła ratunkowe, to w postaci wstrzymania na pół roku dostaw dla walczącej Ukrainy krytycznie ważnego uzbrojenia (2024 r.), to wstrzymując dostawy takiego uzbrojenia i wymianę niezwykle ważnych informacji wywiadowczych (2025 r.). I bezpośrednim skutkiem takich sprzecznych działań polityków rzekomo sojuszniczego państwa stała się istotna zmiana sytuacji na polu bitwy, wyraźnie nie na korzyść Ukrainy. W kontekście powyższego warto również zaznaczyć, że tak zwane „pokojowe” inicjatywy Donalda Trumpa dotyczące zakończenia działań wojennych i rozpoczęcia pokojowych negocjacji z nieukaranym agresorem na z góry narzuconych Ukrainie warunkach są jeszcze jednym kołem ratunkowym dla dyktatora. Przecież zgodnie z wstępnymi warunkami tych negocjacji strona ukraińska ma, w szczególności, zgodzić się na tymczasową kontrolę agresora nad zajętymi ukraińskimi terytoriami, co nie naświetla siły, wyczynu i męstwa naszych obrońców. Podczas wojny zginęło nie tylko ukraińskich, ale i 7 zagranicznych dziennikarzy, którzy opowiadali światu o wydarzeniach na Ukrainie. Systematyczne zbrodnie przeciwko dziennikarzom i mediom, popełnione przez Rosję, stanowią poważne zagrożenie dla wolności słowa i bezpieczeństwa informacyjnego, podważają wartości demokratyczne i prawa człowieka. Musimy pamiętać o ukraińskich artystach i dziennikarzach zabitych przez Rosję, ponieważ: - zachowanie pamięci o poległych – to kontynuacja ich dzieła; - musimy przekazać pamięć o nich potomnym, aby znali cenę i siłę wolności, demokracji i kultury; - walka o wolność i wartości demokratyczne jednoczy Ukraińców różnych pokoleń; - ich dzieła artystyczne i materiały dziennikarskie – to skarby, które inspirują nowe pokolenia artystów i dziennikarzy; - pamiętając o poległych, wzmacniamy swój opór i przybliżamy zwycięstwo.
Według informacji MKiMP
Tłumaczenie maszynowe
Wojna odebrała życie 183 ukraińskim artystom i 100 pracownikom mediów. Te dane mówią nie tylko o skali strat, ale są także przypomnieniem tragicznych kart naszej historii. Podobnie jak w latach 20. – na początku lat 30. XX wieku reżim stalinowski zniszczył pokolenie ukraińskich artystów, tak i dziś Rosja celowo niszczy kulturalną elitę Ukrainy. Pokolenie literacko-artystyczne, znane jako „Rozstrzelane Odrodzenie”, podarowało światu arcydzieła literatury, malarstwa, muzyki i teatru. Ci artyści byli dumą naszego narodu. Dziś znów tracimy nie tylko utalentowanych Ukraińców, lecz cząstkę naszej duszy, ponieważ każdy nasz artysta to niepowtarzalna osobowość, która wzbogacała ukraińską kulturę. Dziennikarze, którzy obecnie pracują w Ukrainie, tworzą ważne wiadomości, śledztwa i reportaże w warunkach podwyższonego ryzyka. Dokumentują wydarzenia wojny, aby dostarczyć Ukrainie i światu wiarygodnych informacji o tym, co się dzieje. Pracownicy mediów 24 godziny na dobę zbierają niezbite dowody zbrodni okupantów oraz ви-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kozackiej doby: z historii ziemi donieckiej”, a także artykuły Anatolija Szewczenki i Dmytra Nosowa. Organicznie uzupełniły zawartość badawczą poezje Olhy Horwat, członka NSPU Jurija Docenki ze zbioru “Zimowe gołębie”, dziennikarza i wolontariusza Serhija Horbatenki ze świeżo wydanego zbioru “Hipostazy ostnicy”. Na wydarzeniu prezentowana była również książka “Cegielnie guberni charkowskiej” przez współautora wydania Wiktora Iwanowa z Kramatorska. Na zakończenie Wałerij Romańko, być może nie bez patosu, ale stosownie, jak na sytuację w mieście, które jest pod ciągłym ostrzałem, zaznaczył: “My, krajoznawcy Doniecczyzny, kontynuujemy swoją misję, o której swego czasu powiedział nasz ziomek Ołeksa Tychyj: “Ja – po to, aby moi ziomkowie-donbasowcy dawali nie tylko węgiel, stal, maszyny, pszenicę… Po to, aby moja Doniecczyzna dawała... i ukraińskich specjalistów-patriotów, ukraińskich poetów i pisarzy, kompozytorów i aktorów”.
Tłumaczenie maszynowe
W. Romańko, W. Skrypnyk, H. Płotniczenko, M. Zełenyj oraz inni krajoznawcy przedstawili materiały przygotowane na podstawie lokalnych źródeł, co jest zrozumiałe: wielka Ojczyzna zaczyna się od rodzinnego kraju. Mówił o tym w swoim wystąpieniu badacz „Proświty” z Kramatorska, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Ołeh Maksymenko. Swój szkic w wydaniu poświęcił rozwikłaniu tajemnic dynastii Szyłdowskich ze Słowiańszczyzny. Równie porywające są badania Te- I dorzuciliby do ognia „Kobziarza” Tarasa, Telihę, Olżycza i Kosacza Jurka, I „Dziewczynkę z misiem” Petrowa, „Chołodnyj Jar” Horlisa-Horskiego I „Ost” Ułasa Samczuka, Tamże „Mazepę” Bohdana Łepkiego I wreszcie „Testament” Humeniuka Borysa, Jako ostatni utwór literatury ukraińskiej, Który Humeniuk mi podarował Do wcielenia na scenie i przepadł… Oto byłaby watra, gdzie i ja, Na stosie, na książkach swoich płonąłbym, Jak Galileusz… Tfu-tfu, obłudna maro, Jak sen straszny, leć od mnie precz! Ja jeszcze nie pojąłem wszystkich foliantów. Choćby „Ogród boskich pieśni”… Bo, jak Skoworodę ty doczytasz, Od razu można zaczynać od początku, Taki tam sens bezkresny. A Konyski, czyja „Historia” – To przepaść dla mnie, Wędrówka w nieznane, Franko, Lisem Mykyto, którym naprawdę jest… W nich sacrum nasze i nasze życie! Od tego właśnie, że te tomy, Które są źródłem naszej Woli, Z tego, co ja dowiedziałem się od nich, Z Biblii Iwana Ohijenki, Ja twierdzę: nie zwycięży nas Moskiewski kat, który spalił Baturyn, Bo my odtąd urośliśmy. Teraz My nie wybaczymy mu Irpienia i Buczy, Ołeniwki, Moszczuna i „Ochmatdytu”, Ukradzionych dzieci, gimnastyczki młodej, Która tańczy taniec na jednej Nodze, a druga jest protezą. Nie wybaczę! I żadnej książki z moich półek Ja nie oddam kacapom na pastwę, Ordyńskim barbarzyńcom, Którzy dzieci gwałcą, A naszych pojmanych chłopców W potylicę strzelają, stara szkoła NKWD, niech szlag… Mnie nie dziwi, a tylko brzydzi, tiany Łysak o patriarsze muzealnictwa Doniecczyzny Ołeksiju Duchinie oraz o kozackiej przeszłości wsi Prelesne; Wołodymyra Kaczura – Drużkiwka kozacka; Ołeksija Romańki – o społecznym muzeum historii wsi Ołeksandro-Kałynowe „Dowkilla”; Mykoły Browka – o żetonach kopalnianych na przykładzie przedsiębiorstw wydobywczych węgla w mieście Śnieżne; Łeonida Szpylowego i Serhija Hajduka o historii powstania osiedla Dońśke w rejonie wołnowaskim. Bez wątpienia zainteresują czytelników artykuły kandydatów nauk filologicznych Łarysy Łysak dotycząca sytuacji językowej na Doniecczyźnie oraz Wałerija Syrotenki o badaniach filologicznych Ołeksy Tychoho. O jeszcze jednym niezłomnym bojowniku o Ukrainę – obrońcy praw człowieka Danyle Szumuku – artykuł niezapomnianego krajoznawcy, członka NSPU Petra Hajworonśkoho z Pokrowska. Uzupełniają różnorodny obraz wydania artykuły Wiktora Mandryki, Wałentyny Sołowar, Pawła Bełyćkoho, Wiktora Iwanowa, Mychajła Milana, Ihora Za tułła, Mychajła Pasicznyka. W rozdziale „Z archiwum” zachowały swoją aktualność badania byłego radzieckiego więźnia politycznego, niezapomnianego Petra Ławriwa pod tytułem „Od siwej starożytności do Do wymiotów nudzi, Jak ten pułkownik KGB marny, Który naprawdę jest odbiciem diabła W kałuży krwi, on kładzie znak Chrystusowy na swoją czaszkę łysą. Współplemieńcy niech przeklną go, Bo my już dziesięć lat, jak przeklęliśmy. Co my? Kiedy historyk Karamzin, Panegirysta moskiewski, nawet ten, Jeśli wczytać się, nieświadomie wyjawia Ordyńskie zbrodnie krwawych kancelarii W tradycjach Iwana Kałyty. Więc nam czytać i nie przeczytać Swojej historii Rusi, choćby Arkasa, Hruszewśkoho, Wełyczka, Płochija, Iwana Kryp’jakewycza wreszcie… Wszystko to ja do dzisiaj nie zdołałem I męczę się tym, że już nie zdążę, Bo trafi przeklęty ruski „iskander” W moją bibliotekę. Zachowaj, Mój Boże, moje książki i mnie, I Ukrainę-mateczkę, co wykarmiła Swoimi piersiami tych sławnych autorów Książek, cerkwi, mostów i modlitw. Ja pragnę też zostawić swoje Wersy niezdarne na przyszłość, Do przeczytania tym moim potomkom, Którzy nie będą rozumieć, co to jest Za diabeł taki – „moskwa”. Niech będzie tak! Amen, jak mówi w cerkwi proboszcz. Więc, jak będzie trzeba, ja wezmę Siekierę w komórce i zabiję Kacapa każdego, kto zechce przekroczyć Progi mojego domu i zagrabić Mój raj płyt, kwiatów i książek. I niech wtedy Pan Bóg mi wybaczy Kacapa zabójstwo. Niech broni nas Jerzy Zwycięzca, Bo on też na węża Podniósł swoją włócznię i wrogą krew przelał. I, Jerzego naśladując czyn, Ja pragnę do końca, do grobowej deski Zabijać moskali. I niech mnie Za to Pańska wola nie ominie. Wołodymyr PETRANIUK 1.03.2025 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej nadal odnotowuje uszkodzenia zabytków dziedzictwa kulturowego oraz obiektów infrastruktury kulturalnej na Ukrainie w wyniku pełnowymiarowej rosyjskiej agresji. Według informacji przekazanych przez obwodowe oraz kijowską miejską wojskowe administracje, łączna liczba uszkodzonych zabytków dziedzictwa kulturowego na Ukrainie wynosi 1390 obiektów. Z nich o znaczeniu narodowym – 136, o znaczeniu lokalnym – 1164, a właśnie wykrytych – 90.
Uszkodzenia dotknęły zabytków kultury w 18 obwodach oraz w Kijowie, w tym: w obwodzie charkowskim – 325, chersońskim – 269, donieckim – 164, odeskim – 158, kijowskim oraz w m. Kijowie – 98, czernihowskim – 65, zaporoskim – 63, lwowskim – 60, dniepropetrowskim – 49, mikołajowskim – 47, sumskim – 33, ługańskim – 32, chmielnickim – 10, połtawskim – 6, winnickim i żytomierskim – po 4, kirowohradzkim – 2, czerkaskim – 1.
Jednocześnie szkody poniosło 2205 obiektów infrastruktury kulturalnej. Spośród nich 409 – zniszczono (18,7%). Największe straty i szkody infrastruktura kulturalna poniosła w obwodach: donieckim, charkowskim, chersońskim, kijowskim, mikołajowskim, zaporoskim i sumskim.
Najliczniejszą grupą obiektów infrastruktury kulturalnej, które doznały uszkodzeń lub zniszczeń, są placówki klubowe (48,3% ogólnej liczby placówek kultury, które doznały uszkodzeń). Ogółem ucierpiały: placówki klubowe – 1064; biblioteki – 790; placówki edukacji artystycznej – 168; muzea i galerie – 121; teatry, kina i filharmonie – 41; rezerwaty – 8; parki, ogrody zoologiczne – 9; cyrki – 4.
Zniszczenia dotknęły placówki klubowe, biblioteki, muzea, teatry na terenie 303 gmin terytorialnych (20,6% wszystkich gmin terytorialnych na Ukrainie) w obwodach: winnickim (3,2% gmin), dniepropetrowskim (22%), donieckim (87%), żytomierskim (17%), zakarpackim (2%), zaporoskim (40,3%), kirowohradzkim (4%), kijowskim (28,6%), ługańskim (46,2%), lwowskim (5,5%), mikołajowskim (44,2%), odeskim (10%), połtawskim (4%), sumskim (64,7%), charkowskim (59%), chersońskim (43%), chmielnickim (17%), czerkaskim (6,1%), czernihowskim (51%) oraz w m. Kijowie.
Niemal całe terytorium obwodu ługańskiego oraz znaczne części terytoriów obwodów zaporoskiego, donieckiego i chersońskiego nadal znajdują się pod czasową okupacją. Uniemożliwia to obliczenie dokładnej liczby uszkodzonych zabytków dziedzictwa kulturowego, które ucierpiały w trakcie działań bojowych i okupacji. Według informacji MKSK
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Zoc, honorowy krajoznawca Ukrainy. W dniach ostatnich w Słowiańsku odbyła się prezentacja kolejnego numeru Historyczno-Krajoznawczego Almanachu Donieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy „Doniecczyzna: przeszłość i teraźniejszość”. W wydarzeniu wzięli udział krajoznawcy ze Słowiańska, Kramatorska, Drużkiwki i Barwinkowego. Wśród muzealników byli przedstawiciele muzeów krajoznawczych z Barwinkowego i Słowiańska. Według słów przewodniczącego organizacji obwodowej NZKU, redaktora naczelnego almanachu Wałerija Romanki, trzeci numer wydawnictwa jest nasycony, bogaty w różnorodne, różnotematyczne materiały. – Autorami jego zostali głównie członkowie NZKU, którzy przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę mieszkali na Doniecczyźnie, a teraz większość z nich posiada status Wewnętrznie Przemieszczonych Osób (WPO). Pomimo tego, że od kilku lat autorzy tegorocznego numeru almanachu są oderwani od rodzinnych stron, wciąż myślami i czynami są na ojczystej ziemi. Ten ich nastrój przekazał wiele lat temu nasz znany krajan Wołodymyr Sosiura: „Gdziekolwiek bym nie był, a wciąż myślami / lecę w Doniecczyznę swoją”, – zaznaczył pan Romanko. Obecnie z dwudziestu pięciu autorów przedstawionych w wydaniu tylko siedmioro mieszka w swoich domach i niektórzy z nich dołączyli do wydarzenia. Jest to, między innymi, nestor krajoznawców Doniecczyzny, dziennikarz i pisarz Wiktor Petrowycz Skrypnyk. W almanachu jeden z jego szkiców dotyczy obecnego na spotkaniu krajana i kolegi Hennadija Płotniczenki, którego nazywają kronikarzem piłki nożnej Słowiańska. Sportowa sława zranionego wojną miasta jest oczywiście w przeszłości, ale ważne jest, aby wiedzieć, że piłkarze „Słowchliba” do 2014 roku wygrywali mistrzostwa obwodu tyle samo razy, co „Szachtar” – mistrzostwa Ukrainy. Jednak tym razem pan Płotniczenko napisał nie o futbolu, a o znanej w mieście ukraińskiej poetce Tetianie Czałej. Ogólnie większość autorów almanachu. Borysowi Humeniukowi. „Słyszysz, bracie mój, towarzyszu mój, odlatują szarym sznurem żurawie w wyraj”. Bohdan Łepkyj. Śpieszę się przeczytać książki z mojej domowej biblioteki, ponieważ sercem czuję, że może być tak: następny ostrzał moskiewskimi rakietami trafi w moją bibliotekę i wszystko spali, wszystkie książki, które przez pół wieku zebrałem, i jest wiele z nich, których jeszcze nie przeczytałem… I w czasie ataku na mój Kijów „szahedami”, a gorzej, kiedy to „Iskandery”, surowy głos obwieszcza z telefonu, żeby prędzej do schronu się chować. Ja wtedy, a to bywa zawsze w nocy, patrzę na półki z książkami i myślę: żal będzie, jak spłonie zbiór utworów Łesi Ukrainki. Kupiłem go dwadzieścia lat temu w antykwariacie na Szulawce. Ale mówiła Łesia: „Nie martw się, oj nie martw się o ciało, jak spłonie, to lekki popiół wróci w ziemię, wtedy początkiem stanie się twój koniec”. Ale to myśl wieczności, ona dla Łesi jest aktualna, nie dla mnie. Ja jeszcze fizycznie tu, na tej ziemi, i żal mi książek biblioteki mojej domowej… Na przykład, oto Bandera Stepan Andrijowycz, jego znany zbiór o tym, że z Moskalami nie ma mowy dla Ukraińców wspólnej. Dlatego, gdyby kacapy zajęli nas, oni by mnie z Banderą razem spalili z miotacza ognia prosto tutaj.
Tłumaczenie maszynowe
Daria BIŁOKOBYLŚKA, dział ds. kontaktów społecznych im. Wołodymyra Mukana INDF KNU im. T. Szewczenki Zdjęcie Tetiany WASYLYK Już niedługo Instytut Naukowo-Dydaktyczny Filologii (INDF), jak i wszystkie jednostki strukturalne Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, otworzą drzwi dla kandydatów, którzy będą wybierać ścieżkę zawodową na najbliższe cztery lub dwa lata. Choć kampania rekrutacyjna nabierze tempa latem, INDF już dziś orientuje młodzież na różnorodność zawodów, które można opanować w filologicznym ośrodku uniwersytetu Szewczenki. 19 marca 2025 roku INDF witał na swoim wydarzeniu proorientacyjnym uczniów klas 10 i 11 liceum nr 243 m. Kijowa. Uczniowie na czele z dyrektorką szkoły Liną Ołeksandriwną Matwiejewą oraz nauczycielami zapoznawali się z zespołem INDF w auli, w której, będąc raz i ładując się akademickim duchem, już nie możesz nie studiować filologii. Spotkanie z wykładowcami i kierownikami katedr ukrainistycznych zainicjował absolwent INDF, obecnie nauczyciel języka ukraińskiego i literatury, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody literackiej imienia Olesia Honczara Wadym Zakorko. “Dziś w tej sali połączyły się dwa najważniejsze dla mnie światy – mówi Wadym. – Z jednej strony, jakbym wrócił do domu, bo żółty korpus to miejsce, gdzie dorastałem jako filolog, pedagog i osobowość, z drugiej strony – moi drodzy uczniowie. Jako nauczyciel w tym roku mam pierwszy rocznik absolwentów, dlatego szczerze pragnę wszystkiego najlepszego dla swoich wychowanków. A najlepszą bazę filologiczną, moim zdaniem, dają w INDF”. Otwierając spotkanie profilowe, zastępca dyrektora Swiatosław Szeweł podziękował Wadymowi Zakorce za ciepłe słowa o INDF i przedstawił kierowników oraz przedstawicieli katedr ukrainistyki. Byli to: zastępczyni dyrektora Ołena Romanenko, profesorka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej; kierownik katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Serhij Riznyk oraz docentka Oksana Zubań; docent katedry stylistyki i komunikacji językowej Dmytro Syzonow; kierowniczka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Oksana Slipuszko oraz pisarz Lubko Deresz, który obecnie zdobywa stopień doktora filozofii w INDF. Aktyw studencki reprezentowała studentka czwartego roku Ewa Jakowenko. “Prezentując programy edukacyjne – zwróciła się Oksana Slipuszko do uczniów – zaznaczę, że ukrainistyka jest zawsze na czasie dla nas i dla świata. To zawsze profesjonalne. Bo po studiach staniecie się specjalistami zarówno z ukrainistyki, jak i języka obcego! A to czyni was bardziej konkurencyjnymi od innych”. Wezwała również do subskrybowania profilowych stron INDF w mediach społecznościowych, szukania materiałów pod hasztagami. Na potwierdzenie swoich słów dotyczących wspierania wyjątkowości każdego studenta, pani Oksana zaprosiła do głosu Lubka Deresza. “Moi rodzice zawsze podkreślali, że musi być praktyczny zawód, który “będzie cię karmił” – zaczął Lubko. – Filologia to znajomość języków, to rozumienie języków, to dokładnie to, co może karmić. Tym bardziej w czasach sztucznej inteligencji, gdzie wszystko obraca się wokół tematu języków. Nauki humanistyczne w społeczeństwie europejskim w znacznej mierze pomagały interpretować Biblię, a zatem prawdę! Teraz, być może, nie jesteśmy aż tak bibliocentryczni czy chrystocentryczni, ale rozumienie prawdy i tego, jak skonstruowany jest człowiek, daje możliwość ochrony siebie. Kiedy wiesz to – wiesz, jak zarządzać świadomością. Na przykład, przekonać pół kraju, że Rosja to bardzo “dobry sąsiad”, który “po prostu” chce postawić swojego zarządcę w naszym kraju i zarządzać nami. Rozumiemy również, po co istnieje kultura, w jaki sposób kultura wspiera w człowieku tę tożsamość – mamy możliwość tworzenia struktur obronnych w płaszczyźnie kultury. Dopóki nie zaczęła się wojna – kontynuuje Lubko Deresz – nie rozumieliśmy wartości “ludzkiego”: wartości medyków, ratowników, energetyków itd. Dlatego w najbliższym czasie warto zrozumieć wartość właśnie filologii, wartość humanistów, ludzi, którzy pracują z literaturą, ze słowem, z kulturą, bo to ma bezpośredni związek z naszym bezpieczeństwem! A zatem z naszą przyszłością”. Dalej głos zabrała zastępczyni dyrektora, profesorka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej, gwarant programu edukacyjnego “Język i literatura ukraińska oraz język zachodnioeuropejski” Ołena Romanenko. “Wybierać filologię w czasach, gdy wokół zwyciężają technokraci, gdy mowa o całkowitej cyfryzacji tego świata, może wydawać się komuś niepokojące i niewłaściwe. Jednak, kiedy analizujemy prognozy, na przykład Światowego Forum Ekonomicznego w Davos, które podają co roku na najbliższe 5-10 lat, to możemy widzieć, że takie pozycje jak krytyczne myślenie, niezbędne dla współczesnego rynku pracy, takie pozycje jak umiejętność pracy z tekstami, z dużymi zbiorami danych – nigdy nie znikają z pierwszej dziesiątki! To jest to, co będzie potrzebne w stu procentach. Język obcy również nie wydaje się “wyjątkowością” we współczesnym świecie. To jakby jakiś obowiązkowy komponent, który musisz znać. Jednak, jeśli mówić o głębszych sprawach światopoglądowych, to my z wami musimy rozumieć jedną bardzo ważną rzecz: SI, która już nauczyła się pracować z systemami językowymi – tworzyć teksty i odpowiadać na pytania, teraz uczy się pracować ze znaczeniami. Kilka dni temu Semen Altman ogłosił, że SI zdołała napisać przyzwoite opowiadanie na ściśle określony temat. I w tym opowiadaniu były i metafory, i struktura, i wniosek, i niepokojący początek, i tak samo poruszający finał. Tutaj pojawia się pytanie: “Dobrze, a jak będziemy żyć w świecie, gdzie wszystko, nawet przestrzeń artystyczna, tworzy maszyna?” Jak nie dziwnie, odpowiedź na to pytanie filozofowie już znaleźli. Pozostaje żywa rozmowa i dialog, które są zapewniane w audytorium studenckim, na uniwersytecie jako wspólnocie i w programach związanych z wiedzą humanistyczną, które oferuje nasz instytut! Czego te programy uczą? Uczą czytać teksty. To też bardzo ważna umiejętność – nie po prostu czytać, a widzieć, jak ten tekst jest stworzony, jaka idea jest w tym tekście, widzieć, jakie rozumowania są w nim promowane. Programy humanistyczne uczą komunikacji i porozumiewania się, ważnych w tym świecie. Bo gdziekolwiek byście nie przyszli, do marketingu czy do biznesu reklamowego, wszędzie będziecie musieli tworzyć idee i promować je, przekształcać w tekst. Idee biorą się ze słowa artystycznego, literatury i filozofii. Program jest unikalny tym, że sformułowanie, które zawiera – “język zachodnioeuropejski” – przewiduje dla studentów cztery języki do wyboru: angielski, francuski, niemiecki lub hiszpański. Możecie wybrać i przez 4 lata uczyć się go. Będziecie również pogłębienie uczyć się współczesnego języka ukraińskiego, a także historii ukraińskiego języka literackiego i literatury, dialektologii. To pozwoli prześledzić, jak idee, które uformowały się w dawnej literaturze: idee czasu, płynności, przestrzeni, złotej miary – zachowały się u Ukraińców w tekstach napisanych w XXI wieku. Jak to, co sformułowane przez Hryhorija Skoworodę, u nas może odnaleźć się w tekstach Serhija Żadana, Jurija Andruchowycza czy Maksa Kidruka. A to naprawdę tak działa. Wyjątkowość programu wiąże się jeszcze z tym, że daje możli-
Nauczyciel języka ukraińskiego i literatury Wadym Zakorko wraz z kolegami wieści bardzo szeroki wybór” – podsumowuje Ołena Romanenko. W Instytucie Filologii można specjalizować się w badaniach oraz w opanowywaniu dyscyplin, którymi zajmują się trzy katedry. Katedra stylistyki i komunikacji językowej rozwija kierunek mediastylistyka, związany z pracą w środkach masowego przekazu. Katedra języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej rozwija kierunki: fonetyka eksperymentalna, modelowanie tekstu na różnych poziomach językowych. Ocena ekspertyzy lingwistycznej i określanie składowej emocjonalnej. Czyli określanie, czy tekst manipuluje naszymi emocjami. Katedra literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej „mówi” o tekście artystycznym: przekład tekstów z ukraińskiego na języki obce i co się przy tym dzieje. O kreatywnym pisaniu i literaturze ukraińskiej w kontekście świata. Studentka Jewa Jakowenko wystąpiła z prezentacją „Twórczość literacka: odtąd i na wieki”. „Pisarze to nie po prostu obrazek w podręczniku – mówi studentka – to ludzie, których znamy i w których znajdujemy pokrewną duszę. Języka uczą we wszystkich aspektach. I, wybaczcie, po kursie twórczości literackiej będziecie wszystkich poprawiać i wszystkich „dusić”, że „tak nie jest poprawnie!”, a „tak jest poprawnie!”. Nauczycie się, jak trzeba wymawiać słowa, na przykład nie „audytorija”, a „awdytorija”, i że są słowa, które zaczynają się na literę „y”. Jeśli chodzi o angielski, to do 4 roku będziecie mieli porządny poziom C1. Wykładowcy „studenta kochają i rozumieją”, cierpliwie wyjaśniają, pomagają, wspierają, są zainteresowani naszym sukcesem”. Jewa opowiedziała o swoim udziale w konkursach, międzynarodowej współpracy literackiej, studenckim projekcie internetowym „Pięć kłosów”. Kierownik katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Serhij Riznyk, występując, zaznaczył, że na Ukrainie niewielu jest uniwersytetów, które mają podobny do Instytutu Filologii skład profesorów i docentów. „U nas każdy z programów jest zapewniony potężnie, gdzie potrzeby edukacyjne studentów zaspokaja kilkuset naukowców. Dzięki zaangażowaniu do przygotowania przedstawicieli z rynku pracy mamy specjalistów-praktyków, którzy dają cenne praktyczne umiejętności naszym wychowankom. Nasza katedra przygotowuje specjalistów w kierunkach lingwistyki politycznej i biznesowej, którzy będą zapewniać działalność polityków czy biznesmenów w aspekcie językowym. Bo obecnie tacy specjaliści są poszukiwani. Więc zapraszamy chętnych do studiowania „Języka ukraińskiego i angielskiego: przekład i redagowanie”. W instytucie, oprócz programów edukacyjnych naszej katedry, jest różnorodność języków – 32, gdzie zajęcia prowadzone są z rodzimymi użytkownikami. Jak tylko Ukraina zostanie przyjęta do Unii Europejskiej, cała dokumentacja Unii Europejskiej będzie tłumaczona na język ukraiński, a dokumentacja ukraińskojęzyczna, która wychodzi z Ukrainy, będzie tłumaczona na wszystkie języki świata. I tutaj, jestem przekonany, będą pracować nasi absolwenci. Wyobraźcie sobie, jak bardzo aktualizuje się potrzeba tłumaczy! Więc nie traćcie czasu i idźcie do nas studiować języki i literatury”. Następnie zaprezentowała kolejny program edukacyjny katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Oksana Zuban, gwarant programu „Lingwistyka stosowana i język angielski”. Pani Oksana zauważyła, że produkty lingwistyczne analizy czy generowania tekstu to zadania informatyków i lingwistów. „Nasza Od lewej do prawej: dyrektorka liceum nr 243 m. Kijowa Lina Matwiejewa, kierowniczka katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Oksana Spipuszko, kierownik katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Serhij Riznyk, szefowa muzeum-pokoju Olesia Honczara Darija Biłokobyłśka
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
program właśnie ten, który zapewnia miejsce naszym absolwentom w stratum technokracji wśród wysoko wykwalifikowanych specjalistów inżynierskich. Lingwistyka komputerowa – synteza lingwistyki, matematyki (cybernetyki) i technologii informacyjnych. Nasz wieloletni kierownik katedry, nauczyciel Illja Kornijowycz Kuczerenko, sformułował koncepcję lingwistyki jako nauki ścisłej. Istnieje także taka koncepcja, zgodnie z którą lingwistyka nie należy do nauk humanistycznych, lecz do logiczno-matematycznych. Dzieje się tak dlatego, że w tej koncepcji lingwistykę rozpatruje się jako system znakowy, który podlega analizie środkami matematycznymi. Odpowiednio, postawiliśmy sobie za cel wykształcenie filologa, którego dzisiaj według europejskiego klasyfikatora zawodów określa się jako lingwista-inżynier. Czyli osobę, która dogłębnie zna język na poziomie modelowania, zna matematykę i programowanie. Wszystkich, którzy dobrze znają matematykę, język obcy i ukraiński, zapraszam do nas. A być może za 4 lata będziemy korzystać z waszej aplikacji językowej w gadżecie”. Katedra stylistyki i komunikacji językowej rozwija innowacyjne dziedziny – medialingwistykę, lingwistyczną imidżelogię, jurylingwistykę, pijarlingwistykę i inne. Tak więc w ramach specjalizacji „Medialingwistyka” na programie „Język i literatura ukraińska oraz język zachodnioeuropejski” wykładane są dyscypliny, które pomagają analizować język mediów, jego zmienność i ciągłe aktualizacje, dynamikę gatunkową, cechy językowe w różnych sferach medialnych – reklamie, mediach społecznościowych, pijarze i innych. Dmytro Syzonow, prezentując specjalizację katedry, w swoim wystąpieniu położył nacisk na studentocentryzm. „Raz w miesiącu odbywają się posiedzenia kółka medialingwistycznego, podczas którego studenci skriningują ukraińskie media pod kątem aktualizacji zasobu językowego. Rezultatem tego procesu są coroczne wydania słowników „Nowe słowa i frazeologizmy w ukraińskich mass-mediach” (od 2017). Współautorami wydania są studenci programu edukacyjnego, a redaktorem naukowym członkini-korespondentka NANU, kierownik katedry L. I. Szewczenko. A od 2025 roku – kontynuuje pan Dmytro – absolwenci będą mogli kontynuować naukę na magisterskim programie edukacyjnym „Jurylingwistyka i tłumaczenie” – pierwszym w Ukrainie programie edukacyjnym, który łączy lingwistykę, prawo i tłumaczenie pisemne w celu przygotowania specjalistów posiadających kompetencje filologiczne w pracy z tekstami komunikacji prawniczej, prowadzenia fachowej analityki i tłumaczenia w działalności jurylingwistycznej”. Po uważnym wysłuchaniu prezenterów głos zabrali uczniowie liceum. Oleksandra Mesenko: „Moja mama studiowała w Instytucie Filologii, jeszcze kiedy nie
Zastępczyni dyrektora Instytutu Filologicznego Olena Romanenko oraz pisarz Lubko Dereš było zewnętrznego niezależnego oceniania. Ja urodziłam się, kiedy ona już kończyła uniwersytet. Gdy miałam półtora roku, biegałam po auli między rzędami, podczas gdy ona broniła pracy. Dlatego czuję, jakby ten instytut był mi już bliski i chcę tu wrócić. Uważam, że jest on najbardziej perspektywiczny w Kijowie. Mama została nauczycielką języka angielskiego i dzisiaj była tutaj. Ja uczyłabym się języka hiszpańskiego. Podoba mi się kultura Hiszpanii, bardzo interesująca. Właściwie,
kiedy zgłębiałam kwestię, by się tu dostać, miałam pewne uprzedzenia do instytutu, że wszystko tu jest „surowe”, „straszne”, „ścisłe”, ale teraz rozumiem, że tak nie jest, i widzę, jak komfortowo tu studentom, i to naprawdę bardzo fajne!” Walerija Petriw: „Chciałabym, jeśli wybierać język obcy, uczyć się angielskiego, może to nie aż tak egzotyczne, ale uważam, że angielski da bardzo duże perspektywy, zwłaszcza na drodze do spełnienia mojego marzenia, by zostać aktorką dubbingu i lektorką. I, moim zdaniem, byłoby bardzo fajnie tłumaczyć filmy, a potem je dubbingować, więc takie perspektywy …” Danyło Szulha: „Do dziś chciałem iść na dziennikarza, ale po dzisiejszym spotkaniu myślę, że wstąpię właśnie na filologię, ponieważ również będę mógł być dziennikarzem, jeśli będę filologiem. Chciałem wstąpić na dziennikarstwo dlatego, że lubię pisać i właśnie opisywać czyjeś działania, czyjeś historie i życie. Od dzieciństwa mam swój wewnętrzny świat, który staram się teraz opisać w książce, którą piszę. I do zakończenia pierwszego roku chcę ją ukończyć”.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KOZYRSKI Mykoła TYMOCZKO Wasyl SZENDEROWSKI Zakończenie. Początek w nr 11 z 2025 r. Przykro i smutno, lecz musimy przyznać, że całkowite zmoskwiczenie leksyki naukowo-technicznej wraz z tworzeniem odrażających, niezdarnych i trudnych do wymówienia złożonych potworów trwa nadal, przy czym zalewa nawet poważne wydawnictwa akademickie. Poniżej podajemy kilka nowych ilustracji. Dalej wykaz zawiera błędne użycie słowa i poprawny odpowiednik, wyróżniony pogrubioną czcionką. Witka – gałąź, wnutrishnio – wnutri, wohnehasyłnyj – wohnehasnyj, wpajuwannia – wlutuwannia, wpławlennia – wtoplennia, wsmoktuwalna – wsusna, wual – serpanok, w’iazanyj – pletenyj, hazonasosnyj – hazosmokowyj, hazoprowidnyk – haziwnyk, hajka – nakrutka, szruba j mutra (bo hajka – ce reduktor!), halecznyk – riniak, hasytel – hasnyk, hwynt – ґwynt, hrynwickyj i hrinwickyj – ґrinwickyj, hiperkoło – hiperkruh, horysznyj – horyszewyj, hofrowanyj – bryżowanyj i płojenyj, hofruwaty – bryżuwaty, płojity, hromowidwid – hromostiah i hromozwid, hubka – wambak, husenycia – płazun, husenycznyj – płazunowyj, amba – hata, dwyhun – ruszyj, dwijnyk – dwoiak, derewnomasnyj – derewnomasowyj, diafrahma irisowa – zinyczna peretynka, dylilna – podilcza, dobywatysia – domahatisia, dostup – prystup, drejf – drift i samopływ, drobylnyj – drobarnyj, diujm – cal, diujmiwka – caliwka, duna – nadma, ekwator – riwnyk, jemnyj i jemkist – mistkyj i mistkist, żaluzi – luwer, żerst – blacha, żymok – zatyskacz, żorstkyj – twerdyj, cupkyj, sztywnyj, zahroza – nebezpeka, zadrajka – zacurok, zazor – liuz, hulianka, prozir, promiżok i proswit, zaklepka – niuta, zaklepochna – niutowa, załom – złam i zalim, zamsza – ircha, zanitnycia – zenitnycia, zapor – zapir i zamok, zasos – wsus, zatwor – zamok, zasłona, zatulka, zatemnennia – zatma, zatuhaiuczyj – hasnuczyj, zanyknyj, zhasnyj, słabnuczyj, zwarennia – spohriw(annia), zwilniuwaty – wywilniaty, zwiaznist – spiinist, zwiazuwalnyj – wiażuczyj, zdijsnimist – zdijsnennist, zjomka i zniattia – mapuwannia, switliuwannia, filmuwannia, zmijowyk – skruteneć i zmiiak, znakopostijnyj – znakostałyj, znykaiucze – znykomo, zołotnyk – suwak, zrywnyk i detonator – wysadnyk, zrostaiuczyj – wyschidnyj, zubyło – szrubeł, zczysłenna – zliczenna, zsztowhuwacz – zisztowhuwacz, imowirnist – jmowirnist, ion – jon, iskrohasylnyj – iskrohasnyj, kanat – kodoła i motuz, kanifol – kołofoniia, kardanowyj – kardaniw, karnyz – karunka i ґzyms, karton – tektura, kachel – kachli, kinowar – cynobra, kładilnyk – muliar, kejmo – tawro, knecht – knaha, kołosnyk – rusztyna, rusztawycia, kołczedan – iskrysz, konopatyty – szparuwaty, kopalnia – kopnia (priisk), koper – kapar, kopczennia – wudżennia, kostyl – bretnal, kotłowan – kopan, krejckopf – kowzanec, krywoszyp – korba, krywoszypnyj – korbowyj, kromka – kraj(ka), okrajok i pruh, krupnyj – welykyj, kuwałda – biiak i werszliaґ, kurok – zajczyk, kursyw – pysmiwka, kusaczky – kliszczi, -kutnyj – -kutnij, łatun – mosiaż, lebidka – katerynka, motowyło, lyst – arkusz, łobzyk – łobzak, liuk – liada, małka – szmyha, masło – oliia, mastywo i mastyło, masnyj – masowyj, machowyk – rozhonycz, maiatnyk – waha(d)ło, chytun, miczenyj – znaczenej, nahar – nahor, nastrojka – naład, neobchidnyj – konecznyj, neporusznyj – nerusznyj, nerżawiiucza – nerżawka, nestałyj – neustalenyj, nesucza zdatnist – trymkist, nesuczyj – nesnyj, nesiwnyj, trymnyj czy -nosij, nef – nawa, nomeronabyracz – cyfernyk, obwidnyj – obhoortnyj, obłast – dilianka, okruha i caryna, obmin – wimina, obszłah – wyłoha, ołowo – cyna, ombilicznyj – umbilicznyj, oprisniuwacz – wysołodnyk, oszwartowanyj – pryczalenyj, papir filtruwalnyj – bibuła i bibułnyk, papirnyk – paperowyk, parałel – riwnołeżnyk, parowoz – parotiah, patron – nabij, paialnyk – liut(iw)nyk i liutar, perehonnyj kub – lembyk, pereplitannia – paliturennia, perepusk – perepust, perestanowka – perestawa, perestroiuwanyj – pereladnuwanyj, piwtin – prytinok, sutin, napiwtin, pidwis – zawieszennia i poczipka, pidwisnyj – poczipnyj, pidjom – pidniatok, pidtrawlennia – pryszawlennia, płaner – shyriak, płoszczadka – majdanczyk, powzun(ok) i dwyżok – peresuwen, powzuczyj – powźkyj, pownotiłyj – sucilnyj, pohonna – podowżnia, podwoiuwalnyj – dwoiuczyj, podowyj – czerenewyj, poperecznyk – popereczyk, porszeń – tołok i cwyk, potomok – naszaczok, priwid – powidnia, pohin, tiahło, pryhotowlenyj – pryhotowanyj, pripij – liut(a), pryskorennia – pry/poszwydszennia, prytoka – dopływ i pry-riczok, prycil – wizyr, diopter, mirnyk, prozirnyk i cilnyk, proba – spyt(ok), probkozakuporiuwalnyj – zakorkowczyj, prowodka – prowidnia, prokat – walciwka, prokładka – pereliżka, prostij – perestij, protyiuzowyj – protykowznyj, protrawa – szczawa i baj-cia, proiawnyk – wyiawnyk, puzyr(czyk) – puchyr(ec), pustota – porożnecha, pustotilist – dupłynnist i porożnynnist, puczok – żmut, pasmo, snip, pucznist – wydiha, radiowymiriuwalna aparatura – radiomircza, radionausznyky – radiosłuchalczi, rastr – sitkowanka, rehulowanyj – reґulownyj, reduktor – hajka, rys – ryż, rysk i ryskania – nykania, riwen – szmyha, pozemnycia i waterpas, riwnobedrenyk – riwnoramennyk, roza hydr matem meteor – rozetka, rozwywnyj – rozwywnyj, rozkonopaczenyj – widszparowanyj, rozłom i rozłam – rozłam, rozmirnist – wymirnist (prostoru), rozplusnutyj i rozpluszczenyj – rozpleskanyj, roztrub – rozszyren, rozszczepliuwalnyj – rozszczepnyj, rołyk – waleć, rubylnyk – meczyk, ruszyj – ruszyło, sadochnyj – sad(żal)nyj, sadyłnyk – sadżalnyk, sałnyk – zaszczilnyk, sapfir – safir, swyneć – oływo, swynka – wyływanec, switylnyj – switnyj, switłopronyknyj – switłopronyknyj, sehnerowe i sehneriwske kołeso – seґneriw młynok, syfon – liwar, skorochodnyj – szwydkochidnyj, słaneć – łupak, sliuda – łosniak i łyszczak, spaiuwannia i spajka – zliutuwannia i zliut, spinor – spinor, splusnutist i spluszczenist – pleskatist, spuczenist i spuczuwaty – nadym i zdymaty, stameska – mazeł i dołitce, stanyna – stowba, stwoł – duło, żerło, liufa, ciw(k)a, stwor – prostec, stepin wilnosti – stupin, storony switu – toczky obriiu, stremianka – stupanka, strybok – skik, sublimaciia – wyzhin, supernapiwtin – nadprytinok, suryk – maniia, surma – surmyk, tałk – łoiak, termoeds – termoers, teterowskyj – teterewskyj, tyhel – brytwał, toreć – kymak, trawyłnyj – (za)szczawnyj, trambiwka – butyn, trap – schidnia, tropik – zworotnyk, tros – łynwa, tumannist – mriakowyna, turbina – wyrłycia, ukłon – pochyl i uchyl, upor – upora, urahan i burewij – hurykan, ustanowka – ustawa, uiawliuwanyj – podumanyj, fanera – dykta, fornir, szarka, filonka – tachlia, filtr – lutrunok i cidyło, filtruiuczyj – filtriwnyj, filtriwnyj – filtownyj, fon – tło, fotopidkładka – fotopidłożżia, chrustkyj – krychkyj, capfa – czip i utukoł,
cysterna – stanwa, cokół – cokół, czebyszewska – czebyszowska, wyraźny – wyraźny, świnia – wlewek, łożysko kulkowe – łożysko kulkowe, przegub – przegub, korbowód – korbowód, szyb – kopalnia, wciągnik zębaty – trybowy, czop – czop, parawan – zasłona, szerokozasięgowy – szerokorzędowy, krętlik, kręciołek, obręcz, żużel – żużel i szlaka, wygaszacz żużla – wygaszacz żużla, wąż – wąż, podkład – podkład, wręga – wręga, kokora, szpat – szpat i skaleniec, ostroga – ostroga, sworzeń – żerdź, sworzeń i szpień, sworzniowa – żerdziowa i sworzniowa, tynk – tynk, bocznik – bocznik, tłuczeń – gruz, żwir, skała i szuter, sonda – macek, spódnica – okap, jaspis – jaspis i jaspis. W warunkach krótko nakreślonych tym szkicem, ukraińska encyklopedystyka nie tylko zajmuje środkowe miejsce świadomego, konsekwentnego, fachowego oporu naturalnie wypracowanej przez tysiąclecia skarbca językowych osiągnięć narodu ukraińskiego wobec wysiłków zachłannych przybłędów, by nie tylko zatrzymać naturalny rozwój narodu i jego kultury, ale doszczętnie zniszczyć kraj wraz z narodem, ale ma również nieodwołalną potrzebę doprowadzenia do zwycięstwa prawdy nad złem, czyli zabezpieczenia swobodnego przebiegu twórczego rozwoju wszystkich dostępnych możliwości narodu. Wytrwała i konsekwentna praca ukraińskich encyklopedystów nad tworzeniem różnorodnych edukacyjnych, oświatowych i fachowych wydawnictw informacyjnych ma stać się niezawodną podstawą i twardym fundamentem dla aktywnych autorów zarówno wydawnictw wąsko-przedmiotowych, jak i utworów pisanych dla szerokiego ogółu, literatury dydaktycznej i dzieł literatury pięknej. Poważnym, zaszczytnym i szlachetnym zadaniem struktur państwowych, którym nie jest obojętny los narodu i państwa, jest wzięcie pod uwagę stanu ukraińskiej encyklopedystyki i jej decydującej roli w nadzwyczaj trudnych warunkach teraźniejszości oraz wyciągnięcie należytych wniosków, które naturalnie wynikają z jej istoty jako podłoża. Wspomnijmy tylko Jana: „Na początku było Słowo…”. Miejmy nadzieję na naturalne i nieodwołalne nastawienie Ukraińców na korzystny przebieg wydarzeń historycznych nie tylko na długie lata, ale i na bliskie czasy przyszłe. Z pewnością, jak to zawsze bywało, światowe zło obejdzie się smakiem i w tej ludożerczej, zbrodniczej intrydze. Prawda jest z nami. Ukraina zwycięży!
Tłumaczenie maszynowe
Anatol Ołeksandrowycz Pasicznyk, urodzony w 1966 roku, tarnopolanin, sierżant Sił Zbrojnych Ukrainy od września 2022 roku, na froncie zaporoskim od stycznia 2023 roku do chwili obecnej. Z wykształcenia pedagog, badacz flory, krajoznawca. Autor dwóch tomików poetyckich: „Poezja natchnienia” (Lwów, 2016), „W objęciach słów” (Tarnopol, 2018). Poezja to poszukiwanie nie tylko rymu, ale także ciekawej metafory i głębokiej treści w zwięzłej formie. A teraz wojna… uczucia wyostrzone do granic… życie podzielone na przed i po… i każde słowo ma posmak krwi… i cień śmierci… i zapach dymu… i siłę nadziei…
List z frontu Do ust twoich, miłości, tak daleko… I ja w snach zdołam tylko przyjść… Walki trwają ciężko i zaciekle… Mnie uratują twoje modlitwy…
Wojna między nami, jak ściana betonowa… Wojną starte dotyki twoje… I znowu noc niespokojna i bezsenna… Trwają krwawe i wyczerpujące walki…
Moja miłości, wybuchy między nami… Twój amulet nakrył mnie tarczą… O tobie marzę długimi nocami… W okopie grzeję się twoim ciepłem…
Szaleje wróg, strzały rozbrzmiewają… I śmierć czyha na każdego z nas…. Usta „kocham” czule wypowiadają… Ukochana w sercu teraz i zawsze….
Moja miłości, setki dni między nami… Lecz żaden dzień bez ciebie nie minął… Kontynuuję kochać do szaleństwa… I naszą będę bronić miłość… 16-17.02.2025, m. Hulajpole, front zaporoski
*** Dzień-noc – odwieczna krętanina, i czas płynie, jak rzeka narowista. Życie wydarzeniami nasycone do cna, i uczucia niepowstrzymane, niczym ulewa.
Miłość, wspomnienia i utracone nadzieje, pocałunek śmierci i słodki ból… Nas wypróbowują ziemskie żywioły, i pokusy wołają zewsząd.
Zdziwia świat i wabi w nieznane, nie uśmierzyć nam swoich pragnień, ja wiem, poranek słoneczny nadejdzie, i znowu wieczór przyjdzie bez wahania. 07.02.2025, m. Hulajpole
*** Wojna zostawia blizny na zawsze… …nas wspomnienia trzymają w niewoli… …i spokojnych snów teraz już nie znaleźć… …i od czasu do czasu ból ściska skronie….
Ruiny miast przerażone milczą… …i śmierć wszędzie zostawiła piętna… …i towarzysze broni w mogiłach śpią… …i strach pojawia się znikąd…..
Ziemia w lejach od głębokich ran… …a krwawi w moim sercu…
…modlitwę wyszepcze kapelan… …lecz czy będzie moja dusza bezpieczna?..
Wojną nas nie skłonią na kolana… …i maków kwiat nie wypali ogień… …moja ziemia była i będzie wolna… …i miecz nie wypadnie z moich dłoni…
O świcie, kiedy milczą armaty… …kiedy w ciszy słychać serca stuk… …z mgły cicho idzie do mnie matka… …i ja dotykam matczynych rąk…
04-05.02.2025, m. Hulajpole
*** Nie śpią stepy, w niepokój owinięte, drażniąco słychać w powietrzu drona. Atak może rozpocząć się w każdej chwili, czeka na wroga żelazny batalion.
Wszyscy na miejscach, i wszystko w gotowości, a serce w piersiach wybija rytm. My, jak zjawy, spojrzenia woskowe, my na pozycji nie pierwszą setkę dób.
Już karabin maszynowy terkocze szaleńczo, lecą ze świstem kule we wrogów. Bój w stepie trwa tak szaleńczo, że śnieg wokół martwo poczerniał.
Gonimy zmęczenie, my jeszcze w środku walki, jeszcze towarzysze dodają ognia. My na zerze z moskiewską ordą kontynuujemy sprawiedliwą walkę.
Kiedy zaś wokół cisza się rozleje, myśli wracają nas w rodzinny dom. I każdy wierzy – z tarczą wróci, i znów z bliskimi spotka się w nim. 18-19.01.2025, m. Hulajpole
*** Piekielne noce i piekielne dni, wrogi szturm o świcie cichnie. Wokół step w bliznach i ogniu, a zmęczenie ciało stalą pokrywa.
Nas atakuje mrok moskworodny, nie zwycięży on nigdy i nigdzie. W świecie jest prawo nieuchronne - to, co z piekła, do piekła odejdzie.
Za śmierć, za ból, za utracone nadzieje, za grozę ruin w zranionych miastach odpłata będzie, nasza zemsta w działaniu, i nasza wściekłość iskrzy się w oczach.
Ściskają ręce broń do odpłaty, ołów we wroga celnie poleci, ogniem niestrudzenie odgryzają się armaty, a „druga armia” skazana na zagładę drży.
Kiedyś, ja wierzę, ta wojna skończy się, i step w makach bujnie zapłonie. …Przyjedzie matka, czy czyjaś wdowa, i cisza ich przez łzy przygarnie… 11-12.10.2024, m. Hulajpole
*** Grzmi nie grzmot w nocy, a kanonada, I to nie błyskawice płoną w oddali. Światło i mrok spotkały się w wojnie, to wtargnęła zaborcza armada.
I to nie wiatru świst, a śmierci zawodzenie. I nie ustaje ulewa z krwawych łez. Ludzkie cierpienia i ruiny wszędzie…. Kremlowski zwierz przyszedł na polowanie.
Przyszedł ostatni raz – upolować dusze, On nasze ciało zranił do kości. Modlitwa płynie w płomieniu świec i omoforionem chroni wśród chłodu.
My stoimy, jak skała wśród morza, i biją się orki o ukraińską moc. My niepokonani — świadczy cała historia, my położymy zwierza na wznak. 03-05.02.2024, m. Hulajpole
*** Połykają chmury księżyc zobojętniały… I znowu zamieć nad okopami świszczy… Mróz styczniowy wśród chłopaków śpi… Leży nie biały śnieg, a poczerniały…
Od chłodu nie czuć rąk – drętwieją, chłodną dusze w lodowatych ciałach. Na niebie migocze Droga Mleczna, a wrogowie ze strachu szaleją.
I grzeją wspomnienia o rodzinnym domu dalekim, i ciepły chleb w matczynych rękach, i sad kwitnący w krótkich snach… My wrócimy, jak wracają bociany.
I każdy dzień trzyma nas w napięciu, i zabójcze drony przylatują nam. Stoją w okopach towarzysze-przyjaciele i srebrne kule posyłają wrogom.
My wrócimy, tylko poczekajcie, tak, jak czekać potrafią matki, módlcie się cicho porannej zorzy, i w domu nas bocianami witajcie. 20-21.01.2024, m. Hulajpole
Szturm Na rumowisku śmierci jesień dogasa, woła bólem poczerniały świat, ze strony wrogiej nowy przylot, i znowu, na chwilę, w piersiach zamiera.
W stepach rozstrzelanych milczą wiatry, w jarach głębokich schowały się mgły… Krwawią w środku walki nowe rany, i w niebo płyną najszczersze modlitwy.
W objęciach śmierci zatrzymał się czas, lecz kanonady huk wciąż nie cichnie. I dzień, jak noc, i noc, jak dzień, mija, czekają w domu każdego z nas…
Rozwinięto na południe wszystkie armaty, do morza my torujemy swoją drogę. Ukochanym kilka słów jeszcze by napisać… i posunąć się jeszcze w nowych walkach…
Wrażliwa jesień nie znajduje ciszy, deszczy odłamkami, które zewsząd lecą. Wkrótce szturm… jak kule przeświszczą, my flagę rozłożymy na wzniesieniu. 20-21.10.2023, m. Hulajpole
Przyfrontowe miasto Wśród czerniejących ruin w niebo patrzą tulipany, czerwone kwiaty, jak krwawe rany, i wszechobecny ich złowieszczy dzwon.
Wszystko wokół — upiorny sen… puste ulice… przygnębiająca cisza… i niepokój od smoły gęstszy w źrenicach czarnych wybitych okien.
Milczy dawno osierocone miasto, i każdy krok, jak wybuch, ciszę rwie. A drzewo w kwieciu białym żyje, na złość wojnie wiosna idzie uroczyście.
Nagle świst tę ciszę rozcina, pocisk wrogi wybiera cel, odłamkami tańczy zamieć, i wybuch w gruncie ranę wygryza.
Życie tu strumieniowało źródłem, dopóki mrok nie nakrył wojną. Krwawą ofiarną ceną my zwyciężymy w walce ze złem. 07.05.2023, m. Hulajpole
*** Bez twojego szeptu ja poranek witam i bez oczu twoich marnuję każdy dzień. Bez ciebie ja i sam siebie tracę, a z serca mojego namiętność nie odchodzi.
W chłodne noce myślę o żarze twoich pocałunków i gorących objęć. Kocham ciebie, taką bliską i daleką, jak nieosiągalną gwiazdę moich marzeń.
I jutro znów w świtowej ciszy, kiedy bezsenność znużona zaśnie, ja napiszę dla Muzy nowe wiersze, i amur ukochanej je do łóżka zaniesie. 12-22.12.2022, m. Równe, NC
*** Ja zgubiłem się wśród wspomnień o tobie. twoje ciepło szukam w zapomnianych snach.
Bez ciebie i wiosny mi nie trzeba, jeśli tylko cień twój w moich rękach.
Bez ciebie cisza gromem się odezwie, twoje imię echem przemilczy. Moje życie wokół ciebie się wije, bez ust twoich w piersi tak boli... Gdziekolwiek byś była, a ja zawsze z tobą w bujności kwiatów wiosennych ogrodów. Ja bym za tobą, jak za bystrą wodą, lecieć wiatrem wśród gór chciał. 23.12.2022, m. Równe, NC *** Trwożność jesieni od oddechu zimy, i w deszczach chłodnych giną barwy, nocą drzewom śnią się letnie sny, w których pod słońcem kwitną malwy. Moja ty, jesieni, pobądź ze mną dłużej, nakryj mgłą opustoszały sad. Nie odmawiam sobie ciebie, ale wygląda na to, zimowy wiatr wtargnął w listopad. 23.12.2022, m. Równe, NC *** Drżyj, moskwo! Hańbą tyś pokryta, twoją imperialną wielkość zraszała krew. Do wolności dążenia nikomu nie zatrzymać, już słychać szczęk zerwanych okowów. Milcz, moskwo! Twoje kłamstwo bezsilne, fałszywy blask w kremlowskich gwiazdach. Ty wolną Ukrainę krwią zrosiłaś, ty wtargnęłaś, jak wściekły zwierz. Zapamiętaj, moskwo! Ty bez duszy i serca, raszystowska istota – to drut kolczasty. Orda wroga w pył drobny się zetrze, mieczem pokonamy moskiewski ucisk. 1.10.2022, m. Równe, NC *** Już jutro do boju, a może jeszcze w nocy, gdzieś tam, z przodu, legł podstępny wróg. Mój towarzysz broni ze mną, broń na ramieniu… Rusnia przyniosła na Ukrainę mrok. W głębokich okopach cisza zaległa, i zapachy ziemi łaskoczą nozdrza. Noc koc gwiezdny nad nami rozciągnęła, a w głowie myśli roją się groźne. W rękach “kałasz”, a sen klei oczy, ja z napięcia ocieram pot. Tu i teraz brzmią słowa prorocze: “My, Ukraińcy, bronimy świat”. My na swojej ziemi trzymamy obronę, od wieków zwyczaje ojcowskie strzeżemy. My, Ukraińcy od narodzenia do zgonu, przeklętych moskali wygonimy. 2.10.2022, m. Równe, NC *** Moskwa nie ma prawdy i nie miała, tylko kłamstwo, pychę i dumę, tylko bagnety, wojny i jaskiniowe zło – z rąk rusni wolność zawsze ginie. Moskal w Baturynie napawał się rzezią, moskal pod Krutami strzelał w naszą młodość, płonęły wioski w bolszewickim ogniu, nas małorosjanami uważała carska tępotę. A my z popiołu, jak feniks, powstawaliśmy, i kremlowskie wieże zalewała wściekłość. My broniliśmy się, a oni strzelali, my zwycięzcy, a oni gniją. 3.10.2022, m. Równe, NC *** Drży świeca, i litery całkiem rozmyte, i łuskami pod nogami rozrzucone myśli… O tobie wspomnienia wracają w każdej chwili, i znów pojawiają się wierszowane wersy… I każde słowo ma posmak krwi… i śmierci cień… a w piersi przejmujący ból. …Do boju my zawsze gotowi, a niebezpieczeństwo nas czeka zewsząd… Świta niebo… słychać bój daleko… a wokoło w ruinach miasto śpi. Piszę do ciebie, i tak na sercu lekko, i tak od wspomnień w duszy ściska. 23.03.2025, m. Hulajpole
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr JUROW, członek kijowskiej „Proświty” O rodzinie Mykoły Witalijowycza Łysenki – kompozytora, pedagoga i patrioty, o wkładzie w ustanowienie i kształtowanie narodu ukraińskiego, jego kultury i samoświadomości napisano wiele. Sławny ukraiński muzyk, działacz kulturalny i społeczny wszedł do historii świata jako fundator narodowej szkoły kompozytorskiej Ukrainy, jako jeden z przywódców ruchu na rzecz odrodzenia języka ukraińskiego, pamięci historycznej i tożsamości kulturowej, jako jeden z twórców w 1906 r. kijowskiej „Proświty”. Jego życiowy wyczyn zasługuje na bezgraniczną wdzięczność Ukraińców choćby tylko za operę „Taras Bulba”, za jego uniwersalne poświęcenie na rzecz tworzenia narodu i wymarzonej Ukrainy. W Kijowie jest wiele wielkich i luksusowych sal koncertowych oraz pomieszczeń na uroczyste zgromadzenia, ale atmosferę rodziny Łysenków mogą przekazać tylko skromne jak na dzisiejsze standardy pokoje w domu-muzeum rodziny Łysenków przy ul. Saksahanskiego 95. Właśnie w tym muzeum 22 marca 2025 roku, w dniu 183. rocznicy urodzin narodowego geniusza, odbyła się Charytatywna Akademia Artystyczna „Krzyż Łysenki”. Inicjatorami i organizatorami tego niezwykłego wydarzenia byli kijowscy proświcianie – potomkowie sławnych rodów Ukrainy: Mykoła Witalijowycz Łysenko – praprawnuk kompozytora Łysenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kierownik artystyczny i główny dyrygent Kyiv Orchestra, pedagog i wolontariusz, oraz Kyryło Wadymowycz Stecenko – prawnuk kompozytora i pedagoga-oświeceniowca Kyryła Hryhorowycz Stecenki, artysta ludowy Ukrainy, skrzypek, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, producent i pedagog. Występami na scenie muzeum 183. rocznicę Mykoły Łysenki uczcili znani artyści oraz przedstawiciele młodzieży studenckiej z Akademii Muzyki im. R. M. Gliera: pianiści Andrij Bondarenko, Pawło Łysyj oraz Daniel Sztejn; wokaliści Maksym Melnyk, Dmytro Szewczenko, Darija Koba, Serhij Szkarupa, Daryna Konopla. Wspierali ich koncertmistrzowie Olha Berezowenko oraz Inna Szamelaszwili. Wyrażamy szczególną wdzięczność pedagogom studentów-śpiewaków: docent Tamarze Melnyk oraz profesorowi Mykole Kowalowi. Muzyczne numery swoich kolegów-muzyków uzupełnił skrzypek Kyryło Stecenko – przy udziale wspaniałej pianistki Kateryny Bażenowej wykonał „Elegię” oraz „Drugą rapsodię ukraińską” M. W. Łysenki, a także „Dwa tańce” swojego dziadka-kompozytora, ulubionego ucznia Łysenki. Ekskluzywną częścią wydarzenia stały się opowieści Mykoły Łysenki-młodszego o mało znanych kartach z życia swojego legendarnego rodu, który wywodzi swoje początki od czasów Siczy Zaporoskiej. Podkreślił on, że „ogień, który płonie w sercu Mykoły Witalijowycza, płonie w każdym z nas! …będziemy bronić przestrzeni kulturowej potężną ukraińską muzyką!”. Oprócz uczczenia pamięci Mykoły Łysenki, „Akademia Artystyczna” posłużyła sprawie zbierania dobrowolnych składek na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Oklaskami widzowie powitali wojskowego mentora i towarzysza broni w pracy wolontariackiej Mykoły Łysenki-młodszego, oficera SZU Jewhena Nelena. Jesteśmy wdzięczni „Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej” oraz wszystkim patriotom, artystom i aktywistom za zachowanie pamięci o patriocie i sławnym założycielu ukraińskiej muzyki klasycznej, oświeceniowcu Mykole Łysence i kontynuowanie jego osiągnięć w promowaniu języka i kultury ukraińskiej, które stanowią wezwanie do zjednoczenia sił ukraińskich dla zachowania Ukrainy, jej niepodległości, jedności i wolności. Sława Ukrainie! Kijowscy proświcianie, inicjatorzy i przewodnicy Akademii Artystycznej „Krzyż Łysenki” Mykoła Łysenko i Kyryło Stecenko. Organizatorzy i uczestnicy Akademii Artystycznej „Krzyż Łysenki” z symboliczną flagą Zwycięstwa edukatorów niepokonanych miast Ukrainy (od lewej do prawej): Zoja Hołota, Ludmyła Łysenko, Kyryło Stecenko, Mykoła Kowal, Oleksandr Jurow, Mykoła Łysenko-młodszy, Jewhen Melen, Myrosława Kotorowycz.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ZAÏKA, członek jury konkursu “Pokrowsk – stolica mojego serca”, obwód doniecki. Z zespołem Miejskiej Centralnej Biblioteki im. T. H. Szewczenki w Pokrowsku, która znajduje się w obwodzie donieckim, łączy mnie wieloletnia twórcza przyjaźń: tutaj odbywały się prezentacje moich książek, spotkania twórcze z przyjaciółmi i miłośnikami ukraińskiego słowa na corocznych festiwalach poetyckich “Pokrowskyj litfest”, którego członkiem jury jestem już ósmy rok. Iluż twórczych ludzi z całej Ukrainy zjeżdżało się na to (nie boję się tego głośnego słowa!) wielkie i niezapomniane wydarzenie! Ale w jednej chwili życie “wyzerowało się”... To o nas wszystkich. Czy prawie o wszystkich. Ktoś przymusowo wyjechał z przyfrontowego terytorium i jeszcze sam nie podejrzewa o tym, że na zawsze. Ktoś został i czeka na cud, nie wiedząc, że wszystko będzie nie tak, jak było do tej pory lub jak sam sobie rysuje w wyobraźni. Ktoś wróci i zacznie wszystko od początku. W zeszłym roku, kiedy walki zbliżyły się do rodzinnego miasta, które wróg do tej pory próbuje wziąć w oblężenie, zmuszeni byli wyjechać w bezpieczniejsze miejsce i ratować bezcenny księgozbiór także pracownicy biblioteki na czele z Chrystyną Tumasową. Schronienie znaleźli w sąsiednim Dnieprze, gdzie przydzielono im niewielkie pomieszczenie, które sami urządzili, doprowadzili do porządku i w krótkim czasie stworzyli tutaj prawdziwie domowy nastrój nie tylko dla siebie, ale i dla tych rodaków, którzy znaleźli się w mieście nad Dnieprem. Na nowym miejscu zaczynać wszystko od początku jest bardzo ciężko (sam nie raz znajdowałem się w podobnej sytuacji). Jednak kobiety nie pogubiły się, nie opuściły rąk, a zakasawszy rękawy, szybko odnowiły twórczą atmosferę, nawiązały masową pracę, odnalazły i zjednoczyły nie tylko swoich rodaków, ale i przymusowych przesiedleńców z innych regionów. Z entuzjazmu i twórczego talentu niewielkiego zespołu biblioteki można się tylko dziwić. Codziennie przeprowadzają tutaj różnorodne wydarzenia dla dorosłych i dzieci, otworzyły kursy biegłości komputerowej dla osób starszych, stworzyły i wydają w formie elektronicznej miesięcznik “Literackie czasopismo”, w którym publikują poezje uczestników stowarzyszenia twórczego “Sucwittia”, którego inspiratorką i kierowniczką jest szanowana Natalja Pyłypenko. Na “Stronach kalendarza” można zapoznać się z artystami-jubilatami. W marcu byli to Iwan Biłyk, Jurij Andruchowycz, Łesia Woronyna. Niemałe zainteresowanie wywołują także warsztaty w różnorodnych dziedzinach twórczości. Zapamiętał się odwiedzającym placówkę kultury warsztat z Juliją Jakymenko, podczas którego chętni tworzyli czarujące lampy w kształcie przebiśniegów – symbolu wiosny, odrodzenia i ciepła. Zapamiętała się także prezentacja kolejnego zbioru poetyckiego poety i barda Wiktora Rewy, który specjalnie przybył do Dniepra z Kijowa (po wyjeździe z rodzinnego miasta znalazł schronienie w stolicy). Ale uważam za znaczące wydarzenie w bibliotece “Szewczenkowskie czytania”, poświęcone rocznicom urodzin i śmierci naszego Kobziarza, które przypadają na marzec. Tematyczne wystawy fotograficzne (ostatnia z nich – ”Wiosna w pracach Pawła Rekunenki”), spotkania online, treningi online, pokazy slajdów z okazji Dnia Ukraińskiego Ochotnika, Dnia Hymnu Państwowego Ukrainy, konkursy recytatorskie i wiele innych ciekawych wydarzeń – wszystkiego nie sposób wymienić. Oczywiście, wszystko to dzisiaj dawnego życia nie zastąpi, bo my jesteśmy wygnańcami. Nie z własnej woli. Wygnała nas wojna. Kogo dokąd. Ale sercem i duszą pozostaliśmy w rodzinnym miejscu. W rodzinnym mieście. W rodzinnym
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr BIEŁOW, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, generał porucznik
Heorhij SZAPOWAŁOW, kierownik Katedry Ukrainoznawstwa i Ogólnego Przygotowania Językowego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Zaporoska”, doktor nauk historycznych, profesor
Pytanie o to, co oznacza trójząb przedstawiony na monetach założyciela Państwa Ruskiego, księcia kijowskiego Włodzimierza, pozostawało bez odpowiedzi od czasu, gdy monety te zostały po raz pierwszy odkryte, aż do dziś. Oznacza to, że przez niemal 200 lat. Pierwsze monety z tym tajemniczym znakiem znaleziono bowiem na Kijowszczyźnie jeszcze pod koniec XVIII wieku. Po znalezisku w 1852 roku, w pobliżu Niżyna na Czernihowszczyźnie, skarbu z prawie 200 podobnymi monetami, rozpoczęła się gorąca dyskusja naukowa. Trwała ona kilka lat, a jej głównym pytaniem było: „Co oznacza trójząb na książęcych monetach?”. Wszyscy jej uczestnicy byli zgodni co do tego, że jest to herb rodowy książąt. Co do tego, jaką konkretnie rzecz przedstawia lub uosabia, zdania diametralnie się różniły. Wtedy właśnie, a z czasem także później, pojawiły się wszystkie dziś znane, a jest ich około 40, wyjaśnienia, domysły i hipotezy, że to sokół, kotwica, łuk ze strzałą, siekiera, tamga, runa, szczyt berła lub korony, portal kościelny albo boski symbol mistycznej trójcy, czyli trójjedności, trójwymiarowości świata? Niektórzy uważają, że takie rozumienie trójcy z czasem zastąpiono chrześcijańską ideą jedności Boga Ojca, Boga Syna i Boga Ducha Świętego. Nawiasem mówiąc, wymienione i inne przypuszczenia w tej sprawie są nie tylko antynaukowe, ale także bardzo szkodliwe i niebezpieczne. To one przyczyniają się do rozpowszechniania antyukraińskich „teorii”, które w rzeczywistości są bzdurami, dotyczących tożsamości historii naszego własnego budowania państwowości na korzyść normanów, Chazarów czy Bułgarów i kogokolwiek, ale nie praSłowian. Według naszego głębokiego przekonania naukowa i słuszna jest w rzeczywistości opinia znanego ukraińskiego historyka i archeologa, profesora Myhajła Mylera. Uzasadniając ją już w 1947 roku, przekonująco wskazał on na pochodzenie naszego trójzęba od symbolu boskiej broni bogów burzy – pioruna, który przedstawiano w postaci dwuzębu lub trójzębu. Znaczna liczba takich sakralnych wizerunków broni tych jednych z głównych bogów w Sumerze, Akadzie, Babilonie i innych wczesnych cywilizacjach rolniczych Starożytnego Wschodu jest znana już z czasów neolitu. Właśnie ten atrybut w ikonografii wizerunku boga burzy, w postaci trójzęba/gromowładnej, przyciąga dziś dużą uwagę badaczy religijnych wyobrażeń dawnych cywilizacji basenu Morza Śródziemnego. M. Myller uważał, „że w związku z kulturą mezopotamską, która miała znaczny wpływ na świat egejski, trójząb pojawia się zarówno w kulturze krecko-mykeńskiej, jak i dalej w mitologii greckiej”. Niestety, bardzo długo właśnie ta całkowicie racjonalna idea nie miała bezpośredniego potwierdzenia archeologicznego na terytorium Ukrainy.
Przez ponad 30 lat żmudnych badań naukowych tysiącletniej historii ukraińskiego trójzęba autorom udało się odkryć wiele wcześniej nieznanych tajemnic jego kulturowej tożsamości w kontekście europejskim. Jednak znalezienie artefaktów archeologicznych, które w sposób pewny i stuprocentowy łączyłyby wizerunek trójzęba z prasłowiańskim bogiem burzy Perunem, długo się nie udawało. Na szczęście jednak sensacyjne cuda w archeologii się zdarzają, zwłaszcza jeśli się w nie wierzy i uparcie szuka, i wtedy się materializują. Zimą 2023 roku autorzy natknęli się na artykuł z 2018 roku naukowej pracownicy sektora „Muzeum Starożytności” Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Muzeum Historycznego-Rezerwatu Swietłany Smirnowej „Iwankowieckie idole: problemy i perspektywy badań”. Celem tej publikacji była popularyzacja badań nad poganskimi bóstwami Środkowego Dniestrowia oraz stymulowanie ich dalszych badań. A faktycznie posłużyła ona jako impuls do unikalnego odkrycia archeologicznego, którego znaczenia dla współczesnego narodu ukraińskiego, prowadzącego w krytycznych warunkach wojnę o zachowanie swojej historycznej tożsamości, trudno przecenić.
W omawianym artykule mowa o trzech kamiennych pogańskich idolach z czasów kultury czerniachowskiej, II–V w., eksponowanych w „Muzeum Starożytności” w Kamieńcu Podolskim. W latach 50. ubiegłego wieku zostały one przywiezione do muzeum ze wsi Iwankowce w rejonie nowouszyckim obwodu chmielnickiego. Wówczas to ekspedycja archeologiczna Instytutu Archeologii AN Ukrainy, kierowana przez Wasyla Dowżenka i Mychajła Brajczewskiego, ustaliła, że w pobliżu wsi istniała osada tej prasłowiańskiej kultury. Obok niej archeolodzy odkryli sanktuarium, na którym znajdowały się właśnie kamienne rzeźby dawnych bogów. Już pierwsi badacze idoli, M. Brajczewski i W. Dowżenok, wskazywali, że na jednej z rzeźb „przy ukośnym oświetleniu w dolnej części prawego boku widoczne są jakieś zarysowania lub nacięcia; wśród nich, zdaje się, są wizerunki przypominające »znaki Rurykowiczów«, czyli trójząb”. Wtedy, w latach 1950–1952, gdy na terenie Ukrainy wciąż trwały okrutne walki między żołnierzami UPA a jednostkami radzieckiego NKWD, zrozumiałe jest, że żaden z badaczy nie mógł nazwać go wprost trójzębem. Doskonale zdając sobie sprawę z tego, co odkryli, ci badacze, przyszli wybitni ukraińscy archeologowie, pisali: „Badanie iwankowieckich idoli otworzyło nową kartę w poznaniu dawnej słowiańskiej ideologii pogańskiej. Wyjaśniają się m.in. jej głębokie korzenie: jeśli zbruczański idol nie bez podstaw datowany jest na IX–X w., to jego tradycja genetyczna sięga w głąb czasów, co najmniej o pół tysiąclecia. Sanktuarium iwankowieckie, zbudowane mniej więcej w okresie rozkwitu kultury czerniachowskiej (prawdopodobnie około III–IV w. n.e.), istniało jeszcze znacznie później – być może także wtedy, gdy sama osada przestała już istnieć”.
Niemal od razu rzeźba z wizerunkiem „znaku Rurykowiczów” otrzymała nazwę „idol Peruna”. Przez ponad 70 lat występuje ona, wraz z innymi rzeźbami sanktuarium iwankowieckiego, niemal we wszystkich pracach poświęconych badaniom słowiańskiego pogaństwa. Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę wzrosło zainteresowanie ukraińskich naukowców tym sanktuarium. Większość z nich utożsamia rzeźbę idola, który w lewej ręce trzyma jakąś broń, właśnie z dawnosłowiańskim pogańskim bogiem Perunem.
Swietłana Smirnowa w swoim artykule po raz pierwszy w najnowszych czasach nakreśliła krąg bardzo ważnych nierozwiązanych kwestii, związanych zarówno z zachowaniem tych zabytków, jak i z podniesieniem poziomu naukowego ich badań, a w szczególności zaakcentowała konieczność zaangażowania specjalistów do badania i odczytania napisów oraz znaków na idolach. Właśnie ta publikacja pozwoliła uświadomić sobie, że przez kilkadziesiąt lat od czasu odkrycia sanktuarium iwankowieckiego żaden z badaczy nie zdobył się na wykonanie rysunku znaku trójzębu na rzeźbie Peruna! Dlatego postanowiliśmy zrobić to sami i zwróciliśmy się z odpowiednią prośbą do dyrekcji Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Muzeum Historycznego-Rezerwatu. Po uzgodnieniu kwestii dodatkowych badań zabytku zostały one zorganizowane i przeprowadzone w dwóch etapach, od marca 2023 roku do października 2024 roku.
Idol okazał się dokładnie taki, jak wszyscy go opisywali. Rzeźbiona jest jedynie jego górna część, czyli brodata głowa z fryzurą z długich włosów oraz ramiona. Lewa część głowy jest częściowo zniszczona. Pozostała, większa część idola stanowi słup o przekroju prostokątnym, wykonany z dniestrzańskiego wapienia, o wysokości 2 metrów 35 cm. Na jego przedniej stronie, niezbyt wyraźnie, lecz czytelnie, naniesione są wizerunki rąk. Prawa ręka idola zgięta jest w łokciu i uniesiona ku górze w sakralnym modlitewnym geście. Jej dłoń z rozstawionymi palcami przedstawiona jest tak, jakby spoczywała na sercu. Lewa ręka ukazana jest jako trzymająca rękojeść jakiejś długiej broni, być może miecza, opuszczonego ku dołowi.
Większość opisujących idola Peruna ma jednakowe zdanie, że wygląda on surowo (zdj. 1).
Już na etapie fotografowania czekała nas niespodzianka. Na dole, po prawej stronie przedniej powierzchni rzeźby, odkryto aż trzy symbole sakralne. Nieco nietypowe, na swój sposób unikalne warunki pogodowe (była marcowa mżawka i świeciło słońce!) stworzyły najlepsze warunki, w jakich dokonano fotograficznego utrwalenia po raz pierwszy odkrytych symboli. Wilgotna wapienna powierzchnia idola w sposób kontrastowy uwidoczniła praktycznie wszystkie linie, które w zwykłych warunkach są niemal niewidoczne i które przez setki lat utraciły dawną wyrazistość. Ogólnie pozwoliło to wyciągnąć ważny wniosek, że odkryte znaki mają dobry stan zachowania.
To umożliwiło kolejny etap prac. Polegał on na przeprowadzeniu odtworzeniowej rekonstrukcji symboli z wykorzystaniem uzyskanych zdjęć oraz natomiastowych graficznych odrysów wizerunków, z maksymalnym zestawieniem ich z oryginałami petroglifów na kamiennej powierzchni idola Peruna. Ustalono, że wszystkie trzy symbole są rozmieszczone poziomo, tak że wierzchołki ich zębów pokrywają się z prawą krawędzią przedniej części steli. Przedstawione jeden nad drugim tworzą osobliwą kompozycję grupową w kształcie słupka. Wszystkie trzy symbole mają praktycznie jednakowe ogólne wymiary, ale bardzo różnią się od siebie kształtem i stanem zachowania (zdj. 2).
Najgorzej zachował się górny symbol, w postaci archaicznego, masywnego dwuzęba o szerokich dwóch zębach, z małym środkowym ząbkiem. Prawdopodobnie został przedstawiony równocześnie z położonym obok, lecz z czasem praktycznie zniszczonym rysunkiem broni w postaci miecza. W dolnej części dwuząb ma krótką rękojeść, która być może łączyła go z ostrzem miecza. Wizerunek dwuzęba ma 30 cm wysokości i 25 cm szerokości.
Odtworzenie symbolu położonego w środku grupy ma nieco lepszy stan zachowania niż poprzedni. Wygląda ono jak swoista forma przejściowa. To już nie do końca dwuząb, ponieważ jest w nim już wyraźnie zaznaczony, lecz jeszcze nie w pełni uformowany trzeci, środkowy ząb. Przy tym jego szerokość jest prawie taka sama jak bocznych zębów, a długość sięga połowy długości zębów bocznych. W dolnej części ma, podobnie jak pierwszy symbol, rękojeść do trzymania, lecz jest ona znacznie dłuższa i ogólnie kończy się na wysokości poprzedniego znaku. Wymiary tego wizerunku wynoszą 30 x 18 cm.
Petroglif symbolu trójzębu, najniższy, ma najlepszy stan zachowania. Jego boczne ząbki przedstawione są niemal symetrycznie, lecz mają nieco różną szerokość w swoich środkowych partiach. Środkowy ząb jest zwężony w części centralnej, a w górnej – pogrubiony. Dolna część trójzębu jest niemal symetrycznie zaokrąglona i przechodzi w wydłużoną, szeroką rękojeść, na której naniesiono wizerunek o kształcie zbliżonym do trójkąta. Ogólnie poszczególne detale tego symbolu wykonane są dość mistrzowsko, co nadaje mu swoistej artystycznej dopracowanej formy. Wymiary wizerunku dolnego znaku w postaci trójzębu wynoszą 31 cm wysokości i 19 cm szerokości.
Różny stan zachowania odkrytych znaków oraz ich zupełnie odmienne wizerunki pozwalają wyciągnąć bardzo ważny wniosek: opisane znaki sakralne były nanoszone przez pogańskich kapłanów na rzeźbę boga Peruna w różnym czasie. Otóż pierwszym został naniesiony znak w postaci dwuzęba, który znajduje się bezpośrednio przy górnej, zaostrzonej części miecza opuszczonego w dół. Po znacznym czasie użytkowania idola, podczas wykonywania rytuałów oraz pod wpływem czynników naturalnych i innych, symbol utracił jakość obrazu. Powstała potrzeba jego odnowienia i zastąpienia nowym wizerunkiem, który naniesiono poniżej miejsca położenia poprzedniego. Oczywiście trudno obliczyć, po jakim czasie wizerunek na powierzchni wapienia mógł znaleźć się w takim stanie, że trzeba go było zastąpić. Najprawdopodobniej odbywało się to przez wielu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pokoleniami i mogło trwać wiekami. Przez ten dość długi czas zachodziły zmiany w szczegółach przedstawianych symboli boga burzy Peruna. Na miejsce jego dwuzębnego symbolu błyskawicy stopniowo przychodzi nowy symbol w postaci tryzuba. Zatem formy głównego symbolu boga burzy, z czasem się odnawiając, zmieniają się, ale jego boska istota zostaje zachowana. Skupmy uwagę na znaku tryzuba, naniesionym jako ostatni, czyli później niż inne. Uważamy, że właśnie to wyobrażenie mieli na myśli pierwsi badacze idola, opisując go jako „znak Rurykowiczów”. Trzeba przyznać, że jest to pierwsze znane ukraińskiej nauce historycznej wczesnośredniowieczne wyobrażenie tryzuba, które, właśnie dzięki jego rękojeści o trójkątnym kształcie, ma ciągłość w licznych klasycznych przedstawieniach tryzubów późniejszych czasów w Imperium Ruś na monetach księcia Włodzimierza, a także na broni, ozdobach, cegłach-plintach, naczyniach itp. Opisany kompleks sakralnych symboli jest najpotężniejszym i najcenniejszym naukowym składnikiem idola Peruna ze wsi Iwankowce, którego wiek wynosi od 1700 do 1500 lat. Jest on niezwykle ważny dla prasłowiańskiej historii całej Europy ze względu na swoją unikalną informatywność. To swoiste wczesnośredniowieczne „zaświadczenie” realnie unaocznia transformację pogańskiego symbolu boskiej broni ogólnoeuropejskiego boga Peruna z błyskawicy/dwuzębu na błyskawicę/tryzub. Przypomnijmy, że dobrze znany wczesnośredniowieczny autor Prokopiusz z Cezarei w dziele „Wojna z Gotami” wspomina praktycznie tych, którzy stworzyli iwankowieckiego Peruna. „Plemię to, Sklawinów i Antów, nie zarządza jeden człowiek – pisał w VI w. n.e. – lecz od dawna żyją w demokracji. Uważają oni, że jeden z bogów – twórca błyskawic – jest jedynym władcą wszystkiego i jemu składają w ofierze byki i wszelkie zwierzęta ofiarne...”. Historycy i archeolodzy dawno już ustalili utożsamienie właśnie plemion Sklawinów i Antów z osadami i sanktuariami wczesnośredniowiecznej kultury czerniachowskiej. Ciekawą informację o wizerunku boga Peruna dodaje analiza porównawcza wyobrażeń idola z Iwankowiec ze znaną wielolicą pogańską rzeźbą słowiańskiego boga Świętowita, czyli idola ze Zbrucza. Znaleziony jeszcze w 1848 roku na Tarnopolszczyźnie, przechowywany jest w Krakowskim Muzeum Archeologicznym. Jeden z reliefów na tej rzeźbie, która datowana jest na IX–X wiek, przez wielu specjalistów uważany jest za wyobrażenie boga Peruna. W szczególności znany ukraiński archeolog Deonizij Kozak charakteryzował go jako „bóg-wojownik z szablą – Perun”. W wyobrażeniach Peruna na idolu z Iwankowiec i idolu ze Zbrucza jest wiele wspólnego. Prawie jednakowo przedstawione jest położenie rąk bóstwa. Na obu idolach obecne są wyobrażenia pasów z bronią: na iwankowieckim – jest to długi miecz, a na zbruczańskim – krótki pałasz. Różnica polega na tym, że na idolu z Iwankowiec obok broni naniesiono sakralne znaki dwuzębów i tryzubów, a na zbruczańskim przedstawiono konia.
Tłumaczenie maszynowe
Unikalność idola Peruna ze święтилища w Iwankowcach kultury czerniachowskiej polega właśnie na obecności na nim sakralnego znaku boga burzy – trójzębu/błyskawicy. Po współczesnym odnowieniu w wyniku przeprowadzonej rekonstrukcji, wartość naukowa tego zabytku jako źródła historycznego zyskała zasadniczo nową jakość informacyjną. W istocie, obecnie jest to jak na razie jedyny wczesnośredniowieczny artefakt, który po raz pierwszy w historii Ukrainy daje realną możliwość pełnego zrozumienia i uświadomienia sobie pogańskiego znaczenia symbolu władzy księcia Włodzimierza. Przeprowadziwszy w 980 roku reformę pogaństwa, książę, będący jednocześnie głównym żercą, Włodzimierz, czołowe miejsce w odnowionym panteonie pogańskich bogów nadał bogu burzy Perunowi. To właśnie symbol tego głównego boga państwa w postaci trójzębu/błyskawicy został wybrany przez księcia jako symbol władzy książęcej i, odpowiednio, przedstawiony na pierwszych monetach pogańskiej Rusi Kijowskiej. Zatem teraz naukowo udowodniono, że tym symbolem boskiej siły i władzy prasłowiańskiego boga burzy Peruna, w postaci trójzębu, plemiona gospodarujące na współczesnych ziemiach ukraińskich posługiwały się dobre 500–700 lat przed księciem Włodzimierzem! A to oznacza, że nasz współczesny herb jest niezwykle potężnym markerem europejskiej tożsamości państwa Ukraina. Jest to ważne i fundamentalne odkrycie, niezbędne do zakończenia pisania historii godła państwowego Ukrainy w kontekście europejskim. Bowiem obecnie takiej pracy, stworzonej na poziomie jakościowo nowej wiedzy historycznej, nie ma. Znany specjalista w kwestii formowania i rozwoju narodów Anthony David Smith w pracy „Narody i nacjonalizm w epoce globalnej” wskazywał, że przy formowaniu młodych narodów i ich państw zawsze zachodzi „proces mobilizacji narodowokulturowej”. Proces ten rozciąga się na wszystkie sfery kultury, edukacji, historii i duchowości, a jednym z jego kierunków jest „konstruowanie narodowej symboliki politycznej i mitologii”. Zdaniem Anthony'ego D. Smitha, podczas takich zmian społeczno-politycznych „poszczególne wydarzenia, bohaterowie i znaki wyrastają do rangi narodowych idoli”. Podkreślał: „Uspołecznienie” symboliki politycznej jest szczególnie ważne dla demonstracji niezastąpioności etnicznych wartości kulturowych w globalnej ekonomii moralnej”. Poruszony przez nas temat jest częścią składową niezwykle ważnej i aktualnej kwestii: duchowo-cywilizacyjnego znaczenia godła państwowego w postaci trójzębu, zatwierdzonego przez Konstytucję Ukrainy. W warunkach współczesnego starcia cywilizacyjnego młodej ukraińskiej nacji i jej państwa Ukrainy z krajem agresorem – Federacją Rosyjską, zaostrzonego aż do pełnoskalowej wojny o skali globalnej, brak naukowo uzasadnionej historii godła państwowego nie sprzyja jego „uspołecznieniu”, a co za tym idzie – spójności społeczeństwa, i jest niedopuszczalny oraz niebezpieczny w warunkach prowadzenia reform politycznych na drodze do Unii Europejskiej i NATO.
Daria BIŁOKOBYLŚKA, Dział ds. kontaktów z opinią publiczną im. Wołodymyra Mukana NNI Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki
Początek roku u ludów irańskich, tureckich i niektórych kaukaskich, które były niegdyś pod władzą Imperium Perskiego, kojarzy się z początkiem wiosny – kiedy na niebie „zapala się nowe słońce”. Nouruz, Nawruz, Nowruz, Nawrez – tak różnie nazywają święto „nowego życia”, które sięga korzeniami epoki przedpiśmiennej historii ludzkości. Nawiasem mówiąc, w 2010 roku z inicjatywy 11 krajów Zgromadzenie Ogólne ONZ swoją rezolucją ogłosiło to starożytne święto rolnicze Międzynarodowym Dniem Nouruz i obecnie świętuje je w 30 krajach ponad 300 mln ludzi. W dniu równonocy wiosennej, 20 marca, katedra języków i literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu NNI Filologii dla „spotkania nowego słońca” zebrała studentów i wykładowców na seminarium naukowo-praktyczne przy świątecznym stole „Haft sin”. Podobnie jak w ukraińskich tradycjach świętowania Wielkanocy czy Bożego Narodzenia, na stole znajdowało się 12 symbolicznych potraw. U Irańczyków potrawy te zaczynają się dodatkowo na 12. literę ich alfabetu i mają znaczenie filozoficzne.
Docent katedry języków i literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu Iryna Łewczyn
Wśród tych potraw są: sir – czosnek, symbol medycyny i ochrony przed złymi duchami; seb – jabłko, symbol piękna i zdrowia; sabze – skiełkowane ziarno (pszenicy, jęczmienia lub soczewicy), symbol odrodzenia przyrody i nowego życia; sendżed – oliwnik (rodzaj oliwki), symbol miłości i mądrości; serke – ocet, symbol cierpliwości i mądrości; samanu – pudding ze skiełkowanej pszenicy, symbol dostatku i płodności; somag – sumak (przyprawa), symbol wschodu słońca i koloru świtu. Ponadto, z życzeniami szczęścia, zdrowia, dostatku i pomyślności w nowym roku, na stole często stawia się: lustro – symbol czystości i samopoznania, malowane jajka – symbol płodności i nowego życia, złote monety – symbol bogactwa, Księgę (często Koran lub „Szahname”) – symbol mądrości, rybkę w akwarium – symbol życia, świece – symbol światła. „Święto wywodzi się z I tysiąclecia p.n.e., kiedy nie było podziału krajów muzułmańskich na znane nam obecnie państwa – mówi doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języków i literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu, dyrektor Centrum Iranistyki Ołena Mazepowa. – To znaczy, że Iran, Tadżykistan, Afganistan – to wszystko było terytorium Wielkiego Iranu. Pierwszy królowie – Achemenidzi – panowali na tej wspólnej przestrzeni. Podział polityczny na różne kraje nastąpił dopiero w XVI wieku. Teraz w Iranie Nouruz obchodzony jest skromnie i przeważnie w gronie rodziny, a w Tadżykistanie – przeciwnie, to uliczne widowiska i poczęstunki!”. Nawiasem mówiąc, profesor Kostiantyn Tyszczenko dowodził, że gen scytyjski jest obecny u większości Ukraińców, a to – kod irański. Z referatem „Ukraińska Wielkanoc i Irański Nawruz – prastare święta rolnicze” wystąpił pisarz, orientalista, kulturozof, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat” Ołeksandr Szokało. Zaznaczył on między innymi, że u Ukraińców wielkanocne świętowanie nowego roku zaczynało się 14 marca – od święta Jary, patronki Wiosny. Ludzie oczyszczali się z zimy i przygotowywali do wiosennych prac na roli. O Jarze pisze Taras Szewczenko w powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”, w opisie zmartwychwstania Przyrody: „Przed blaskiem marcowego Słońca zmieszał się i poczerniał biały śnieg. Strumienie wesoło poruszyły się w górach i pobiegły do swojego Dniepru-Białogrodu powiedzieć o zbliżaniu się święta Bogini Jary”. Pan Szokało opowiedział również, że pod kierownictwem Omara Chajjama persko-tadżyccy astronomowie opracowali w 1079 r. na podstawie zoroastriańskiego kalendarza słonecznego epoki achemenidzkiej (650–330 p.n.e.) astronomiczny kalendarz słoneczny – kalendarz perski. „Dlatego – kontynuuje naukowiec – ukraińska Wielkanoc i irański Nouruz jako prastare święta obyczajowe ugruntowały się na długo przed pojawieniem się kultów religijnych z dogmatami chrześcijaństwa i islamu. Te święta obchodzimy według najdokładniejszego przyrodniczo-astronomicznego kalendarza słonecznego i stanowią one podstawę narodowych tradycji moralno-światopoglądowych naszych ludów rolniczych”. Po tym, jak studentka Olha Żydkowa wyrecytowała po persku rubajaty Omara Chajjama, a studenci zaprezentowali za pomocą barwnych slajdów „Tradycje obchodów Nouruzu” oraz „Symbolikę przedmiotów na obrusie haft sin”, docent Tetiana Małeńka zwróciła się do obecnych z referatem „Nouruz w poezji perskojęzycznej i w moim życiu”. Pani Tetiana opowiedziała o traktacie Omara Chajjama „Nawruz-name”, w którym autor pisze o najdawniejszych tradycjach obchodzenia Nawruzu od czasów imperium achemenidzkiego w 500 r. Poeta opisał różne gatunki wina i korzyści z niego płynące, wyłożył dawną perską legendę o boskim darze na Nawruz w postaci winorośli, przyniesionym przez ptaka Simurga. Pani Tetiana wspomniała również Rudakiego, Manuchehriego, O. Chajjama, Sanai, N. Chosrowa, Hafeza, Dżamiego, którzy w swoich utworach sławili wiosenne odrodzenie przyrody i Nawruz jako symbol odrodzenia życia, używając nazw wiosennych kwiatów, ptaków, w szczególności skowronka i turkawki. O jakiej porze najlepiej witać nowy rok dla was? sztuk im. Kotlarewskiego, a także artyści Charkowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu im. M. Łysenki oraz filharmonii obwodowej. Utworów Johanna Bacha w ich wykonaniu słuchały setki mieszkańców miasta. Wydarzenie odbyło się w ramach Early Music Day-2025, który 21 marca tradycyjnie odbywa się w Europie w celu popularyzacji muzyki. Prowadzący koncert podkreślili, że Charków stał się jedynym ukraińskim miastem, które dołączyło do Early Music Day. Seminarium naukowo-praktyczne, poświęcone obchodom Nouruzu w różnych krajach Wschodu, odbyło się w Instytucie Naukowo-Dydaktycznym Filologii. Doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języków i literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu, dyrektor Centrum Iranistyki Ołena Mazepowa, pisarz, orientalista, kulturozof, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat” Ołeksandr Szokało, docent Tetiana Małeńka
Tłumaczenie maszynowe
W charkowskim metrze odbył się „Charków-Bach-maraton”, poświęcony 340. rocznicy urodzin wybitnego kompozytora. Informuje o tym korespondent Ukrinformu. Wydarzenie trwało trzy godziny na stacji „Historyczne Muzeum”. Wzięli w nim udział uczniowie i nauczyciele szkół artystycznych, studenci Charkowskiego Kolegium Muzycznego, doktoranci Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego
Tłumaczenie maszynowe
Wywiad z pisarzem, zasłużonym dziennikarzem Ukrainy Mychajłem ŻAJWORONEM, który przeprowadził poeta i dziennikarz Stanisław NOWICKI.
– Co skłania Pana do twórczości? Jakie czynniki zewnętrzne mogą na Pana wpłynąć? – Na początku było Słowo, mówi Księga Ksiąg, i od niego pochodzi wszystko, co istnieje. Co, zapytacie, skłoniło Najwyższego do tworzenia? Do stworzenia nieba i ziemi, morza i lądu, człowieka i jego duszy. Tylko Miłość! Pochłaniająca, wszechogarniająca, katarktyczna. Najwyraźniej to nieuchwytne, słoneczne uczucie Bożej miłości od wieków żyje w ludzkich genach, więc z natury jesteśmy po prostu skazani na tworzenie. Bo przecież na Jego podobieństwo wszyscy zostaliśmy stworzeni. Praktyka zachęcania do pracy twórczej w cywilizowanym świecie podpowiada: najbardziej rozpowszechnioną metodą staje się metoda pieniężna. To dobrze i źle. Pogoń za finansami, paradoksalnie, dewaluuje aspekt twórczy, krępuje wolność artysty, czyni człowieka biernym wykonawcą, zmusza do działania według szablonu, przestrzegania stereotypów. A do samorealizacji potrzebna jest odwaga, zdolność do czynu. Niestety, na Ukrainie praca pisarska wciąż nie jest należycie doceniana, a nagrody i konkursy literacko-artystyczne są zazwyczaj finansowo nędzne i dawno już stały się klanowo skorumpowane, w żaden sposób nie motywując artysty do tworzenia czegoś wartościowego, artystycznie znaczącego. Stąd mamy coraz więcej laureatów, których utwory są dalekie od artystycznej doskonałości. Głównym motorem twórczości, moim zdaniem, jest motywacja psychologiczna: wewnętrzna potrzeba zamanifestowania światu swojej obecności, zrealizowania na niwie literackiej swojej wiedzy i doświadczenia życiowego. Ponieważ do niedawna na chleb powszedni musiałem zarabiać dziennikarstwem i wydawnictwem, nigdy nie zrywałem z literaturą. Na początku lat dwutysięcznych pobłogosławiłem światu prawie półtorej setki książek innych autorów, nawet dostąpiłem zaszczytu otrzymania tytułu zasłużonego za wybitny wkład w narodowe wydawnictwo książek. A kiedy przeszedłem wszystkie szczeble tego dziennikarskiego rzemiosła i stałem się wolny, na ile to możliwe w naszym społeczeństwie, zabrałem się za poezję, która od dawna we mnie tkwiła. Wolność to najważniejszy czynnik, który skłania do twórczości. Tylko w niej można tworzyć trzeźwo, inaczej ryzykuje się upojenie. – Co dla Pana oznacza natchnienie? – Jeszcze w czasach mojej studenckiej młodości uczęszczałem do studia literackiego przy obwodowym oddziale Związku Pisarzy Ukrainy. Otóż jeden z autorytetów literackich, całkiem dobry poeta z pokolenia „szestdziesiątników”, pouczał: ani dnia bez wiersza! A do tego mawiał: literatura to takie samo rzemiosło, jak wszystkie inne. Być może ma rację, podobnie jak Horacy: „…słowo za słowem nawlekać należy czujnie i uważnie”, bo talent bez codziennej pracy rzeczywiście na niewiele się zda. Bliższy jest mi Arystoteles, autor „Retoryki”, który postrzegał osobę autora jako twórczą osobowość, zdolną tworzyć nie tylko z natchnienia, ale także posiadając określone prawa twórczości, cały instrumentarium wersyfikacji. Nie absolutyzując natchnienia jako stanu zmienionej świadomości, uważam, że to właśnie ono daje drugi oddech i otwiera trzecie oko. Właśnie w stanie poetyckiego zapomnienia, w stanie swoistej medytacji, psychologicznej euforii rodzą się w najlepszym porządku najlepsze słowa, przekształcone w obrazy i metafory. – Czy musi Pan jako artysta szukać samotności i ciszy? – „Samotność nie przychodzi nadaremnie, / Jest warta najwyższych prób…” – te wersy jednego z napisanych przeze mnie wierszy częściowo mogą być odpowiedzią na to pytanie. Samowyrażenie za pomocą słowa artystycznego nie jest najłatwiejszym sposobem potwierdzenia siebie w świecie. Przeniknąć w semantykę, zdolność oraz energetykę słowa – to droga trudna, usiana wątpliwościami i rozczarowaniami, bo niełatwo przełamać opór słowa, stworzonego przez cudze doświadczenie, i uczynić je swoim, oswoić się w nim na tyle, by wytworzyć nową jakość, wnieść w nie indywidualny odcień. I ten proces musi przebiegać w całkowitej ciszy własnej duszy, we współtworzeniu ze swoją wyobraźnią, w nowo stworzonej rzeczywistości. Można tworzyć na tle muzyki, szumu morskiego przyboju, szeptu wiatru, gwaru hałaśliwego miasta – i tego wszystkiego nie zauważać, nie słyszeć… Tworzenie w natchnieniu przenosi w inną rzeczywistość, w inny wymiar – duchowy. I jest to zaiste fascynująca podróż, gdzie nie ma miejsca na samotność. – Którzy pisarze wpływali (lub wpływają) na Pana i Pana twórczość? – „Za swoich czasów poznałem i łuczywo, i krzesiwo” – to też z mojego wiersza. Tak samo poznałem twórczość pisarzy dalekich i bliskich w czasie, których poezja towarzyszy mi przez całe życie. Przede wszystkim wpływali i do dziś wpływają, stoją na straży mojego Słowa i wewnętrznego Wszechświata Prorok Taras Szewczenko, moja ziomkini Łesia Ukrainka i jej „Pieśń leśna”. Potem zaczytywałem się wierszami wielu swoich współczesnych, których zbiory wpadały w pole widzenia – Wasyla Symonenki, Wołodymyra Sosiury, Iwana Dracza, Borysa Olijnyka, Dmytra Pawłyczki, Mykoły Winhranowskiego, Jewhena Hucały, Liny Kostenko, Ihora Rymaruka, Dmytra Kreminia, Anatolija Kyczynskiego… Doskonałością obrazów artystycznych, organicznym brzmieniem strof najbardziej poruszyli mnie francuski poeta-impresjonista Paul Verlaine, trafne sonety i liryka intymna angielskiego poety i dramaturga Williama Szekspira, rubajjaty perskiego poety Omara Chajjama. Dziś zagłębiam się w poezję poety-neoromantyka Ihora Pawluka, którego twórczość jest głęboko filozoficzna, gdzie w organicznej jedności pozostaje fizyczne i duchowe, ziemskie i niebieskie. Jego paleta metaforyczna jest tak różnorodna, wielowarstwowa, że czasami zbija z tropu, bo tak nikt wcześniej nie pisał, „tak nikt nie kochał…” swojej Muzy. – Jak, Pana zdaniem, można rozpoznać prawdziwy talent? – Każdy człowiek ma takie czy inne skłonności i zdolności. Talent to Boży dar, pocałunek Boga. Nauczyć rymować można każdego, ale tworzyć poezję, oświetloną magią słowa, dane jest nielicznym. Trzeba mieć szczególny typ postrzegania świata, subtelne wyczucie słowa, niezgłębioną zdolność do treściwego samowyrażenia. Prawdziwy talent poetycki można rozpoznać po pierwszych wersach utworu, organizacji dźwiękowej języka artystycznego. Tak samo, jak o talencie śpiewaka możemy sądzić po jego głosie, wyczuciu rytmu, tak i o poecie – jak dobiera materiał do ukształtowania swoich myśli, wrażeń, uczuć. I czy w ogóle jego poezja płynie od serca do serca, a nie tak, „jak padło na papier”. Poezja jest od bogów, a rymowanie od ziemskich nauczycieli, którzy pojęli prawa porządkowania słownego chaosu i mistrzowsko z nich korzystają. – Czym dla Pana jest szczęście twórcze? – Proces twórczości poetyckiej to słowna gra wyobraźni, fantazji, komponowanie utworu według określonych zasad literackich, wymyślanie strof, rymów, rytmiki itp. To swoista fascynująca gra, w którą gram, trzymając w podświadomości zamiar jej wygrania, szlifując zarówno myśl, jak i słowa. Tajemnica tworzenia świata poetyckiego jest niewidoczna dla nikogo. Trwa nie sześć dni, jak powiedziano w Biblii, a całe życie, kiedy każdy utwór jest jak błysk, jak przełom w bezkres ojczystego języka. Z takich olśnień tworzy się świat poetycki. Czyż nie jest szczęściem czuć się cząstką Boga? – Jest Pan bardziej „sową” czy „skowronkiem”? I dlaczego? – Jestem Skowronkiem. Mój genetyczny chronotyp jest udokumentowany w paszporcie. Najwyraźniej tak Bóg chciał, bym urodził się na Polesiu, gdzie skowronki – te ptaki wędrowne – gnieździły się wiosną wprost na ziemi, na niewielkich skrawkach pola na skraju wsi w otoczeniu lasu, szybkim lotem na zmianę wznosiły się w górę, opisując wielką genetyczną spiralę rodu Drewlan, radując swoim śpiewem każdą trawkę i chmurkę. Wstawać wcześnie rano ze Słońcem, do którego modlili się moi dalecy i bliscy przodkowie i do którego obecnie modli się dusza – to już mam we krwi. – Czy można żyć bez ukochanej pracy? – Żyć można, ale jak? To wszystko jedno, jak wytrzeć wszystkie kolory otaczającego świata albo stać się postacią znanego obrazu Kazimierza Malewicza. Zarabianie na chleb powszedni, codzienna achromatyczna praca, do której nie ciągnie dusza, staje się ciężarem, nie przynosi pełni radości z pieniędzy. Tylko w „pracy zrodzonej z powołania” człowiek jest zdolny czuć się w harmonii z otaczającym światem i sobą. – Od czego zaczęła się Pana działalność literacka, artystyczna, kulturalno-oświatowa?
– Nie ma jakiegoś punktu zwrotnego w czasie czy wydarzenia, o którym mógłbym powiedzieć, że właśnie ono stało się początkiem działalności literackiej. Jakoś wszystko układało się niczym puzzle: pierwsze publikacje wierszy w gazetach, działalność dziennikarska w gazecie rejonowej w Jemilczynie, gdzie prowadziłem comiesięczną stronę literacką, potem radio obozowe, redagowanie obozowego tygodnika drukowanego, działalność wydawnicza… W kalejdoskopie wydarzeń literatura i dziennikarstwo były nierozerwalnie związane, dopóki miałem pracę i pensję. Teraz mam pełną swobodę od obowiązków służbowych, za to mam możliwość skupienia się na działalności literackiej. Póki co jest to głównie poezja, która żyje we mnie od młodych lat. Z wiekiem, jak mówią, stajesz się prozaikiem, potem krytykiem i satyrykiem. Coś w tym jest. – Czym dla Pana jest dziennikarstwo? – Dziennikarstwo to nie tylko instytucja społeczna informowania obywateli, nie tylko część środków masowego przekazu – prasy, radia, telewizji, internetu. Dziennikarstwo dla mnie to sumienie i głos narodu. Ale dzisiaj stało się zwykłym towarem, który kupuje się z taką samą łatwością, z jaką się sprzedaje. Artykuły na zamówienie, bezkarna możliwość zrobienia z czarnego białego, a z białego czarnego, brak jakiejkolwiek obiektywności w relacjonowaniu wydarzeń i faktów – czy to jest dziennikarstwo? Dlatego je porzuciłem. Dawno i bez żalu. – Jakie są dzisiaj Pana plany i nadzieje na przyszłość? – Plany nie są po to, by dzielić się nimi publicznie. Pamiętacie powiedzenie: chcesz rozśmieszyć Boga, opowiedz Mu o swoich planach? A jeśli chodzi o nadzieje, to dzisiaj są one takie same, jak u każdego Ukraińca – zwycięstwa na wszystkich frontach oraz otwartego i czystego nieba nad Ukrainą. – Co chciałby Pan zmienić we współczesnym dziennikarstwie? Czy w literaturze? Dlaczego? – Chcieć to za mało – trzeba, aby każdy związany z dziennikarstwem czy literaturą tworzył swoje Słowo zgodnie z sumieniem i prawdą, taką jaka ona jest. Nie liczyć na to, że państwo to zrobi. Jego zadaniem jest stworzenie odpowiednich warunków. Środki masowego przekazu w istocie są czwartą władzą i ta władza jest w rękach mistrzów pióra. To samo dotyczy literatów, którzy pomimo poziomu talentów, rozproszenia, a nawet waśni, muszą być zjednoczeni wokół idei narodowej, każdym słowem tworzyć naród i silne państwo. „Objmijcie się, bracia moi” – te słowa Szewczenki i po dwóch wiekach pozostają dla nas prorocze. pomnażać zalążki wiary i nadziei. Właśnie o tym brzmiało każde słowo, które odbijało się echem nieznośnego – „niewola”, kiedy swoim poetyckim bólem i wiarą jednocześnie podzieliła się poetka, dziennikarka Inna Rusnak. Wdzięczność, kwiaty, autografy i zbiory w prezencie, uściski i zdjęcia na pamiątkę – wszystko to dodało niemałych życiodajnych barw duszy, ale najbardziej po raz kolejny przekonało: poezja to doprawdy piękno i cud o niezgłębionej sile. Doziemna wdzięczność Bożej łasce i naszym obrońcom za uzdrawiające chwile, dziękuję za gościnność i stałe wsparcie kierowniczce biblioteki miejskiej Ludmile Midrygan oraz za przyjemne foto- i wideomomenty na pamiątkę Irynie Szundrij z TRK „Na swojej fali”. Poezja jednoczy serca!
Tłumaczenie maszynowe
Inna HONCZAR, wiodąca specjalistka grupy ds. współpracy z organami władzy i społecznościami Dniestrowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej. On obdarzył hojnie dusze koneserów wierszowanego cudu, który dzięki Bożej łasce jednoczy i zachwyca, wspiera i inspiruje, gromadzi i motywuje, uzdrawia i pociesza każdego, kto jest zdolny rozumieć słowo w poezji i subtelnie odczuwać poezję w słowie. Właśnie tak w szczególny sposób zakwitł wiosenny, słonecznie uśmiechnięty Światowy Dzień Poezji 21 marca w Miejskiej Bibliotece w Nowodniestrowsku, gdzie kierowniczka Ludmyła Midrihan przyjmowała gości – członkinie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatki Czerniowieckiej Nagrody Obwodowej imienia Dmytra Zahula, Hałynę Melnyk oraz Innę Honczar, które z radością dzieliły się z wielbicielami swoimi osiągnięciami twórczymi. Przez dwie godziny rozbrzmiewały wierszowane wyznania miłości do rodzinnej ziemi, wypalonej wojną i pogrążonej w żalu z powodu strat; do gigantów ukraińskiego słowa Tarasa Szewczenki i Liny Kostenko, naszych znanych rodaków Dmytra Zahula, Iwana Nahirniaka, Ołeksandra Czornoho; drżały w promieniach słońca poetyckie grona o niezłomnych ludziach, miłości, przyrodzie i przede wszystkim – o niegasnącej wierze w ukraińskie zwycięstwo. Poezja wystukiwała swoje szczególne rytmy w sercach każdego, ponieważ cudotwórczą mocą jest zdolna czynić cuda: kwiecić serca miłością i dobrem, ogrzewać ciepłem i
Tłumaczenie maszynowe
Książka W. Panczenki „„On nie będzie byle jakim człowiekiem”: z lat dziecięcych geniusza”
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Wołodymyr Jewhenowycz Panczenko (1954–2019) – ukraiński literaturoznawca, krytyk, pisarz, doktor nauk filologicznych, zasłużony działacz nauki Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy 1. kadencji. W latach 2001–2014 profesor katedry filologii, jednocześnie w latach 2002–2007 – wiceprezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Autor książek „Nieubita literatura” (2007), „Zegar słoneczny” (2013; 2019), „Słoje na drzewie” (2015), „Literacki krajobraz Ukrainy XX wieku” (2019) oraz „Opowieści o Mykole Zerowie” (2018). Utwory te, według podsumowania znanego literaturoznawcy, autora artykułu o Wołodymyrze Panczence w „Encyklopedii Współczesnej Ukrainy” Hryhorija Kłoczka, „w swojej sumie stały się nie tylko zauważalnym, ale wybitnym zjawiskiem w ukraińskim literaturoznawstwie”. Nie znałem osobiście Wołodymyra Jewhenowycza, ale interesowałem się jego twórczością, w szczególności książką o Wołodymyrze Wynnyczence, a w sierpniu 2011 roku zapraszałem uczonego wraz z wybitnym literaturoznawcą Mykołą Żułynskim do Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie na prezentację książki laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki (2004) Jurija Barabasza (1931–2024) „Przestrzeń słowa Szewczenki”, do której Panczenko napisał przedmowę. I nie było to po raz pierwszy, powiedzmy, należy do niego słowo wstępne do fundamentalnej książki Barabasza „Wybrane studia. Skoworoda. Gogol. Szewczenko” (2006), w której Panczenko wywiódł: „Korpus prac Jurija Barabasza z ostatniego dwudziestolecia – to, bez przesady, ukraińska klasyka literaturoznawcza”. Dobrze pamiętam, że to precyzyjne sformułowanie Panczenko powtórzył również w sierpniu 2011 roku, umotywowanie włączając do niego także prezentowaną pracę. W swoich publikacjach podkreślałem szczególną ważność badań naukowych i wniosków Wołodymyra Panczenki, zwłaszcza dotyczących Mykoły Gogola, co zauważył znany recenzent moich książek Serhij Hałczenko, który pisał o „pełnym szacunku stosunku” do owocnej pracy uczonego. Już po przedwczesnej śmierci Wołodymyra Panczenki przyszło mi zapoznać się z jego artykułem „Szewczenko VS Puszkin. Poezja w sporze z ideologią imperialności” (2017), w którym badacz umotywowanie wywiódł, że „pisząc poemat „Kaukaz” (1845), Szewczenko obiektywnie wszedł w polemikę z Puszkinem”, nie wykluczając też tego, że mogła to być również „bezpośrednia polemika z Puszkinem”. Właśnie w tym czasie chciałem dowiedzieć się więcej właśnie o szewczenkoznawczych pracach Panczenki w fachowej encyklopedii. Jednakże 4. tom „Encyklopedii Szewczenkowskiej” w 6 tomach, który, wydawało się, miał pomieścić artykuł o uczonym, został podpisany do druku w październiku 2013 roku i wtedy, zapewne, nie zebrało się jeszcze wystarczająco dużo jego szewczenkoznawczych publikacji. Świadczy o tym również to, że w monumentalnym Indeksie osobowym do fundamentalnej pracy Iwana Dziuby „Taras Szewczenko”, która stanowiła 4. tom „Historii literatury ukraińskiej” (2014), również nie było nazwiska Panczenki… Nawiasem mówiąc, wspomniany artykuł Hryhorija Kłoczka w „Encyklopedii Współczesnej Ukrainy” ujrzał światło dzienne dopiero w 2023 roku, za to właśnie w nim poinformowano: mimo ciężkiej choroby, w ostatnich miesiącach swojego życia uczony przygotowywał do wydania dwie książki, które ukazały się już po jego śmierci: „Szewczenko z bliska” oraz „„On nie będzie byle jakim człowiekiem”: z lat dziecięcych geniusza”. Postanowiłem zanurzyć się właśnie w szewczenkoznawcze zainteresowania i prace Wołodymyra Panczenki. Najpierw zainteresowałem się rokiem 2013, czyli czasem, kiedy wydano wspomniany 4. tom „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Okazało się, że w marcu, na 199. rocznicę urodzin Kobziarza, uczony wystąpił na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Franki z referatem „Ukraińskie marzenie Tarasa Szewczenki”. Ozdobą wystąpienia Panczenki stało się wyróżnienie dziesięciu symbolicznych przykazań, w których odbiły się, jego zdaniem, wyobrażenia Szewczenki o ukraińskim marzeniu oraz o tym, co stoi na przeszkodzie jego realizacji. Przekażę za szewczenkoznawcą: Nie liczcie na szczęście poza „swoją chatą”, poza granicami rodzinnego kraju, bo „w swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”; Wiedzcie, że największe zło Ukrainy – w jej „bękartach”, w nieszczęsnych przywódcach, „wujach ojczyzny cudzej”; Nie krzywdźcie „najmniejszego brata”; Pamiętajcie o Sądzie Pańskim i sądzie ziemskim; Strzeżcie się moskiewskich objęć; Znajdujcie w sobie siły, by być jednomyślnymi przynajmniej wobec zewnętrznych zagrożeń; Cencie wolność, a kiedy jej nie ma wokół – cencie wolność wewnętrzną; Nie zazdrośćcie bogatym; Wierzcie w swoją przyszłość – wbrew beznadziei – wierzcie; Pokochać Ukrainę. Dalej moją uwagę przykuł artykuł Wołodymyra Panczenki z Majdanu 2014 roku, w którym pisał: „Wiersze Szewczenki często brzmią ze sceny Majdanu. Jego portret, przyozdobiony ukraińskim ręcznikiem, – przed oczami każdego, kto stoi tu za „wolę świętą”… On, Taras Szewczenko, – obok ciebie, on przypomina o niezłomnej sile prawdy, i ty wyraźnie rozumiesz, że z nim łatwiej”. Wołodymyr Panczenko podkreślał, że słowo Szewczenki dodaje duchowych sił, wszak jasne uświadomienie własnej racji i wyostrzone poczucie ludzkiej i narodowej godności, sprawiedliwości (a to – moralny rdzeń poezji Szewczenki!) są niezwykle ważne w momencie desperackiej walki o przyszłość Ukrainy… Teraz zwróćmy się do szewczenkoznawczych książek, które, niestety, są jeszcze mało znane na Ukrainie, jednakże za nimi – przyszłość. Rozważmy je w chronologii napisania oraz przedstawionych historii i wydarzeń. W tytule pierwszej Panczenko trafnie wykorzystał przedśmiertne słowa ojca Szewczenki, Hryhorija Iwanowycza: „Synowi Tarasowi z mojego gospodarstwa nic nie potrzeba, on nie będzie byle jakim człowiekiem…”1. Niewielka książeczka przyciąga tym, że Wołodymyr Jewhenowycz po raz pierwszy zamanifestował rozszyfrowanie niejasnych domysłów ojca Szewczenki dotyczących nietypowego, jak na chłopa pańszczyźnianego, losu jego syna, możliwe warianty którego układały się w dziwny, zdawałoby się, dylemat: „z niego będzie albo coś bardzo dobrego” albo „wielki leń”…
Wołodymyr Panczenko pokazał, że przed jawnym okrucieństwem świata mały „przybłęda” Taras próbował schować się w samym sobie, a żywiołem jego dzieciństwa stały się życie we własnym świecie i poszukiwanie wolności, błąkanie się na wolności. Wczesne zamiłowanie do czytania później odezwie się w jego twórczości, a zasiane od małego duchowe ziarna dadzą historyczne owoce. Uczony zgłębił zdumiewający epos ukraińskiej wsi czasów Szewczenki, jego imperatywy i tabu. Pojął także atmosferę ludowej estetyki dla kształtowania się osobowości przyszłego poety, wszak duszą tej atmosfery były ład i piękno w ukraińsko-mentalnej chłopskiej hipostazie. Tak jak planował, autor przeanalizował w całości materiał biograficzny pierwszych piętnastu lat życia Tarasa, wnikliwie rejestrując te życiodajne czynniki, które kształtowały jego geniusz. Uczony mądrze poucza, że w sferze twórczości zawsze pozostanie tajemnica: „Była swoja tajemnica i u Tarasa Szewczenki, a rozwikłania jej należy szukać w kyryliwskim dzieciństwie poety”. Otwórzmy drugą szewczenkoznawczą książkę Wołodymyra Panczenki2, którą traktował jako „łańcuszek literaturoznawczych nowel, połączonych wspólnym zamysłem, a nawet chronologią”. Tym razem zamierzył pokazać z bliska przede wszystkim kilka ważnych epizodów lat 40. XIX wieku podczas podróży Tarasa po Ukrainie. Badacz, który sam zdążył pojeździć wieloma szewczenkowskimi drogami, troskliwie odkrył w książce twórcze i codzienne historie biografii poety. Oczywiście nie zdołam nawet wymienić każdej z nich, ale nie ma takiej potrzeby. Poruszę, i to krótko, tylko kilka nowel, które poświęcone są wybitnym postaciom w życiu Szewczenki. Powiedzmy, moją uwagę od razu przykuła opowieść autora o szeroko znanej pierwszej wizycie Tarasa Szewczenki i Pantełejmona Kulisza w czerwcu 1843 roku. Wiecie czym? Analizując „wzniosły styl pamiętników Kulisza” z 1867 roku, w których mowa o ich znajomości, Panczenko lapidarnie i błyskotliwie wnioskuje: „...Jest on bliski hagiograficznemu. Przed nami nic innego, jak „Żywot Pantełejmona Kulisza”, przez niego samego stworzony!”. Wołodymyr Panczenko ostrzega czytelnika, że na dystansie między 1843 a 1867 rokiem w poglądach, ocenach i sympatiach Kulisza wiele się zmieniło: „Inne stały się jego wyobrażenia o ukraińskiej historii. O hajdamaczyźnie teraz opowiada potępiająco, nie przepuszczając okazji, by przypomnieć o rzezi humańskiej”. Od swoich ówczesnych poglądów, które Kulisz nazywał „kostomarowszewczenkowskimi”, on, według trafnej obserwacji Panczenki, „„uciekał” później”. Tak szczerze i uczciwie obecnie piszą, niestety, daleko nie wszyscy... Badacz trafnie i ciekawie opowiada o zapomnianej pierwszej powieści historycznej Kulisza „Mychajło Czarnyszczenko” (1843), w której „wyraźnie słychać echo „Historii Rusów””, i, według jego wniosku, były to „pierwociny ukraińskiej prozy historycznej”. Dodam, przy okazji, że Mykoła Hohol, zapoznawszy się z powieściami Kulisza „Mychajło Czarnyszczenko” i „Czarna Rada” (1845), pisał w 1846 roku: „Sądząc po urywkach dwóch powieści, które przeczytałem, ma on wszelkie oznaki talentu wielkiej miary...”, a rok później już nie wątpił, że Kulisz „mógłby wspaniale napisać historię Ukrainy”. W osobnej noweli „Fantasta Hohol” autor próbuje wyjaśnić sprzeczne twierdzenia Mykoły Wasylowycza, wyrażone w rozmowie z Osypem Bodianskim w obecności Hryhorija Danylewskiego w październiku 1851 roku: „Znam i kocham Szewczenkę jako ziomka i utalentowanego artystę; udało mi się nawet samemu nieco pomóc w pierwszym ułożeniu jego losu”. Oczywiście żadnych dowodów i świadectw w tej sprawie Wołodymyr Jewhenowycz nie znalazł: „Więc co – słowa powiedziane przez Hohola o jego pomocy Szewczence... to nie więcej niż hoholowska legenda? Całkiem możliwe. Przynajmniej zagadka pozostaje”. Ale, ale... Wołodymyr Panczenko odkrył szczery zachwyt Szewczenki twórczością i osobowością Hohola, w ślad za Barabaszem pokazał, że jego imię zajmuje osobne miejsce nie tylko w listach poety, ale i otwiera lekturę Szewczenki na zesłaniu, przenika ten okres życia: „Wychodzi na to, że Mykoła Hohol jednak wyciągał pomocną dłoń do Tarasa Szewczenki, tylko w taki – pośredni – sposób, poprzez swoje artystyczne słowo, w którym brzmiał głos jego niespokojnej duszy, która sama szukała prawdy i pocieszenia...”. Szczególną uwagę Wołodymyr Panczenko poświęcił historii relacji Tarasa Szewczenki i Warwary Repninej, z którą poeta poznał się w Jahotynie w 1843 roku. Jeszcze na początku wieku sam badałem ten temat, dlatego dobrze znam ogrom historycznych dokumentów opanowanych przez autora. Tak samo mogę fachowo potwierdzić, że Panczenko pozostawił współczesnym unikalną, szczegółową opowieść o rodzinie Repninów i księżniczce Warwarze Mykołajiwnie z rodu Wołkońskich po ojcu i Rozumowskich – po matce, córce Mykoły Repnina-Wołkońskiego, małorosyjskiego gubernatora wojskowego w latach 1816–1834. Wołodymyr Jewhenowycz pokazał, mówiąc słowami samej Repninej, że „Szewczenko zajął miejsce w moim sercu”. Powiem od siebie: Warwara Mykołajiwna była bodaj pierwszą, która nazwała młodego poetę genialnym. Jednak, według wymagających słów Panczenki, „„dydaktyka” księżniczki-wybawicielki jedynie odpychała Szewczenkę”. Nowele poświęcone Warwarze Repninej kończą się takim autorskim uogólnieniem: „...Przyjacielskie relacje Warwary Repninej i Tarasa Szewczenki przetrwają jeszcze wiele złych prób. I kiedy poeta będzie już odbywał swoją żołnierkę, to wśród niewielu jego korespondentów będzie i księżniczka. Jej szlachetna dusza nie będzie znała strachu...”. W rzeczywistości będzie jeszcze strach i zlodowacenie duszy Repninej wobec Szewczenki, postąpi ona nieszlachetnie, na zawsze odpychając poetę w marcu 1858 roku w Moskwie. A po ćwierćwieczu, być może uświadomiwszy sobie, że w jej długim życiu nie było nic lepszego, jaśniejszego i bardziej promienistego niż spotkanie z genialnym Szewczenką, księżniczka przeżywała skruchę, jakby odpokutowując swoje grzechy przed nim, opiekowała się grobem poety. Wszakże to już zupełnie inna historia. W przejmująco szczerym „Słowie do czytelnika” Wołodymyr Jewhenowycz ostrzegł, że „nie pisał monografii”, a co najważniejsze, okoliczności, w jakich książka była przygotowywana, „okazały się zbyt okrutne dla jej autora”: „Dlatego daleko nie wszystko w niej idealnie odpowiada temu, co zamierzano na początku: czytelnik dostrzeże luki, „pominięte” wątki... Przyznam się: to jest to, czego nie zdążono zrobić. Tak bywa. I to już zależy nie od autora, a od samego losu...”. Chylę czoła przed odwagą i talentem Wołodymyra Panczenki... Przypomnę, że w październiku 2020 roku jedna z centralnych ulic miasta Kropywnycki, z którym Wołodymyr Panczenko był związany przez wiele lat życia i twórczości, została nazwana jego imieniem. I biegnie ona od ulicy Szewczenki do placu Bohdana Chmielnickiego. Symboliczne! Wołodymyr Panczenko – nieodzowny bohater „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Zatem stawiam, nie, nie kropkę, a trzy kropki... ____________ 1 Panczenko W. „On nie będzie byle jakim człowiekiem”: z dziecięcych lat geniusza. Kijów : Tempora, 2021. 96 s. 2 Panczenko W. Szewczenko z bliska. Kijów : Tempora, 2021. 272 s.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Szot Zdjęcia autora. W ostatnich latach tarnopolscy widzowie już dobrze wiedzą, że na swoje święto zawodowe zespół twórczy akademickiego teatru dramatycznego im. Tarasa Szewczenki zaproponuje nowy spektakl. W marcu bieżącego roku reżyser-inscenizator, artysta ludowy Ukrainy Ołeh Mosijczuk, postanowił przyjść z… teatralną katastrofą. Od razu uspokoję widzów: gatunek, choć wybrany groźny, straszny, nie powinien szczególnie niepokoić. Kryje się za nim bowiem komedia, w której, jak mówi pan Ołeh, pojawią się postacie bezgranicznie kochające teatr, służące mu honorem i talentem. Pojęcie „teatralna katastrofa” uczestnicy nowej inscenizacji mimo wszystko rozszyfrowali dla widzów w programach. Czytamy: „Absurdalna próba, zamieszanie z niezdarnym debiutantem w roli głównej, kuriozalne nieporozumienia, zakulisowe intrygi, osobiste relacje sług sceny zmieniają długo wyczekiwany sukces premiery w prawdziwą teatralną katastrofę”. Innymi słowy, katastrofa polega na wielkiej miłości do zawodu, do teatru. Sam reżyser-inscenizator nie streszcza komediowej pracy, zauważa jedynie, że fabuła opiera się na tym, iż bogaty tatuś chce przekazać własny biznes synowi, a ten tymczasem jest bezgranicznie zakochany w teatrze, mówi, że to świątynia. I tata aranżuje sytuację: przyprowadza syna do teatru, finansuje projekt, a jego latorośl debiutuje w roli głównej. Wszystkie wydarzenia wynikają więc z tej kolizji. Ołeh Mosijczuk dodaje, że zawsze marzył o zrobieniu takiego spektaklu, w którym mógłby opowiedzieć jedną z historii o życiu teatralnym, o ludziach, którzy tworzą sztukę. Sił temu tarnopolskiemu reżyserowi dodała sztuka francuskich autorów Daniela Navarro i Patricka Odicera „Herbata z miętą czy z cytryną”. Właściwie na motywach tego utworu rozpoczął kilka miesięcy temu pracę nad swoją kolejną inscenizacją. „Takie wrażenie, że ci dwaj Francuzi pisali o naszym teatrze, w końcu o każdym innym, w którym bywałem” – twierdzi pan Ołeh. Sam zachwycił się scenicznym rozwiązaniem tej komedii i wierzy, że wzbudzi ona duże zainteresowanie również u miłośników sztuki teatralnej. Przynajmniej reżysera cieszy, że już na pierwsze pokazy spektaklu bilety zostały niemal wykupione. W inscenizacji Ołeh Mosijczuk zebrał prawdziwą grupę dobrze znanych teatralnym koneserom, doświadczonych, utalentowanych aktorów. Warto choćby wspomnieć, że postać Sophie wcieliła artystka ludowa Ukrainy Jarosława Mosijczuk, a aktora z „doświadczeniem” Richarda gra artysta ludowy Ukrainy Ihor Saczko. W spektaklu występują również zasłużeni artyści Ukrainy Mykoła Bażanow, Witalij Łuhowyj, Oksana Malinowycz, Oksana Saczko, Serhij Andruszko, Jewhen Łacik. W tej kohorcie aktor Witalij Resztowaniuk mówi, że bardzo dobrze się pracuje, starsi koledzy „pomagają, inspirują, kierują”. Witalij to młody aktor. Pracował na scenie już w kilku epizodycznych rolach, a teraz debiutuje w roli głównej. Reżyser-inscenizator twierdzi, że chciał widzieć na scenie „żywego człowieka”, a nie skostniałego, Witalij ma właśnie „ogromną organiczność”, więc zaproponował chłopakowi wcielenie się w postać głównego bohatera – Juliena, syna producenta, debiutanta. To stało się dla młodego aktora niesamowitą szkołą, zdołał z powodzeniem poradzić sobie z rolą. Sam Witalij Resztowaniuk przyznaje, że w pewnym stopniu gra samego siebie, odczuwa podekscytowanie, radość, że otrzymał taką rolę, możliwość zagrania, pokazania siebie, a jednocześnie dobrze zdaje sobie sprawę, jaka szansa twórcza mu się trafiła. Więc w święto zawodowe reżyser-inscenizator spektaklu „Uwaga: debiut!”, artysta ludowy Ukrainy Ołeh Mosijczuk, zaproponuje widzowi, by nie relaksował się, nie był pasywny, a uważnie śledził teatralne kulisy i scenę, wszystkie perypetie, by w pełni poczuć atmosferę panującą pod dachem świątyni sztuki.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Na pytanie dziennikarzy, o czym jest sztuka „Tramwaj zwany pożądaniem”, laureat Nagrody Pulitzera Tennessee Williams odpowiedział: „To prośba o zrozumienie dla delikatnych ludzi”. Zaułki Nowego Orleanu poruszył przyjazd arystokratki francuskiego pochodzenia Blanche DuBois. Nieproszony gość zatrzymał się u swojej siostry Stelli i jej męża Stanleya Kowalskiego (urodzonego w Ameryce Polaka). Od pierwszej minuty znajomości między Stanleyem a Blanche rodzi się główne egzystencjalne starcie. Czym zakończy się ten turniej, co czeka Blanche? „Powiedziano mi, żebym wsiadła w tramwaj zwany Pożądaniem, a potem przesiadła się w inny – nazywa się Cmentarz…”, – mówi bohaterka. Pragnienie i poszukiwanie miłości – jako refleksja traumy, ale przemoc, z którą spotyka się Blanche, – to również swoista refleksja poniżonego. Spektakl – jako sposób podróży przez najskrytsze pokoje podświadomości, aby dać odpowiedź na pytanie, jak żyć ze swoją wrażliwością, delikatnością obok przemocy. Wrażliwość – to słabość czy odwaga bycia sobą, mimo strachu przed osądem i odrzuceniem? – Utwory Tennessee Williamsa czytałam, kiedy jeszcze studiowałam w instytucie teatralnym, – wspomina reżyserka spektaklu „Tramwaj zwany pożądaniem” Ołena Szczurśka. – Wtedy był on dla mnie jeszcze daleki i mało zrozumiały. A w 2013 roku wraz ze swoimi studentami wystawiałam spektakl dyplomowy „Słodki ptak młodości”. Właśnie wtedy poczułam tego dramaturga. Jest on nie tylko dość metaforyczny, ale i wielowarstwowy, psychologiczny, porusza wiele tematów. Obecnie wystawiłam drugi pełnowartościowy spektakl na podstawie jego sztuki. Nieprzypadkowo wybrałam właśnie „Tramwaj zwany pożądaniem”. Oprócz głównego tematu przemocy, miałam duże zainteresowanie osobą Blanche. Kim ona jest, jaka jest, jej delikatność, wyjątkowość, niepowtarzalność – to magnes zarówno dla reżysera, jak i dla aktorki, która chciała zagrać tę rolę. To Natalia Dola. Kiedyś rozmawiałyśmy z nią o tym, co chciałaby zagrać. Blanche była jedną z jej wymarzonych ról. A ja z przyjemnością wróciłam do Tennessee Williamsa, bo wszystkie jego bohaterki to zagadki. Odzwierciedlają one subtelną stronę świata. Natalia Dola weszła w dramaturgię, która rozwija ją jako aktorkę. Jest bardzo elastyczna, stale znajduje się w poszukiwaniu, otwarta na eksperyment. Z głęboką aktorką zawsze ciekawie się pracuje. Przez pryzmat jej duszy materiał odkrywa się inaczej. A Natalia odkrywa swoje nowe oblicza. Jeśli z Natalią Dolą to już nasze trzecie doświadczenie wspólnej pracy, to z Ołhą Hryszyną pracowałyśmy po raz pierwszy. Wniosła wiele propozycji do wizerunku Stelli. Poszukiwanie Ołhy było w dwóch kierunkach. Bohaterka jakby rozrywa się na pół. Z jednej strony ciąży ku światu Stanleya, a z drugiej – ku światu Blanche. Ołdze dobrze to wychodzi i wspaniale, gdy aktorka jest gotowa na różnorodne eksperymenty. Tennessee Williams w sztuce oddaje atmosferę swojego ulubionego Nowego Orleanu. Jego pierwsze młodzieńcze doświadczenie jest związane z tym miastem. Postanowiłam spróbować zanurzyć również widzów w atmosferę tego miasta. Zrobiliśmy to za pomocą Eunice (Ołena Czerwonenko), która według fabuły sztuki jest gospodynią domową. A ja postanowiłam zrobić z niej także przewodniczkę. Wymyśliłam też coś o lalkach voodoo, bo to prawdziwy nowoorleański gadżet. Z Ołeksandrem Walukiem (wykonawca roli Stanleya) mam również pierwsze wspólne doświadczenie pracy. Jest człowiekiem dobrym z natury i zdołał pokazać, że okrucieństwo wyłania się w jego bohaterze nie dlatego, że jest zły. W rzeczywistości Stanley w swoim czasie był bardzo skrzywdzony. Sasza wcielił to właśnie przez wrażliwość, której nie chce nikomu pokazać. Ponadto świetnie oddaje wizerunek prostaka, który nie chce wydawać się prostym. Jak dla mnie, to było dobre poszukiwanie. Zobaczyłam Dmytra Sawczenkę (Mitch), kiedy jeszcze studiowałam reżyserię. Wtedy grał świetną rolę Arlekina. Chciałam przywrócić w nim tę zabawność i poszukiwanie – wizerunek w połowie Pierrota, w połowie Arlekina. Chyba Dmytro jeszcze takiego nie grał. Myślę, że mu się spodobało. Długo pracowaliśmy, aby oddać atmosferę sceny pokera. Sądzę, że z tym też nam się udało. Blanche ma kluczowe zdanie: „Zawsze liczę na życzliwość nieznajomych”. A ja zaczęłam myśleć, kto mógłby zagrać człowieka, na którego patrzysz i rozumiesz, że nigdy cię nie zdradzi. Że to maksymalnie szczera i czysta dusza. Zobaczyłam wizerunek aktora Ołeha Komarowa. Dobrze pamiętam jego role w teatrze, ale teraz tych ról już nie ma. Kiedy wypowiedziałam tę ideę dyrektorowi generalnemu – kierownikowi artystycznemu naszego teatru Kyryłowi Kaszlikowowi, poparł mnie. Ołeh Komarow – bardzo odpowiedzialny aktor, prawdziwy profesjonalista. Rola niewielka, ale wiele do niej proponował. W spektaklu połączyli się aktorzy różnych pokoleń, trwa przekaz ważnej energii. Nasz najmłodszy wykonawca – dwudziestoletni student, Repertuar Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki wzbogacił spektakl na podstawie utworu znanego amerykańskiego dramaturga Tennessee Williamsa – „Tramwaj zwany pożądaniem”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wielkich teatrów stołecznych powinno widnieć słowo „Sztuka”, w przeciwnym razie trzeba będzie zawiesić na teatrze szyld „Kupno-sprzedaż” albo jeszcze gorzej…” Wykonawczyni roli księżnej Olgi, Oksanę Archangielską, wcześniej nie znałem. Polecił mi ją Swiatosław Fechtel, który gra Greka. Bardzo chciała zagrać tę rolę. Ogólnie rzecz biorąc, w sprawie każdej roli prowadziłem rozmowy z kilkoma aktorami. Jednak większość z nich nie widziała scenicznego wcielenia tej historii. A Oksana przeczytała i od razu się zapaliła. Podczas pierwszego czytania z kartki już istniała w tej bohaterce. Początkowo planowaliśmy stworzyć dwa składy aktorskie. W pewnym momencie zrezygnowałem z dublerki do roli księżnej Olgi. Widać, że w tej roli Oksana realizuje wszystkie aktorskie momenty, których nie zrealizowała wcześniej. Dlatego podjąłem pewne ryzyko i postanowiłem nie szukać dla niej dublerki. Tak samo, jak dla wspomnianego już Swiatosława Fechtela, a także Mychajła Romanowa (wykonawca roli Judejczyka). Lepiej będziemy grać spektakl rzadziej, ale właśnie w tym składzie. Tylko Swiatosław już na pierwszej próbie znał swój tekst. Wtedy właśnie postanowiłem: po co szukać kogoś innego do tej roli? Z Mychajłem Romanowem korespondowałem jeszcze w grudniu. Kiedy przeczytał sztukę, powiedział, że zgadza się grać w spektaklu tylko Judejczyka. Wyszło tak, że przystąpił do pracy nad swoją postacią dopiero w lutym i stworzył ją w zaledwie 10 prób przy tak dużej objętości tekstu wierszowanego. Dążyłem do stworzenia na scenie takiej przestrzeni, w której ludziom byłoby niewygodnie istnieć. To połączenie pajęczyny, ringu i labiryntu. Chciałem pokazać, że polityka, do której tak wielu się rwie, jest w rzeczywistości tak obrzydliwym miejscem, gdzie ludzie po prostu zjadają się nawzajem. Dmytro Korczynski zaproponował, aby na scenie były skrzynie wojskowe, a ja postanowiłem je jeszcze przestrzelić. Ale od kul były małe otwory, więc je dowierciliśmy. W tekście jest fraza, że „twoja głowa jutro będzie na palu”. Dlatego nie trzeba było długo kombinować w kwestii krzyży i pali. A to, że niektóre głowy w maskach przeciwgazowych mi się przyśniły i właśnie takie rozwiązanie jest wyjściem „od teraźniejszości i rozwiązania obyczajowego”. Bo teatr to obraz. Zachwycam się muzyką rockową i moim głównym idolem jest zespół „KISS”, którego show wyróżniają się szczególnymi efektami świetlnymi. Dlatego w mojej podświadomości leżała praca ze światłem, dymem.
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski teatr „Kult” zaprezentował premierę spektaklu „Księżna Olga” według sztuki Dmytra Korczynskiego. W spektaklu można zobaczyć porywające intrygi i wyrafinowane podstępy w otoczonym przez wroga Kijowie. Widz będzie odczuwał grozę i śmiał się, a na końcu, być może, przeżyje katharsis. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Daniła MARUSZCZENKI – To moje pierwsze spotkanie z twórczością Dmytra Korczynskiego – wyznał reżyser, autor scenografii i oprawy muzycznej spektaklu Wiktor Połtoracki. – Oczywiście wiedziałem o jego działalności politycznej i telewizyjnej, ale Korczynski-dramatopisarz stał się dla mnie odkryciem. To intelektualna dramaturgia, której tak brakuje w dzisiejszym repertuarze wielu teatrów. Ponieważ teatry dokonały pewnego zwrotu w kierunku „tępego rechotu” – niskiej jakości rozrywki bez duszy i serca. W listopadzie ubiegłego roku poznałem dyrektora – kierownika artystycznego teatru „Kult” Nazara Boruszka. I zaproponował mi wystawienie spektaklu według tej sztuki. Po tym, jak przeczytałem ją po raz pierwszy, pomyślałem, że to wariant nie do udźwignięcia. Przecież bardzo trudno wystawić spektakl według tekstu wierszowanego, takich inscenizacji prawie nie ma w repertuarach ukraińskich teatrów. Po pierwsze, taki materiał jest trudniejszy w odbiorze dla widza, bo w życiu porozumiewamy się prozą, a nie wierszami. Po drugie, aktorzy prawie nie mają takiego doświadczenia. W tym była awantura i pewne wyzwanie dla mnie jako reżysera. Rozumiałem, że będzie to bardzo trudna praca. Zazwyczaj, gdy reżyser zaczyna pracować nad sztuką, musi umownie „pokłócić się” z autorem, mam na myśli tekst autorski – dramaturgię. Nawet jeśli autor jest z przeszłości i już nie żyje. Czyli musi podejść do tego ze zdrowym sceptycyzmem, pewną nieufnością. Materiał musi wytrzymać reżyserski nacisk. W sztuce wszystko jest bardzo aktualne. Rozumiemy, że „Księżna Olga” to pretekst, by porozmawiać o teraźniejszości i nie jest to absolutnie opowieść historyczna. Nie budujemy żadnego mostu w przeszłość. Ogólnie minimalizuję związek z przeszłością i związek z teraźniejszością. Były propozycje, by ubrać bohaterów w nowoczesne mundury wojskowe. Powiedziałem – nie. Nie stosujemy żadnej manipulacji w odbiorze. To antyutopia – relacje człowieka i władzy, totalitarnego reżimu i społeczeństwa – to wieczne problemy. Mieliśmy to wszystko zrobić maksymalnie w umownie równoległym Wszechświecie. Im bardziej mówisz, że to niby nie o nas, tym bardziej ludzie znajdują potwierdzenie, że w rzeczywistości to o nas. Z reguły tekst w teatrze uczy się „na nogach”. Aktorzy nie uczą się go wcześniej, a robią to podczas prób, wychodzą na scenę i metodą etiudową zaczynają go przyswajać. A tutaj powiedziałem, że musimy przychodzić na próby, znając tekst. Bo nie można „na nogach” uczyć się wiersza. Przecież jak zapamiętasz rym, powiązanie z innym tekstem, jeśli nie znasz swojego? Swoim słowem niczego zastąpić nie możesz, tak samo nie możesz wstawić ani jednego swojego słowa. Bo ono od razu rozerwie rym i zapomnisz cały tekst. Wszystko od razu się posypie, jeśli będziemy wstawiać swoje słowa. Do tego nie wszyscy byli gotowi. Początkowo nawet dochodziło do sporów. Choć w rzeczywistości nie wystarczyło nauczyć się własnych tekstów. Przecież tekst jest dialogowy, niemożliwe jest nauczenie się go samemu, zapamiętuje się go w dialogu. Dlatego mimo wszystko potrzebny jest partner, potrzebne są powtórzenia, zaczepienie się jeden o drugiego. Prawie codziennie na próbach był autor. Bo w sztuce jest wiele specyficznych słów, których teraz nawet nie znamy i nie używamy. Wyjaśniał nam, co to za słowa. Oprócz tego mówił, gdzie trzeba stawiać akcenty. Więc na początku Dmytro Ołeksandrowycz bywał u nas dość często. Potem poprosiłem go, żeby przez pewien czas nie przychodził, bo niektórzy aktorzy podczas prób próbowali mu się przypodobać i tracili dyscyplinę próbną. Posłuchał. Wyznam, że było mi niezwykle trudno jednocześnie być reżyserem i wykonawcą jednej z ról. Zwłaszcza w ostatnich dniach, kiedy pracowałem ze światłem i dźwiękiem, podczas gdy aktorzy pracowali nad mizanscenami. Wprowadziłem się do spektaklu 27 stycznia, a premiera odbyła się 20 lutego. Zaledwie w trzy tygodnie wszedłem w proces prób. Byłem absolutnie pewien, że nigdy nie zrobię roli Szygoerna, nigdy nie nauczę się tekstu. Ale wszyscy z 6 kandydatów ostatniego tygodnia, a było ich znacznie więcej, którzy przysłali zgłoszenia, że chcą grać tę rolę, w ostatnim momencie napisali odmowę. Rozumiałem, że nie mam wyboru i powiedziałem, że będę grał. Choć i wcześniej dopuszczałem taki wariant. To jak poczucie losu i nieuchronności. Rozumiałem, że sam los wypycha mnie do tej roli, ale broniłem się rękami i nogami. Aktorzy i autor też mówili, że to moja rola. Zgadzam się ze wszystkim, co mówi mój bohater. Można powiedzieć, że to moje osobiste wypowiedzi. Oczywiście nie jestem buntownikiem, ale pozycja postaci jest dla mnie zrozumiała. Odbywa się proces, kiedy cudzy tekst staje się twoim i łatwo budować świadomość bohatera. Teatr to sztuka o emocjach i uczuciach. Dlatego ludzie idą do teatru, kina, słuchają muzyki albo czytają książki, żeby przeżyć emocję. Cudzą emocję, taką, której człowiek nie może, z racji pewnych okoliczności, przeżyć w rzeczywistości. Nie możemy polecieć w kosmos i spotkać się tam z „Obcym”. Ale dzięki naszej fantazji i wyobraźni, oglądając kino, emocjonalnie to przeżywamy. I tę emocję widzowi musi dać aktor. I reżyser, wykorzystując środki zewnętrznego wpływu (muzyka, światło, akcenty dźwiękowe i treściowe oraz, oczywiście, działanie i interakcja, która ma wywołać emocję przede wszystkim u samego aktora). Teatr zaczynał się od rytuału, tragedia zaczynała się od rytualnego zabicia kozła. I dlatego głównym czynnikiem tragedii jest katharsis – „oczyszczenie przez wstrząs”. Jeśli tobie, dziecku, mówią, że przebieganie przez drogę jest niebezpieczne, bo możesz zginąć, do ciebie to nie dociera, ale kiedy widzisz, jak samochód potrąca twojego ulubionego psa (własne doświadczenie), to zapisuje się na całe życie. Uczymy się wyłącznie na swoim doświadczeniu, bo je przeżywamy. Zatem widz przychodzi do teatru przeżyć i odczuć emocjonalnie cudze życie. Dlatego w teatrze najważniejszy jest aktor, to właśnie go obserwuje widz. A dla reżysera aktor jest instrumentem tego wpływu na widza, instrumentem przekazania swoich pewnych idei i myśli. Federico García Lorca. „Przemówienie o teatrze”. Napisane w 1935 roku. Na rok przed rozpoczęciem wojny w Hiszpanii. Brzmi dziś szczególnie aktualnie dla ukraińskiego teatru: „Teatr jest jednym z najbardziej wyrazistych i skutecznych instrumentów budowy kraju; podobnie jak barometr, teatr wskazuje na wzrost lub upadek narodu. Wrażliwy, przenikliwy teatr (mówię o wszystkich gatunkach – od tragedii po wodewil) jest zdolny w ciągu kilku lat zmienić uczucia całego narodu, i tak samo okaleczony teatr, który wyhodował kopyta zamiast skrzydeł, jest zdolny zdeprawować i uśpić naród… Jeśli naród nie wyciągnął pomocnej dłoni do swojego teatru, to jest on albo martwy, albo przy śmierci. Ale i teatr, jeśli jest bezstronny, głuchy na życie społeczne, na puls historii, na tragedię narodu, ślepy na odwieczne barwy ojczystej ziemi i obcy jej duszy, nie śmie nazywać się teatrem. Dom gry, zakład, gdzie oddają się najpodlejszemu nałogowi – „zabijają czas” – oto jego imię. Nad wszystkimi teatrami, od najskromniejszych, prowincjonalnych, do
Podobają mi się promienie, przejścia świetlne. Po pierwszym pokazie Dmytro Korczynski zgłaszał pewne uwagi. Na co odpowiedziałem, że podczas premiery aktor znajduje się w takim stanie, jakby pędził na sankach z góry. Już na czwartym spektaklu wspomniani przeze mnie Oksana Archangielska, Swiatosław Fechtel oraz Mychajło Romanow naturalnie weszli w role. Wszyscy inni jeszcze przystosowują swoje aktorskie organizmy do spektaklu. Ogólnie uważam premierę za szkic do przedstawienia, który potem będzie zamalowywany. Kontynuujemy pracę, praca nad błędami trwa. A ja już otrzymałem od Dmytra Korczynskiego propozycję dotyczącą następnej inscenizacji. – Trafiłam do tego projektu przypadkowo. Wszystko, co najlepsze w naszym życiu, zazwyczaj zdarza się przypadkowo – kontynuowała rozmowę Oksana Archangielska, odtwórczyni roli księżnej Olgi. – Do tej roli reżyser Wiktor Połtoracki szukał dojrzałej, doświadczonej aktorki. I mój kolega polecił mnie do tej roli. Tekst Dmytra Korczynskiego okazał się pełen głębokich sensów, które przekazuje on widzowi poprzez tę historyczną fantazję, subtelnym humorem mistrzowsko połączoną z kanwą współczesności. Kiedy przeczytałam sztukę, poczułam, że po prostu muszę zagrać tę rolę. Miałam dziwne przeczucie, że to jakaś szczególna misja dla mnie osobiście. Odkryłam dla siebie Dmytra Korczynskiego jako niezwykłą, wielowymiarową osobowość: poetę, historyka, dziennikarza, dramaturga i działacza społecznego. Uważam, że miałam wielkie szczęście do przyjaznego zespołu, który zebrał utalentowany reżyser Wiktor Połtoracki. Jest on „ojcem” tego spektaklu, który od samych narodzin był w całości tworzony przez niego, włącznie z najdrobniejszymi detalami. Dramatyczne, artystyczne i muzyczne rozwiązanie, kostiumy, praca z artystami, a nawet udział w spektaklu w charakterze jednego z głównych bohaterów – to wszystko wydarzyło się dzięki talentowi Wiktora Połtorackiego. Na stworzenie spektaklu było mało czasu, ale magia się wydarzyła i jesteśmy szczęśliwi, że możemy być tego częścią. Spektakl z każdym pokazem rośnie, zaczyna oddychać, ożywa. Kontynuujemy zagłębianie się w tekst, szukamy nowych barw, stawiamy przed sobą nowe zadania i wyzwania. Za każdym razem spektakl jakby rodzi się na nowo, tu i teraz. Aktorskie szczęście to być częścią tej magii.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Chorosz to znany tarnopolski hodowca, florysta, kwiaciarz, specjalista od irysów, przedsiębiorca. Laureat ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów irysów (kosacców). Wyhodował ponad 170 odmian irysów, a także dziesiątki mieczyków (gladioli), bzu, piwonii drzewiastej. Mykoła Szot Zdjęcie autora Dzieciństwo Ihora Chorosza upływało we wsi Czernychów (obecnie w składzie tarnopolskiej wspólnoty miejskiej). Obok domu zawsze bujnie kwitło ogromne skupisko różnorodnych kwiatów. Matka z zawodu jest biologiem, a ojciec – pracownikiem medycznym. Postanowił pójść śladami zawodowymi ojca. Najpierw wstąpił do Czortkowskiej Szkoły Medycznej, gdzie zdobył dyplom felczera. Podczas czynnej służby wojskowej wypróbował się w tym zawodzie. Po powrocie z armii złożył dokumenty na ówczesny Tarnopolski Instytut Medyczny (obecnie Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Iwana Horbaczewskiego). I został studentem. Już z dyplomem tej uczelni przepracował kilka lat w Tarnopolskim Centrum Ratownictwa Medycznego i Medycyny Katastrof. Jednak prawdziwa pasja do kwiaciarstwa coraz bardziej brała górę, więc musiał porzucić praktykę lekarską. Swojego kwiatu szukał przez długi czas. Pracę hodowlaną rozpoczął w 1986 roku. Początkowo zajmował się mieczykami (gladiolami), których wyhodował chyba z 15 nowych odmian, daliami i chryzantemami. Ale w 1989 roku otrzymał w prezencie irysa odmiany „Shape Shape”. Odmienił on wyobrażenie pana Ihora o tych kwiatach i dał impuls do zajęcia się ich hodowlą. Był zachwycony ich różnorodnością odcieni i kształtów. „Kiedy kwitną, wydaje się, że tęcza spadła na ziemię” – zauważa Ihor Chorosz. W końcu to właśnie na cześć bogini tęczy starożytni Grecy nazwali ten kwiat. Zaczął więc sam zbierać kolekcje, zajmować się hodowlą. Z wyhodowanych kilkuset siewek ponad ćwierć wieku temu wyselekcjonował siedem nowych kultywarów. Wszystkim nadał nazwy. Jako pierwszy wyhodował i zarejestrował własną odmianę irysów, którą nazwał „Iluzjonista”. Jeśli w rzeczywistości aktor-iluzjonista wywołuje u widzów złudne wrażenia wzrokowe i słuchowe, to dzieła pana Ihora – prawdziwy zachwyt nad pięknem, barwami i zapachem kwiatu-tęczy. Swoje wyhodowane kwiatowe prace pan Ihor rejestruje w Amerykańskim Towarzystwie Irysowym (AIS). Jak w ogóle dobiera nazwy swoim odmianom irysów? Gdzieś spodobała się piosenka, a gdzieś film lub inne dzieło sztuki. „Pieśń lasu”, „Zaćmienie księżyca”, „Pozdrowienia z Ukrainy”, „Sofia Kijowska”, „Huragan namiętności”, „Lodowe serce”, „Namaluję deszcz”, „Oczy chabrowe”, „Wodospad”... To nie tylko nazwy, ale swoisty kwiatowy obraz, który umiejętnie namalował-stworzył tarnopolski hodowca. A Ihor Chorosz zapragnął językiem kwiatów opowiedzieć o ukraińskiej piosence, tańcu i marzeniu. Ciekawe, jakimi barwami oznaczył te dzieła sztuki i wyobraźni? Delikatny różowy kolor odzwierciedlił maminą kołysankę, a ogólnie „Ukrainian Song” („Ukraińską piosenkę”). A wyhodowując „Ukrainian Dance” („Ukraiński taniec”), brał pod uwagę nasz szybki i energiczny „Hopak”, w kolorze połączył fiolet ze srebrzystością. Między różowym a fioletowym odcieniem dostrzegł „Ukrainian Dream” („Ukraińskie marzenie”). W określonym kolorze Ihor Chorosz widzi także znane postacie. Przy okazji warto zauważyć, że jako pierwszy otworzył galerię swoich nowych odmian irysów na cześć sławnych ludzi „Nazarij Jaremczuk”. Zachwyca swoją jasnością i delikatnością, „wyrażoną” w śnieżnobiałej i żółto-złocistej barwie „Lina Kostenko”. Cieszy błękitno-fioletowymi kolorami z pomarańczowymi bródkami irys „Barbara Brylska” na cześć znanej polskiej aktorki. Imię jeszcze jednej sławnej Polki – piosenkarki Anny German – również rozbrzmiewa w łagodnym kwiecie błękitno-fioletowego koloru z jasnymi bródkami. Pięciobarwna odmiana irysów dedykowana jest wybitnej łotewskiej aktorce filmowej Vii Artmane. W końcu imiennych odmian irysów Ihor Chorosz ma niemało. Przede wszystkim miał wielkie pragnienie, by jedną z nich dedykować własnej matce. Kiedy zakwitły kolejne siewki kwiatów, zaprosił na plantację matkę i zapytał, które najbardziej jej się podobają. W rezultacie ponad 20 lat temu zakwitła różowo-liliowa z pomarańczowymi bródkami odmiana o imieniu „Myrosława”. Potem pojawiła się kolejna – „Myrosława Chorosz”. Na jeden z jubileuszy ojca podarował mu imienne irysy „Jarosław Chorosz”. Tata spojrzał na kwiaty, objął syna. „Dla mnie była to największa nagroda, bo wyrosłem jako ukochane dziecko bezgranicznie kochających rodziców. Jestem z nich dumny, wychowali we mnie człowieczeństwo i dobroć” – dzieli się przemyśleniami hodowca. Oczywiście pan Ihor nie mógł nie poświęcić pewnych odmian irysów swoim rodakom, w szczególności artystom Iwanowi Marczukowi i Natalii Basarab. A na cześć ludowej artystki Ukrainy Lubow Izotowej nazwał bez. Narodziny nowego kultywaru to praca zbyt żmudna. Aby wyhodować odmianę piwonii drzewiastej, potrzeba nie 5-7, jak w przypadku irysów, a 7-10 lat. Potrzeba 10-12 lat, aby Hodowca Ihor Chorosz w swoim ogrodzie aklimatyzacyjno-hodowlanym zakwitł i nie był podobny do form rodzicielskich bez. „Należy mieć cierpliwość i wiarę w sukces – twierdzi hodowca. – Praca ta wymaga pogodnego nastroju, dobrych myśli i wiedzy”. Obecnie hodowca Ihor Chorosz ma ponad 170 zarejestrowanych odmian kwiatów z rodziny kosaćcowatych. Zazwyczaj pracuje z wysokimi irysami bródkowymi, mniej z niskorosłymi (karłowatymi). Pierwszy międzynarodowy sukces przyniosły mu w 2010 roku „Delfin i syrena”. Na konkursie we Florencji ta odmiana weszła do „dziesiątki” najlepszych odmian świata. Później w tym samym miejscu uznano także jego „Synewyr” i „Serce oceanu”. Odnosił sukcesy także na konkursach we Francji, Czechach. Cztery lata temu na pierwszym Ogólnoukraińskim konkursie irysów ukraińskiej hodowli we Lwowie zdobył dwa medale: złoty za „Melody of Skoryk” („Melodia” Skoryka”), brązowy – „Natalia Basarab”. Ihor Chorosz radzi wszystkim znaleźć miejsce w ogrodzie lub na działce dla irysów. Są bardzo piękne i jednocześnie niewymagające. Trzeba tylko wybrać dla nich słoneczne (bez żadnego zacienienia) miejsce z lekkimi, dobrze zdrenowanymi glebami. Podczas zimowych odwilży nie powinna zalegać pod tymi kwiatami woda. Niech więc kwitnie na waszej działce prawdziwa tęcza-irys! Hodowca Ihor Chorosz z uczestniczkami tarnopolskiego zespołu „Pszeniczne przewiesło” Jewheniją Semczyszyn, Halyną Szot i Ludmyłą Czerwinską
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 2. Bojko Roman Petrowycz — 500 hrywien. 3. Moroz Łarysa Zachariwna — 500 hrywien. 4. Radyk Dmytro Łeonidowycz — 500 hrywien. 5. Zajko Myrosława Antoniwna — 1000 hrywien. 6. Stolarowa Anna Petriwna — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe