„Idę na was!” – bojowy okrzyk kijowskiego księcia Światosława – to tytuł antologii liryki militarnej, którą opracował profesor i literaturoznawca Jurij Kowaliw we współpracy z poetą-wojownikiem Ołeksandrem Chomenką, byłym studentem Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Do antologii włączono utwory utalentowanych poetów (B. Humeniuk, S. Pantiuk, O. Chomenko, O. Byk, W. Mułyk, P. Wyszebaba, Jaryna Czornohuz, Wiktorija Amelina, Malwa Krżaniwśka, Jełyzaweta Żarikowa, Ołena Herasymjuk, M. Krywcow, I. Mysiak, A. Pawłenko, Julija Kaszpurenko, D. Luniaka), doświadczonych przez wojnę, dlatego ich liryka jest uczciwa, prawdziwa, wycierpiana, bez patetycznych reweransów i publicystycznych nadmiarów, wzorcowa dla współczesnego piśmiennictwa. Niestety, wśród nich jest już niemało poległych: M. Krywcow, Wiktorija Amelina, A. Pawłenko oraz I. Mysiak. Królestwo Niebieskie im! Do tej pory w niepewności pozostaje wrodzony wojownik-poeta B. Humeniuk, który zaginął bez wieści. 24 marca, z powodu nieustannych całodobowych ataków rosyjskich, prezentacja wydania odbyła się w schronie Instytutu Naukowo-Badawczego Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, zamiast planowanego wcześniej Narodowego Muzeum Literatury. Na wydarzeniu byli obecni i deklamowali poezje poeci-wojownicy, wolontariusze, wydawcy, ludzie o podobnych poglądach oraz krewni poległych pisarzy, których utwory weszły do zbioru. Wiadomością głosową wszystkich przywitał Ołeksandr Chomenko – strzelec batalionu „Swoboda” 4. Brygady Szybkiego Reagowania Gwardii Narodowej Ukrainy. „Obecnie w literaturze ukraińskiej otwierają się nowe karty z dyskursem militarnym, który istotnie koryguje wyobrażenie o niej, charakterystyczny dla nowego psychotypu autora i bohatera – wojownika – mówi opracowujący Jurij Kowaliw. – Pierwszorzędne znaczenie przypisano rezystancyjnej energii Słowa. Ta poezja jest skoncentrowana na przemyśleniu konkretnie przedmiotowych, osobiście przeżytych przez każdego autora realiów wojennej rzeczywistości, które, nabierając przekonujących uogólnień, filozoficznych medytacji, w artystycznej formie naświetlają pasjonarną ontologię niezłomnego człowieka ukraińskiego z jego uświadomieniem świętego prawa do samoobrony, do wolności, do likwidacji destrukcyjnych sił moskowszczyzny. I nie ma znaczenia, jakie formy wierszowe wybrano – szlifowane katreny czy giętkie wiersze wolne”. Własne wiersze na żywo czytali poeci-wojownicy Wasyl Mułyk i Serhij Pantiuk, Natalka Pozniak – żona Ołeksandra Chomenki, który w tym czasie przebywał na zadaniu i dołączył do prezentacji telefonicznie, aktorka Hałyna Stefanowa, a także bliscy poległych wojowników (ojciec Maksyma Krywcowa, mama Artura Pawłenki). Wśród bliskich poległych poetów była obecna także żona Ihora Mysiaka. Opracowujący wydanie Jurij Kowaliw, cytując wiersze z antologii, fachowo komentował je, określając indywidualny styl każdego z autorów i podkreślając pojawienie się we współczesnej literaturze ukraińskiej fenomenu poezji militarnej, którą piszą „niezłomni pasjonaci”, którzy stanęli w obronie Ukrainy w tej długiej i ciężkiej wojnie. Zaznaczył, że sylwetki z antologii wejdą do rozdziału „Poezja militarna” dziesiątego tomu jego autorskiej „Historii…”. Wydarzenie odbyło się w atmosferze ogólnego zainteresowania. Bez wątpienia prezentowana antologia jest postrzegana nie po prostu jako zbiór wierszy, a jako dokument literacki epoki wojennej, którą przeżywa Ukraina. Wydział ds. kontaktów z opinią publiczną Instytutu Naukowo-Badawczego Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Już niebiański patron. Dla mnie osobiście strata Patriarchy to utrata duchowego oparcia. Tak wiele wspólnych spraw zrealizowali Towarzystwo „Proświta” i Kijowski Patriarchat, począwszy od akcji „Do czystych źródeł” i odrodzenia święta Chrztu Rusi-Ukrainy, po stały udział Patriarchy we wszystkich przedsięwzięciach poświęconych utwierdzeniu języka ukraińskiego jako państwowego, w tym jako języka nabożeństw. Na zdanie Patriarchy zważali państwowi i społeczni działacze oraz politycy. Miałem zaszczyt wypełniać szczególne zlecenia Patriarchy, w tym wielokrotne spotkania z Ekumenicznym Patriarchą Warfołomijem w sprawie nadania Tomosu Ukraińskiemu Kościołowi Kijowskiego Patriarchatu. Żadne znaczące wydarzenie kulturalne w życiu Ukrainy nie odbywało się bez udziału Jego Świątobliwości. Serdeczne słowo, niezapomniany uśmiech, wsparcie i zachęta do dzieła – są bezcenne i na zawsze pozostaną z nami. Wieczna pamięć Patriarchy Filaretowi – od dziś naszemu już niebiańskiemu patronowi.
Pawło MOWCZAN, przewodniczący OTW „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Nasz ukraiński Noe
Odszedł w wieczność, zakończywszy swą długą ziemską drogę, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. (Tylko takie duchowe imię zabrał na swoją niebiańską ojczyznę, dlatego kto się temu sprzeciwia, niech nie czyta i nie odpowiada). To jedna z najpotężniejszych postaci naszej ponad tysiącletniej wielkiej i tragicznej historii. Moim zdaniem stoi w jednym szeregu z równoapostolskim Wołodymyrem Wielkim, księżną Olhą, Jarosławem Mądrym i innymi światłami, których imiona wybrała nasza historia. (To moje osobiste rozważania i mogą komuś nie przypaść do gustu). Wzlot z nizin donieckiej chłopskiej wsi Błahodatne (!), gdzie urodził się Mychajło Antonowycz Denysenko, aż po dzisiejsze szczyty nie dokonywał się nagle i bez bolesnego szoku w jego biografii. Dlaczego z nizin? Otóż sam Filaret opowiadał w pałacu „Ukraina”, gdzie świętowano jego 90-lecie, jak pomagał matce kopać buraki z kołchozu. A techniki wtedy, jeszcze w latach trzydziestych, nie było, bo „w polu traktor dyr-dyr-dyr”
...pojawi się znacznie później. Zatem „smak” łopaty czy kopanicy to on poczuł. Na drogę duchową wyprowadził go ojciec, który zginął na wojnie. „Pomyślałem — wyznawał Filaret — jeśli wciąż go kocham, to znaczy, że gdzieś jest”. Mój stosunek do Filareta również ma swoje etapy: od potępienia i nieprzyjmowania – do modlitewnego zachwytu i czci. Niechęć była nie tylko u mnie, ją przezwyciężali zapewne wszyscy patrioci. Był koniec lat 80. Filaret, wówczas w randze metropolity kijowskiej metropolii, miał wprowadzić do naszej świątyni, Soboru Mądrości Bożej w Kijowie, jakiegoś kagiebisty w sutannie najwyższej rangi. A my, wziąwszy się pod ręce, zagrodziliśmy im drogę. Odważny Serhij Hołowatyj nawet położył się przed ich limuzyną. Ale Filaret, znając teren świątyni, poprowadził go bocznymi bramami. Moje przejrzenie co do tej wielkiej postaci dokonywało się na tle nagonek na niego ze strony Moskwy. Wśród masy „grzechów” szczególnie smakowało to, że w statusie mnicha miał żonę i dwoje dzieci. Zaczęłam dociekać, czy coś o tym mówi Pismo Święte, i rzeczywiście znalazłam u apostoła Pawła. Cytuję z pamięci: „A biskup ma być mężem nienagannym, mężem jednej żony”. Są pytania? Nie ma.
Ciąg dalszy na str. 2
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Pamięci budowniczego ukraińskiego Kościoła», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1. Ale rozpinano go na soborze w Ławrze Peczerskiej właśnie za to. Historia tej rodziny jest taka. Znowu opowiadam to, co opowiadali mi ludzie znający się na rzeczy. Jewhenija, która zbyt wiele znaczyła dla Filareta, zachorowała, a on ją wymodlił, czyli uzdrowił. (To ten dar Ducha Świętego, którego władyka nie upubliczniał. Ale wiem na pewno, że go miał. Przeżyłam to na sobie). Więc w podzięce Panu za uzdrowienie Jewhenija wzięła na wychowanie dwoje sierot, a Filaret pomagał jej wychowywać te dzieci. Kiedy rozpinano go za to na tym moskiewskim zbiegowisku w ławrze, zwrócił się do Sabodana: „No, przecież ty wszystko wiesz. Powiedz, jak było”. Ale ten opuścił głowę i milczał. A potem Ukraina powoli wracała do jego duszy, skąd Moskwa nie tylko chciała ją wyprowadzić na wieki, ale jeszcze polewała trucizną. Nigdy nie zapomnę tej procesji, kiedy chowano patriarchę Wołodymyra, więźnia politycznego Wasyla Omeljanowycza Romaniuka. A patriarchów chowa się na terenie świątyń. Więc szliśmy na czele z Filaretem i ojcami duchownymi do Sofii Kijowskiej. Ale Kuczma wydał rozkaz „nie wpuszczać” i chować go na cmentarzu. Kuczmińscy oprycznicy schowali się za zamkniętymi wrotami, przez które mieli wejść ludzie z trumną patriarchy. Sługusy Kuczmy raz po raz truli nas gazem. Najbardziej obrywało się duchowieństwu na czele z Filaretem. Ludźmi kołysało, zachwiał się był i Filaret. Komenda patriotów postanowiła chować patriarchę przed świątynią Sofii. Skądś wzięły się łopaty i mężczyźni zaczęli kopać dół. Otoczyliśmy to gęstymi szeregami, oprycznicy nie od razu to zobaczyli, a kiedy zrozumieli zamysł patriotów, ruszyli na ludzi z pałkami. W momencie ich zbliżania się Pawło Mowczan dokopał dół i trumnę do niego opuszczono. Rozjuszeni oprycznicy nie ośmielili się jej wyciągać i rzucili się na ludzi z kijami i pałkami. Bili wszystkich zajadle i okrutnie. Bili leżących nogami. Mój anioł odsunął mnie i do mnie się nie zbliżyli. Widziałam też Jewhena Swerstjuka z zapaloną świecą w rękach. Jego również ominęli. Kaci bili i bili starsze kobiety nogami i pałkami. (Kuczmo, dobrze ci się żyje obecnie na splądrowanej przez ciebie ziemi, grzeszniku?! Żyj długo, bo wszystkie pałki i nahajki na ciebie czekają!) Kiedy pracowałam w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta”, przeprowadziliśmy dziesiątki „okrągłych stołów” z udziałem Filareta „Za jedyny pomiejski prawosławny autokefaliczny ukraiński kościół”. Co przeżył na tej drodze Filaret, wie tylko on i Bóg. A zaczynał tworzyć nasz kościół prawie sam, jedyny był ktoś z biskupów obok. To był 1992 rok. On krok po kroku pokonywał tę Golgotę do Taboru. Zbierał duchową młodzież, lepił z nich mnichów, a dalej – pastorów i rozsyłał ich po Ukrainie, zakładając parafie. Ludzie powoli przechodzili do rodzimego kościoła. Znowu były pobicia, sprawy sądowe. Bo ten smok, Moskwa, połknąwszy coś, nigdy dobrowolnie tego nie oddaje. Tylko z krwią”. Więc duch narodu zadziałał i tutaj jako nieśmiertelny fenomen wiecznego Majdanu. Moskiewscy popi nieśli w duszy i na głowy narodu taką obrzydliwość, że gorące głowy nie wytrzymywały. W mojej wsi na Czerkaszczyźnie, kiedy mój siostrzeniec poszedł do popa, wczorajszego traktorzysty, dogadać się w sprawie pogrzebu matki, ten krzyczał do niego: „ukraiński język – stworzenie diabła!”. „To my teraz w tym stworzeniu z wami rozmawiamy?”. „Chciałem mu obić mordę, ale nie ta była sytuacja” – powiedział mi. Jego naród wyprowadził ze wsi. I teraz stara nasza cerkiew, w której i mnie chrzcili, jest nasza! Filaret nie złamał się i nie dał złamać swojej owczarni i swojemu duchowieństwu. Obecnie, mówią, tylko 5(!) procent jest gotowych słuchać moskiewskiego bełkotu, że Ukrainę stworzył Chruszczow i „u nas zawsze był batiuszka-car”. Ordyncy boją się go nawet martwego. I świadectwem tego jest to, że koło Michajłowskiego Złotobannego Monasteru przezornie stali nasi policjanci i starannie sprawdzali każdego, kto przyszedł pożegnać się z Patriarchą. Ja również pokazałam wszystko w torebce, przeszłam przez bramę kontroli. I to słuszne, wszak pełzająca armia jeszcze pełza, choć kona, ale istnieje. Filaret – to ten ukraiński Noe, który stworzył „arkę” – nasz niezależny od Moskwy kościół i napełnił go życiem. Tylko Noe miał dużo czasu, bo żył ponad trzysta lat i budował swoją arkę, zdaje się, 120 lat, a Filaret zdążył to zrobić w jakieś ponad dwie dekady. Wszystko inne wiecie. Wierzę i jestem pewna, że nie przeciwko Tomosowi był (walczył o niego całe swoje świadome życie!), a po prostu jeszcze nie wszystko, co zamierzył, zrealizował i pragnął to zrobić. Sposobów śmiertelni często nie wybierają. Z tego, co mam prawo oceniać, to dla mnie najpotężniejszymi epokowymi są trzy wielkości naszej współczesnej historii. To, co stworzył Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, Akademia Mohylańska Wiaczesława Briuchoweckiego i nasza heroiczna armia. W niej nie ma szeregowych, w niej wszyscy co do jednego są bohaterami. Czas zrodził masowy zastęp świętych. Nie mówię „królestwo niebieskie Panu, Patriarcho”, bo i tak wiem, że to odtąd wasza przystań, pomimo błędów, pokus (bo przecież „kto bez grzechu – rzuć w niego kamieniem”). A mówię: Was Bóg zabrał, może w zamian za Zwycięstwo. Tak jak Wy stworzyliście nasz niezależny kościół, pomóżcie i wymódlcie Ukrainę na życie w pokoju i Łasce. Amen. Kateryna MOTRYCZ, pisarka. Surowy prorok. Odszedł w wieczne Boże posiadłości Patriarcha Filaret… Poznałem Go czterdzieści lat temu, w niespokojnych czasach katastrofy czarnobylskiej, przeprowadziłem z Nim wywiad i od tamtej pory nawiązały się między nami relacje pełne zaufania, przepełnione wzajemną sympatią i szacunkiem. Patriarcha Filaret dla mnie – to postać o światowo-historycznej skali, współmierna z postacią Iwana Mazepy. On – jeden z duchowych przewodników Ukraińskiej rewolucji wyzwoleńczej lat 1980-2000, apostoł niepodległej Ukrainy, twórca Ukraińskiego Kościoła prawosławnego w jego bizantyjsko-chrześcijańskim prawdziwym obrazie, nie zniekształconym moskiewsko-czarnosetnickim antychrześcijańskim mrokiem. Niczym surowy prorok prawdy, godności narodowej i honoru, Patriarcha Filaret podniósł naród do walki z moskiewską herezją – i zwyciężył, dokonując głównego wyczynu swojego życia. Na Ukrainie zapanował jedyny Prawosławny Kościół Ukrainy, który stanie się wiecznym pomnikiem Patriarchy Filareta. Zasłynął swoją oświatową, teologiczną działalnością na rzecz ukraińskiego chrześcijaństwa, a jego nieprzejednana postawa przeciwko moskiewskiemu kościołowi putinowskiego ogona weszła do kroniki narodowo-wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego. Miałem wysoki zaszczyt niedługo przed tym, jak On spoczął, otrzymać od Niego wysokie odznaczenie – order świętego sprawiedliwego Filareta Miłosiernego i jestem dumny z tego wyróżnienia. Ukraina ze śmiercią swojego Patriarchy poniosła wielką, niepowetowaną stratę. Ale wierzymy, że Pan Bóg przyjmie swojego wiernego sługę Bożego Wielkiego i Nieśmiertelnego Ukraińca Filareta w Królestwie Bożym i odwdzięczy się za wszystkie Jego ziemskie czyny. Wieczna sława Patriarsze Filaretowi, Królestwo Mu Niebieskie! Jurij SZCZERBAK, laureat Narodowej nagrody im. Tarasa Szewczenki 2026 roku
Tłumaczenie maszynowe
Wira MARUSZCZAK, pisarka, dziennikarka. Nie zapomnieli o akademiku, prozaiku, poecie, myślicielu ci, którzy nie z własnej woli opuścili ojczystą ziemię podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. Zjednoczeni w towarzystwa, Ukraińcy w różnych krajach przeprowadzili w marcu wydarzenia poświęcone Tarasowi Hryhorowyczowi. Spotkanie pod tytułem „Prorocze słowo Kobziarza” odbyło się w niemieckim mieście Heilbronn. „Szewczenko i my” – taki tytuł nadałam swojemu wystąpieniu przed ludźmi, którzy pamiętają poezję Szewczenki, tak jak ja, jeszcze z lat szkolnych. Wtedy władza radziecka wykorzystywała jego twórczość literacką jako narzędzie manipulacyjnej propagandy. W każdej klasie był portret zasmuconego mężczyzny w barankowej czapie i kożuchu. Nikt nie mówił o tym, że przed nami akademik, wzięty malarz-portrecista, którego zapraszali do swoich domów przedstawiciele najwyższej szlachty, znani działacze kultury i poczytywali sobie za zaszczyt uzyskanie zgody Tarasa Hryhorowycza na wykonanie portretu członka rodziny. Nie wiedzieliśmy, że ubierał się elegancko, ze smakiem, był wspaniałym tancerzem. Prosili go o otwieranie balów na przyjęciach, na których śpiewał pieśni. Miał dobry, przyjemny głos. W żadnych mediach w tamtym czasie nie wspominano, że Szewczenko był intelektualistą, znał kilka języków, wśród których był też niemiecki. Ciekawy fakt, że w wykupieniu z poddaństwa, kiedy Szewczenko miał 24 lata, pomógł Karl Briułłow, w którego żyłach płynęła niemiecka krew. Dlatego nie dziwi, że na wieczorze zabrzmiał „Testament” w języku niemieckim, który przeczytała Anastasija Kozak, przewodnicząca niemiecko-ukraińskiego towarzystwa. Czytała ona również wiersze Kobziarza. Wspomniała mężczyznę, któremu poezja Szewczenki pomagała przetrwać w stalinowskich łagrach. Słyszałam, jak pan Wołodymyr w swoich 90 latach deklamował wiersze Szewczenki. Poruszającą częścią wieczoru stała się deklamacja wierszy Tarasa Szewczenki. Czytano fragmenty poematów, mówiono o słowie Tarasa, które pomaga w te piekielne lata trzymać szyk w walce o naszą wolę i wolność. Szewczenko na obczyźnie, daleko od rodzinnej Ukrainy, sercem wyczuwał wroga jeszcze dwa stulecia przed tym, jak zaczęła się ta przeklęta wojna, narzucona przez Rosję. Przypomniało mi się, jak nasi obrońcy szli do boju, trzymając „Kobziarza” w kieszeni. Kula utknęła między wierszami książki. Szewczenko uratował życie. Trzymałam w rękach „Kobziarza”, opalonego przez wroga, który celował w zwykłą bibliotekę – łzy same napłynęły do oczu, bo słowo proroka nie płonie! Ciekawą i pouczającą częścią spotkania stał się quiz „Życie jak na dłoni”, poświęcony życiu i twórczości poety. Uczestnicy z przyjemnością odpowiadali na pytania, wspominali ważne wydarzenia z biografii Kobziarza, dzielili się swoją wiedzą i odkrywali dla siebie nowe fakty. Pod koniec wydarzenia odbyło się wręczenie prezentów najaktywniejszym uczestnikom. Stało się to miłym zakończeniem wieczoru i symbolem wdzięczności za miłość do ukraińskiego słowa. Atmosfera spotkania była wyjątkowo ciepła i szczera. Ludzie, którzy obecnie mieszkają za granicą, zebrali się razem, aby poczuć się częścią wielkiej ukraińskiej rodziny. Tego wieczoru brzmiał język ukraiński, rozbrzmiewały wiersze, pieśni do słów Szewczenki, panowało przyjacielskie wsparcie i wzajemne zrozumienie. W marcu Ukraina uczciła pamięć tytana ukraińskiej kultury, naszego narodowego Proroka Tarasa Hryhorowycza Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Audycja radiowa w Radio Kultura z udziałem Świątobliwego Patriarchy Filareta została wyemitowana na żywo 24 stycznia 2014 r. W przeddzień Władyka skończył 85 lat. Za oknem studia stał Majdan. Były już pierwsze ofiary, ale jeszcze nie było lutowych rozstrzelań Niebiańskiej Sotni. Jednak Świątobliwy świadomie i odważnie twierdził, że od Rosji dobra nie oczekujcie… Halina Daciuk: Chwała Jezusowi Chrystusowi! Wasza Świątobliwość, co Pan czuje, gdy dzisiaj słyszy – „Patriarcha Filaret ma 85 lat”? Jak reaguje Pan na te liczby? Władyka Filaret: Myślę o tej długiej drodze, którą przebyłem. Jednocześnie myślę, że droga jest długa, a Pan pomagał, dawał zdrowie, dawał siłę, napominał, co trzeba robić, a czasy były niełatwe. Pracuję w cerkwi już przy dziesiątym głowie państwa. Zaczynałem w strasznych stalinowskich czasach i wtedy hartował się zarówno mój charakter, jak i mój pogląd. Kiedy mnie jako hieromnicha wezwano do komisji wojskowej, a to nie była komisja wojskowa, tylko byli oficerowie MGB i powiedzieli: „Musicie nam donosić tajemnicę spowiedzi!”, to ja im odpowiedziałem: „Nie mam prawa wyjawiać tajemnicy spowiedzi!”. Wtedy jeden wyjął pistolet, położył na stole i powiedział: „Widzisz?”. Mówię: „Widzę!”. „Możemy rozstrzelać!”. „Możecie rozstrzelać, ale ja się nie boję, bo dla mnie, mnicha, nie ma znaczenia, kiedy umrę – teraz czy za sto lat”. Chcę jeszcze powiedzieć, dlaczego przyjąłem zakonnictwo. Zakonnictwo przyjąłem na drugim roku, kiedy przede mną stanął wybór – być księdzem rodzinnym czy być mnichem, zakonnikiem. Czasy były stalinowskie. Pamiętałem lata 30. Skoro wszedłem na tę drogę, to może mnie spotkać los tych księży, których rozstrzeliwano. Szedłem na to, a rodzina będzie mnie powstrzymywać, dlatego postanowiłem być wolnym i wszedłem na tę drogę. Zakonnik jest wolny, przede mną tylko Bóg, przed którym stoję i przed którym odpowiadam. – Wczoraj odmówił Pan przyjęcia nagrody Prezydenta i powiedział, że „w warunkach, które dzisiaj zaistniały na Ukrainie, kiedy zginęli ludzie, a w centrum Kijowa trwa brutalna konfrontacja, proszę nie wręczać mi nagród”. Czy jest taka nagroda, której nie odmówiłby Pan pod żadnym pozorem? – Wszystkie nagrody, które mi dają i które przyjmuję, dla mnie są niczym! Ja jako zakonnik powinienem otrzymywać nagrodę od Boga. I sławy nie ludzkiej przyjmować, a do sławy Bożej dążyć. I dlatego ta nagroda, inne nagrody, wszystkie pieniądze, wszystkie dobra pozostaną tutaj, na ziemi, a człowiek może zabrać ze sobą w życie wieczne tylko duchowy skarb. A czym jest duchowy skarb – to jest to, co w sercu – miłość, radość, cierpienie, prawda, – to jest skarb, którego człowiek nigdy nie straci. Ale może być skarb dobry, a może być skarb zły – nienawiść, przemoc, żądza władzy, próżność. To też skarb, ale z nim do Królestwa Niebieskiego nie wpuszczają. – Wasza Świątobliwość, jeśli podsumować przeżyte przez Pana 85 lat, to jaki, Pana zdaniem, najważniejszy skarb zgromadził Pan na ziemi, która zwie się Ukrainą? – Sprawą mojego życia jest służba Bogu, służba Cerkwi, służba naszemu narodowi, narodowi swojemu. Dlaczego odmówiłem wszelkich moskiewskich stanowisk? Kiedy Ukraina stała się niepodległa, przede mną stanęło pytanie: komu ja, Ukrainiec, powinienem służyć – żyję na Ukrainie, chleb ukraiński jem? Komu powinienem służyć, jakiej cerkwi? Cerkwi tego narodu czy cerkwi innego narodu? Niech Cerkwi innego narodu służą inni. Ja ich szanuję. Razem z nimi znosiliśmy wszystkie ciężary okresu stalinowskiego, ale teraz Bóg dał nam państwo. I jako obywatel tego państwa powinienem służyć tej cerkwi i temu narodowi. Idę tą drogą i uważam tę drogę za prostą. W czym prostota? Bóg dał nam niepodległe państwo? Bóg. To komu powinienem służyć – Rosji, która też ma swój naród i swoją cerkiew? Powinienem służyć swojemu narodowi, kochać swój naród. Ale kiedy kochasz swój naród, to pokochasz i inny naród. Rosjanie dla mnie nie są wrogami, bo z nimi żyłem, z nimi cierpiałem. I oni też służą Bogu. Ale, dla przykładu, kiedy ludzie zgrzeszyli, stawiając sobie złotego cielca, i Pan chciał ich ukarać, to Mojżesz zaczął modlić się do Boga i błagać: „Panie, wymaż mnie z życia, a przebacz narodowi mojemu”. Tak bardzo kochał swój naród. I dlatego – kto służy Bogu, powinien służyć swojemu narodowi. A Jezus Chrystus zapłakał, kiedy zszedł na Górę Oliwną, spojrzał na Jerozolimę i jako Bóg, wiedząc, że zostanie zburzona, płakał nad miastem, nad Jerozolimą, nad narodem, który będzie cierpiał... – Wasza Świątobliwość, uważam za Pana duchowy wyczyn najpełniejszy przekład Biblii na język ukraiński. Dlaczego ważne jest modlić się, słuchać i czytać Pismo Święte w ojczystym języku? – Dlatego, że człowiek powinien rozumieć, co mówi, żeby wszystko to docierało do jego duszy. Bo kiedy człowiek czyta w języku, który jest dla niego niezrozumiały, to nie może szczerze się modlić, słowa te do duszy nie będą docierać. Apostoł Paweł mówi, że lepiej powiedzieć pięć słów w zrozumiałym języku, aniżeli mnóstwo – w niezrozumiałym języku. I dlatego, żeby naród się modlił, trzeba, żeby rozumiał nabożeństwo, rozumiał teksty Pisma Świętego, które czytają w świątyni. I wtedy te święte słowa, słowa Boga, docierają do duszy. A jeśli to nie jest zrozumiałe, to do duszy nie dociera. I dlatego, kiedy nasza Cerkiew stała się niepodległa, to najpierwszym pytaniem, które stanęło przede mną, było nabożeństwo. Nabożeństwo powinno być odprawiane w ojczystym języku, który jest bliski i zrozumiały dla serca każdego Ukraińca! – I przez Boga nam dany! – I przez Boga dany. Bo Bóg przecież posłał apostołom Ducha Świętego i dał im dar języków. Po co? Żeby rozumieli, co do nich mówią. I dlatego dla nas stanęło pytanie przekładu wszystkich ksiąg liturgicznych, a przede wszystkim Biblii, bo Biblia – to Boże objawienie. – A co Pana dzisiaj najbardziej smuci, Władyko? – Smuci mnie to, co dzieje się nie tylko w Kijowie, ale i na całej Ukrainie. Naród cierpi! I my nie tylko się modlimy, ale zwracamy się i do władzy, i do opozycji, i do narodu, że trzeba wybierać drogę pojednania i jednoczenia. W studiu Ukraińskiego Radia Kultura. Świątobliwy Filaret i prowadząca Halina Daciuk. 24 stycznia 2014 r.
całego narodu. Widzimy, że siły wrogie, a dla Ukrainy są one wrogie, chcą rozdzielić naród ukraiński na części, przeciwstawić naród władzy, władzę – narodowi. Rozszarpać Ukrainę na części, aby potem nią władać. I dlatego niepokoi to najbardziej nie tylko mnie, ale i każdego chrześcijanina, każdego Ukraińca, każdego obywatela. A co inspiruje? To, że ludzie są gotowi iść na śmierć. Za to, żeby Ukraina była jednością. Bo naród ukraiński jest jeden. Opowiedziano mi, że jeden z naszych księży, idąc na Majdan, pożegnał się ze swoimi dziećmi, ze swoją żoną i poszedł! Poszedł na śmierć, bo tam zabijają, a on jest gotowy na śmierć. A nie jest jedyny. Powiedzcie więc, czy można pokonać ten naród, który już nie boi się niczego? Trzeba szukać dróg do pojednania, a nie do wrogości. Święty Synod naszego Kościoła ułożył modlitwę, która będzie czytana we wszystkich świątyniach Ukrainy. O pojednanie, o miłość do siebie nawzajem, o wygaszenie wrogości, a zwłaszcza o to, by odwrócić rozlew krwi. – W jednym z wywiadów powiedział Ksiądz, że wydarzenia te „rozpoczęły się nie 21 listopada, a znacznie wcześniej. Nasz sąsiad – Rosja, który niby deklaruje wartości chrześcijańskie, nigdy nie chciał i nie chce widzieć Ukrainy niepodległą…”. Czy to po chrześcijańsku? – Nie, to imperializm! W czym tkwi przyczyna tego, co się dzieje? Przyczyna nie w tym, że pobito studentów, przelano krew, giną ludzie. To są skutki. A gdzie jest przyczyna? Tkwi ona w tym, że cały rok przygotowywaliśmy się do Unii Europejskiej. I kiedy nadszedł czas podpisania umowy stowarzyszeniowej, prezydent jej nie podpisał. I wtedy studenci jako pierwsi wystąpili z pokojowym protestem, bez polityków, bez opozycji. Studenci wystąpili, żeby Ukraina szła do Europy. Dlaczego chcemy, żeby Ukraina szła do Europy? Nie dlatego, że tam przyjmują ustawy o małżeństwach jednopłciowych. My to odrzucamy! Ale niech pan weźmie, gdzie pieniądze trzymają nasi oligarchowie? Nie w rosyjskich bankach, nie w ukraińskich, a w europejskich, amerykańskich. A dlaczego nie trzymacie pieniędzy w ukraińskich bankach, żeby pracowały na Ukrainę, a nie na te państwa, w których leżą? Gdzie się leczycie? Dlaczego za granicę jedziecie się leczyć, a nie do naszych szpitali? Dlaczego swoje dzieci posyłacie uczyć się do Europy? Zatem tam jest lepiej! Dlatego właśnie dążymy do tego, co lepsze. Wiemy, że tam jest też to, co złe, i my to odrzucamy, a dążymy do tego, co lepsze. Dlatego to była przyczyna tego konfliktu. A dlaczego powstał ten konflikt? Czyż nasz prezydent nie chciał do Europy? Chciał i deklarował to. I cały naród był tak nastawiony. Ale ta droga była niekorzystna dla Rosji, która właśnie oderwała nas od Europy, od podpisania tej umowy, narzuciła nam swoje warunki. I naród wystąpił z protestami. A kiedy pobito ludzi, to ten protest rozprzestrzenił się na całą Ukrainę i doszedł do takiego stanu. Dlatego, aby leczyć tę chorobę społeczną, trzeba znać przyczynę. A ona tkwi w odmowie podpisania umowy o stowarzyszeniu i wolnym handlu. Musimy iść do Europy. A Rosja niech troszczy się o swój naród, a nie wtrąca się w sprawy naszego kraju. – W naszym narodzie nagromadził się gniew, ból, obraza za jawne kłamstwo obecnej władzy. Czy będzie kara dla niej za takie upokorzenie? – Bóg wszystko widzi – winy wszystkich, i małe, i wielkie. Ale Bóg cierpliwie znosi nasze bezprawie – każdego człowieka i władzy. Cierpi do czasu, czekając na pokutę, czyli poprawę. A kiedy człowiek pokazuje, że nie jest zdolny się poprawić, wtedy Pan karze natychmiast. I nawet nie wiemy, jak to może być. Przypomnijmy sobie, jak uzyskiwaliśmy niepodległość! Walczyliśmy i nie osiągaliśmy. A potem w jednym momencie Ukraina stała się niepodległym państwem. Naród tego chciał i Pan mu to dał. Dlatego w danym przypadku cierpienie narodu Bóg widzi i nagroda dla niego będzie wielka! – Dzisiaj, w ciężkich chwilach prób narodu, skąd mamy czerpać siły, Wasza Świątobliwości? – Siła pochodzi od Boga! – Jak mamy „podłączyć się” do tej Boskiej siły? – Modlić się! I na Majdanie się modlą, i w świątyniach się modlą, i w domu się modlą. Dlatego że siła łaski jest niezwyciężona. Dlaczego ludzie są gotowi iść na śmierć? Dlatego że pokonali strach. A jaką siłą pokonali strach? Tą Boską siłą, która weszła, jak łaska Ducha Świętego, jak w tego księdza, który jest gotowy iść na śmierć. I to nie tylko jeden ksiądz, to tylko przykład, a takich jest wielu. Dlatego jest to gwarancją, że Ukraina jest niepodległa i będzie niepodległa, bo nasz naród jest niezwyciężony. – Pan Bóg wiele Księdzu dał, a może jest jakieś skryte marzenie, które jeszcze się nie spełniło? – Moim marzeniem jest zbudować na Ukrainie jedyny, lokalny Kościół prawosławny. To jest moje marzenie, dla którego służę Bogu i robię wszystko, aby Prawosławie na Ukrainie zjednoczyło się w jeden Kościół. Co jednoczy? Miłość jednoczy. I w rodzinie miłość jednoczy, i człowieka z Bogiem miłość jednoczy. I w Świętej Trójcy między Ojcem, Synem i Duchem Świętym – Miłość! I dlatego musimy kochać siebie nawzajem i wtedy zjednoczymy się w jeden lokalny Kościół. A gdybyśmy mieli jeden Kościół – to byłaby wielka niezwyciężona siła, która mogłaby wpływać. Byłaby to konsolidacja całego społeczeństwa. I nie byłoby niezgody. Bo nie tylko wzywamy do miłości, ale i kochamy siebie nawzajem. Dlatego swoim biskupom, księżom mówię: „Miłość musi nas zjednoczyć”. – Daj Boże, żeby tak się stało. Wśród wielu Księdza spraw, które zachwycają, są Księdza „Chrześcijańskie dialogi” z wiernymi na antenie Radia Kultura na żywo, gdzie się spotykamy. W każdych okolicznościach, w upał, deszcz, mróz Ksiądz przychodzi, aby tłumaczyć ludziom Pismo Święte. Dlaczego te audycje są dla Księdza tak ważne? – Proszę zrozumieć, jestem biskupem. A do obowiązków biskupa należy nie tylko nabożeństwo, sprawowanie sakramentów, ale i kazania. To mój obowiązek! W czasach radzieckich pozwalano nam głosić kazania tylko w świątyni, poza świątynią nie można było. A teraz jestem wdzięczny Bogu i wdzięczny Ukraińskiemu Radiu, że dają mi możliwość zwracania się do większej publiczności, do tych, którzy chcą słuchać – w całej Ukrainie. I dlatego z radością idę, jak na wypełnienie swojego obowiązku, bo nie mam prawa nie iść, jeśli służę Bogu i Kościołowi. – Serdecznie dziękujemy, Wasza Świątobliwości, za rozmowę. Dzięki Księdza pełnej poświęcenia pracy w języku ukraińskim zostały przetłumaczone wszystkie księgi liturgiczne. Za Księdza błogosławieństwem rozprowadzono około miliona egzemplarzy Prawa Bożego. Przez lata Księdza zwierzchnictwa Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego z 1200 parafii rozrósł się do ponad 4 tysięcy. Więc dzisiaj, dziękując Księdzu za duchowe kazania, za Księdza pracę, niestrudzoność, miłość do bliźniego i do Ukrainy, którą pomnażacie w sercu i której nas uczycie, chcemy poprosić o najważniejszą, według Księdza, wskazówkę dla naszego narodu. – Wzywam wszystkich do modlitwy, bo Pan natchnie każdego człowieka, co ma robić. Życzę, aby ustała przemoc, żeby nie przelewała się dalej krew. Żebyśmy kierowali się w swoim życiu tylko prawdą. Bo nieprawda jest grzechem i jest karana przez Boga wcześniej czy później. Żeby każdy człowiek o tym pamiętał. Jeśli zgrzeszyłeś przeciwko prawdzie – kajaj się, póki nie jest za późno, bo inaczej pójdziesz na sąd. Dlatego życzę wszystkim błogosławieństwa, natchnienia i łaski miłowania Ukrainy. Nie słowami, a całym swoim życiem. (Podaliśmy skróconą wersję wywiadu radiowego, który został wydrukowany w „Słowie Proświty” w lutym 2014 roku. A mądre rozważania świętej pamięci Władyki Filareta brzmią jak o dzisiejszym dniu).
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij PUSZKASZ. Postać Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta jest jedną z najjaśniejszych w życiu duchowym narodu ukraińskiego XX i początku XXI wieku. Już samo rekordowe sprawowanie posługi na katedrze kijowskiej jest bezprecedensowe w historii światowego chrześcijaństwa. Zachował on wiarę prawosławną w czasach ateistycznych prześladowań radzieckich, stanął na czele ruchu na rzecz odrodzenia cerkiewnego, przewodził walce o autokefalię, za co został poddany anatemie w imperialnej Moskwie, przetłumaczył na język ukraiński Biblię oraz cały kompleks literatury liturgicznej i patrystycznej. Bez jego tytanicznej pracy nie byłoby ani Prawosławnego Kościoła Ukrainy, ani Tomosu o autokefalii. 7 marca 2025 roku w Kijowie odbyło się zebranie założycielskie Bractwa Patriarchalnego Świętego Filareta Miłosiernego. Organizacja została powołana w celu propagowania tradycyjnych wartości duchowych narodu ukraińskiego, zachowania dziedzictwa Patriarchy Filareta, walki o ustanowienie jedynego lokalnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego o ustroju patriarchalnym oraz realizacji postanowień jego testamentu. Duchowym zwierzchnikiem bractwa jednogłośnie wybrano Świątobliwego Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, a jego zastępcą proboszcza Soboru Patriarchalnego św. Włodzimierza w Kijowie, protojereja Borysa Tabaczka, przewodniczącym zjednoczenia patriarchalnego – wieloletniego członka Wyższej Rady Cerkiewnej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, szefa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana. 19 marca 2025 roku Patriarcha Filaret pobłogosławił założycieli bractwa do działania i zatwierdził jego statut. Na pierwszym posiedzeniu założycielskim zatwierdzono wzór odznaki Bractwa Patriarchalnego – Orderu Świętego sprawiedliwego Filareta Miłosiernego, którym będą nagradzani najwybitniejsi przedstawiciele narodu ukraińskiego, działacze religijni, kulturalni, a przede wszystkim – żołnierze. Z podpisem Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, jeszcze przed jego odejściem na tamten świat, nagrodzono pierwszych dwudziestu dostojników. Tak więc protojerej Borys Tabaczek, za błogosławieństwem Patriarchy Filareta, wręczył już Ordery Świętego sprawiedliwego Filareta Miłosiernego ukraińskiemu więźniowi politycznemu i historykowi sztuki Bohdanowi Horyniowi, tegorocznemu laureatowi Nagrody im. Szewczenki, pisarzowi, dyplomacie Jurijowi Szczerbakowi oraz trzeciemu Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence. Oprócz nich, wśród pierwszej dwudziestki dostojników znaleźli się przedstawiciele inteligencji twórczej, działacze społeczni, żołnierze, wolontariusze, ludzie, którzy wspierali Patriarchę Filareta i jego stanowisko w sprawie budowy niepodległego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. W szczególności: Stepan Barna, Stanisław Nowycki, Mścisław Taras, Witalij Mazur, Mykoła Żułynski, Switłana Bobrownyk, Ihor Mosijczuk, Denys Dzendzerski, Serhij Tyszczenko, Jurij Doroszenko, Anton Pawłenko, Wiaczesław Charczenko, Artur Orionow, Wiktor Mudryk, Władysław Pałahuta, Władysław Szmahajło i inni. Podczas otrzymania orderu 18 marca 2026 roku Wiktor Juszczenko powiedział: „Dla mnie to wielki zaszczyt otrzymać od Patriarchy Filareta takie odznaczenie. Bardzo cenię wkład, jaki wniósł nasz Świątobliwy w ustanowienie jedynego lokalnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Patriarcha to nie tylko strona historii cerkiewnej. To fundament naszej państwowej niepodległości. Jest człowiekiem-skałą, człowiekiem-epoką, którego życie stało się żywym ucieleśnieniem naszej wielowiekowej walki o wolność duchową. Mam zaszczyt otrzymać order na cześć jego niebieskiego patrona – Filareta Miłosiernego”. Pisarz Jurij Szczerbak otrzymał wysokie odznaczenie patriarchalnie wcześniej – 11 marca 2026 roku pod sklepieniem majestatycznego Soboru św. Włodzimierza z rąk jego proboszcza protojereja Borysa Tabaczka. „Mam zaszczyt wręczyć wysokie odznaczenie jednemu z najlepszych obywateli, patriotów, dyplomatów, człowiekowi, którego zna nie tylko Ukraina, ale i cały świat – szanownemu Jurijowi Mykołajowyczowi Szczerbakowi. Jego dorobek na rzecz naszego państwa, Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, duchowości Ukrainy jest niezwykle wielki” – zaznaczył wówczas protojerej Borys Tabaczek. Patriarcha Filaret w tym czasie jeszcze żył i wszyscy martwiliśmy się o jego zdrowie, mieliśmy nadzieję, że Pan przedłuży jego wiek. Dlatego nieprzypadkowo słowo podziękowania Jurija Szczerbaka było tak zatroskane i przenikliwe: „Dzisiaj w tym majestatycznym soborze pierwsza moja modlitwa jest za Świątobliwego Patriarchę Filareta, modlitwa za człowieka, który pozostawił nieśmiertelny ślad w historii Ukrainy, który jest wielkim patriotą naszego państwa i którego mam zaszczyt znać od ponad czterdziestu lat. W tamtych ponurych czasach, kiedy zakazane było wszystko, co religijne, przeprowadziłem z władyką wywiad i od tamtej pory darzę go wielkim szacunkiem i miłością. I teraz wszyscy modlimy się, aby Pan obdarzył Patriarchę zdrowiem, aby wszystko było dobrze. Druga nasza modlitwa jest za zwycięstwo Ukrainy, za to, aby nasze nieśmiertelne wartości oraz ten unikalny sobór i nasza wiara, język, historia zostały zachowane i aby wrogowie, którzy chcą wszystko zniszczyć i prowadzą krwawą ludobójczą wojnę, zginęli. Modlę się o to, robię wszystko, co ode mnie zależy, aby przybliżyć czas naszego zwycięstwa. Jedynie nie mam karabinu, ale moją bronią jest słowo. Proszę Boga, aby dał możliwość kontynuowania tej działalności. Dziękuję Patriarsze Filaretowi i Kościołowi Prawosławnemu za wysoką ocenę. Wszyscy moi przodkowie byli prawosławnymi chrześcijanami. Modlę się do Boga, aby wszystko u nas, u Ukraińców, było dobrze”. Mimo że Świątobliwy Patriarcha Filaret przed kilkoma dniami odszedł do wieczności, pozostawił nam swoją potężną modlitwę, przepełnioną miłością do Ukrainy, głęboką wiarę w jej zwycięstwo i lepszą przyszłość. Ta modlitwa będzie płynąć do Boga już z nieba. A naszym zadaniem jest godnie kontynuować jego dzieło, strzec i umacniać duchową niepodległość, zachowywać jego dziedzictwo. Bo Słowo Patriarchy to unikalny dorobek naszego narodu. Będzie ono żyło i inspirowało jeszcze niejedno pokolenie Ukraińców do bycia godnymi synami i córkami ojczystej ziemi. Bractwo Patriarchalne Świętego sprawiedliwego Filareta Miłosiernego to tylko jedna z pierwszych inicjatyw na tej drodze, pobłogosławiona i wsparta przez samego, błogosławionej pamięci, Świątobliwego Patriarchę Filareta. Miła Wyszkwarkowa, Tetiana Recława, Anna Rosińska, reż. Maksym Wyszkwarek. Gromkimi brawami słuchacze dziękowali wykonawcom za wzruszające wykonanie. Program uroczysty zakończył się pieśnią „Rewe ta stohne…” w wykonaniu wszystkich obecnych pod przewodnictwem kwartetu Chóru Cerkiewnego św. Marii. Po programie można było obejrzeć wystawę książek o Szewczence i jego utworach, którą przygotowali członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Szczere podziękowania dla członków Komitetu Społecznego i wykonawców programu, którzy zadbali o wielki sukces wieczoru, zwłaszcza Lidii Biłous, Bohdanie Pużyk, Hali Lisnyczej, Łesi Popel, Neli Lehman, Wiktorowi Lisnyczemu, Juli Danyłoweć, Wołodymyrowi Łukasewyczowi.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińska społeczność w południowo-zachodniej Florydzie godnie uczciła 212. rocznicę urodzin genialnego Poety i artysty Ukrainy, Tarasa Szewczenki, w sobotę, 14 marca, w Ośrodku imienia Świętego Andrzeja w North Port na Florydzie. Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Społecznego. Zdjęcia Wiktora Lisnyczego i Juli Danyłowec. Świąteczny wieczór otworzyła przewodnicząca Komitetu Społecznego Wira Bodnaruk i przekazała dalszy przebieg programu wieczoru Kseni Rakowskiej. W swoim słowie K. Rakowska mówiła o niezwykle ważnym wpływie genialnego Poety nie tylko na swoich współczesnych, ale także na przyszłe pokolenia, aż do dzisiaj. W najcięższych chwilach, gdy Ukraina i jej naród są zagrożone, słowa Szewczenki brzmią jak broń i wzywają, by się nie poddawać, lecz walczyć! Część artystyczna wieczoru rozpoczęła się poematem Łesi Ukrainki „Na rocznicę Szewczenki”, który z wielkim uczuciem wyrecytowała Ola Babczuk. A Kwartet Chóru Cerkiewnego św. Marii w składzie: Chrystyna Sheldon, Hałyna Newmerzhyćka, Orest Hrycyk oraz dyrygent dr Jurij Szewczuk wykonał „Testament”. Uczeń nowo założonej Szkoły Ukrainoznawstwa Jakiw Rosołow przeczytał wiersz „Wieś”, a kółko uczniów wykonało piosenkę „Kobziarz”, słowa i muzyka N. Maja (przygotowała nauczycielka Iryna Łewyćka). Poemat „Prorok” błyskotliwie wykonała Ola Babczuk. Trio wokalne „Nasza Pieśń” w składzie: Wasyl Fesio, Orest Hrycyk i dyr. Mychajło Capar wykonało „Pieśń o Ukrainie”, sł. A. Slusarenka, ar. M. Capara, „Było kiedyś”, „Żywym i umarłym i nienarodzonym” oraz „Za swój naród”, sł. St. Puszyka, muz. M. Capara. Przyjemnie było usłyszeć chór dziecięcy „Switanok”, którym kieruje maestro Ołeh Majowśkyj. Napisał on muzykę do słów piosenek „Ukraina” oraz „Płynie woda spod jawora”, które wykonywały dzieci. Na zakończenie programu poemat „Utopiona” bezbłędnie wykonali członkowie Pierwszego Ukraińskiego Teatru UA-Art na Florydzie: Alona Aponczuk, Olha Bas, Witalija Wakuliuk, Daryna Wyszkwarok, Lud-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
podobne do poezji, ale to nie ona. I to też nie ona. Ona jest w Charkowie. Wolontariuje. W końcowych komentarzach Jurij Kowaliw podkreślił, że „liryka jako najbardziej mobilna formacja rodzajowa udokumentowała potężny potencjał kreatywny w poezji frontowców i wolontariuszy” oraz zaświadczyła o formowaniu się „nowego psychotypu zmotywowanej osobowości militarnej”, „nieugiętego ukraińskiego człowieka”, „pasjonariuszy”, którzy „stanowią duchowy szkielet Sił Zbrojnych Ukrainy”. Wrażeniami z prezentacji unikalnej antologii poezji militarnej, gdzie utwory każdego z autorów opatrzone są głęboką analizą literaturoznawczą profesora Jurija Kowaliwa, podzieliła się Tetiana Szeptycka, naukowczyni, poetka, działaczka społeczna: — Chyba było wiele symboliki w tym, że prezentacja antologii „Idę na was” odbywała się w schronie. Na ukraińskie miasta leciały shahedy i rakiety (szczere wyrazy współczucia dla Lwowa, Żytomierza, Tarnopola, Iwano-Frankiwska), a w piwnicy Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego brzmiała poezja żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy i wolontariuszy — zarówno żywych, jak i tych, którzy zasilili niebiańskie zastępy. Przewiduję, że wszystko wyszło nie tak, jak planowali organizatorzy (w pięknej sali Muzeum Literatury, w otoczeniu obrazów), ale ten „katakumbowy” styl i nastrój okazał się bardzo udanym dopełnieniem kameralnego spotkania, na którym nie było przypadkowych ludzi. I oczywiście płakaliśmy. Słuchając „Testamentu” Borysa Humeniuka w wykonaniu Hałyny Stefanowej, albo wierszy Maksyma Krywcowa, wygłoszonych przez jego tatę, emocjonalnie reagując na słowa żony jasnego i wspaniałego Ihora Mysiaka czy mamy Artura Pawłenki... Profesor Jurij Kowaliw jako redaktor wydania podkreślił, że antologia prezentuje współczesną poezję militarną. Opowiedział, że dobierał teksty starannie, jak ziarna, a głównym kryterium był wysoki poziom artystyczny. „To szczere słowo każdego autora. To ludzie, którzy zajrzeli w oczy śmierci. Oni są różni. Ale napisane przez nich jest przekonujące i wiarygodne, i poruszyło każdego czytelnika” — powiedział J. Kowaliw. W rzeczywistości zaprezentowana antologia jest już dokumentem naszej literatury i naszej historii w ogóle. Jurij Iwanowycz uzasadnił, dlaczego operuje właśnie pojęciem „poezja militarna” (nie „kombatancka”, „wojenna” czy „weteranów”) i zauważył, że obecnie obserwujemy, jak uformował się szczególny psychotyp człowieka, nieugiętego, sprawczego, gotowego do walki z wrogiem. Właśnie dlatego na okładce książki przedstawiono miecz jako symbol naszej potęgi militarnej i jako więź pokoleń — od czasów scytyjskich do współczesnych. Moim zdaniem antologię należy wznowić dla szerokiego kręgu czytelników, ponieważ, jak zaznaczałam, ma ona wielkie znaczenie jako dokument naszych czasów i współczesnej wojny, może być wykorzystana jako źródło do badań naukowych, jest już zjawiskiem w procesie literackim. Także antologia ze względu na jakość tekstów, poziom napięcia emocjonalnego, reprezentację nazwisk może być bardzo interesująca dla współczesnych czytelników.
Tłumaczenie maszynowe
Nina HOŁOWCZENKO
Alarm w stolicy trwał długo, dlatego wydarzenie, którego organizatorem było Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy – w osobie Pawłyny Dunaj – odbyło się przede wszystkim w schronie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Wśród uczestników prezentacji byli nie tylko poeci oraz ich bliscy i przyjaciele, ale także naukowcy, dziennikarze, działacze społeczni, muzealnicy. W słowie wstępnym Jurij Kowaliw zaznaczył, że książka została wydana przy wsparciu Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej nie na sprzedaż, a do rozpowszechnienia w bibliotekach; że współredaktorem wydania był jeden z autorów antologii o pseudonimie „Historyk” Ołeksandr Chomienko (który z „zera” powitał uczestników prezentacji telefonicznie); że w samym zbiorze zamieszczono poezje 16 współczesnych poetów-wojowników, wolontariuszy, a także sylwetki na temat idiostylu, specyfiki układu obrazowego i wersyfikacji każdego z nich, opracowane przez Jurija Kowaliwa. Do głosu profesor zaprosił najpierw poetów. Na żywo wystąpił Wasyl Mułyk, pułkownik, żołnierz lotnictwa wojskowego Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Podziękował profesorowi – „mistrzowi literaturoznawstwa” za włączenie jego utworów do antologii: „Kiedy twoje wiersze stają się obiektem badań – to przyjemny fakt, jestem zadowolony, jestem z tego dumny”. Wasyl Mułyk czytał swoje wiersze („Różowy pluszowy słonik z Szanghaju rodem”, „Od niej można odpalać papierosa… i podpalać miasta”), a także wsłuchiwał się w komentarze profesora (choć zażartował: „Ja tak i nie zrozumiałem, co to jest sylabotonika”), przeplatane terminami literaturoznawczymi – puenty, kwantowe pierścienie, reminiscencje, aluzje, dźwiękonaśladownictwo, wiersz wolny i inne. Serhij Pantiuk (pseudonim „Śliwa”), znany pisarz i główny sierżant Sił Zbrojnych Ukrainy, obecnie weteran, zdemobilizowany ze względu na wiek, wspomniał przede wszystkim swojego towarzysza broni, ochotnika, zaginionego bez wieści w grudniu 2022 r. Borysa Humeniuka i stanowczo zauważył, że wierzy w powrót „Karmeluka”; przeczytał gorzką dedykację dla młodego poległego towarzysza broni Serhija Podkopajewa (pseudonim „Parchom”) „Halucynacje po kontuzji” oraz wiersz „Liryka szpitalna”:
…W samotności sali zbędny upływ czasu,
To dziesiąty papieros w ciągu pięciu godzin,
Gilotyną wisi piekąca troska –
Nadziewa los twarda żałoba…
Najdelikatniejsza diagnoza – stabilny stan,
Od pigułkowych całusów drżą usta,
Z kątów pierwsze pędy snów rosną
I szepczą dusze zmarłych tutaj…
W tej smutno-medytacyjnej intonacji w wykonaniu aktorki Hałyny Stefanowej wybrzmiały wersy wiersza „Testament” Borysa Humeniuka, którego sylwetka twórcza została zamieszczona na początku antologii. Wszak to właśnie od zbioru „Wiersze z wojny” (2014) Borysa Humeniuka zaczęła kształtować się współczesna literatura militarna. Utwory autorów, którzy wykonują zadania bojowe i nie mogli przyjechać do Kijowa, czytały ich żony (Natalka Pozniak – wiersz Ołeksandra Chomienki, „Z kamieni dom jego…”), Jurij Kowaliw oraz mistrzyni recytacji Hałyna Stefanowa. Zabrzmiała poezja Ołeksy Byka, Malwy Krżaniwskiej, Pawła Wyszebaby, Jełyzawety Żarikowej, Ołeny Herasymjuk, Juliji Kaszpurenko, Jaryny Czornohuz, Dmytra Luniaki. Przy czym w stylu pisania każdego poety Jurij Iwanowycz zaznaczał jego swoistość. Na przykład odnośnie „kanonu” Ołeksy Byka zaznaczył co następuje: „Poetę
W Kijowie profesor Jurij Kowaliw zaprezentował „Antologię współczesnej poezji militarnej: „Idę na was”.
nie zadowalała struktura strofy, w której każdy wers kończy się (urywa) rymem, ma wygląd czterowiersza, tercyny itp. Wybrał formę wiersza „pod prozę”, kiedy graficzna uporządkowaność ulega dyfuzji w zapisach liniowych, jak w utworze prozatorskim, ale nie traci, w odróżnieniu od prozy rytmizowanej, miary sylabotoniki z naprzemiennością sylab akcentowanych i nieakcentowanych, z odpowiednim ładem intonacyjno-frazowym, stopami, cezurami…”. W idiostylu Malwy Krżaniwskiej akcentował dążenie do filozoficznych uogólnień: „Mimo ekspresywnego charakteru Malwa Krżaniwska wybrała decydujący dla siebie fenomenologiczny gatunek medytacji, aby w stanie wewnętrznego skupienia rozmyślać nad ontologicznymi, egzystencjalnymi problemami wojennego bytu, osobistymi wydarzeniami, które mają szczególny sens tu-i-teraz – tu-i-zawsze, zagłębiać się w filozoficzne uogólnienia”. Wiersze poetów, którzy oddali życie za Ukrainę, czytali ich bliscy: tata Maksyma Krywcowa, mama Artura Pawłenki. Żona Ihora Mysiaka słuchała jego wierszy w wykonaniu Hałyny Stefanowej i Jurija Kowaliwa. To były najtrudniejsze minuty prezentacji. Ojciec Maksyma Krywcowa (pseudonim „Dali”) – Ołeksandr Krywcow wybrał wiersz syna, w którym Maksym jakby przepowiedział sobie los:
Moja głowa toczy się od pozycji do pozycji
jak toczydło czy piłka
Moje ręce oderwane
Wyrosną fiołkami na wiosnę
Moje nogi
Rozwleką psy i koty
Moja krew
Wymaluje świat na nowy czerwony Pantone
ludzka krew
Moje kości
Wciągną się w ziemię
Utworzą szkielet
Mój przestrzelony automat
Zardzewieje
Biedactwo
Moje rzeczy osobiste i oporządzenie
Przekażą rekrutom
I oby szybciej już wiosna
Żeby wreszcie
Rozkwitnąć
Fiołkiem.
Głos ojca rwał się z przejęcia, obecni płakali. Ale wykonał on jeszcze a cappella piosenkę do wiersza Maksyma-„Dali” „Tam, gdzie ciemność…”, dedykując ją synowi, jego towarzyszom broni, którzy bronili i bronią Ukrainy… Mama Artura Pawłenki (pseudonim „Arktyka”) – Natalja Pawłenko opowiedziała, że jej syn zawsze chciał być pierwszy, pragnął pisać wiersze i studiować właśnie na KNU, gdzie odbywa się pierwsza prezentacja antologii. Jak zauważył Jurij Kowaliw, „eksperymentalne poszukiwania lingwistyczne A. Pawłenki przerwała wojna”, ale już jego pierwsze wiersze wolne, „biorąc pod uwagę „kwantową” strukturę z redukcją środków obrazowo-wyrazowych, z obnażeniem chwytu artystycznego, …odpowiadają charakterystyce minimalizmu jako odmiany sztuki konceptualnej”. Żona Ihora Mysiaka (pseudonim „Poeta”) – Maryna Mysiak z powodu wzruszenia nie zdecydowała się na czytanie jego wierszy. Ale podziękowała Jurijowi Kowaliwowi za aktualizację nazwiska Ihora Mysiaka jako poety w antologii poezji militarnej „Idę na was” i poprosiła o jeden egzemplarz książki dla mamy Ihora… Teksty Wiktoriji Amielinej czytał Jurij Kowaliw, zaznaczając, że „tragiczne realia „przełączyły” psychikę Wiktoriji Amielinej na ekstremalne wydarzenia, cierpienie i heroiczny czyn na granicy, które wymagają natychmiastowej reakcji, do czego nie jest zdolna epika”. Chociaż sama Wiktorija nie uważała się za poetkę.
Nie poezja
Ja nie piszę poezji
Ja jestem prozaikiem
Po prostu rzeczywistość wojny zjada interpunkcję
spójność fabuły spójność zjada
Jakby w język trafił pocisk
Odłamki języka
Tłumaczenie maszynowe
Ogłaszamy przyjmowanie utworów do konkursu o nagrodę im. Michaiła Czabanowskiego w 2026 roku. Organizatorzy Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. M. Czabanowskiego (wśród nich: Rada Osiedlowa w Sachnowszczynie, Charkowska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Prywatne Gospodarstwo Rolne „Agrofirma «Prohres»”) informują o przyjmowaniu utworów do konkursu o nagrodę w 2026 roku w kategoriach „Proza”, „Publicystyka”, „Poezja” oraz „Literatura dla dzieci”. Do rozpatrzenia przyjmowane są utwory prozatorskie, publicystyczne oraz utwory dla dzieci, wydane w latach 2023–2026 w języku ukraińskim. Ponadto przyjmowane są utwory poetyckie, wydane w latach 2025–2026 w języku ukraińskim.
Utwory należy nadesłać w 2–3 egzemplarzach do 1 lipca 2026 roku na adres Rady Osiedlowej w Sachnowszczynie, obwód charkowski: ul. Szmidta 10, osiedle Sachnowszczyna, obwód charkowski, 64501 (na konkurs). Do utworów autorzy są zobowiązani dołączyć podanie, notę biograficzną, a według życzenia i możliwości – wniosek oraz kopie recenzji i opinii. Ważne: na konkurs nie są przyjmowane książki, które wcześniej zostały wyróżnione innymi nagrodami literackimi. Uroczyste wręczenie nagrody odbędzie się w drugiej połowie września. Nagroda wręczana jest autorowi osobiście. Informacji udziela pod numerem tel.: [kontakt ukryty] — Larysa Walentynówna.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij Andrijowycz Hołubow to ukraiński astronom i astrofizyk, wykładowca i wikipedysta. Doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor katedry fizyki jądrowej i wysokich energii oraz katedry astronomii i informatyki kosmicznej, wiodący pracownik naukowy Instytutu Badań Astronomicznych, mimo że ma zaledwie 40 lat. O swoim dzieciństwie i latach studenckich, odkryciach naukowych i wkładzie w ukraińską Wikipedię, a także o wojnie Ołeksij opowiedział w ekskluzywnym wywiadzie dla tygodnika „Słowo Proświty”. Wykład popularnonaukowy. Dzień Asteroidy, Charków, bezpieczna przestrzeń Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina. Zdjęcie Ołeksandra Chromiuka, czerwiec 2025 r.
— Proszę opowiedzieć o swoim dzieciństwie. Jak i dlaczego zainteresował się Pan astronomią? — Urodziłem się w Zaporożu. A w dokumentach zapisano, że w Ruskich Tyszkach w obwodzie charkowskim — zgodnie z miejscem zameldowania rodziców. Pierwsze lata życia spędziłem w Melitopolu, a potem wracałem tam każdego lata do dziadka i babci — i właśnie Melitopol stał się miastem mojego dzieciństwa i moich marzeń. Pracując w Charkowie, Niemczech czy Ameryce, marzyłem o powrocie do Melitopola i włączeniu się w rozwój edukacji i nauki w moim rodzinnym mieście. Nauką zainteresował mnie mój dziadek. Był elektrykiem w zakładzie „Awtokolorlyt”, ale wiedział bardzo wiele i nie szczędząc czasu, wszystko mi tłumaczył, razem ze mną naprawiał rower, składał spawarkę, budował domek letniskowy, pracował w ogrodzie, pozwalał mi prowadzić samochód, zabierał mnie na wycieczki do „Awtokolorlytu” i „Azowstali”… Od czwartego roku życia mieszkałem w jednostce wojskowej na północnych obrzeżach Charkowa, gdzie służył mój tata. Uczyłem się w Charkowskiej szkole średniej nr 62 (od 1 do 5 klasy). W młodszych klasach mama i tata dużo ze mną pracowali i dobrze się uczyłem. Zwalniając się z pracy, rodzice zabierali mnie na kółka: matematyczne, fizyczne, literackie, do pracowni plastycznej… Pamiętam, gdy miałem około 9 lat, przyśniło mi się, że w nocy stoję przy oknie swojego pokoju i patrzę na nocne niebo, a obok mnie stoi dziewczynka w wieku około 6 lat i nazywa na niebie wszystkie gwiazdozbiory, a ja ich nie znam. I tak mnie to zainspirowało, że obudziłem się i zacząłem ze swojego dziecięcego atlasu uczyć się nazw wszystkich gwiazdozbiorów, potem nazw krajów i stolic, parametrów planet… Marzyłem, by wiedzieć wszystko — próbowałem tworzyć mapy wszystkich odwiedzonych miast, mecze piłkarskie oglądałem z ołówkiem, uważnie wszystko notując, a alfabety różnych języków uczyłem się ze słownika encyklopedycznego… Wiele z tej wiedzy okazało się niepotrzebną, jeszcze więcej — nieosiągalną, ale złudnego marzenia — by wiedzieć wszystko — do tej pory nie mogę się pozbyć. Zresztą nie chcę, bo z nim życie jest ciekawsze. W 3 klasie przez całą zimę chorowałem na przeziębienia i za radą nauczycielki mojego kółka fizycznego, Iryny Tymofiijiwny (nigdy nie udało mi się poznać jej nazwiska…), przeczytałem kilka książek popularnonaukowych Jakowa Perelmana — znanego popularyzatora fizyki, matematyki i astronomii. A podczas kolejnych wakacji letnich z babcią przeczytaliśmy całą fantastykę naukową Aleksandra Bielajewa (na zmianę, czytając sobie na głos). Po tym żadnych innych zawodów poza naukowcem już dla siebie nie rozważałem. Ołena Łazariwna Arinkina na kółku matematycznym „Ewryka” nauczyła mnie matematyki olimpijskiej. Więc wygrywając olimpiadę kółka, trafiłem do 6 klasy Liceum Fizyczno-Matematycznego nr 27. Już pierwszego dnia w liceum nauczycielka geografii Nina Jakiwna Kruhla poprosiła mnie na lekcji o wymienienie planet Układu Słonecznego. Oczywiście od razu naraziła się na długi wykład 11-letniego mądrali o ich okresach obrotu, składzie atmosfer, satelitach itd. Nina Jakiwna wysłuchała poważnie i mówi: „Dobry chłopak! Podrośniesz — przedstawię cię mojemu mężowi, on jest astronomem”. I rzeczywiście przedstawiła. W 10 klasie jeździłem z Jurijem Mykołajowyczem Kruhłym na obserwacje do stacji obserwacyjnej w Czuhujewie Charkowskiego Obserwatorium. A już po uniwersytecie został on moim promotorem. Dojazd do 27. liceum z naszej jednostki wojskowej był trudny. Tata specjalnie chodził w weekendy na nocne dyżury, żeby pozwalano mu codziennie rano spóźniać się do pracy, podwożąc mnie do liceum. Za to w liceum byli wspaniali nauczyciele i zafascynowani nauką koledzy z klasy, którzy stali się moimi przyjaciółmi na całe życie. Bardzo dużo czasu poświęcałem przygotowaniom i udziałowi w olimpiadach z różnych przedmiotów. Wygrywałem ogólnoukraińskie olimpiady z fizyki i matematyki i długo nie mogłem wybrać między tymi dwiema naukami. W 11 klasie dokonałem ostatecznego wyboru na korzyść fizyki, bo matematyka wydawała mi się zbyt abstrakcyjna, a w fizyce zawsze była ogromna liczba zadań bezpośrednio związanych z rzeczywistością. — Jak trafił Pan na uniwersytety w Heidelbergu i Kolorado i jakie doświadczenie zdobył Pan podczas pracy tam? — Przedtem ukończyłem z czerwonym dyplomem katedrę teoretycznej fizyki jądrowej wydziału fizyczno-technicznego Uniwersytetu Charkowskiego. Jako student nadal brałem udział w olimpiadach, byłem kapitanem drużyny wydziału na Ogólnoukraińskim studenckim turnieju fizyków, potem ozdabiałem tym wszystkim swoje CV, które składałem do niemieckiej szkoły doktoranckiej. W wolnym czasie nieoficjalnie słuchałem wykładów na katedrze astronomii wydziału fizyki — to zupełnie inna specjalność. Pisałem prace dyplomowe o procesach dyfuzyjnych w cieczach i kryształach. W 2008 roku ukończyłem uniwersytet i poszedłem pracować do Charkowskiego Instytutu Fizyczno-Technicznego. Astronomia przez cały ten czas pozostawała moim hobby. Jednak kiedy zacząłem wybierać temat doktoratu, zrozumiałem, że znam astronomię lepiej niż fizykę jądrową, którą powinienem znać zgodnie z dyplomem, albo fizykę ciała stałego, którą powinienem znać zgodnie ze swoimi obowiązkami służbowymi. Złożyłem dokumenty do szkoły doktoranckiej Uniwersytetu w Heidelbergu i doktor Andreas Just zaprosił mnie do wspólnego badania dynamiki gwiazd w dysku Drogi Mlecznej. Na jakieś 10 dni przed wyjazdem do Niemiec nagle sparaliżowało mi rękę. W połowie. Dobrze, że rękę, a nie nogę; dobrze, że lewą, a nie prawą; dobrze, że na rozprostowywanie, a nie na zaciskanie — same plusy! Ale w Niemczech od razu trafiłem do szpitala uniwersyteckiego. Długo mnie badali, znaleźli jakąś chorobę demielinizacyjną. Ale tak czy inaczej — prognoza jest pozytywna, już prawie 15 lat nie było nowych ataków, prawda, ręka tak i nie odzyskała sprawności. Ale już nauczyłem się nią w półzgiętym stanie i ziemniaki obierać, i jeździć na rowerze, a nawet wiązać sznureczek przy kołnierzyku wyszywanki. W Heidelbergu było bardzo ciekawie. Mnóstwo wykładów, choć nieobowiązkowych, ale bardzo pouczających, prosto z czołówki nauki. Mnóstwo seminariów z referatami o świeżych wynikach naukowych — po prostu nie wiesz, w którą stronę biec. Wspaniała biblioteka. Bardzo mądrzy i zainspirowani swoją pracą koledzy, każdy ekspert w swojej dziedzinie, i z każdym problemem jest do kogo się zwrócić. Dobre finansowanie wyjazdów na konferencje i szkoły letnie. Ale najważniejsza — taka atmosfera naukowa, jakby pomysły po prostu latały w powietrzu, tylko trzeba je łapać. A do tego stare niemieckie miasto z czarującym, na wpół zrujnowanym zamkiem na górze. Ale ja i tak jakoś zdołałem zatęsknić tak bardzo, że ostatnie miesiące doktoratu pisałem już z trudem. W 2012 roku obroniłem pracę doktorską „Modelowanie dysku Drogi Mlecznej” i zostałem doktorem filozofii. W 2013 roku pojechałem pracować na Uniwersytet Kolorado w Boulder z profesorem Danielem Scheersem, z którym kiedyś poznałem się na konferencji w Rumunii i byłem pod wrażeniem tego, że rozumie on moje wyniki naukowe lepiej niż ja sam. W Boulder atmosfera pracy okazała się zupełnie inna niż w Heidelbergu — mniej stateczno-filozoficzna, bardziej pospiesznie-celowa, ale równie mądra i inspirująca. Ze Scheersem potem przez wiele lat pisaliśmy razem artykuły i często do niego jeździłem, już pracując w Ukrainie. I polubiłem Boulder. Pewnego razu nawet, kiedy byłem w Melitopolu, przyśniło mi się amerykańskie miasto, podobne do Boulder, i rozpłakałem się we śnie. Po prostu zdrada mojej miłości do Melitopola! Latem 2014 roku wróciłem do Ukrainy. W tamtym momencie wydawało się, że Ukraina jest w takim krytycznym punkcie, że trzeba ją troszeczkę popchnąć — i szybko ruszy we właściwym kierunku. Okazało się, że ani tak troszeczkę, ani tak szybko, ale mimo wszystko kontynuujemy pchanie, bo tacy właśnie jesteśmy. Od razu zacząłem dużo wykładać na Uniwersytecie Charkowskim (przejąłem z 15 różnych przedmiotów). Kontynuuję badania asteroid w dziale fizyki asteroid i komet Instytutu Badań Naukowych Astronomii ChNU. Dużo przygotowuję studentów i uczniów do turniejów fizyków. Pod moim oficjalnym kierownictwem (ale z niezbyt aktywną moją faktyczną pomocą) drużyna Ukrainy dwukrotnie wygrywała
Główny teleskop stacji obserwacyjnej w Czuhujewie. Maj 2009 r. Międzynarodowy Turniej Fizyków. A drużyna charkowskiej szkoły nr 62, przy moim aktywnym nieoficjalnym udziale w przygotowaniach, dwukrotnie zostawała laureatem Ogólnoukraińskiego Turnieju Młodych Fizyków. Czytam wykłady popularnonaukowe, organizuję szkoły letnie i zimowe, różne seminaria i kółka. Część czasu nadal spędzam na uniwersytetach w Kolorado i Heidelbergu. Na przykład lubię wszystkie swoje wykłady na uniwersytecie zaplanować na jeden semestr, aby w drugim semestrze wyjechać do pracy za granicę. W idealnym przypadku – zabierając ze sobą jeszcze kogoś z charkowskich studentów. – Jakie są Pana główne odkrycia naukowe? Recepta: jak zostać doktorem nauk w wieku 36 lat? – Moim głównym odkryciem naukowym jest efekt tangencjalny YORP. Zadanie postawił przede mną mój promotor Jurij Mykołajowycz Kruhłyj jeszcze w 2008 roku. Wtedy jeszcze oficjalnie pracowałem w Charkowskim Instytucie Fizyczno-Technicznym i formalnie tam wykonywałem swoją pracę, ale w obserwatorium było ciekawiej. Od razu zacząłem pisać wzory, potem programy. Komputery były wtedy jeszcze wolne, a moje programy ciężkie. W piątek wieczorem uruchamiałem swój program na wszystkich komputerach moich kolegów, a on metodą śledzenia promieni obliczał moment sił ciśnienia światła na asteroidę o skomplikowanym kształcie. W poniedziałek rano zbierałem ze wszystkich komputerów dane i po tym koledzy mogli na nich spokojnie pracować. Pierwszy poważny artykuł pisałem powoli, kontynuowałem pracę nad nim na studiach doktoranckich w Niemczech (choć tam główna praca była w innej dziedzinie astronomii – galaktyki, a nie asteroidy), złożyłem go do czasopisma w 2011 roku, wycofałem po sprawiedliwej krytyce jednego z recenzentów, całkowicie przeredagowałem teorię i z pomocą dwóch nowych współautorów opublikowałem go dopiero w 2016 roku. Ale moim głównym odkryciem nie było to, lecz pewien spin-off tej pracy. Kiedy w 2012 roku w Niemczech pisałem tekst tamtego pierwszego artykułu i myślałem, jak najlepiej uzasadnić założenie o zachowaniu ciepła oddzielnie pod każdym elementem powierzchni asteroidy, nagle zrozumiałem, że jest ono niesprawiedliwe z powodu przelotowych przepływów ciepła. I z jego niesprawiedliwości wynikały bardzo ciekawe konsekwencje. Od razu zacząłem pisać tekst nowego artykułu, program komputerowy do tworzenia wykresów, potem nastąpił drugi atak na tę samą rękę, kontynuowałem pracę już w niemieckim szpitalu. Jakoś tak wychodziło, że akurat w najszczęśliwszych momentach paraliżowało mi rękę. Choć od tamtej pory nie bądź szczęśliwy! Przede mną wiedziano o efekcie YORP (Jarkowskiego – O’Keefe’a – Radziejewskiego – Paddacka) – zmianie obrotu asteroidy o asymetrycznym kształcie pod wpływem ciśnienia światła od asymetrycznie rozproszonego przez nią światła słonecznego. A ja we współautorstwie ze swoim promotorem Jurijem Kruhłym po raz pierwszy odkryłem, że nawet symetryczna asteroida może odczuwać ten efekt: kiedy poszczególne kamienie na powierzchni asteroidy nagrzewają się rano od wschodu, wieczorem od zachodu, w ciągu dnia przez nie zachodzi przelotowe przewodnictwo cieplne i okazuje się, że średnio każdy kamień emituje więcej promieniowania cieplnego na zachód niż na wschód. To popycha każdy kamień na powierzchni asteroidy w kierunku stycznym (tangencjalnym) do powierzchni.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
(stąd nazwa efektu) i przyspiesza rotację asteroidy. W skalach czasowych rzędu milionów lat efekt ten może tak bardzo przyspieszyć rotację asteroidy kilometrowej wielkości, że pod wpływem sił odśrodkowych zmieni ona swój kształt lub nawet rozpadnie się na kawałki, tworząc podwójną asteroidę. Napisałem serię artykułów, w których rozwijałem analityczną teorię efektu YORP, prowadziłem jego symulacje numeryczne, jako współautor uczestniczyłem w jego obserwacyjnym odkryciu, badałem ogólną ewolucję pojedynczych i podwójnych asteroid pod jego wpływem. Kiedy artykuły ukazują się w topowych czasopismach, to 10 artykułów wystarcza do obrony doktoratu. Zebrałem swoje artykuły, napisałem do nich wstęp i wnioski i obroniłem się na ich podstawie w formie zbioru prac. A mój nauczyciel Jurij Kruhłyj, moja konsultantka naukowa Iryna Bielska i cały nasz wydział asteroid i komet Obserwatorium Charkowskiego bardzo mi pomogli radami, wskazówkami, sprawdzeniem tekstu rozprawy.
— Proszę opowiedzieć bardziej szczegółowo, jak stał się Pan człowiekiem planetarnej skali, to znaczy dlaczego na Pana cześć nazwano małą planetę?
— Nazwy asteroid proponują ich odkrywcy. Zdarzają się nazwy na cześć krajów, miast, uniwersytetów, mitycznych postaci, artystów, naukowców... I oczywiście bardzo wiele asteroid nazwano na cześć innych badaczy asteroid, ponieważ w środowisku naukowym wszyscy znają i cenią wyniki kolegów. W Dziale Fizyki Asteroid i Komet Instytutu Badawczego Astronomii Uniwersytetu Charkowskiego spośród około 12 pracowników na cześć sześciu nazwano asteroidy. Wśród nich na cześć wszystkich, którzy są ode mnie starsi wiekiem — tylko młodzież jeszcze bez własnych asteroid. Do tego jeszcze jedna wspólna dla wszystkich asteroida Kharasterteam — na cześć charkowskiej zespołu asteroidowego. Asteroidę nazwaną na moją cześć ogłoszono w 2019 roku i mieli ją ogłosić na konferencji w Fort Collins (USA), poświęconej podwójnym asteroidom. Ja również badałem podwójne asteroidy, napisałem o nich dwa artykuły, znajdując nowe stany równowagi takich układów podwójnych. Niestety, z powodu huraganu na Florydzie mój samolot odwołano i spóźniłem się na otwarcie konferencji, na której mieli mnie powitać. Ta asteroida sama jest podwójna — składa się z głównego ciała o średnicy 3 km i satelity o średnicy 1 km, który krąży po orbicie wokół głównego ciała. Dla badacza podwójnych asteroid szczególnie miło jest otrzymać w prezencie właśnie podwójną asteroidę. Teraz nosi ona nazwę (17700) Oleksijhołubow.
— Jak rosyjsko-ukraińska wojna wpłynęła na Pana życie i pracę?
— Kiedy zaczęła się wojna, Uniwersytet Charkowski wstrzymał działalność. Z powodu częściowo sparaliżowanej ręki TCK w 2022 roku zdjął mnie z ewidencji wojskowej (obiecywali to zrobić jeszcze w 2015 roku, ale wtedy jakoś zapomnieli). Starałem się robić coś pożytecznego w inny sposób. Przygotowywałem drużynę dziewcząt na Międzynarodowy Turniej Fizyków (ponieważ chłopcom nie udało się uzyskać zezwolenia na wyjazd, w ostatniej chwili dokonaliśmy takiej pełnej zmiany składu drużyny). Dziewczęta pojechały do Kolumbii, wystąpiły godnie, choć do laureatów się nie dostały, ale akcja promocyjna rzeczywiście wypadła potężnie, z wywiadami w centralnych kolumbijskich kanałach, artykułami w ogólnokrajowych gazetach. Z Charkowa w marcu 2022 roku ewakuowałem się do obwodu rówieńskiego, a potem w maju wyjechałem do Europy. Odprowadziłem dziewczęta-uczestniczki turnieju do Warszawy, w trakcie drogi kontynuując z nimi zadania. Na granicy byłem, zdaje się, jedynym mężczyzną w autobusie. Do Kolumbii z dziewczętami nie poleciałem, aby nie psuć swoją obecnością politycznego przekazu od czysto żeńskiej drużyny, choć nadal jak najbardziej intensywnie pracowałem z drużyną online. Latem i jesienią pracowałem w Heidelbergu ze swoim byłym promotorem naukowym Andreasem Justem, zimą — w Obserwatorium Poznańskim w Polsce, potem jeszcze 3 miesiące w Heidelbergu.
Za granicą racjonalnie przekonywałem sam siebie, że armia mnie nie weźmie, że wojna i tak się przedłuża, a w dłuższej perspektywie mogę przynieść więcej pożytku jako naukowiec i pedagog, przy czym jako naukowiec mogę zrobić więcej, uczestnicząc w konferencjach i pracując na uniwersytetach europejskich. Mimo to wciąż cierpiałem z powodu tego, że mam łatwiej niż inni. Nieustannie myślałem o wojnie i starałem się przynajmniej dobrze pracować. Choć nawet blisko nie potrafiłem osiągnąć takiego poświęcenia, jakie demonstrowali moi przyjaciele, którzy w tym czasie byli na froncie. Latem 2023 roku wróciłem do Charkowa i na duszy zrobiło się nieco spokojniej. Obecnie wykładam różne kursy matematyczne, teoretyczno-fizyczne i astronomiczne na Uniwersytecie Charkowskim, prowadzę badania naukowe w obserwatorium, oprowadzam tam wycieczki, prowadzę social media obserwatorium, nagrywam ukraińskojęzyczne filmy astronomiczne na YouTube, dużo piszę do ukraińskiej Wikipedii. Tymczasem mocno ucierpiał od ostrzałów budynek mojego Wydziału Fizyczno-Technicznego. A my tuż przed pełnoskalową inwazją Rosji zrobiliśmy tam taki świetny remont. Część uniwersytet sfinansował ze środków państwowych, ale bardzo wiele wszyscy składaliśmy się przez charytatywny Fundusz Absolwentów Fiztechu. Teraz ten budynek leży w ruinach. Od marca do września 2022 roku Czuhujiwska stacja obserwacyjna znajdowała się pod rosyjską okupacją. Byliśmy tam ostatnimi naukowcami przed pełnoskalową inwazją Rosji – mój nauczyciel Jurij Kruhlyj i moja uczennica Nika Lipatowa. 22 lutego nasze obserwacje się zakończyły i wróciliśmy do Charkowa. Jurij Mykołajowycz, jak przeczuwał, część sprzętu zabrał do Charkowa, a część ukrył. Ale bardzo dużo sprzętu zniszczyli Rosjanie w czasie okupacji. Kamery CCD, jedną z najdroższych części teleskopu, po prostu odłamali i rozstrzelali z broni palnej. Silniki zostały odcięte, mniejszy z teleskopów ukradziono. Niektóre nasze instrumenty pracownicy obserwatorium później znaleźli na internetowej aukcji w Rosji. Nie ma światła ani wody. Teren rozminowano dopiero kilka miesięcy temu. O pełnej odbudowie na razie nie myślimy – to nie jest odpowiedni czas. Według naszych programów badań planetoid obserwacje wykonują nasi koledzy z Bułgarii, Słowacji i Gruzji – tak właśnie pracujemy. Ja zaś z mojej osobistej strony – dom mojego wujka w Ruśkich Tyszkach został zniszczony do fundamentów wraz z moją biblioteką, którą tam wywiozłem na czas remontu. Teraz zbieram nową bibliotekę, już ukraińskojęzyczną. W pierwszych minutach pełnoskalowej wojny zbombardowano jednostkę wojskową, w której przeżyłem większą część życia i skąd przeprowadziłem się do centrum miasta dopiero w 2021 roku. Mocno uszkodzona została 62. szkoła, a jej dyrektor Ołeksandr Hrianyk, który wiele pomagał ludziom podczas rosyjskiej ofensywy na Charków w lutym–marcu 2022 roku, otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Charkowa. Melitopol pod okupacją i bliscy mi ludzie w nim także – i to rozdziera serce. Lecz najstraszniejsze jest to, że na froncie zginął mój student Myhajło Lesiuta. Inny mój student, Walerij Hryszko, dostał się do niewoli. Moje niedogodności w porównaniu z tym są śmieszne. Kiedy gdzieś bardzo blisko huknie – chowam się za kanapę. Gdy były silne wyłączenia prądu, mój przyjaciel-wikipedysta Maksym Cizh przysłał mi Bluetti, żebym nie zwalniał tempa pisania do Wikipedii. — Wikipedia w pana życiu: od czego zaczęła się pasja, co już zrobiono i co pan planuje? — Kiedy studiowałem w aspiranturze w Niemczech, tęskniłem za rodzinnym Melitopolem i zacząłem w wolnym czasie pisać o nim w Wikipedii. Chciałem szczegółowo opisać poszczególne ulice, szkoły, zakłady, okoliczne wsie, znanych mieszkańców, budując w Wikipedii własny mały Melitopol. W kolejnych latach stworzyłem jeszcze kilka serii artykułów o tym, co jest z moim życiem związane – o Wydziale Fizyczno-Technicznym Uniwersytetu Charkowskiego i jego znanych profesorach, o turniejach młodych fizyków, o naukowcach Obserwatorium Charkowskiego... A w ostatnich latach na poważnie zabrałem się za rozwijanie tematyki astronomii w ukraińskiej Wikipedii. Dużo piszę o poszczególnych obiektach astronomicznych, zjawiskach, obserwatoriach różnych krajów, naukowcach... Ogółem stworzyłem ponad 2600 nowych artykułów, wiele istniejących całkowicie przepisałem, 40 artykułów zgłosiłem do miana dobrych lub wybranych. A ponadto stałem się tym, kto napisał jubileuszowy artykuł nr 1 400 000 w ukraińskiej Wikipedii! Biorę udział w różnych konkursach i tematycznych tygodniach, dobierając artykuły astronomiczne do tematyki każdego z nich – o europejskich astronomach do „Europejskiej Wiosny”, o znanych książkach astronomicznych do „Każdej książce jej czytelnik”, o artykułach z programu szkolnego z astronomii do „Wikipedii dla szkół”, o astronomii w poszczególnych krajach do tematycznych tygodni tych krajów... Tworzę też projekty dla siebie samego lub dla kilku moich przyjaciół – o radioastronomii, Słońcu, ukraińskich astronomach, nukleosyntezie itd. Oto obecnie czytam na uniwersytecie kurs „Problemy współczesnej astrofizyki” i również w trakcie przygotowań do wykładów tworzę lub przepisuję około dziesięciu artykułów tygodniowo. Wiele artykułów tłumaczę, zwłaszcza z angielskiej Wikipedii – tak szybciej doganiać naszych anglojęzycznych przyjaciół-konkurentów. Ale pojawia się też coraz więcej oryginalnych artykułów ukraińskich, których nie ma w innych wikipediach. I to nie tylko artykuły o ukraińskich naukowcach i instytucjach naukowych. Na przykład mam kilkadziesiąt oryginalnych artykułów o astronomii w poszczególnych krajach, a z czasem chcę stworzyć takie artykuły o większości krajów. Zbieram ukraińskojęzyczną literaturę astronomiczną (w formie papierowej i cyfrowej), aby mieć możliwość powoływania się nawet w artykułach przetłumaczonych z angielskiego na źródła ukraińskojęzyczne. Ogólnie marzę o tym, by w ciągu kilku lat dogonić angielską Wikipedię pod względem liczby i jakości artykułów astronomicznych. I jestem bardzo wdzięczny wszystkim kolegom, którzy piszą Wikipedię razem ze mną. — Wiem, że pisze pan także wiersze. Proszę opowiedzieć o tej pasji. Proszę zacytować coś z napisanego. — Od czasów, które pamiętam, zacząłem układać wierszyki. Mniej więcej w wieku trzech lat porzuciłem tę sprawę. Potem kilka razy próbowałem do niej wrócić – w wieku 6, 18, 31 lat... Nigdy nie potrafiłem oddać się temu na tyle, by stać się mistrzem, ale często lubiłem utrwalić jakąś jaskrawą emocję w wierszu, a potem ją wspominać. Poezję bardzo lubię zarówno czytać, jak i uczyć się jej na pamięć. Także w piosenkach często zakochuję się właśnie za sprawą jakości tekstów. Bardzo lubię też prozę, zwłaszcza ukraińską, ze wszystkich epok.
Pięćdziesiąt
Bądź łaskaw, profesorze, postaw pięćdziesiąt!
To nie moja profesja – pisać Panu wzory.
Nie wychodzi mi to. Próbowałem, przyzwyczajałem się,
Cały rok pod Pana wykłady
Oczu nie rozmykałem.
Ale zlituj się nad obrazem:
Rozdarty przez niedolę,
Wojenno-kwarantannowy,
Student online!
Z czystego humanizmu,
Postaw pięćdziesiąt!
Bo inaczej student zostanie wyrzucony
I zabiorą go do desantu.
Ja przecież nie znam fizyki
I wpadnę przez to w tarapaty,
Jak ze spadochronem z wysoka
Na ziemię nie spadnę!
Dlaczego mam wyrównywać wiedzą tak szczupłą
Do przedszkola?
Obwód rówieński, wieś Batkiw, 2022 rok
Z takiego egzaminu
Spociłbym się jak de Sade!
Ja zaś grzecznie
Przyszedłem bez zwlekania.
Nie można przecież od kontraktowca
Oczekiwać wiedzy!
Pytają o wszystko i wszystko,
Czy samym nie jest to za trudne?
Edukacja uczciwie opłacona,
Oddajcie mój dyplom!
Koleżanki z grupy
Już zdały i wyluzowały się...
No cóż to za korupcja –
Nie stawiają pięćdziesiątek!
15.06.2024
Trzecia zima
Zaczyna się trzecia zima,
Pierwszy szron skrada się nizinami.
My zaś liczymy lata nie zimami,
Więc zegar pracuje na próżno.
Czas stworzyć dla zim imiona,
Jak Wiara, Nadzieja, Przeznaczenie…
Żeby chłód, nazwany imieniem,
Przestraszył się i nas omijał.
Na niebie błysk zamigotał.
My na błyski jesteśmy zahartowani.
Na upadek nieba gotowi jesteśmy,
A na błyski – tym bardziej.
I dopóki zima nie minie,
Zapełniamy rozmowy pogodą,
Ogrzewając serce dumą
I przemilczając to, co najważniejsze.
Zaczyna się trzecia zima,
I nie wiadomo, ile jeszcze przed nami.
Ale choćby ile! Upartego narodu
I polarna noc nie złamie.
3.12.2023
Emigrantka
Jak się masz? – na tamtym krańcu Ziemi,
Gdzie to pytanie jest pełne życiolubstwa,
A odpowiedź nie ma znaczenia, bo za małe
Wszystkie jej warianty na miarę ludzkości.
A nasza miara tak się skurczyła, że nie ma ucieczki.
Tylko schować się pod ziemię i tam zastygnąć.
Nie zostało więcej takich jak ty,
Którzy uśmiechem odpowiedzieliby na pytanie „jak się masz?”.
Więc my w to pytanie, jak w teodolit,
Ostrożnie wpatrujemy się, czy wszyscy jeszcze żyją,
Gotowi podzielić się z nimi resztkami energii,
Nawet wtedy, gdy zniknęły ostatnie resztki.
Kiedyś przejdziesz wszystkie drogi aż do odcisków
I z wściekłości, winy i miłości, szalona,
Wrócisz, by wszystkich nas wydobyć spod ziemi
I uleczyć wiarą. 11.11.2024
Rozmawiał Jewhen BUKET
Zdjęcia z archiwum Ołeksija Holubowa
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ny ze wszystkich stron Mariupol można było zdobyć. Nie chcę opowiadać, jak wyjeżdżałem, to cała historia, wszyscy przeżyliśmy bardzo wiele. Mogę powiedzieć, że wyjeżdżałem nie jako ukraiński hierarcha PCU, wyjeżdżałem jako nauczyciel muzyki, bo mi powiedziano, że szukają Pana i Pana czterech kapelanów-duchownych, dlatego wszystkie Pana insygnia, które potwierdzają Pana kapłański stopień, trzeba było zostawić w Mariupolu. Tak też zrobiłem... Potem, kiedy przyjechaliśmy, byłem kontuzjowany, była jeszcze covid, przeleżałem w szpitalu jakiś czas. A potem razem z duchowieństwem eparchii donieckiej i Mariupola zorganizowaliśmy i otworzyliśmy w Dnieprze najpotężniejsze w Ukrainie centrum wolontariackie, hub, który nosi nazwę „Dobry ranek, my z Mariupola!”. Przez te cztery lata nakarmiliśmy i udzieliliśmy pomocy dwóm milionom 130 tysiącom przymusowych przesiedleńców. I nie tylko z Doniecczyzny, to także Zaporoże, Ługańszczyzna, Chersońszczyzna. Z pomocą przyszli nasi przyjaciele z diaspory, z USA, ogromną pomoc niósł Epifaniusz – Jego Błogosławieństwo Metropolita Kijowski i całej Ukrainy, przysyłał ciężarówkami produkty spożywcze, środki higieny. Potem – nasza organizacja charytatywna „Eleos – Ukraina”. A w tych dniach otrzymaliśmy wyjątkowo ważną i szczerą pomoc z Niemiec – ciężarówkę z pysznymi jogurtami, które już stały się źródłem wsparcia dla wielu ludzi. Tę pomoc przekazano do szpitali dla rannych Ukraińców, a także do domów dziecka. Dalej rozdajemy ją przymusowym przesiedleńcom, osobom z niepełnosprawnościami i wielodzietnym rodzinom – wszystkim, którzy dziś najbardziej potrzebują troski i uwagi. Z całego serca wyrażamy głęboką wdzięczność wielkiemu przyjacielowi Donieckiej eparchii PCU panu Jörgowi Drescherowi, a także naszym niezawodnym partnerom z Niemiec. – Przy tak dużym obciążeniu organizacją społecznej humanitarnej pomocy potrzebującym nie opuszczał Ksiądz służby? – Tak, służyłem na Doniecczyźnie, w Dnieprze, a na niektóre święta przyjeżdżałem do Kijowa. Ale teraz wszyscy doskonale rozumiemy sytuację na wschodnich terenach naszego państwa – w Kramatorsku, Drużkiwce, Słowiańsku nieustannie trwa ostrzał i nie można w...
Tłumaczenie maszynowe
Nasza gazeta krótko informowała, że w lutym 2026 roku we wsi Szczasływe w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego jedna z cerkwi przeszła z Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego do Kościoła Prawosławnego Ukrainy (KPU). Proces przebiegł bez starć, a pierwsze nabożeństwo w języku ukraińskim już się odbyło. Jednocześnie pojawiła się informacja o napełnieniu ukraińskim duchem jeszcze jednej świątyni – Świętej Trójcy w stolicy.
Oto co napisał o tym na swojej stronie na Facebooku metropolita doniecki i mariupolski Serhij: „Dzisiaj (14 lutego 2026 – red.) dla rejonu desniańskiego Kijowa, a zwłaszcza dla mikrorejonu Bykownia, nastał prawdziwie historyczny moment. Po tym, jak w zeszłym roku wspólnota religijna MP zgodnie z prawem przeszła do Kościoła Prawosławnego Ukrainy, tego dnia wierni po raz pierwszy w pełni zebrali się w swojej świątyni na wspólną modlitwę w języku ukraińskim – za pobożny naród Ukrainy, za naszych sławnych wojowników, za zwycięstwo i sprawiedliwy pokój. Na nabożeństwie byli obecni kapelani wojskowi, duchowieństwo eparchii kijowskiej i donieckiej KPU. Wiele osób nie powstrzymywało łez – były to łzy radości i ulgi, ponieważ od teraz w tym świętym miejscu rozbrzmiewa modlitwa za Ukrainę i Ukraińców. Mikrorejon Bykownia ma szczególne znaczenie dla całego kraju. Obok znajdują się Mogiły Bykowniańskie – miejsce wiecznego spoczynku setek tysięcy ukraińskich męczenników, zgładzonych przez radziecki reżim totalitarny. Dlatego dla wspólnoty bolesnym dysonansem było uświadamianie sobie, że na tej uświęconej cierpieniem ziemi obok mogła brzmieć modlitwa nie za własny naród i jego bohaterów”. Wraz z rodziną dołączyliśmy do modlitwy w tej świątyni w Niedzielę Krzyżopokłonną Wielkiego Postu. Po nabożeństwie, któremu przewodniczył metropolita Serhij, wszystkim parafianom rozdano świece i wraz z duchowieństwem odprawiliśmy żałobną litię za wszystkich mariupolczyków, którzy zginęli 16 marca 2022 roku podczas tragedii w Teatrze Dramatycznym w Mariupolu. Była to szczera, wspólna modlitwa pamięci i bólu. Na nabożeństwie modlili się mariupolczycy, kijowianie, doniecczanie – ludzie z różnych zakątków Ukrainy. Wszyscy razem prosili Boga, aby więcej nie ginęły nasze dzieci i ludzie, aby Pan ochronił nasz kraj przed atakiem obcych i darował Ukrainie pokój oraz zwycięstwo. Po przemówieniu metropolity do obecnych zwrócił się dziekan okręgu mariupolskiego protojerej Lubomyr Kaszczij, naoczny świadek tamtych strasznych wydarzeń w Mariupolu. Wystąpili również wojskowi i przedstawiciele społeczeństwa. Po modlitwie poprosiłem metropolitę donieckiego i mariupolskiego Serhija, aby przypomniał, jaka była jego droga do świątyni w Bykowni. Oto co opowiedział: – Zacznijmy od tego, że jestem dwukrotnym przesiedleńcem. W obwodzie donieckim zbudowaliśmy bardzo wiele cerkwi, odnowiliśmy ukraińskie świętości. Przede wszystkim chcę powiedzieć, że pomagali mi przesiedleńcy. Byli to ludzie z rejonów telmanowskiego, starobeszewskiego, nowoazowskiego, których deportowano podczas operacji „Wisła”. W każdej wsi rejestrowaliśmy wspólnoty religijne, budowaliśmy świątynie, bo naród bardzo chciał usłyszeć słowo Boże w swoim ojczystym języku, nie rosyjskim, nie starocerkiewnosłowiańskim, a właśnie ukraińskim. I to nam się udało... – To jaki okres? – Od 1993 do 2022 roku. Mieliśmy szkółki niedzielne, mieliśmy unikalny dom, hospicjum dla osób starszych na bilansie eparchii donieckiej. Nasi księża wykładali etykę chrześcijańską. Począwszy od 2014 roku, kiedy zaczęła się ta przeklęta wojna, właśnie donieccy księża zapoczątkowali instytut kapelanstwa wojskowego. U nas zaczęła się wojna i żołnierze bardzo prosili, żeby przyjeżdżali do nich księża nie tylko jako wolontariusze, którzy coś przywozili, ale też odprawiali nabożeństwa, żeby powiedzieli dobre słowo, żeby podtrzymali moralnego i emocjonalnego ducha ukraińskiego wojownika. Mam na myśli i ochotnicze bataliony, i ZSU. Niestety, zdarzało się, kiedy ksiądz odprawiał pogrzeb bohatera i właśnie ten ksiądz wiózł go do mamy lub do żony. Tak zapoczątkowało się kapelanstwo wojskowe. Niestety, w 2014 roku zmuszeni byliśmy opuścić nasze świątynie. W Doniecku, potem w Telmanowie, Starobeszewie. Ot, wyobraźcie sobie, w rejonie telmanowskim mieliśmy 32 parafie naszego kościoła i 5 czy 6 moskiewskiego. Czyli udało nam się przekonać ludzi, a ludzie szukali nas wszędzie, dlatego że po pierwsze, u nas jest kościół zdrowego człowieka, nigdy nie braliśmy od ludzi pieniędzy, nigdy nie mieliśmy cennika za śluby, pogrzeby, chrzty itd. Robiliśmy to bezpłatnie, a ludzie ofiarowywali. Mieliśmy niezłych mecenasów. To korporacja „Industrialny Związek Donbasu”, „Azowstalbud”, „Azowstal”. Bardzo nam pomagał w tamtym czasie poseł Ukrainy Wołodymyr Bojko, zwłaszcza naszemu hospicjum... Staraliśmy się być użyteczni dla naszej ukraińskiej wspólnoty. W 2014 roku zmuszony byłem wyjechać do Mariupola i tam zaczęliśmy duchowo-oświatowy narodowy chrześcijański ruch prawosławny, odrodzenie ukraińskich świętości. Otworzyliśmy wiele jadłodajni charytatywnych, bo dla ludzi, którzy wtedy wyjechali, a i teraz, pozostają dwa wielkie pytania: gdzie żyć i co jeść. Dlatego staraliśmy się zajmować nie tylko działalnością obrzędową, ale też być obok ukraińskiego narodu, kiedy potrzebuje pomocy. Także w Mariupolu odnowiliśmy zarząd eparchialny, zbudowaliśmy, ozdobiliśmy z zewnątrz unikalnym malarstwem monumentalnym – petrykiwką – sobór katedralny Piotra Mohyły, i ludzie jeszcze z daleka mogli widzieć, że to nasza rodzima ukraińska cerkiew prawosławna. Wyświęciłem wielu kapelanów wojskowych wzdłuż linii frontu. Często dowódcy brygad mówili mi: władyko, wyświęcajcie nam księży nie z białym kołnierzykiem, a takich prawdziwych, co mogą i broń do ręki wziąć, obronić i tak dalej. Rozmawiam teraz z wami i przypomniałem sobie taki moment. Dwaj chłopcy, sami z Wołynia, chrześcijanie, wierzący, odważni, mężni, jeden czyścił broń i zastrzelił swojego ziomka. Zrobił to nieumyślnie i chciał popełnić samobójstwo. Opowiedziano mi o tym, kiedy tego chłopca zamknięto w pokoju, trwa śledztwo. Ale wszyscy są za nim, wszyscy wiedzą, że to nieumyślnie, i dzwonię do proboszcza naszej świątyni, który jest kapelanem w tej jednostce wojskowej, żeby się z nim spotkał. Ojciec powiedział temu chłopcu: to, co się stało, to się stało, a teraz musisz przeżyć życie i za siebie, i za niego. I bronić kraju tak samo. Potem kapelan zadzwonił do matki poległego i powiedział o zamiarze wojskowego, by odkupić swoją winę samobójstwem. Ksiądz znalazł takie podejście do kobiety, że po rozmowie zadzwoniła ona do sprawcy tragedii z prośbą, by wyrzucił z głowy myśli o samobójstwie. „Teraz jesteś moim synem” – powiedziała. To o tym, jak ważne jest słowo ukraińskiego księdza, kapelana wojskowego. I jestem dumny, że właśnie ruch ukraińskiego kapelanstwa wyszedł z Doniecczyzny. Potem przyszedł 2022 rok. Nikt nie wierzył, że raszyści zrobią to, co zrobili. Zaczęli dywanowe bombardowania, a wtedy, kiedy już zaczął się ostrzał Mariupola, zadzwonili moi przyjaciele z Policji Narodowej, SBU, że trzeba natychmiast wywozić rodziny kapelanów wojskowych i ostrzec wszystkich parafian, żeby wyjeżdżali z miasta. Tymczasowo. Ale ja tymczasowo opuszczałem Donieck, Telmanowe i rozumiałem, że to na długo. Obdzwoniłem wszystkich księży, żeby skontaktowali się z parafianami, ale przede wszystkim ostrzegłem kapelanów wojskowych, dlatego że kiedy raszyści wchodzą, od razu szukają działaczy kulturalnych, wojskowych, przedstawicieli narodowego kościoła, i my w ciągu kilku dni stopniowo wyjechaliśmy. Były takie momenty, kiedy nie udawało się przekonać ludzi... Zresztą ja sam do końca nie wierzyłem, że tak uzbroj-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...zgromadzać ludzi w świątyniach. Wręcz przeciwnie, trzeba ludzi wywozić, by ocalić im życie. Podjęliśmy decyzję, aby wszyscy duchowni, z wyjątkiem wojskowych kapelanów, wyjeżdżali do centralnych regionów kraju, na zachód – tam jest bezpieczniej. Chodzi o to, by ocalić duchowieństwo, ponieważ prędzej czy później wojna się skończy i jeśli żyć będą duchowni, pojadą odbudowywać swoje świątynie, a razem z nimi pojadą też ludzie. To jest psychologicznie i moralnie bardzo ważne. I wychodzi na to, że jeżdżę na Doniecczyznę oraz w dniepropetrowską obwód. A Jego Błogosławieństwo Blahennijszy Metropolita Epifaniusz mówi: „Władyko, jest parafia, która w zeszłym roku przeszła z Moskiewskiego Patriarchatu do Prawosławnego Kościoła Ukrainy, ale trzeba tam wejść, bo tam wciąż mieszka moskiewski pop, a ludzie proszą, żeby już zaczęły się nabożeństwa. Ale on tu wszystko pozamykał, wszystkich nastraszył... Jest tam wiele pomieszczeń, można zrobić i centrum rehabilitacji wojskowych, i hostel dla duchownych, którzy na Doniecczyźnie stracili mieszkanie i cały majątek. A najważniejsze, żeby ludzie tutaj, w Bykiwni, poczuli tu ukraiński duch!”. Podziękowałem, zgodziłem się, przyjechaliśmy tu z zespołem, odprawiliśmy kilka nabożeństw, ludzie na pierwszej służbie płakali, bo usłyszeli słowo Boże w swoim rodzimym języku. Poza tym, jak widzicie, nie mamy cenników na świece, tak samo na pogrzeby, na śluby, poświęcenia – u nas takich taks nie ma. Robimy to bezpłatnie, a ludzie ofiarowują, wychodząc ze swoich realnych możliwości... Tutaj ojciec Kostiantyn rozdał ponad dwieście zestawów żywnościowych. Dla mnie było zaskoczeniem, że w dzielnicy Desnianskiej jest bardzo wielu przesiedleńców z obwodu donieckiego, i tak się stało, że podczas drugiej służby patrzę: ktoś z Kramatorska, ktoś z Pokrowska, rozpoznaję lekarzy z Nowohrodiwki i mam takie wrażenie, jakbym z Doniecczyzny nigdzie nie wyjeżdżał. Ludzie tu przychodzą i my chcemy być pożyteczni, chcemy, żeby to był taki ośrodek Donieckiego kraju, ale jesteśmy otwarci dla wszystkich – i dla kijowian, i dla przesiedleńców. Ponieważ Kościół to nie tylko instytucja pobożności, Kościół to fundament narodu, dusza narodu ukraińskiego! A dusza powinna być zdrowa, a żeby taka była – musi więcej dawać, ofiarowywać, pomagać. Dlatego jestem przekonany, że jesteśmy na właściwej drodze i z Bożą pomocą zdołamy odnowić tę ukraińską świątynię. Potrzeba bardzo dużo zdrowia, funduszy, ponieważ świątynia i pomieszczenia są w zaniedbanym stanie, zamarzł cały system ogrzewania i to odrębne wyzwanie. Ale w przeddzień Niedzieli Palmowej będzie u nas tołoka, pomaga nam Bojowe Braterstwo Ukrainy, i razem z miejscowymi mieszkańcami chcemy, jak prawdziwi gospodarze, wszystko ładnie przygotować przed Paschą, by zaprosić ludzi na te uroczystości i by miło im było zobaczyć ukraińskie tradycje, prawdziwy prawosławny Kościół Ukrainy. – Czy Pana status kierownika Donieckiej eparchii pozostaje bez zmian? – Tak, nadal jestem przewodniczącym Synodalnego Zarządu Służby Społecznej i Dobroczynności PKU na całą Ukrainę, to zapoczątkowano jeszcze w Patriarchacie Kijowskim. Mój status pozostaje, nie przeprowadziłem się do Kijowa, jako kierownik Donieckiej eparchii nie mogę porzucić swoich kapelanów, a mam ich do trzydziestu, nie mogę porzucić swoich współbraci, wiernych na Doniecczyźnie. Dlatego mam trzy lokalizacje: Doniecczyznę, wolontariacki centrum-hub w Dnieprze i Bykiwnię. Ale mam tu pomocników: obwodowego dziekana Donieckiej eparchii ojca Kostiantyna Kuzniecowa i bardzo dobrego kapłana ojca Pawła, prawdziwego gospodarza, kijowianina. Poza tym co niedzielę i sobotę przyjeżdżają kapelani duchowni, przyjeżdżają jak do siebie do domu. – Serdecznie dziękuję Panu za rozmowę.
Rozmawiał Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce
Znają go nie tylko jako działacza społecznego i patriotę Ukrainy oraz Makarowszczyzny i Fastowszczyzny, dla których uczynił wiele dobrych dzieł, ale także jako aktywnego uczestnika życia artystycznego Narodowego Związku Artystów Ukrainy i stolicy. Kijowski artysta Anatolij Marczuk jest również znany ze swoich efektownych prezentacji wystaw, w których uczestniczy znaczna liczba nie tylko przyjaciół i kolegów z twórczego cechu, ale także wybitni przedstawiciele pokrewnych dziedzin sztuki: artyści, muzycy, poeci, dziennikarze, osoby na wysokich stanowiskach itd. Laureat i dyplomowany wielu nagród i wyróżnień, uczestnik licznych ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw, od jubileuszu do jubileuszu doskonalił nie tylko swoje mistrzostwo twórcze, ale także zdolności organizacyjne. Świadectwem tego stało się jubileusz siedemdziesięciolecia oraz półwiecze działalności twórczej, które zaczęto obchodzić od pierwszego stycznia – daty urodzin narodowego artysty Ukrainy. Uczczono je otwarciem w Fastowie – w rodzinnym mieście twórcy, który urodził się w kozackiej wsi Kozyczanka – wystawy indywidualnej „Zimowe motywy w akwareli Anatolija Marczuka”. Została ona zorganizowana w dwóch lokalizacjach: w Fastowskim Muzeum Krajoznawczym oraz w miejscowej kawiarni artystycznej „Desert”, i była eksponowana przez miesiąc. Na uroczyste otwarcie wystawy przybyły delegacje z Kijowa i Fastowa, a także z Makarowa, Irpienia, Hostomela. Wśród zaproszonych byli kierownictwo Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, a także Fastowa i rejonu. Honorowym gościem był narodowy artysta Ukrainy Anatolij Pałamarenko. Przewodniczący Narodowego Związku Artystów Ukrainy Kostiantyn Czernjawski wręczył jubilatowi, do jego licznych nagród, medal laureata nagrody imienia Tetiany Jabłońskiej. Ale było to zaledwie preludium przed kolejną wielką akcją – jubileuszową wystawą „Ziemskie w związku z niebiańskim” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Tu Anatolijowi Marczukowi przypadł zaszczyt zaprezentować swoje osiągnięcia artystyczne z okazji pół wieku twórczości, przed świętowaniem dnia urodzin naszego Kobzarza. Ekspozycja przedstawia prace z różnych okresów twórczości artysty i potrwa do 5 kwietnia 2026 roku. Wystawa ma charakter retrospektywny i pokazuje kluczowe etapy kształtowania się artystycznego autora, a także kierunki jego poszukiwań twórczych w ciągu kilku dziesięcioleci. Do ekspozycji weszły prace z różnych cykli tematycznych, w tym „Spojrzenie przez wieki”, „Sanktuaria Kijowa”, „Ścieżkami Tarasa”, „Kwiaty Ukrainy – kwiaty Zwycięstwa” oraz „Ziemskie w związku z niebiańskim”. Oprócz malarstwa olejnego, akwarel i akwafort na wystawie zaprezentowano cykle rysunków, które potwierdzają mistrzostwo artysty również w tym ważnym obszarze sztuki. Część prac poświęcona jest malarskiej szewczenkiane artysty. Są to serie prac, które interpretują postać Tarasa Hryhorowicza. W swojej twórczości Marczuk, zwłaszcza w akwareli, zwykle sięga po gatunek pejzażu. „W pejzażu świadomie nie maluję człowieka... Po prostu chcę, aby widz, zatrzymawszy się przed obrazem, choćby na chwilę poczuł tchnienie wieczności, uchwycił wzrokiem w głębi odblask tego, co było przed nami i co będzie po nas”, – mówi artysta. Kuratorem wystawy został wydawca, mecenas i dobroczyńca Maksym Melnyk. Wystawę otworzył dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus. Podczas ceremonii rozbrzmiewała muzyka, a jubilat podpisywał album swoich akwarel, które ukazały się drukiem w zeszłym roku. Wieczór prowadziła zasłużona artystka estrady, poetka Klawdija Dmytriw. W imieniu Narodowego Związku Artystów Ukrainy list gratulacyjny odczytał zasłużony artysta Ukrainy, przewodniczący biura sekcji grafiki Mykoła Kocubej. Jubilata uhonorował przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski. Ciepłe słowa pod adresem twórczości mistrza wypowiedzieli narodowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalski, zasłużona działaczka sztuk Ludmiła Skyrda, narodowy artysta Ukrainy, Bohater Ukrainy Anatolij Pałamarenko, narodowy artysta Ukrainy Anatolij Demczuk, solistka Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Anżelina Szwaczka, zasłużona dziennikarka Ukrainy Walentyna Dawydenko, ukraiński działacz państwowy i społeczny, dyplomata, muzeolog, krajoznawca, kulturoznawca, historyk kultury ukraińskiej Ihor Łichowyj, kandydatka nauk historycznych, dyrektorka Wyszhorodzkiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu Władysława Litowczenko oraz inne godne osoby. Uroczyste otwarcie wystawy zakończył grą na skrzypcach narodowy artysta Ukrainy Kyryło Stecenko. Konstelacja nagród jubilata została uzupełniona medalem „Za służbę Ukrainie” od organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Zrzeszenie Obywateli „Kraina”. Talent A. Marczuka ma wielostronny wymiar. Od 1991 roku jest organizatorem corocznych plenerów „Kozyczanka – perła Polesia”, „Makarów i okolice”, sympozjów oraz literacko-artystycznych świąt „Letnie spotkania w „Siedlisku Anatolija Marczuka” we wsi Kozyczance. W jego twórczości łączą się krajowa tradycja realistyczna i najnowsze poszukiwania zarówno ukraińskiej, jak i światowej szkoły artystycznej. Eksperymentalne poszukiwania artysty realizowały się nie tylko w gatunkach martwej natury i portretu z cechami obrazu rodzajowego. Ulubionym dla niego jest malarstwo pejzażowe. Tworzy krajobrazy, w których wyraźnie i poruszająco ujawnia się jego miłość do Ukrainy, rodzinnej Kozyczanki, od której rozpoczęła się jego droga do wielkiej sztuki. Akwarele Marczuka to szczególny świat, tu ukryta przestrzeń, która pozostaje niedopowiedziana, nierozwiązana. W nich osiąga wyjątkową spójność, muzyczną harmonię i głębię emocjonalną. Artysta aktywnie uczestniczy w wielu wystawach na Ukrainie, otrzymuje liczne nagrody. Uczestnik ogólnoukraińskich, zagranicznych wystaw artystycznych przez czterdzieści lat, a także otworzył ponad 60 wystaw indywidualnych na Ukrainie, w Polsce, w Niemczech. VII Ogólnoukraińska wystawa-konkurs imienia Heorhija Jakutowycza ugruntowała Marczuka jako akwarelistę. Na niej artysta został uhonorowany najwyższą – Pierwszą Nagrodą właśnie za akwarelę. Marczuk jest założycielem kilku galerii sztuki, m.in. w Makarowie, Fastowie, Kolonszczynie, Byszewie i Tomaszówce, a także stworzył Dom Twórczości „Siedlisko Anatolija Marczuka”, gdzie działa Kozyczańska Galeria Obrazów. W Fastowie, z okazji swoich urodzin w 2023 roku, Marczuk otworzył Fastowską Galerię Obrazów na trzecim piętrze Pałacu Kultury. W tym samym roku zorganizował i przeprowadził drugi plener „Fastów malowniczy”. Był to trudny czas, gdy trwała bohaterska walka z moskiewską ordą, ale artyści z Fastowa, Kijowa i innych miast Ukrainy przyjechali do Fastowa i wzięli udział w plenerze. Obrazy z osobistej kolekcji Anatolija Marczuka oraz dziesięć prac stworzonych podczas pleneru stały się podstawą galerii. Anatolij Marczuk prowadzi ogromną pracę na rzecz popularyzacji ukraińskiej sztuki plastycznej i patriotycznego wychowania regionu. Wszystkie dobroczynne działania artysta wykonuje bezpłatnie i na zasadach społecznych. Pejzażowym utworom Anatolija Marczuka właściwa jest miłość do rodzimej przyrody, subtelna spostrzegawczość, wyostrzone postrzeganie jej bezgranicznego piękna. Każdy motyw w akwareli ma swój koloryt i tu najważniejsze – zrozumieć go, a następnie przenieść to, co zobaczone, na kartkę papieru. Artysta potrafi nie tylko patrzeć i widzieć, ale także cieszyć się tym, co zobaczył, zachowując w swoich pracach to dziwne uczucie zachwytu otaczającym światem. Osiągnął wysokie szczyty w sztukach plastycznych, czego dowodem jest to, że jego prace przechowywane są w 65 wiodących muzeach Ukrainy i świata. Życzymy szanownemu jubilatowi nowych sukcesów na niwie artystycznej. Mnogaja lita, błahyje lita!
Tłumaczenie maszynowe
Lilia CHARCZUK, katedra języka ukraińskiego Uczelniano-naukowego instytutu nauk humanistycznych i społecznych Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Wszystko zaczęło się 28 września 2020 roku od słów „Rozpoczynamy cotygodniowy projekt PRZECIW-ANGLIZM, aby wyostrzyć uwagę na bezsensowność angielsko-ukraińskiego surżyka. Uczmy się dwóch języków. Swój dla życia – obcy dla komunikacji” (Anglizmy i przeciwanglizmy: 21). Do 18 lutego 2022 roku na kanale YouTube Iryny Farion w ramach autorskiego projektu „Przeciwanglizm” opublikowano 68 filmów o poszczególnych anglicyzmach i ich ukraińskich odpowiednikach (#PRZECIWANGLIZM). Przez te lata wydano szereg badań naukowych na ten temat, ponieważ wszystko, za co brała się Iryna Dmytriwna, zawsze było zbadane gruntownie, w pełni, starannie i szczegółowo. Wszystko urwało się 19 lipca 2024 roku…, kiedy Ukrainą wstrząsnęła straszna wiadomość – brutalne morderstwo delikatnej, ale jednocześnie niezłomnej kobiety, znanej językoznawczyni i działaczki społecznej Iryny Farion. Ostatni raz, kiedy widzieliśmy się z Iryną Dmytriwną 25 czerwca 2024 roku, umówiliśmy się, że Ona z pewnością przygotuje, jak zawsze, swój niezrównany wpis do wiadomości na stronę Politechniki Lwowskiej. Mowa w nim miała być o wszystkich prezentacjach łabędziego śpiewu Iryny Dmytriwny – monografii „Anglizmy i przeciwanglizmy: 100 historii słów w socjokontekście”, która ukazała się drukiem pod koniec 2023 roku. Nie stało się… Niestety, w przeddzień tego niezwykłego wydarzenia rozpoczął się straszny „czarny listopad” w życiu Iryny Dmytriwny. Listopad, który rozpoczął długi czas strasznych i niewiarygodnych prześladowań… Ale to nie zatrzymało nieustraszonej kobiety. Przeciwnie, te wydarzenia otworzyły drzwi dla wszystkich, którzy chcieli słyszeć Jej Słowo. Mamy za święty obowiązek wymienić wszystkie prezentacje i „napisać” ostatnią obiecaną wiadomość, wykorzystując wrażenia z tych spotkań samej Iryny Dmytriwny… Osobiste wpisy zaczerpnięto i zapożyczono z portalu społecznościowego „Facebook” oraz kanału Telegram Iryny Dmytriwny Farion. Prezentacje monografii Iryna Farion, Hałyna Pomułyjko-Daszkiwska, Anna Bordowśka. „Anglizmy i przeciwanglizmy: 100 historii słów w socjokontekście”. „Prezent na Boże Narodzenie dla spragnionych Prawdy i Siły. Temat anglicyzmów w języku ukraińskim wyszedł poza granice filologii. To problem narodowej tożsamości i zdolności narodu do przeciwstawienia się zgubnym globalistycznym i kosmopolitycznym wpływom. Znamienne, że autorzy pracy to ukraiński, francuski i angielski filolodzy, co dowodzi piękna, siły i zdolności KAŻDEGO języka do przekazywania podstawowych znaków świata. I nie trzeba ich bezładnie mieszać: lockdowny, blackouty, case’y, skille, lifehacki, agendy, drafty. <...> Obce szanujmy – swoje wznieśmy do niebios. Każdy naród jest cenny swoją odrębnością, która przejawia się w języku. Nie mniej znamienne, że ten bożonarodzeniowy dar zrealizowało wydawnictwo „Swiczado”, które swoimi książkami napełnia duszę człowieka Bożym zamysłem, a nie tylko wzbogaca rozum”. „Mieszanka wybuchowa i życiodajna. Główna idea naszej pracy w słowach wybitnego ukraińskiego sobornika od Charkowa do Lwowa Hnata Chotkewycza: „Niszcząc narodowość, człowiek traci jakiegoś wyższego typu regulator, który dotąd kierował jego działalnością <...> i od niego można spodziewać się wszelkiej niegodziwości”. Chotkewycza rozstrzelali ci sami moskiewscy barbarzyńcy w 1938 roku, którzy w zeszłym roku okupowali jego wieś Derkaczi na Charkowszczyźnie. Obecnie Derkaczi są wyzwolone. I my musimy wyzwalać głowy od wszelkiej formy cudzoziemszczyzny. I język świadczy o tym przede wszystkim. Coach, tutor, case, lifehack, fake, lockdown, blackout, flashmob, fuckup... – to nie po prostu plamy na języku, to dziury w głowach ugodowej masy. Uczcie się obcych języków, ale nie mieszajcie ich, jak piwa z whisky”. 23 grudnia 2023 r. – Kijów, teatr „Kult”. „Nam było za mało sali teatru Kult. Nam było za mało komunikacji. Nam było za mało książek. Nam było za mało uścisków dłoni i objęć. Nam było tak radośnie, że niektórzy wojownicy mogli być tutaj, z nami. I tak było smutno, że tysiące są tam, na linii ognia. Nasza solidarność tutaj – to ich zwycięstwo tam. Zaplecze tworzy ideologię zwycięstwa na froncie. Dziękuję, drodzy kijowianie i goście Kijowa, za Wasz dar słów i ofiar”. 26 stycznia 2024 r. – Lwów. „Dzisiaj w Lwowskim departamencie edukacji i nauki Obwodowej Administracji Wojskowej odbyła się prezentacja monografii „Anglizmy i przeciwanglizmy: 100 historii słów w socjokontekście”. Monografię wydało Wydawnictwo „Swiczado” w ramach „Wzmocnienia państwowego statusu języka ukraińskiego” Kompleksowego programu wzmocnienia państwowotwórczej i konsolidacyjnej roli języka ukraińskiego w obwodzie lwowskim na lata 2023-2026. A tak naprawdę, panowie, niezwykle ciepłe spotkanie i wymiana myśli w gronie edukatorów i światłych ludzi. Mówiliśmy o lifehacku, case’ie, birdwatcherze, lockdownie, blackoutcie, looku, ouficie, hejcie, preskicie, harassmencie, stakeholderze, headlinerze i innej francowatej hańbie Ukraińców, którzy od swojego brzegu odbili, a do cudzego nie przystali. Czyżbyśmy przez własną ułomność byli stale skazani na tworzenie surżyka w zależności od kolejnego języka światowej dominacji? Kiedy potrzebne nam są obce słowa? Jeśli nie ma swoich. A swoich nie ma, kiedy nie ma siebie. Czyli zaprezentowano pracę, która w pełni wyszła poza granice filologii i jest badaniem o przeznaczeniu każdego narodu, by nie schodzić z własnej drogi, bo staniesz się bezdomnym. Wielka wdzięczność nauczycielom i gościom kameralnej prezentacji za luksus komunikacji. Dziękuję wszystkim, którzy myśleli, analizowali, planowali i odkrywali dla siebie językową prawdę jako naszą narodową tożsamość. Nasza broń na zapleczu – Słowo. I ono musi być czyste!” 01 lutego 2024 r. – Lwów, Dom Naukowców. „O czym jest nasza praca? W monografii analizujemy współczesne zjawisko językowo-społeczne anglobarbaryzacji (obcości) w socjokulturowym kontekście. Wyjaśniamy pozajęzykowe i wewnątrzjęzykowe przyczyny umotywowanego i nieumotywowanego zapożyczania przez pryzmat kulturowo-językowej narodowej tożsamości. Po raz pierwszy w historii lingwistyki proponujemy unikalne graficzne przedstawienia anglicyzmów jako kody ich znaczeń z towarzyszącym filozoficznym kontekstem. Po raz pierwszy podróżujemy życiem poszczególnych anglicyzmów i ich ukraińskich odpowiedników w leksykalno-semantycznym, etymologicznym i socjokulturowym aspekcie. Po raz pierwszy ta monografia – to wynik dwuletniego interaktywnego projektu na autorskim kanale YouTube Iryny Farion „Przeciwanglizm”, gdzie dzięki Wasylowi Osobie nagrano 68 filmów z wyjaśnieniem anglicyzmów i ich ukraińskich odpowiedników. Nie po raz pierwszy przeciwstawiamy unikalne – globalnemu, narodowe – kosmopolitycznemu, tradycyjne – modnemu, swoje – obcemu, a zatem wieczne – przemijającemu. Wyznaczamy pierwszorzędność rodzimych słów pośród politycznego nacisku i antynarodowych tendencji”. „<...> Nie zatrzymamy się, dopóki nie zwyciężymy siłą Narodowej Idei!” 08 lutego 2024 r. – Iwano-Frankiwsk. „Dziękuję, drodzy frankiwczanie, za triumfalne spotkanie na uniwersytecie Króla Daniela. To, naprawdę, było po królewsku i pod względem formy, i treści. <...> Dziękuję za ciepło, za objęcia, za łzy-perły, za prywatne rozmowy, za to, że jesteśmy razem i nigdy nie przestaniemy walczyć o Ukrainę. I nie przestaniemy pomagać!”. 09 lutego 2024 r. – Lwów,
Lwowskie Obwodowe Kuratorium Oświaty i Nauki. „Ostatnio miałam spotkanie z Radą Dyrektorów Szkół Obwodu Lwowskiego – wspólnotą, na której trzyma się współczesna oświata, której eksperymenty przewyższają wszelkie chemiczne badania w podejrzanych laboratoriach. Oświata to nie pole dla nieustannych i bezsensownych reform, to dziedzina dla zagłębiania się w WIEDZĘ oraz IDEE. Mimo to, ci ludzie tworzą, nauczają, walczą nie dzięki, a wbrew. Zaprezentowałam swoje monografie, a także Zbiór materiałów otwartych Czytań Pulujowskich „Nauka w swoim języku – niezdobyta twierdza”, aby podkreślić skrajnie zgubną tendencję pełnej anglicyzacji przestrzeni naukowej i systemowego wypierania języka ukraińskiego ze szkoły wyższej oraz tworzenia angielsko-ukraińskiego surżyka w życiu codziennym. Niewolnicy znaleźli nowego pana: moskwizacja + anglicyzacja. <...> Gdyby nie mówili po moskiewsku, to i wojować nie trzeba byłoby! Nam swoje robić! Im większy nacisk – tym większy opór. Tak uczy nauka o przyrodzie – fizyka”. 15 lutego 2024 r. – Dolina, obwód iwanofrankiwski. „Wczoraj w Dolinie, w Centralnej Bibliotece Publicznej, miałam cudowne spotkanie z mieszkańcami Doliny w ramach mojego ogólnoukraińskiego tournée z prezentacją monografii. Jednocześnie z inicjatywy deputowanego Rady Miejskiej Doliny oraz przy wsparciu przewodniczącego Doliniańskiej Hromady p. Iwana Dyriwa weszłam do komisji ds. budowy pomnika rodziny Andrija Bandery obok klasztoru w Hoszowie oraz panteonu Bohaterów „Od ojca do syna w walce o Ukrainę” w centrum Doliny. Właśnie teraz jest czas tworzyć monumentalne symbole naszej nieustannej walki o naszą Samodzielność i Tożsamość oraz inspirować naszych wojowników na froncie zgodnymi działaniami na zapleczu. Nas nie zatrzymać w walce o swoje Narodowe Ukraińskie Państwo. Do zobaczenia na Ukrainie WSZĘDZIE. Ktoś chciał ograniczyć moje komunikowanie się ze studentami – to otrzymał ze WSZYSTKIMI!” 22 lutego 2024 r. – Odessa. „O przeznaczeniu Ukrainy”. Po raz drugi! ODESSA. <...> Wjechałam w objętą poranną mgłą Odessę, jakby w czar oczekiwanego odpoczynku, zacisza i jasnej nowości. Choć wokół wojna i trzykrotny alarm nad Odessą z szahidami i heroiczną pracą obrony przeciwlotniczej. Ale to nas nie zatrzymuje! Bo to krzepiący odpoczynek-praca, zacisze ludzi o podobnych poglądach i niebiesko-żółta nowość od Odessy na każdym kroku. Czyli czar mgły nie rozwiał się, a wszedł w serce rozszerzeniem rodzinnego domu wszędzie – od Zachodu do Wschodu, od Południa – do Północy. Wojna nie tylko zabija. Ona tworzy nowe sensy: zagłębia w istotę, wyciąga z nas zakurzoną dobroć i służbę, lepi z nas, rozproszonych drobnostkami, monolit w tym, co najważniejsze. To jest najważniejsze dzisiaj: pracować każdemu dla zwycięstwa – kulami, słowem, pieniędzmi. Dla tego przyjechałam do Odessy w swoim ogólnoukraińskim tournée po Ukrainie <...> ”. „To książka, zaplanowana w czasie pokoju, ale napisana podczas wojny. To moje naboje, które podnoszą z głębi ukraińskiej podświadomości narodową świadomość i godność. Nie wychodząc z moskiewsko-ukraińskiego surżyka, trafiliśmy w angielsko-ukraiński! Swój język – to dom. Wszystkie pozostałe – gościna i turystyka. O swoje trzeba dbać najbardziej, cudze uczyć i poznawać. Książkę stworzono na zasadach niezniszczalnego ukraińskiego nacjonalizmu, który jedyny przerwie naszą wieczną obronę i przegraną oraz wyprowadzi do zwycięstwa i rozszerzenia naszego Ducha. I tego rozszerzonego naszego Ducha ja w Odessie zobaczyłam, idąc niebiesko-żółtymi ulicami, które wymownie oznaczone są (choć jeszcze nie wszędzie) wybitnymi ukraińskimi postaciami od Iwana i Jurija Łypów, J. Czykałenki, S. Szełuchina, I. Łucenki, M. Komarowa, M. Słabczenki, I. Bondarenki, S. Karawanśkiego, N. Strokałej oraz wielu innych twórców Ukrainy <...> do pomnika I. Franki, a następnie do domu patriarchy ruchu dysydenckiego, uświęconego szkołą OUN-UPA, dzisiejszego jubilata pisarza i językoznawcy Ołeksy Riznykiwa. I wszystko to pod intelektualno-pasjonarną muzykę doktora nauk historycznych Ołeksandra Muzyczki – inspiratora i współorganizatora tego spotkania. Napełniłam się ukraińską siłą Odessy, jak morze falami. Po ukrainocentrycznych drogach Odessy były fale długo oczekiwanego spotkania z odesytami w znakomitej placówce oświatowej – liceum „Nadia” z ponad trzygodzinną rozmową. I w schronie w szczególności. Znamienne, że na tym spotkaniu byli też bliscy ludzie, którzy nie zapomnieli naszego niezwykle jasnego spotkania w Odessie w czerwcu 2013 roku, na które musiałam wchodzić przez zakonspirowane wejście, a ludzi, którzy masowo szli w wyszywankach i z kwiatami, wściekli „witrenkowcy”, komuniści i po prostu rasiści obrzucali pomidorami i wszelką nieczystością, którą wypełnione są ich wnętrzności. To gdzie oni wszyscy dzisiaj – ci autorzy wojny na Ukrainie? A Farion znowu w Odessie w przepełnionej sali z o wiele wyższym poziomem narodowej samoświadomości oraz nieodpartą potrzebą wspólnie spotykać się i tworzyć Ukrainę, wolną od moskiewskiej nieczystości i rodzimych zdrajców. Właśnie o tym mówiła poruszona sala, której bardzo dziękuję za podarowany czas i wspólnotę. „Najlepszy sposób, by coś przeżywać – to aktywnie pracować. Bo kiedy pracujesz – koncentrujesz się na tym, co robisz, i odganiasz wszelkie tymczasowo płynne myśli”. Iryna Farion
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…ny zapał do walki – sala wszystkich przekrojów wiekowych: od studentów (przede wszystkim Uniwersytetu Pedagogicznego im. Uszynskiego), ich rodziców, po ludzi dojrzałego wieku, których doświadczenia nie przewyższy żadna abstrakcyjna teoria w ogólnym politykowaniu. I najważniejsi ludzie na sali to nasi Wojownicy. Dziękuję Wam, niepokonany łańcuchu pokoleń Ukraińców, który od ponad tysiąclecia podtrzymuje jedno drugie, choć jak bardzo próbują nas oszkalować, skłócić i zabić. Jesteśmy nie tylko na tej sali, jesteśmy całą wielką, nieskorzoną Ukrainą, która walczy i zwycięży”. 28 lutego 2024 r. – Lwów, spotkanie z dyrektorami szkół obwodu lwowskiego. „Rozmowa o edukacji jako syntezie wiedzy i wychowania dla budowy narodowego państwa, a nie kosmopolitycznej papki!”. 8–10 marca 2024 r. – Kamieniec Podolski, „Kamieniec Podolski: przeszłość i teraźniejszość”. <...> Miałam zaszczyt spotkać się z wysoce szanowanymi kamieńczanami i przedstawić monografię. Ta książka wyszła poza ramy filologii, choć jej autorzy – ukraiński, francuski i angielski filolog – to profesjonalna trójjedność o potrzebie naszej samodzielnej ukraińskiej drogi na mapie historii świata. Książka nie dotyczy zastępowania anglicyzmów ukrainizmami, lecz potrzeby własnych priorytetów narodowych jako jedynego warunku, by NIE przegrać tej wojny, a w ogóle nie przegrać. Narodów, które nie umieją się szanować i nie określają swoich priorytetów, nikt i nigdzie nie szanuje. Są balastem świata i biomateriałem, który się eksploatuje i którym handluje. Rozmowa na ten temat wyszła głęboka. Dziękuję Wam, wysoce szanowni kamieniecy państwo, za naszą pracę na tyłach, aby front przesuwał się nie ku nam, lecz od nas, i aby zwycięstwo zbliżało się z każdym dniem!”. 12 marca 2024 r. – Zimna Woda, obwód lwowski. „Drodzy i czarowni mieszkańcy Zimnej Wody! Bardzo wzruszona naszym spotkaniem. Miałam poczucie, że przyszłam do domu swoich rodziców. <...> Mistyczne i nieposkromione nasze wzajemne przyciąganie się, bo stworzeni jesteśmy jedno dla drugiego, aby dawać – wtedy też otrzymamy to, czego potrzeba do rozwoju. To wzajemne ubogacanie, wzajemne napełnianie i wzajemne zachęcanie. Niech fale naszego smutku, wątpliwości i zmęczenia będą tylko falami, bo nie wzmocnią nas, nie zmobilizują i nie zaprowadzą do nieuniknionego zwycięstwa. Każde pokolenie ma swoją wojnę. Z tej wojny musimy wyjść nie osłabieni, lecz znacznie głębsi, mądrzejsi, bardziej ukierunkowani. Miałam za honor i odpowiedzialność dzielić się swoimi przemyśleniami przed pedagogami, z których eksperymentami nie mogą zabić w nas pragnienia kształtowania i rozpalania ukraińskich dusz i główek nie tylko wiedzą, lecz służbą swojej ziemi. Bo nie ma większego szczęścia niż mieć swój Dom, a nie tułać się po gościńcach po świecie. <...> Dziękuję, że strzeżecie plakatów językowych moich studentów-politechników. Te prace wyprzedziły czas o jakieś 20 lat! Do zwycięstwa i współpracy!”. 14 marca 2024 r. – Lwów. „Dziś w Obwodowej Naukowo-Pedagogicznej Bibliotece Lwowskiej odbyła się prezentacja monografii z nauczycielami i bibliotekarzami obwodu lwowskiego. Podkreśliłam, że ta praca na ponad 700 stronach nie dotyczy zastępowania bezsensownych anglicyzmów ukrainizmami, lecz możliwości, czy NIEmożliwości, by Ukraińcy WRESZCIE wykazali narodową godność i dumę i nie kładli się ani pod obce języki, ani pod obce prawa, ani pod obce wartości. Ta książka dotyczy pilnej potrzeby ukraińskiej drogi narodowej w czasie krwawej wojny narodowo-wyzwoleńczej. Język PIERWSZY sygnalizuje, jaki będzie pokój. Sygnał mało przyjemny, bo najpierw tworzono ukraińsko-moskiewski surżyk, teraz oszaleli na coachach, łukach, hołmingach, bordwotczerach, autfitach, hedlajnerach, hejterach, lajfhakach, workbukach, bukkrosingach, dedlajnach, iwentach, workszopach, lokdaunach, blekautach – można się zastrzelić od tego idiotyzmu. Co z nami JEST? Mieć taką szansę, by stać się sobą, a tak głupio znów staczać się na margines! Uczcie się angielskiego, ALE po co mieszać go z ukraińskim? Popijcie smacznie whisky piwem! Niech Wam będzie dobrze po tym. A poza tym wyjątkowa wdzięczność dla wszystkich, którzy dotarli do Lwowa na to cudowne spotkanie. Do zwycięstwa! Do zobaczenia wkrótce w Drohobyczu! Będzie luksus!”. 22 marca 2024 r. – Drohobycz, obwód lwowski. „W Drohobyckim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym trwa Ogólnoukraińska konferencja naukowa «Nacjozofia Wasyla Iwanyszyna i paradygmaty kształtowania narodu w literaturze ukraińskiej» (w 80. rocznicę urodzin Wasyla Iwanyszyna). Konferencja zgromadziła bardzo różną reprezentację. <...> Miałam zaszczyt wystąpić na sesji plenarnej z referatem «Gente Ruthenus, natione Polonus: do źródeł problemu identyfikacji narodowej (na materiale wyboru języka przez ukraińskie duchowieństwo w XVI – XVII w.)». Dziękuję wszystkim za rozkosz intelektualno-ideowej rozmowy. Jutro prezentacja «Anglicyzmów i protyanglicyzmów...». Do spotkania, drodzy wykładowcy, studenci i czarujący mieszkańcy. Każdy kamyczek drohobyckiego bruku odzywa się urokiem śladów Franki... cudownie. Będziemy się rozkoszować. Dziękuję za Wasze ciepło, prawdziwie ciepłe. <...> Obecność współczesnego ideologa ukraińskiego nacjonalizmu Wasyla Iwanyszyna w naszej rzeczywistości to rękojmia ideowego zwycięstwa na tyłach, bez którego utrzymanie frontu jest tymczasowe”. „Drohobycz nie puszcza. Dziękuję dyrektorce muzeum «Drohobyczczyzna» Alli Wołodymyriwnie Hładun za urok rozmowy i wycieczkę do jednej z najsłynniejszych sakralnych zabytków drewnianej architektury XVII w. – cerkwi św. Jura. Tu unosi się Duch naszych przodków i promień leci w przyszłość. <...> Nie mniej zachwycona Galerią Sztuki Sakralnej. Bardzo chciałabym, aby te obiekty naszej wielkiej kultury miały należyte finansowanie, opiekę i docenienie. Wtedy i nas docenią”. 27 marca 2024 r. – Biała Cerkiew, obwód kijowski, Liceum Przyrodniczo-Matematyczne. „Czym bezcenne jest to spotkanie w Białej Cerkwi i czemu tak wyjątkowe? Obecnością starszoklasistów, którzy zasypywali pytaniami o nacjonalizm, o małorosyjstwo, o prokuratorów i adwokatów w naszej historii, o sposoby pozbycia się narodowych wad, o źródła naszej siły. <...> Pytaliście tylko Wy, młode korony drzewa naszego narodu. Reszta słuchała, jedynie potwierdzając naszą jednomyślność i jednomyślność, aby się podładować i naładować do wspólnej pracy. A przed tym spotkaniem prowadzili je STARSZOKLASIŚCI. Byli liderami myśli. Nie spodziewałam się tej siły i mądrości od Was i trzeba było przyjechać do Białej Cerkwi, aby otrzymać lekcję Prawdy i Godności od uczniów. <...> Dziękuję za obronę, młodzi Arystokraci Ducha i Prawdy. Jestem Waszą dłużniczką”. W drodze na Czernihowszczyznę i Sumszczyznę… „Wyjeżdżaliśmy z Kijowa przez aleję Stepana Bandery, która przechodzi w aleję Szuchewycza, do Baturyna, potem do Konotopu. Po co? Po historyczną prawdę i siłę, by zwyciężyć zbrojnie i ideologicznie. Dzisiejsza wojna to nie odrobiona lekcja Baturyna, gdy 13 listopada 1708 roku dzicy Moskale wyrżnęli około 15 tysięcy mieszkańców stolicy hetmańskiej. Dopiero teraz w Baturyńskim Kompleksie Muzealnym otwarto dostęp do kości zamordowanych: dzieci, kobiet, starszych ludzi. Kiedy pamięć historyczna przez edukację stanie się zrozumieniem lekcji historii i gwarantem wolnej przyszłości? Na razie pod wycie syren schodzimy do piwnicy zamordowanych sprzed 315 lat, aby dziś stała się dla nas schronieniem. Dziękuję strażniczkom pamięci Baturyna za zagłębienie się w historię jako scenariusz dzisiejszych dni. Ruszamy do pałacu hetmana Rozumowskiego, który uważał ostatnim hetmanem nie siebie, lecz Mazepę...”. 29 marca 2024 r. – Baturyn, obwód czernihowski. „Baturyn – miejsce hetmańskiej chwały, narodowej tragedii i zdrady. Gdyby nie nalużański pułkownik Nis, moskiewska horda na czele z Mienszykowem nie wdarłaby się do miasta <...> i nie wyrżnęłaby wszystkich mieszkańców. Tam, w Baturynie, jest jeszcze miejsce ostatniego rozbłysku hetmańskiego przepychu – Pałac Rozumowskiego, a zarazem upadku ukraińskiego państwa, co było wynikiem właśnie tej tragedii w Baturynie. Tak straciliśmy naszą rządzącą arystokrację, którą teraz odbudowujemy na polu bitwy – arystokrację wojskową, by ostatecznie zniszczyć Moskwę. Kilka błysków zdjęć z pobytu w epicentrum historii, która po trochu stawała się poboczem, a potem magistralą moskiewskiego kłamstwa. <...> Dziękuję pracownikom Pałacu hetmana Rozumowskiego, którzy strzegą pamięci dla Prawdy i Siły. Dla przywrócenia historycznej prawdy i dla Chwały Ukrainy”. 28 marca 2024 r. – Konotop, obwód sumski. „Konotop – najwschodniejsza granica nacjonalizmu. <...> Akcję prowadziliśmy w schronie przy nieustannych alarmach i równie nieustannej odwadze konotopczyków, słynnych nie tylko z rozgromienia Moskali pod Konotopem za czasów Wyhowskiego, ale też z eksportu konotopskich czarownic na całą Ukrainę. Bo my, Ukrainki, dziś wszystkie jesteśmy czarownicami, które niosą klątwę Moskwie. Dziękuję wszystkim konotopczykom, zwłaszcza młodym chłopcom-uczniom, którzy przyszli na spotkanie, aby dodać sobie nawzajem sił i wesprzeć drony naszych chłopaków na linii ognia. Ogień miłości do Ukrainy i nienawiści do wrogów – to właśnie testament wszystkich czarowników typu Siemienichina i najróżniejszych wie…
...dziewięć, drogi Fario... Dziękuję, sławny Konotopie, za czar spotkania i pracę na rzecz naszego zwycięstwa”. 29 marca 2024 r. – Bojarka, obwód kijowski. „Tajemnica rozmowy w Bojarce. Jak zawsze synteza pokoleń: od uczniów i studentów po dojrzałych i szanownych panie i panów, ale ludzi pełnych sił i światła. To szczęście odnajdywać siebie nawzajem i dzielić się tym, co mamy oddać, by razem zwyciężyć. Drodzy bojarczanie! Dziękuję niezwykle. Dziękuję każdemu, kto był. Zapamiętałam każdą mikrorozmowę z Wami: historyków, angielskich i ukraińskich filologów, lekarzy, studentów, uczniów. <...> Niech ta straszna wojna zespoli nas w nieprzebijalną twierdzę narodowego Ducha. Niech nigdy wewnątrz kraju nie zwyciężą ani antyukraińskie siły, ani obojętna szarzyzna”. 30 marca 2024 r. – Czernihów. „Fantastyczne spotkanie w Czernihowie w bibliotece im. M. Kociubynskiego, zdumiewająco odnowionej po ostrzałach, podobnie jak uleczone, roztrzaskane przez moskiewskie rakiety popiersie pisarza. Heroiczne miasto oddycha sakralną historią od Bołdynych Gór z Antoniewymi Pieczarami po sklepienia najdawniejszych naszych cerkwi z XII wieku, które na stulecia stały się amuletem czernihowian, stulecia i heroiczności. Oczarowana rozmachem starożytnego miasta, wybrukowanego współczesnym pięknem, z główną ozdobą — pomnikiem Tarasa Szewczenki. Do zwycięstwa. Tura z monografią trwa dzięki Wam, najbohaterscy Ukraińcy”. „Dziękuję, Biała Cerkiew, Batурyn, Konotop, Bojarka, Czernihów, Kijów. Nasza dobroczynna ideowa tura z prezentacją monografii „Anglicyzmy i antyanglicyzmy…” trwa. Dziękuję wszystkim, którzy zainicjowali i zorganizowali te bardzo ważne spotkania, a także dziękuję niezłomnym Ukraińcom, którzy obdarowali nas radością i głębią rozmowy. Spotkamy się wszędzie, gdzie zaprosicie. Do zwycięstwa”. „Szanowne panstwo! Jutro spotkamy się w historycznym kraju – Sudowej Wiszni. Spotkanie nadzwyczaj drżące, bo to ojczyzna mojego Świętego Taty. 15 kwietnia, 20 lat temu, gdy Odszedł w Wieczność, zostawiając mi Testament uparcie i konsekwentnie dążyć do swojego Celu. Idę, Tato. Uparcie. Konsekwentnie. Nieustępliwie. Dziękuję za charakter i wytrwałość. To Twoje cechy. A jeszcze praca, praca i jeszcze raz praca. Po spotkaniu odwiedzę Tatowy mikroojczyzny wieś Sokolę. Wtedy, 20 lat temu, 11 kwietnia, był Wielkanoc i ostatni raz rozmawiałam z Tobą. Ostatni raz dałeś mi skosztować poświęconego jajka. I usiadłeś do modlitwy. My z siostrą Wirczą widzieliśmy, że już jesteś na magistralnej Drodze. <...> A oto dopiero teraz, w wyjątkowo trudnym historycznym czasie i nie mniej trudnym dla mnie osobiście, jadę po źródło siły – Twój mikrokraj. Prowadź, Tato”. 11 kwietnia 2024 r. – Sudowa Wisznia, obwód lwowski. „Moje podziękowanie za wpis dla społeczności Sudowiszniańskiej za wspaniałe spotkanie w ramach mojej prezentacyjnej tury po Ukrainie z nadzwyczaj aktualną monografią „Anglicyzmy i antyanglicyzmy…”. To w ostatniej kolejności praca filologiczna. To traktat o ideowym wyborze Ukraińców i ich zdolności do przeciwstawiania się różnym formom obcości: od zaboru terytoriów po kolonizację
…cji mózgu. Najazd anglicyzmów we współczesnym języku ukraińskim jest złym świadectwem naszych historycznych kompleksów niższości. Mamy szansę właśnie teraz się zmienić, otrząsnąć i iść UKRAIŃSKĄ drogą, bo zbyt wysoką cenę płacimy za samo prawo bycia gospodarzami we własnym domu. Powinniśmy znać obce języki, ale nie zamiast swojego. Ucząc się angielskiego, nie powinniśmy zanieczyszczać ukraińskiego anglicyzmami. Czystość języka to czystość myśli, czynów i domostw.
Wśród zdjęć wyjątkowe dla mnie jest to ze szkolną młodzieżą, która przez całą długą prezentację słuchała niezwykle uważnie i aktywnie, a nawet po jej zakończeniu podeszła porozmawiać, by dowiedzieć się, kto właściwie był tym pierwszym filozofem-nacjonalistą, który wygłosił programowe przemówienie o nacjonalizmie w Wiedniu w 1929 roku? Pozostawiam to pytanie również Wam. Właśnie dla Was, skrzydła Ukrainy, dziś walczymy: ktoś na froncie z bronią w ręku, ktoś prowadzi aktywny front ideologiczny. I Wy teraz także jesteście jego bojownikami. Widzę liczne grono Was, bardzo młodych, głębokich i odważnych, na każdym moim spotkaniu, od Konotopa po Sudową Wysznię. Wyjątkowe jest także zdjęcie przy Domu Ludowym pod basoreliefem Iwana Franki, który w swoim czasie zdobył w Sudowej Wyszni największą liczbę głosów, by dostać się do Sejmu Wiedeńskiego, ale na innych terenach takiego poparcia nie uzyskał. Przyswajajmy więc teraz lekcje historii i przywiedźmy do władzy świadomych i silnych Ukraińców. Dziękuję, RODZINO! Dziękuję, Ojcowie Kraju!”
„Dróżkami Ojcowskiego Losu – Dmytra Fariona, która wyprowadziła Go z tych świętych miejsc Mościszczyzny na szeroki świat. Najpierw Niemcy siłą wywieźli Go do Niemiec. Następnie proponowali pozostanie jako bardzo pracowitego i odpowiedzialnego chłopca. Na to Tato odpowiedział: „Tu przyjechałem nie z własnej woli, ale z własnej woli wyjadę. Bo mam swój dom”. Dopiero teraz, po około 50 latach, przebywając z prezentacją monografii „Anglicyzmy i antyanglicyzmy…” w Sudowej Wyszni, odwiedziłam ten święty kraj – serce Taty – Sokolu, obok przysiółek Faryony. Nie ma już Tatowej chaty, ale jest urok zastygłej przyrody, gdzie kiedyś żyła wielka rodzina mojej babci Marii i dziadka Iwana z sześciorgiem dzieci: Dmytro, Danyło, Stepan, Maria, Kateryna, Anna. Przyszedł dziki moskiewski wróg i odebrał rodzinie konia, krowę…, ale nie wyrwał duszy ukraińskiej, serca wiernego swojej ziemi, testamentu, że droga do Boga wiedzie przez Ojczyznę. <...> Jestem niezwykle uskrzydlona, że w dniu ostatniej rozmowy z Tatą, 11 kwietnia, 20 lat temu (Tato odszedł 15 kwietnia 2004 r.), mogłam stanąć na jego-mojej mikroojczyźnie. <...> „Rodzice – nasze korzenie i Boża wola”.
26 kwietnia 2024 r. – Mościska, Lwowszczyzna. „Podróż do Mościsk, podobnie jak niedawno do Sudowej Wyszni ze spotkaniem twórczym i jednocześnie rozmową o pracy „Anglicyzmy i antyanglicyzmy…”, jest dla mnie wyjątkowa, bo to ojczyzna Taty – Dmytra Fariona (1922–2004). Kiedy mi, jak korek, wystrzeliło czterdzieści, Tato odszedł w Wieczność. Wtedy w Pol-
Ciąg dalszy na str. 12
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w technice zaprezentowałam monografię „Prawopis — korset mowy...”, w której dowodziłam pilnej potrzeby zmian w pisowni. Tata bardzo czekał na tę książkę. <...> Doszło do tych zmian, czyli demoskowizacji pisowni, po 20 latach: niektóre zmiany weszły w życie dopiero teraz – eter, miłości, widownia (feminatywy – to nowy lewicowo-liberalny nacisk polityczny – to nie ze sfery demoskowizacji, lecz zgubnej genderyzacji). Prawdy nie da się powstrzymać, ale ona zbyt długo przedziera się przez ciernie oszustwa. Teraz, gdy na progu jest 20 więcej, Tata za jakimś zadziwiającym rozkazem z Nieba, przez przedobrych, wszechobecnych ludzi, prowadzi mnie drogami swego narodzenia, dzieciństwa, młodości. Wzruszona spotkaniem w Mostyskach: Waszą uwagą, rodzinnym ciepłem, życzeniami, występami uczniów – wieńcem głównych cytatów z „Anglicyzmów...”. Nisko się kłaniam nauczycielom, którzy tak natchnienie pracowali z dziećmi, a uczniom – czołobitne podziękowania za przejmujące odczytanie cytatów Tarasa Szewczenki, Wasyla Stusa, Iwana Ohijenka, Darii Wikonskiej, Hnata Chotkewycza, Iwana Franki. Wszystkim im – naszym skarbom – jako dar prześlę monografię „Mowa – piękno i siła. <...> ”. Dziękuję za kącik moich zdjęć z Tatowego obejścia i naszych przewodników w czasie duchowej ciemności. Łzy i ścisk serca. Dziękuję wszystkim, którzy byli, myśleli, analizowali, pytali, wspominali. Dziękuję za najważniejszych ludzi na sali: uczniów i nauczycieli. Zawsze wszyscy jesteśmy uczniami, a czasem także nauczycielami. <...> Nasze zamarcie przy pamiątkowym symbolu Miecza z Tryzubem w rękojeści, obok zdjęć naszych poległych Bohaterów, to przysięga, by nieustannie iść drogą naszego nieuniknionego zwycięstwa. Najgłębsze współczucie dla rodzin naszych Rycerzy. Dziękuję, drogie Mostyska, za tajemnicę spotkania. Tata z Nieba dziękuje również. Chwała Bogu naszemu. Chwała Ukrainie. Zwycięstwo jest nieuniknione!” 23–24 maja 2024 r. – Winnicczyzna: Pohrebyszcze, Winnica, Tomaszpol, Bar. „Osiedle Tomaszpol, leżące na wschodnim Podolu, nad rzeką Tomaszpolską (dopływ Rusawy), miałam zaszczyt odwiedzić po raz pierwszy, aby porozmawiać z gromadą o problemach w czasie wielkiej wojny i przedstawić monografię o nowych i bardzo niebezpiecznych zagrożeniach dla naszej narodowej tożsamości. Zawsze bądźmy na straży narodowej godności i odrębności! <...> Pełna sala Centrum Kultury i Rozrywki, z przeważającą większością młodzieży, to dobry znak naszej nieustającej i systematycznej pracy. Pytania sali, zwłaszcza uczniów, mam nadzieję, dały każdemu nie tylko wiedzę, lecz także dobre uczucia i cegiełki do narodowego światopoglądu. Jednak najbardziej poruszające dla mnie było pragnienie ochroniarzy-milicjantów, by stanąć do zdjęcia i porozmawiać na usłyszany temat. Dziękuję, chłopcy, za umiejętność nie tylko utrzymywania porządku, ale także słuchania i słyszenia. Szczególna wdzięczność za organizację wyjazdu do naszego sakralnego miejsca – historyczno-kulturowego rezerwatu „Busza” jako symbolu naszej historycznej nez-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Uczmy się dwóch języków. Swój dla życia – obcy dla komunikacji. Pamięci Iryny Dmytriwny Farion», s. 10
ności, co zostało genialnie opisane w powieści ukraińskiego pisarza Mychajła Staryckiego „Oblężenie Buszy” oraz dramacie „Obrona Buszy”. Polski okupant starł z powierzchni ziemi miasto z 16 tysiącami mieszkańców, ale nie złamał jego mieszkańców. Mariana, żona sotnika Zawisnego, który bronił Buszy, po zabójstwie męża wprowadziła tłum wrogów do wieży i usiadła na beczce prochu, wysadzając siebie w powietrze razem z nimi. <...> Niedaleko wsi Busza znajduje się geologiczny pomnik przyrody o znaczeniu państwowym „Hajdamacki Jar”, który w swoich skałach chowa pamięć o niezłomnym Honcie, rozszarpanym później przez Polaków. Musiało minąć ponad 160 lat, aby 15 czerwca 1934 roku Hryhorij Macejko (pseudonim „Honta”) jako członek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów dokonał zamachu na ministra spraw wewnętrznych Polski Bronisława Pierackiego w znaku zemsty za setki lat okupacji naszych ziem i, w szczególności, za zabójstwo Honty. Głębia przeniknięcia w naszą historię, krew i ból dzisiejszej wojny oraz pragnienie komunikacji osób o podobnych poglądach – to jest to, co trzymało nas cały dzień i do tej pory w wspólnym kręgu pokrewnych przeżyć, wiary w nasze zwycięstwo i codziennego czynu dla jego nieuchronnego przybliżenia. Do zwycięstwa”. „Wojna nie tylko zabija – wojna pokazuje, otwiera, zrzesza, jednoczy, tłumaczy, mobilizuje do walki z najstraszniejszym Złem. Wojna dzieli ludzi na odważnych, oddanych, pracowitych i na tchórzy, zdrajców, symulakry. Dlatego moje systemowe podróże po kraju z prezentacją monografii – to nie filologiczno-intelektualne wędrówki. To pokaz tych wspaniałych odważnych, pracowitych i oddanych Ukrainie ludzi oraz maksymalna mobilizacja nas na krokowe przybliżanie naszego nieuchronnego zwycięstwa. Nie ma fizycznego zwycięstwa, gdy słaby jest Duch, którego płonięcie należy wspierać i pielęgnować. Właśnie tacy ludzie Ducha zorganizowali genialne spotkanie w historycznych Pohrebyszczach. <...> Naskalne wyobrażenie Ukrainy, do którego podprowadziły mnie szanowne panie przy wjeździe do Pohrebyszcz, uderza swoim symbolizmem i pragnieniem oddanych mieszkańców tworzyć nasze wielkie krokowe i lokalne ukraińskie Zwycięstwo. Nie mniej symbolicznym i natchnionym było spotkanie z księżmi Ukraińskiej prawosławnej cerkwi Petrem Hukiem oraz Iwanem Melnykowiczem, którzy, jak się okazało, są z Frankiwszczyzny i Lwowszczyzny. Oto on przykład naszej Jedności, która zawsze miała wyjątkową siłę w czasach największych historycznych wyzwań. My razem mieliśmy za zaszczyt złożyć modlitwę i złożyć kwiaty do pamiątkowego Strzeleckiego Krzyża „Bojownikom o wolność Ukrainy”. Ciepłem, szczerością i miłością wiało od naszej rozmowy – pokrewnych dusz. Niech na tym Pohrebyszczeńskim symbolicznym wzgórzu zbiera się za każdym razem więcej oświeconych Ukraińców. I będzie tak. Uderzyło, jak obok nas przechodził czarujący pan w kapeluszu i swobodnie przywitał się „Sława Ukrainie!”. <...> Bez końcowych czarów się nie obeszło. Nie na darmo mówią Winnica-Cacko. Nasza szybka podróż do źródeł rzeki Roś, która, według jednej z wersji, leży u podstaw naszego choronimu Ruś, nie jest daremna, bo czar naszej przyrody jest pokazowym składnikiem naszego narodowego charakteru, w którym piękno i siła zawsze są razem. Dziękuję, niesamowici Ukraińcy, za Waszą gościnność, za korowaj, za wyszywany ręcznik, za obraz pani Oleny Pawliczenko, za każde słowo-cud, wypowiedziane pod osłoną naszej przyrody i amuletem historycznej Rosi. Opracuję „Gen Ukraińców” o Waszym wybitnym rodaku atamanie UNR i dziewiątym generał-chorążym UPA o imieniu „Nemo” Iwanie Trejce1 (przypis: Iryna Dmytriwna wykonała swoją obietnicę na 2 dni przed swoim zabójstwem. – L. Ch.). I w tym nasza nierozłączna jedność także. Pędem wyruszyliśmy do Winnicy, ledwo wyrywając się z objęć bajkowego porzecza. <...> Myślę, że nasze następne spotkania są nieuchronne. Sława naszym poległym Bohaterom. Nasza praca – kontynuacja ich walki. Nie zatrzymamy się!”. 1 czerwca 2024 r. – Kijów. „Odwiedziłam Książkowy Arsenał w Kijowie z inicjatywy najlepszego lwowskiego wydawnictwa Świeczado – wydawnictwa, które wydało naszą monografię „Anglicyzmy i przeciwanglicyzmy…”. <...> Dopłaty za obcy język – i nie ważne, że to lengłydż – wprowadziła swojego czasu Jekatierina Wtoraja. <...> Teraz nie trzeba wroga, żeby niszczyć kraj od wewnątrz. Ta monografia ma osobny rozdział o historii obcych języków na Ukrainie i jaki to miało skutek dla naszego niedorozwoju. Obcym językiem swojego kraju nie zbudujesz, tak jak nie będziesz żyć z cudzych pieniędzy jako wolny człowiek. Ta monografia potrzebuje maksymalnego rozpowszechnienia, aby społeczeństwo uświadomiło sobie, jakie straszne zagrożenie dla naszej tożsamości niesie język angielski. Ten język proponują uczyć i używać ZAMIAST ukraińskiego, a nie obok nauki innych obcych języków, co jest samooczywiste. Poza tym na książkowym forum miałam liczne spotkania ze swoimi czytelnikami. <...> Dałam wywiad, co czytać, żeby nie ulegać masie, a mieć swój kanon literatury. Dziękuję wszystkim, z którymi miałam za dar i szczęście rozmawiać. Do pracy i dalszych wspólnych zwycięstw!”. 1 czerwca 2024 r. – Kijów. „Wyjątkowa 24. prezentacja „Anglicyzmów i przeciwanglicyzmów…” w samym sercu Kijowa, na Chreszczatyku
ku, w księgarni o znaczącej nazwie RID. Książki i kawa oraz poznanie galaktyki, która jakoś dotąd obracała się poza moim odczuciem – z Ihorem Didkiwskim – moim ziomkiem z rodzinnych stron, z Sądowej Wiszni. <...> Mieliśmy o czym porozmawiać, o czym polatać, co zaplanować i dokąd wspólnie zmierzać. <...> Niesamowite spotkanie z wyjątkowymi Ukraińcami na prezentacji z najbardziej palących punktów Ukrainy: Donieck, Chersoń, Mikołajów, Sumy, Odessa, Nowogród Siewierski i, oczywiście, Kijów. Tylko ludzie, zjednoczeni wspólnym Duchem, pokonują tysiące kilometrów, aby spotkać się ze sobą nawzajem, by wspólnie pracować i tworzyć naszą wizję Ukrainy. <...> Dziękuję, ROD-zie piękny, pod opieką Ihora, że połączyłeś nas i udzieliłeś komunii siłą Idei Narodu oraz Stalą naszego Słowa. To były intelektualne łakocie i ideologiczne wertykały w Domu Rodu. Niedługo, od połowy czerwca, nowe spotkania w Kijowie. Rozszerzajmy nasze kręgi. Walka trwa”. 16–17 czerwca 2024 r. – Fastów, Kijów, Kijowszczyzna. “To był nasz z Państwem triumf w sakralnym miejscu Kijowa – Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego. I geografia – Donieck, Mariupol, Toreck, Charków, Żytomierz, Kijów, Czerkasy, Browary i in. – oraz wiekowa rozmaitość – od uczniów po ich rodziców i obeznanych z doświadczeniem dojrzałych Ukraińców – zachwyca. Czarowaliśmy z Państwem ponad dwie godziny nad siłą języka i czasem bezsilnością oraz porażką człowieka. <...> Dziękuję, że nam tego czasu było za mało”. 30 czerwca – 01 lipca 2024 r. – Łuck, Wołyń, muzeum sztuki współczesnej Korsaków. “Dziękuję za Czyn. Dziękuję, łucczanie, za luksus komunikacji. W Łucku odbyła się niemal jubileuszowa prezentacja: 25!!! Znaczące, że w dniu urodzin generała Romana Szuchewycza. I znaczące, że w kolebce UPA – na Wołyniu. Niestety, ta monografia o kolejnej wałujewszczyźnie w naszym języku – idiotycznej anglicyzacji od używania bezsensownych słów w rodzaju tutor, coach, blackout, look, outfit do podrywnego dla języka ukraińskiego prawa o szczególnym statusie języka angielskiego w Ukrainie. Panowie! Jeśli dotąd postrzegałam i uczyłam się tego języka jako jednego z wielu, to teraz, kiedy słyszę te dźwięki, to reaguję na nie jak na moskiewskie. To, co narzucają siłą, to, co obce i zupełnie NIE umotywowane do nauki w kontrze do państwowego języka ukraińskiego – będzie prowokować społeczeństwo do konfliktów i nieakceptacji. I to przeciwstawienie już się zaczęło. To dzieli, drażni i wyczerpuje społeczeństwo. I to w czasie wojny…”. Każdy wpis, każde wrażenie Iryny Dmytriwny – to arcydzielne słowotoki, nasycone przede wszystkim niewiarygodną wdzięcznością każdemu, kto był na prezentacjach monografii. Tych przejmujących intelektualnych spotkań na dziś byłoby o wiele więcej, gdyby życie Iryny Dmytriwny nie urwało się tak szybko… “Nasze życie – to zaledwie krótka podróż dla wysokiej idei”… Język – to nie po prostu środek komunikacji, to istota naszej tożsamości, nośnik historii, kultury, godności narodowej. Iryna Dmytriwna Farion poświęciła całe swoje życie zachowaniu oraz popularyzacji języka ukraińskiego, podkreślając ważność językowej samoświadomości oraz rolę języka ojczystego w formowaniu narodu. Jej niestrudzone wysiłki w działalności edukacyjnej, naukowej i społecznej pozostawiły zauważalny ślad w ukraińskim społeczeństwie. Mocno wierzyła, że opanowanie języka ojczystego – to droga do szacunku do samego siebie, a nauka języków obcych – to most do świata. Dzisiaj, czcząc pamięć Wielkiej Ukrainki, zaświadczamy nasz szacunek oraz oddanie jej wizji: pielęgnować i rozwijać nasze dziedzictwo językowe, przyjmując wielojęzyczność jako instrument globalnego dialogu. Niech jej oddanie sprawie inspiruje przyszłe pokolenia do cenienia i ochrony swojego języka, kultury oraz tożsamości. “Ja jestem tymczasowa, ale idea, którą wyznaję, – jest wieczna, dlatego że to idea Narodu jako samowystarczalnego podmiotu historii światowej” (Iryna Farion). Lilija CHARCZUK Źródła Anglizmy i przeciwanglizmy : 100 historii słów w socjokontekście: monografia (ze słownikiem)/ Iryna Farion, Hałyna Połymujko-Nedaszkiwska, Anna Bordowśka. Lwów : Wydawnictwo “Swiczado”, 2023. 716 s. #PRZECIWANGLIZM. URL: https://www.youtube.com/playlist?list=PLSnlkbZxSf-u8hmHVSQrMyTlFIcb1hEyp Telegram. URL: https://t.me/irynadmytrivna Facebook. URL: https://www.facebook.com/profile.php?id=61555851987950 Blog “Ukraińska prawda”. URL: https://blogs.pravda.com.ua/authors/farion/ Projekt “Od książki do celu”. URL: https://www.vid-knyhy-do-mety.info/ Kanał YouTube @IrynaFarion. URL: http://www.youtube.com/@IrynaFarion Kanał YouTube @StudioFarion. URL: www.youtube.com/@StudioFarion Instagram. URL: https://www.instagram.com/irynafarion/ 1 Iwan Trejko (Nemo) – mało znany powstańczy generał UPA (Zapis programu 17.07.24). URL: https://www.youtube.com/watch?v=rFn7cEzWsdc
Tłumaczenie maszynowe
„Dwa skrzydła, którymi ludzki duch wznosi się w bezkresne przestrzenie, to wiara i nauka… Celem nauki jest poznanie prawdy. Objawienie nie odciąga nauki od prawdy, lecz odkrywa nowe. Pewność prawd nadprzyrodzonych jest większa niż naturalnych, ponieważ odkrywa je nieomylny Bóg, a nie omylny człowiek. I dlatego nauka i wiara nie tylko nie mogą sobie przeczyć, ale przeciwnie, pokojowa współpraca i wzajemna pomoc wychodzą im na obopólną korzyść” – to nieprzemijające słowa giganta ducha, wybitnego teologa, naukowca i duchowego przywódcy narodu ukraińskiego, Patriarchy Josyfa Slipyja. Okrągły stół „Pseudo-sobór z 1946 roku i Josyf Slipyj jako niezłomny obrońca ludzkiej godności wobec bezbożnego niszczycielskiego reżimu”, który odbył się w Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej, stał się ważnym wydarzeniem w życiu naukowo-intelektualnym Tarnopolszczyzny. Posiedzenie połączyło duchownych, urzędników, pedagogów oraz społeczeństwo. Przedstawiciele duchowej i naukowej elity naszego regionu zebrali się, aby przypomnieć i przemyśleć tragiczne wydarzenia z 1946 roku – tak zwany Lwowski pseudo-sobór, zorganizowany przez totalitarny reżim i skierowany na zniszczenie Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, a także przeanalizować rolę postaci wybitnego duchowego przewodnika Josyfa Slipyja (nazwisko świeckie – Kobernycki-Dyczkowski) w tym historycznym wydarzeniu. Ze słowem powitalnym do uczestników wydarzenia zwrócił się Teodor Martyniuk, arcybiskup i metropolita tarnopolsko-zborowski, doktor prawa kanonicznego, który pobłogosławił obecnych i skupił uwagę na tym, że historia nie raz potwierdzała tendencję do powtarzania się wydarzeń, gdy totalitarne reżimy niwelowały Cerkiew Greckokatolicką. Zaznaczył, że dzisiaj ponownie stajemy się świadkami podobnych wyzwań. Ważne słowo wstępne wygłosił Wałerij Baczynski, dyrektor Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. W swoim wystąpieniu akcentował wagę zachowania pamięci historycznej o wydarzeniach lwowskiego „soboru” z 1946 roku, który stał się narzędziem brutalnej likwidacji Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej oraz przykładem systemowego nacisku totalitarnej władzy na życie religijne i ludzką godność. Do dyskusji dołączył Bohdan Butkowski, historyk, działacz społeczny, przewodniczący Tarnopolskiej Rady Obwodowej, który zauważył, że Cerkiew greckokatolicka na Galicji zawsze była ośrodkiem elity i bez tej elity nie byłoby Ukrainy. Podzielił się również własną wizją perspektyw rozwoju UKGK. W posiedzeniu wzięła udział Switłana Bajtaluk, szefowa Departamentu Kultury i Turystyki Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej. Podkreśliła, że Patriarcha Josyf Slipyj odrodził wspólnotę greckokatolicką oraz Cerkiew, która stała się dla narodu ukraińskiego źródłem natchnienia i promykiem światła w tamtych mrocznych czasach. Podczas pracy okrągłego stołu merytoryczny referat na temat „Lwowski pseudo-sobór z 1946 roku: polityczna »impreza« stalinowskiego reżimu, kanoniczny fałsz i tragedia ludzkiej godności” wygłosił ks. Wasyl Makojid, kapłan parafii apostoła i ewangelisty Jana Teologa, kapelan Płastu. W swoim wystąpieniu scharakteryzował pseudo-sobór jako operację specjalną totalitarnego reżimu, która stała się formą duchowej i moralnej przemocy. Prelegent przeanalizował metody niszczenia ludzkiej godności, które stosowała władza radziecka: szantaż, aresztowania, zsyłki, atmosferę strachu. Szczególną uwagę poświęcił likwidacji UKGK jako klasycznemu przykładowi „wojny hybrydowej” przeciwko Cerkwi i społeczeństwu ukraińskiemu. Ważne jest to, że do dyskusji dołączyli w formacie online także międzynarodowi eksperci: ks. dr Andrij Onuferko, protosynkel eparchii torontońskiej UKGK, oraz ks. dr Marko Semehen, prezes Towarzystwa Religijnego „Święta Zofia” dla Ukraińców-katolików, rektor soboru Świętej Zofii i dyrektor biura „Migrates” Egzarchatu Apostolskiego. Ksiądz dr Andrij Onuferko podzielił się jasnymi wspomnieniami o niezapomnianych spotkaniach z Patriarchą, z którym był osobiście znajomy i cenił go jako człowieka nauki. Protosynkel zauważył, że życie Josyfa Slipyja to przykład niezłomnej godności, Bożej mądrości, bezgranicznego oddania nauce i służbie Cerkwi. Ksiądz dr Marko Semehen w referacie „Patriarcha Josyf Slipyj: Fides et Ratio w życiu osobistym i służbie” ukazał połączenie wiary i rozumu w życiu i działalności pochodzącego z Tarnopolszczyzny duchownego, podkreślając jego duchową wytrwałość, intelektualną głębię oraz wybitną rolę w zachowaniu i rozwoju ukraińskiej tradycji cerkiewnej w warunkach prześladowań. Jeszcze jednym ważnym aspektem dyskusji stał się temat „Wkład Patriarchy Josyfa Slipyja w rozwój nauki”, który przedstawił ks. dr Witalij Kozak, synkel archieparchii tarnopolsko-zborowskiej UKGK. W swoim wystąpieniu naświetlił działalność naukową i edukacyjną Josyfa Slipyja, jego rolę w rozwoju myśli teologicznej, wspieraniu studiów akademickich i kształtowaniu intelektualnego środowiska ukraińskiej nauki cerkiewnej. Współorganizatorka wydarzenia Anna Zwarycz, doktor filozofii (PhD) w zakresie nauk edukacyjnych i pedagogicznych, wykładowczyni Tarnopolskiego Wyższego Seminarium Duchownego imienia Patriarchy Josyfa Slipyja, poświęciła szczególną uwagę postaci Wyznawcy wiary. Pani Anna scharakteryzowała Wielkiego Arcybiskupa jako majestatyczną postać, która w czasach nieszczęść przemawia do nas i jest symbolem niezłomności ludzkiego ducha. Uzasadniła opinię o uznaniu Josyfa Slipyja za naukowca światowego formatu. Podczas wystąpienia wielokrotnie brzmiały życiodajne słowa wielkiego Patriarchy: „Narodzie ukraiński, bądź sobą…”, „Pragnijcie wielkiego!”, „Nauczcie się, że wszystko, co swoje, rodzime, trzeba kochać. Kochajcie swój naród, nieustannie się za niego módlcie, dla niego pracujcie, uczcie się i żyjcie” i inne. Z merytorycznym referatem wystąpiła Ella Bystrycka, doktor nauk historycznych, profesor Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka. Badaczka akcentowała wagę czczenia wybitnych postaci duchowych – Andreja Szeptyckiego i Josyfa Slipyja, którzy walczyli o zachowanie Cerkwi Greckokatolickiej na Ukrainie. Podkreśliła, że właśnie ta Cerkiew była jednym z nośników kultury narodowej w tamtych burzliwych czasach. Pani Ella zauważyła, że informacje o tym dzisiaj należy aktywnie rozpowszechniać wśród młodzieży, ponieważ to ona jest tą siłą napędową, która tworzy państwo. Do udziału w dyskusji dołączyli: Andrij Kryśkow, doktor nauk historycznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Wyższego Szkolnictwa Ukrainy, kierownik katedry działalności informacyjnej i nauk społecznych Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego imienia Iwana Puluja, który zatrzymał się na kwestiach historii UKGK; Bohdan Bujak, doktor nauk filozoficznych, profesor, rektor Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka, który w swoim wystąpieniu podkreślił wagę angażowania młodzieży w studiowanie historii narodowej i popularyzowanie jej na świecie; Fedir Polanskyj, dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Tarnopolskiego, który akcentował znaczenie badania i upubliczniania dokumentów archiwalnych związanych z życiem i działalnością Josyfa Slipyja.
Wśród honorowych gości był Ołeh Herman – ukraiński naukowiec, pisarz, działacz społeczny, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, autor książki „Kniaź Cerkwi”, poświęconej patriarsze Josyfowi Slipemu. To właśnie na motywach tego utworu na scenie Tarnopolskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. T. H. Szewczenki wystawiono spektakl „Golgota”. Wystąpienie pana Ołeha wyróżniało się szczególnym połączeniem naukowej głębi i twórczego przemyślenia: było jednocześnie treściwe, analityczne i natchnione, co pozwoliło ukazać temat z różnych perspektyw i nadać mu emocjonalną wyrazistość. Twórczą nutę do dyskusji wniosły Oksana Lechicka i Natalija Kinal, trafnie uzupełniając naukowy komponent wydarzenia. W szczególności Oksana Lechicka, dyrektorka Tarnopolskiego Centralnego Systemu Bibliotecznego, zaprezentowała artbook „Muzeum w walizce”, poświęcony pamięci patriarchy Josyfa Slipego. Zawiera on materiały archiwalne i dokumenty. Według słów pani Oksany, ten dorobek twórczy jest skierowany do szerokiego grona czytelników, przede wszystkim do młodzieży. Historyczka sztuki Natalija Kinal zaprezentowała okolicznościową kopertę i znaczek. Autorem projektu jest Ołeh Kinal, znany tarnopolski artysta i ilustrator. Budujące jest to, że zbiory Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej zawierają znaczną liczbę wydań poświęconych biografii Josyfa Slipego oraz jego własne cenne osiągnięcia – prace naukowe. Wśród nich szczególną uwagę zwraca bibliograficzny indeks „Ja z Wami po wszystkie dni aż do skończenia świata: Błogosławiony Patriarcha Josyf Slipyj (1892—1984)” (Tarnopol, 2017), który obejmuje materiały z lat 1892–1984, naświetlające życie, działalność naukową i pracę duszpasterską metropolity Josyfa. Dokumenty te były eksponowane na wystawach książek „Patriarcha Josyf Slipyj i literatura piękna” oraz „Pseudosobór 1946 roku: prawda historii”, z którymi mieli okazję zapoznać się uczestnicy wydarzenia. Podsumowując obrady okrągłego stołu, metropolita Teodor Martyniuk podkreślił znaczenie głębokiego zrozumienia wydarzeń historycznych związanych z likwidacją Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, a także potrzebę zachowania pamięci o patriarsze Josyfie Slipym jako symbolu duchowej niezłomności, wierności Cerkwi i obrony godności ludzkiej w obliczu reżimu totalitarnego. Tarnopolska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa będzie nadal realizować inicjatywy naukowe, kulturalne i edukacyjne, skierowane na głębsze zrozumienie historii Cerkwi, zachowanie dziedzictwa duchowego i rozwój dialogu naukowego – dla dobra i rozkwitu Ukrainy oraz jej narodu. Przygotowała Wira HOROSZOK, kierowniczka działu wypożyczalni miejskiej Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej (Symferopol) za zbiór małej prozy „Notatki pisane pyłem na wewnętrznej ściance mojej czaszki”. W kategorii „Poezja” – Andrij Fedoryszyn (Kijów) za tomik poezji „Całun mroku” oraz Julija Hupaliuk (m. Antracyt, obwód ługański) za tomik poezji „Druga ryba od końca”. W kategorii „Publicystyka” – Alina Titowa (Mikołajów) za wydanie „Niezłomny i niepokonani. Mikołajów – miasto bohaterów”. W kategorii „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara” – Alona Wojtowycz (osiedle typu miejskiego Wapniarka, obwód winnicki) za badanie „Fenomen tekstu frontowego Olesia Honczara”. Uroczyste wręczenie nagród odbędzie się w dniu urodzin Olesia Honczara w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy 3 kwietnia o godz. 15:00, zapraszamy do udziału. Serdecznie gratulujemy nowym laureatom-honczarowcom i wierzymy, że ich nazwiska nie zagubią się we współczesnej literaturze ukraińskiej, kontynuując ścieżki wybitnych Mistrzów, wśród których jest także bliskie wielu, wielu osobom dziedzictwo twórcze Olesia Terentijowycza Honczara. Komitet Organizacyjny Nagrody
Tłumaczenie maszynowe
Już od 29. roku z rzędu dobrą tradycją stało się wyróżnianie utalentowanych młodych pisarzy w ramach Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Ołesia Honczara, ustanowionej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tatjanę Kuszewską i Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy (NSPU). Nagroda jest tradycyjnie przyznawana w kategoriach: „Wielka proza”, „Mała proza”, „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołesia Honczara”. W konkursie mogą brać udział zarówno już publikowane, jak i nieopublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, w wieku do 30 lat, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Pomimo wojskowej agresji jury, w skład którego weszli znani pisarze, naukowcy i działacze kultury Tatjana Kuszewska, Natalia Björner, Walentyna Honczar, Lesia Honczar, Ołeksandr Bałabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było wiele utalentowanych (dlatego liczymy na udział autorów w kolejnych latach), i podjęło jednomyślną decyzję o wyróżnieniu, według jego opinii, najbardziej utalentowanych. W kategorii „Wielka proza” – Ostap Kudłatyj (Kudła) (Lwów) za powieść „Świtezianka monarchii”. W kategorii „Mała proza” – Bohdan-Lubomyr Prytula (Sim-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
miejscami wyróżnieni zostali publicystka i działaczka społeczna Hałyna Daciuk (Kijów), poetka i prozaiczka Nadija Morykwas (Lwów), prozaiczka Marjana Łelyk (Kraków), publicysta Sławko Burda (Zagrzeb), poeta Wołodymyr Prowczi (Rijeka), aktywistka towarzystwa „Dnipro-Rijeka”, deklamatorka Łesia Czernecka (Rijeka) oraz inni. Do udziału w przeglądzie zapraszani są członkowie związków pisarskich i dziennikarskich, uczestnicy stowarzyszeń literackich, współpracownicy i autorzy redakcji czasopism, radia i telewizji, pojedynczy literaci spośród studentów wyższych uczelni, uczniów szkół ogólnokształcących, szkół zawodowo-technicznych i pozaszkolnych placówek oświatowych o profilu kulturalno-artystycznym oraz osoby, które tymczasowo nie pracują lub przebywają na emeryturze. Konkurs przeprowadzany jest w kategoriach wiekowych: młodsza – od 7 do 16 lat; średnia – od 17 do 40 lat; starsza: od 41 do 70 lat plus. W programie konkursu przewidziano cztery nominacje: poezja (w tym także tłumaczenia z innych języków); proza (powieści, opowiadania, nowele, pod warunkiem zgłoszenia – scenariusze filmowe oraz utwory dramatyczne); publicystyka (eseje, szkice, artykuły, korespondencje analityczne); deklamacja (dla tych, którzy sami nie piszą, lecz są zdolni do scenicznego odtworzenia wzorców poezji, prozy, publicystyki, dramaturgii klasyków lub współczesnych autorów).
Tłumaczenie maszynowe
Trzecie poetycko-prozatorskie rewii „Gwiazdy Franki” w chorwackiej Rijece odbędzie się w ramach Dziesiątego Ukraińskiego Festiwalu Pieśni, Muzyki, Tańca i Sztuk Pięknych. Konkurs literacki został zainaugurowany w 2024 roku na cześć naszego wielkiego poety i myśliciela, który w 1909 roku przebywał na leczeniu w tym kraju. W mieście Lovran, na nabrzeżu Lungomare, w 2022 roku postawiono mu oryginalny znak pamięci „Poeta i Ptak”. Tym razem konkurs i festiwal odbędą się pod znakiem dwóch jubileuszy – 155. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki i 170. rocznicy urodzin Iwana Franki. Ich utwory będą wykorzystywane, w szczególności przez uczestników w nominacji „Deklamacja”: wśród innych wybranych przykładów prozy lub poezji muszą znaleźć się także wiersze Łesi Ukrainki i Iwana Franki. Założycielem „Gwiazd Franki” jest Ukraińskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Dniepr-Rijeka”, kierowane przez ludową artystkę Ukrainy, primadonnę chorwackiej opery i kijowskiej operetki Olgę Kamińską. Sponsorami medialnymi festiwalu w tym roku będą: I.TV.NOVA Rijeka, RiTV, czasopismo „Wisnyk” ukraińskiej społeczności w Chorwacji, Novi list oraz redakcja tygodnika „Słowo Proświty” (Kijów, Ukraina). Festiwal jest wspierany przez Radę ds. Mniejszości Narodowych Republiki Chorwacji oraz żupanię primorsko-gorską, gdzie przedstawicielem ukraińskiej mniejszości narodowej jest Wiktor Kamiński. W poprzednich dwóch latach Grand Prix „Gwiazd Franki” otrzymały poetka Wiktorija Szevel i jej syn, poeta Iwanko Szevel z Perejasławia na Kijowszczyźnie; znana poetka i tłumaczka Inesa Dolenyk (Kraków). Pierwszymi Iwan Jackanyn – znany ukraiński pisarz w Preszowie – który w ostatnim czasie odsunął się od ukraińskiej stolicy – jemu odpowiada Użhorod jako stolica jego ukraińskiego słowa. Przesłał elektroniczną wersję „Dukli”, którą do tej pory z ostatnich sił redaguje, lepi, jak jaskółka gniazdo, z ukraińskiej gliny i krwi swojego obolałego serca. „Pszczeli ślad” – opowiadanie w stylu powieściowym. Stęskniłem się za tą prozą o zdumiewającej sile artystycznej. Każdemu według jego zasług – przechodzi czarno-czerwoną nitką przez całe opowiadanie. A oni znają swoje – myśliwi, pszczoły, pustelnicy, wieśniacy, brat, żona, Żydzi, ratowani przez ukraińskiego greckokatolickiego księdza… Powieściowe myślenie Jackanyna – w niespiesznym opowiadaniu, w wy- Zgłoszenia do udziału w konkursie należy przesyłać do 8 czerwca 2026 roku na adres elektroniczny: [kontakt ukryty] z dopiskiem konkurs „Gwiazdy Franki” lub [kontakt ukryty]. Do zgłoszenia należy dołączyć: a) krótką notkę biograficzną uczestnika; b) teksty własnych utworów, a w nominacji „deklamacja” utworów innych autorów w dowolnej formie; c) zdjęcie uczestnika w dowolnym formacie. Konkurs nie przewiduje trybu online. Porządek przeprowadzenia: Konkurs odbędzie się 20.06.2026 roku w Rijece (Chorwacja) pod adresem J. Rakovca, 33, Hrvatska citaonica TRSAT w ramach Dziesiątego Ukraińskiego Festiwalu Pieśni, Muzyki, Tańca i Sztuk Pięknych. Finałowy koncert galowy odbędzie się 21.06.2026 r. Występy uczestników konkursu ocenia jury. Program konkursowy odbywa się publicznie, w jednej turze. Ostateczny podział miejsc i nagród między uczestnikami odbywa się na końcowym posiedzeniu jury w drodze otwartego głosowania osobistego nad każdą kandydaturą z osobna. Decyzja jury jest ostateczna i nie podlega odwołaniu. Kryteria oceny: Występ konkursowy oceniany jest w systemie 10-punktowym, który obejmuje: aktualność tematyki utworów; twórczą niepowtarzalność; wykorzystanie oryginalnych środków wyrazu; poziom przyciągnięcia uwagi czytelnika do przedstawionego utworu; sprawność językową; umiejętność scenicznej prezentacji przedstawionego utworu. Program konkursu: Uczestnikowi przysługuje 10 minut na prezentację swojego utworu.
(a w kategorii „deklamacja” — utworów innych autorów z obowiązkowym wykorzystaniem poezji Łesi Ukrainki i Iwana Franki), która może zawierać: czytanie poezji lub fragmentów prozy i publicystyki; wykorzystanie booktraileru (wideo do 2 minut o treści utworu); inscenizację utworu lub jego wcielenie w formie piosenki z udziałem pomocników, którzy nie biorą udziału w konkursie, lub teledysk do piosenki. Jury otrzymuje 10 minut na pytania oraz ocenę utworu i jego prezentacji. Nagradzanie zwycięzców: Odbywa się na gali koncertowej. Jury wyłania laureatów (I, II, III miejsce) oraz dyplomantów konkursu w każdej kategorii i w każdej grupie wiekowej. Po podsumowaniu konkursu we wszystkich kategoriach jury według własnego uznania podejmuje decyzję o przyznaniu Grand Prix. Wszyscy uczestnicy festiwalu nagradzani są pamiątkowymi nagrodami. Prawa organizatorów: Komitet organizacyjny ma prawo bezpłatnie publikować imiona, dane i fotografie uczestników oraz wykorzystywać je w materiałach drukowanych, audio i wideo. Koszty finansowe: Konkurs odbywa się bez wpisowego. Przejazd, zakwaterowanie, wyżywienie – na koszt organizacji delegujących lub we własnym zakresie. Komitet organizacyjny zapewnia warianty optymalnego zakwaterowania i wyżywienia uczestników oraz osób im towarzyszących, a także zapewnia wypoczynek kulturalno-rozrywkowy. Wiele osób przyjeżdżających na festiwal z Chorwacji, innych krajów Europy oraz z Ukrainy zostaje tutaj, by wypoczywać jeszcze przez kilka dni. Wszak w czerwcu Morze Adriatyckie jest już niezwykle ciepłe, a na przykład w frankowskim Lovranie panują unikalne warunki do uzdrowienia: nie tylko jedna z najlepszych w Europie plaż, ale na skalistym brzegu – las z sosnami, dębami, słynnym szlachetnym wawrzynem i innymi drzewami. Co więcej, w ciągu kilku godzin jazdy autobusem, pociągiem lub samochodem – Włochy. Wczasowicze mogą odwiedzić Triest i Wenecję! Skład ukraińskiego poetycko-prozatorskiego przeglądu „Frankowskie zorze”: Przewodniczący i współzałożyciel konkursu – Ołeksandr Bałabko, prozaik, poeta, zasłużony działacz sztuki estradowej Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody imienia Iwana Franki w dziedzinie działalności informacyjnej (Kijów). Członkowie jury: Bohdan Tychołoz, literaturoznawca, publicysta, dyrektor Lwowskiego Narodowego Muzeum Literacko-Pamięciowego Iwana Franki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy (Lwów); Wałentyna Dowydenko, poetka, artystka, tłumaczka, zasłużona dziennikarka Ukrainy (Kijów); Hałyna Daciuk, publicystka, naukowczyni (Kijów); Olha Kamińska, primadonna opery chorwackiej i kijowskiej operetki, narodowa artystka Ukrainy (Rijeka-Kijów); Marta Martinczicz, dziennikarka, tłumaczka (Rijeka); Nadija Morykwas, poetka, prozaiczka (Lwów). Honorowa członkini jury – Ałła Kendzera, przewodnicząca sekretariatu Towarzystwa Więzi z Ukraińcami poza Granicami Ukrainy („Ukraina-Świat”), zasłużona działaczka sztuki estradowej Ukrainy (Kijów). We wszystkich sprawach organizacyjnych prosimy zwracać się na adres elektroniczny [kontakt ukryty] z dopiskiem „Konkurs i Festiwal”, pod numer telefonu kontaktowego komitetu organizacyjnego: +3[kontakt ukryty] lub przewodniczącej komitetu organizacyjnego Olhy Kamińskiej: [kontakt ukryty]. Przygotował Ołeksandr BAŁABKO. pszczół – ojciec Andrij jedzie do innej wsi realizować swoje nieco przerwane, ale twarde powołanie. I gdzieś w głębi duszy niesie swój rój duchowych pszczół, który zawsze jest z nim. Czar prozy Jackanina tkwi jeszcze w tym, że jest ona głębokim wyrazem ukraińskości, która od wieków żyje na słowackiej ziemi, na swojej ukraińskiej ziemi. Granica niczego nie zmienia. Przeszowszczyzna, tak jak Baia Mare, czy Naddniestrze, czy Zakerzonia, czy Kubań, czy Kurszczyzna, czy Woroneszczyzna, czy Rostowszczyzna, czy Brzeszczyzna, czy Starodubszczyzna – to odwiecznie ukraińska ziemia i tak będzie aż do ostatniego Ukraińca we wszechświecie. Iwan Jackanin jest odważny jako ukraiński pisarz, który tworzy swoją zdumiewającą literacką artystyczną rzeczywistość, i odważny jako ukraiński działacz, który tworzy ukraiński proces literacki poprzez „Duklę”, Związek Ukraińskich Pisarzy na Słowacji, dziecięcą „Weselkę”. Byłoby dobrze, gdyby książęcy Kijów należycie docenił wieloletnią pracę Iwana Jackanina zarówno Szewczenkowską, jak i Narodową Szewczenkowską Nagrodą – to potrzebne nie jemu, a nam. Chciałoby się również, aby Jackanin pozostawił po sobie nie tylko swoją potężną – na wieki – artystyczną prozę, ale i kilku uczniów, którzy są zdolni kontynuować jego sprawę w czasie i przestrzeni. Dziękuję ci, Iwanie, za wspaniałe opowiadanie-nowelę-powieść, z niecierpliwością czekam na twój zbiór „Pszczeli ślad”, no i na ciebie w książęcym Kijowie. Roman KUCHARUK
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
pewność głównego bohatera, którego jakby już znasz. Skąd? Z Iwana Czendeja. Pisałem o nim i wspomniałem tam, że Jackanin jest duchowym następcą zakarpackiego geniusza we współczesnej prozie nowoczesnej: Trzymają go na świecie pszczoły – uspokajają go. Ale i ludzie są jak pszczoły. I Żydzi. I kobieta go. Jackanin, mimo myślenia powieściowego, nie zapomina o poezji – jest ona gęsto nasycona nie miodem, lecz miodowym bursztynem, w gęstej, sękatej i szorstkiej prozie. Poezja wznosi nas ku niebu i tworzy z nas, czytelników, poetów. Do wsi Jackanin jest bezlitosny, tak jak Stefanyk, Czeremszyna, Mykoła Krawczuk, Czendej, Portiak. Bo wieś to ludzie. A ludzie to namiętności, nieporozumienia, walka o życie, o dobrobyt i dostatek. Ksiądz – między Bogiem a ludźmi. Żyje jak duchowa pszczoła i szuka sobie towarzysza przez pasiekę – i takiego znajduje – odludka przy lesie. Brat, starosta – lisy w ludzkiej postaci. Podstawą trybu życia ojca Andrzeja jest miłość. Miłość do brata, miłość do obcych, lecz zagrożonych Żydów, miłość do żony… Przetrwać wojnę, słowackich szowinistów, Niemców, a za słowackich komunistów pod moskiewskim butem trafić do obozu koncentracyjnego. Po utracie wszystkiego – wsi, żo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kultury, postanowił pisać dla nas. Bezpośrednio dla ukraińskiego teatru napisał dwie sztuki. Pierwsza dotyczyła Lesia Kurbasa. Spodobał mu się plakat do przedstawienia Kurbasa „Makbet”. Nasza koleżanka opowiedziała mu, że to plakat do pierwszego spektaklu na podstawie sztuki Szekspira, wystawionego na ukraińskiej scenie. Richard się zainteresował, bo sam jest fanem twórczości Szekspira. Czytał go w oryginale, wiele go inscenizował. Odwiedził bibliotekę, gdzie zobaczył książkę, która najprawdopodobniej jest rękopisem samego Szekspira. Postanowił zbadać, kto odważył się wystawić tego wybitnego pisarza na ukraińskiej scenie. Wtedy zaczął studiować twórczość Kurbasa. W rezultacie powstała sztuka, a potem wspomniane już przedstawienie „Jak zniknie szuru-buru zła”. A o Lesi Ukraince reżyser dowiedział się po tym, jak zobaczył w naszym teatrze spektakl „Kamienny gospodarz”. Powiedział, że ta sztuka jest genialna. Bardzo chciał dowiedzieć się, kim jest ta pisarka i co napisała. Wtedy zbadał także twórczość Lesi Ukrainki. To bardzo sympatyczny w kontakcie człowiek. Opiera się na aktorach, na ich intuicji, zawsze ich słucha. Nie zdarzyło się, żeby Richard zignorował nasze pomysły. Był z nami zawsze w bliskim kontakcie. W jego pracy ważna jest analiza sztuki. Na analizę tekstu poświęciliśmy około miesiąca.
Jeśli mówić o mojej bohaterce, to jest ona pierwowzorem prawdziwej pisarki – Hryćka Hryhorenki (w życiu realnym Ołeksandry Sudowszczykowej). Była synową Oleny Piczilki, żoną jej najstarszego syna Michała. Była to bardzo silna, a zarazem nieszczęśliwa kobieta, która wcześnie straciła męża. Całe życie mieszkała z teściową, która miała trudny charakter. Między nimi były ciągłe konflikty – zarówno twórcze, jak i codzienne. Ołeksandra walczyła o prawa kobiet, była jedną z założycielek ruchu feministycznego w Ukrainie. Przyłączyła się do wydania feministycznego zbioru „Żipadok” w parku na Podolu, kiedy podchodzili do nas ludzie i mówili: „Wasze dzieci są zbyt radykalne”. Pytamy: „W czym ich radykalność?” A w odpowiedzi: „Nazywają nasze dzieci »Moskalami«”. No cóż, to wasza odpowiedzialność! Nie rozmawiacie po ukraińsku, nie przekazujecie dzieciom języka, nie kształtujecie przyszłości swojego dziecka, swojego państwa. I właśnie to mnie dziwi i jednocześnie złości”. „Jestem teraz szczerze zaskoczony: w piątym roku pełnoskalowej inwazji (pisarek). Wcześnie zmarła na chorobę. Myślę, że kiedy przychodzi nieszczęście, człowiek szuka sił, by stawiać opór. By odzyskać pragnienie życia, chęć tworzenia. Myślę, że taka historia jest też bliska mnie. Chodzi o to, że mimo wszystko starasz się nie tylko istnieć, ale także robić coś pożytecznego dla swojej rodziny i dla społeczeństwa. Pewnie pod tym względem jestem podobna do mojej bohaterki. Razem z Katarzyną Szenfeld (wykonawczynią roli Lesi) graliśmy w przedstawieniu Teatru Dramaturgów. Jest bardzo utalentowaną osobą, ma silny charakter. Katarzyna nigdy nie zatrzymuje się na osiągniętym, a podczas pracy nad spektaklem dużo studiowała twórczość Lesi Ukrainki. Mieliśmy z nią ciekawą i owocną współpracę. Większość aktorów zaangażowanych w przedstawienie już pracowała z Richardem. Jedyną nową uczestniczką zespołu jest Katarzyna. Było ciekawie zobaczyć, jak bada system istnienia na scenie, który zaproponował Richard. Podoba mi się, że każdy z aktorów grających w tym spektaklu kocha swoją postać. Każdy dużo czytał, przynosił na próby coś interesującego o życiu Kosaczów, ożywiał swoją postać. Jak wiadomo – doskonałości nie ma granic. Naszym zadaniem jest uczciwie pracować, co też robimy. Uważam, że widz powinien przychodzić do teatru z otwartym sercem. Może być poruszony lub nie tym, co zobaczy, współczuć bohaterowi lub nie. Ma myśleć, coś czuć wobec przedstawienia. A my, aktorzy, dokładnie czujemy miłość do naszej pracy. Teraz jest czas, by odkrywać te nazwiska w ukraińskiej kulturze, które zostały zapomniane. Wszyscy ci artyści mieli trudne losy. Ich życiowa droga uczy nas, że nie wolno się poddawać, lecz trzeba znaleźć siły do dalszej walki. Ważne, byśmy znali i pamiętali naszą historię. Moim marzeniem jest, żeby Richard Nelson wrócił do Ukrainy i chciał jeszcze coś wystawić. Wtedy będę prosić go o casting. (Uśmiecha się).
wojny tak wiele młodzieży wciąż mówi po rosyjsku, – dodaje Rybalewski. – Naprawdę mnie to oburza. Oczywiście młodość to bunt, poszukiwanie siebie. Ale jakim buntem może być coś tak prymitywnego?”. Aktor nie kryje emocji i ostro wypowiada się o rodzicach, którzy świadomie nadal rozmawiają z dziećmi językiem kraju-agresora: „A rodziców, którzy rozmawiają ze swoimi dziećmi po rosyjsku, uważam za morderców”.
Tłumaczenie maszynowe
Repertuar Sali im. Ihora Sławińskiego Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu niedawno wzbogacił się o spektakl „Więcej piękna niż smutku”. Ten spektakl wystawił amerykański reżyser i dramaturg Richard Nelson na podstawie własnej sztuki.
Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda Miežułа
Akcja rozgrywa się 30 kwietnia 1910 roku. Łesia Ukrainka (Kosacz) spędziła zimę w Egipcie, aby się wzmocnić, i teraz wraca do domu na Kaukaz do swojego męża. W mieszkaniu swojej matki Łesia spędza wieczór na przytulnej rozmowie z dwiema siostrami, matką, synową i zięciem. Razem dzielą się napisanymi i usłyszanymi historiami, zapisanymi piosenkami, wrażeniami z odległych miejsc i czasów, żalem po śmierci ojca, utratą domu, rodzinnymi problemami, zamętem i lękami o świat, który stał się nieprzyjazny i groźny. Oparta na prawdziwych ludziach i faktach historycznych sztuka „Więcej piękna niż smutku” opowiada o świecie pełnym smutku, ale w którym kryje się także głębokie piękno rodziny, sztuki i codziennego życia człowieka. Najlepiej o nowym spektaklu opowiedzą pewnie aktorki, które w nim grają. Kateryna Szenfeld, wykonawczyni roli Łesi: „Podobnie jak większość, poznałam twórczość Łesi Ukrainki ze szkolnego programu. Już podczas pracy w teatrze nastąpiło bliższe poznanie. A jeszcze pełniej ona się odsłoniła, gdy pracowaliśmy nad spektaklem „Więcej piękna niż smutku”. I, co nie jest paradoksalne, stało się to dzięki amerykańskiemu reżyserowi. Lepiej zrozumieć pisarkę pomogła także jej korespondencja osobista. Po raz pierwszy pracowałam z reżyserem Richardem Nelsonem. Oprócz jego profesjonalizmu, uważnego podejścia do materiału, nad którym pracuje, Richard jest także niezwykle uważny wobec aktorów. Dla mnie to bardzo ważny czynnik w pracy. Bo kiedy ufasz reżyserowi, to się w tym zaufaniu otwierasz. Myślę, że dotyczy to nie tylko mnie, ale też większości moich koleżanek i kolegów. Richard bardzo lubi aktorów, jest uważny na nasze potrzeby, na nasze uwagi dotyczące swoich ról. Poza tym dokładnie wiedział, czego chce, bronił tych momentów, które są dla niego ważne. Ale jednocześnie był gotów na dialog. Podczas prób z nami był tłumacz. Jednak w moim przypadku znajomość angielskiego wystarczała, by wszystko rozumieć. Dla mnie była to dobra praktyka. Można powiedzieć, że bariery językowej nie było. Po tym, jak przeczytałam listy Łesi Ukrainki, wydało mi się, że mam z nią wiele wspólnego. Ale jeśli mówić konkretnie o pracy nad rolą, takiej, jaką widział Łesię Richard, trzeba było znajdować w sobie więcej cierpliwości i zrozumienia wobec ludzi wokół. W rzeczywistości możemy sobie tylko wyobrażać, jaka była Łesia Ukrainka. Każda jej wizja to nasze refleksje, osobiste poglądy. Niestety, nikt już nie będzie w stu procentach w stanie powiedzieć, jaka ona była. To były subiektywne spojrzenia reżysera i moje. Co z tego wyszło — zobaczył widz. Mieliśmy wspaniały zespół. Uważam, że wyszedł spektakl nie o Łesi Ukraince, lecz o rodzinie. Richardowi i wszystkim nam było bardzo ważne osiągnąć poczucie bliskości. Na szczęście w naszym teatrze są bardzo dobrzy aktorzy i dobrzy ludzie, co również nie jest mniej ważne. To nie było aż tak trudne. Przez dwa miesiące codziennie próbowaliśmy od 10. do 16. albo 17. godziny. A bliżej premiery także bez dni wolnych. Te dwa miesiące praktycznie razem mieszkaliśmy w teatrze. Dużo rozmawialiśmy, rozbieraliśmy teksty, pomagaliśmy sobie nawzajem w tym rozbiorze. Wyszła wspólna praca. Przed spektaklem mamy taki rytuał – zbieramy się i patrzymy sobie w oczy. Potem to wsparcie odczuwa się przez cały czas trwania spektaklu. Wiesz, że jeśli coś wydarzy się na scenie, partnerzy cię podtrzymają. A to jest bardzo cenne. Niedawno wróciłam z urlopu macierzyńskiego i to jest moja pierwsza nowa rola. Przez te kilka lat w teatrze wiele się zmieniło. Niestety, zmarł nasz dyrektor artystyczny Witalij Juchymowycz Małachow. Rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę.
...ti zrobyły zauważenia rówieśnikom. Przykry incydent miał miejsce na Podolu – historycznym centrum Kijowa. W wywiadzie dla OBOZ.UA aktor przyznał, że szokuje go liczba młodzieży, która nawet w piątym roku pełnoskalowej wojny nadal rozmawia po rosyjsku. Aktor z emocjami oświadczył, że rodziców, którzy rozmawiają z dziećmi po rosyjsku, uważa za współodpowiedzialnych za wojnę. Według Rybalewskiego,
Teatr objął kierownictwo Bohdan Mychajłowycz Beniuk, pojawili się nowi aktorzy. Oczywiście dzisiejszy teatr różni się od tego, z którego odeszłam. Cieszyłam się, że mogłam podzielić te dwa miesiące ze starymi koleżankami i kolegami ze sceny oraz z nowymi wspaniałymi aktorami, którzy teraz pracują w naszym zespole. Nowa inscenizacja będzie się rozwijać, jak każdy dobry spektakl. A ja uważam, że u nas wyszła naprawdę dobra. I chociaż mieliśmy jasne wskazówki dotyczące pewnych kryteriów pracy na scenie, mamy też dużo przestrzeni i możliwości refleksji nad współczesnością. Jeśli będziemy trzymać się tych zaleceń, które zostawił nam reżyser, to spektakl będzie się tylko poprawiać. Oczywiście chciałabym jeszcze popracować z Richardem Nelsonem. Nasi aktorzy jeździli odprowadzić go na pociąg, a to wiele mówi. Po poznaniu takiego reżysera pojawia się chęć, by z nim pracować stale”.
Natalia Kobizka, wykonawczyni roli Szury: „Pracowałam w poprzednim spektaklu Richarda Nelsona w Teatrze na Podolu „Kiedy ucichnie burza zła”. Dostałam się tam na podstawie castingu, który reżyser ogłosił w teatrze. On przygląda się aktorom, z którymi pracuje. Nie mam nic przeciwko, by pracować z nimi także w kolejnych spektaklach. Uważam, że Richard bardzo trafnie dobiera aktorów do ról. Mabyć, to właśnie moje cechy charakteru, jego zdaniem, najlepiej pasowały do roli Szury w nowym spektaklu. Richard Nelson – utalentowany reżyser o ogromnym doświadczeniu, jest także dramaturgiem. Pierwszy spektakl, który wystawił w Teatrze na Podolu, nosi tytuł „Tuskulańskie rozmowy”. Po raz pierwszy wystawił go w Nowym Jorku, a potem przeniósł na naszą scenę. A kiedy dotknął ukraińskiego, jego czworo dzieci nie pozostają na uboczu kwestii językowej. Jedna z sytuacji wydarzyła się na początku pełnoskalowej inwazji w Kijowie: „Moje dzieci reagują. Pamiętam, jak staliśmy na światłach, a ludzie obok rozmawiali po rosyjsku. Trzyletni Makar spojrzał na nich tak, a potem cichutko do mnie: «Moskale». Inna sytuacja zdarzyła się na Podolu, gdzie mieszka rodzina aktora. Do rodziny podeszli nieznajomi ludzie z pretensją: „Jeszcze był wy-
Tłumaczenie maszynowe
Rodzinie znanego aktora w centrum Kijowa „dostało się” za język ukraiński: „Wasze dzieci są zbyt radykalne”.
U rodziny aktora Dmytra Rybalewskiego doszło do konfliktu („Mytec”, „Żywyj”, „Dyke pole”, „Tabun”, „Toloka”) z powodu języka – artystę i jego żonę, aktorkę Anastasiję Czumaczenko, oskarżono o „nadmierny radykalizm” po tym, jak ich dzi-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uczestnikami programu byli także laureat międzynarodowych konkursów Serhij Kon oraz Darija Wozniakowska. Od początku postanowiliśmy uczynić koncert steatralizowanym. Bardzo ważnym elementem stały się obrazy na ekranie. Dobieraliśmy wideo do tego czy innego wykonywanego utworu. Wykorzystywaliśmy kostiumy, które są w teatrze. Ale Wiktorija Osadczuk, na przykład, kupiła suknię specjalnie na ten koncert. Niektóre inne wokalistki również wybierały coś ze swoich kolekcji. Nieprzypadkowo zakończyliśmy koncert piosenką „Jak ciebie nie kochać, Kijowie mój”, przecież nasza rodzinna stolica też jest wielkim miastem. A zasłużony artysta Ukrainy Andrij Honiukow ma duże doświadczenie w wykonywaniu tego utworu. Uważam, że wszyscy wystąpili wspaniale. Wszyscy bardzo się starali, pragnęli zaśpiewać coś nowego, czego nie mają możliwości zaśpiewać z orkiestrą w innych salach. Mieli ekskluzywną możliwość wykonania właśnie tych utworów, które chcieli. A naszym zadaniem było prawidłowe rozstawienie ich w programie i nadanie im życia. Chciałbym osobno wyróżnić laureata Międzynarodowego konkursu Serhija
Tłumaczenie maszynowe
W Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu) odbył się koncert „Wiosna w wielkim mieście”, dzięki któremu widzowie mogli odbyć muzyczną podróż po największych miastach świata. Ten koncert podarował miłośnikom sztuki muzyczno-teatralnej morze emocji, gdyż czekały na nich najróżniejsze hity. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr. Koncert rozpoczęto słynnym walcem Johanna Straussa syna „Nad pięknym modrym Dunajem” w inscenizacji ludowej artystki Ukrainy Tetiany Borowyk, który z natchnieniem wykonali artyści baletu oraz orkiestra symfoniczna teatru pod batutą laureata Międzynarodowego konkursu Serhija Hołubnyczego. Podczas tego wieczoru rozbrzmiewała muzyka Jacques’a Offenbacha, Gioacchino Rossiniego, Jules’a Masseneta, Charles’a Gounoda, Georges’a Bizeta, Ennio Morricone, Astora Piazzolli, Ołeksandra Biłasza, Eduardo di Capua i innych kompozytorów. A akordem końcowym stała się pieśń „Jak cię nie kochać, Kijowie mój”. Numery wokalne harmonijnie łączyły się z kompozycjami choreograficznymi. Dwie godziny koncertu minęły niczym jedna chwila, a wdzięczna publiczność długo nie chciała wypuszczać ze sceny ulubionych wykonawców. O pracy nad tym muzyczno-teatralnym widowiskiem poprosiliśmy o opowiedzenie jego reżysera-inscenizatora, głównego reżysera Opery Kijowskiej Witalija Palczykowa. – Zrobienie takiego koncertu było moim pomysłem reżyserskim, który poparł dyrektor-kierownik artystyczny teatru Petro Kaczanow – zaznaczył pan Witalij. – Koncert pod takim tytułem mieliśmy już kilka lat temu, ale wtedy występowali tylko tenorzy. Tym razem postanowiliśmy rozszerzyć projekt do bardziej wielkoskalowego koncertu. Podstawą programu stały się utwory zaproponowane przez solistów-wokalistów teatru. Brzmiało coś z tego, co było wcześniej, ale pojawiło się też nieco nowego. Wymyśliliśmy pomysł z podróżą po wielkich miastach świata, staraliśmy się przeprowadzić małą wycieczkę. Nieczęsto w koncertach używamy konferansjera, tym razem mieliśmy nie po prostu prowadzącego, a przewodnika. Muszę powiedzieć, że nasz śpiewak Wołodymyr Szczur okazał się bardzo dobrym improwizatorem. Na każdej próbie pojawiało się u niego coś nowego. Ogółem przygotowaliśmy koncert w trzy próby. Po raz pierwszy na scenie Opery Kijowskiej wykonano dwa duety z oper Gioacchino Rossiniego – Izabeli i Mustafy z „Włoszki w Algierze”, a także duet Fiorilli i Dona Geronia z opery „Turek we Włoszech”. Numery baletowe w większości zostały wystawione przez główną baletmistrzynię teatru Tetianę Borowyk. A ponadto pomagała ona w niektórych momentach choreograficznych, związanych z występami wokalistów. Wśród baletmistrzów-inscenizatorów Hołubnyczego, który był dyrygentem-inscenizatorem koncertu, a także wspaniałych dyrygentów Jewhena Woronka i Romana Budziaka. Bardzo pomogła w stworzeniu koncertu także reżyserka Anna Janczuk. Myślę, że rezultatem naszej wspólnej pracy stał się komplet publiczności na widowni teatru. Czasami nie jest łatwo zebrać publiczność na koncerty. A tym razem, być może, zadziałały nazwa i skład wykonawców. Teraz trwa przygotowanie do wystawienia rock-opery „Jesus Christ Superstar”, muzykę do której napisał Andrew Lloyd Webber. Trwa praca nad przekładem. Bardzo skomplikowany materiał, ale niezwykle interesujący. Szukamy wykonawców, bo nie wszyscy artyści naszego teatru mogą wykonywać muzykę rockową. Razem z artystą-inscenizatorem i artystą od kostiumów szukamy udanych rozwiązań. Jeśli wszystko się ułoży, to premiera odbędzie się na początku następnego sezonu teatralnego. Na zamknięcie sezonu chcemy wznowić operę Charles’a Gounoda „Romeo i Julia”. Możliwe, że latem będzie premiera ukraińskiej opery. Wystawienie jeszcze jednej klasycznej opery zaplanowano na następny sezon teatralny. Staramy się rozszerzać repertuar operowy naszego teatru.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe