Strona · s. 1strona oryginału ↗
«DZIWI MNIE W LUDZIACH ŻĄDZA WŁADZY»
Слово Просвіти, №13 за 2005 рік
Z PIERWSZEJ OSOBY
GŁADKO NIGDY NIE BYŁO
— Juriju Iwanowyczu, wielostronność Pańskiej osobowości zadziwia: karierę zaczynał Pan jako naukowiec z dysertacją „Plazmowa obróbka metali” (ponad 20 prac naukowych, a nawet wynalazki), potem Ukraina poznała Pana jako alpinistę (na Pana cześć nazwano trasę o najwyższym stopniu trudności na szczyt Ak-Su), a z czasem pojawia się Pan jako polityk najwyższego szczebla — deputowany Rady Najwyższej, minister ochrony środowiska, minister ekologii i bezpieczeństwa jądrowego… Czy były to okresy zmiany priorytetów i wartości, czy unikalna wszechstronność?
— Po pierwsze, działalnością naukową zajmowałem się przed wyborem na deputowanego ludowego. Od 1990 roku co 4 lata wybierają mnie deputowanym ludowym. To, że byłem członkiem rządu, odpowiadało ówczesnym wymogom prawa, czyli mogłem być i deputowanym, i członkiem rządu. Ale kiedy w 1996 roku uchwalono nową Konstytucję, która zabraniała łączyć pracę w rządzie i parlamencie, napisałem do prezydenta Kuczmy wniosek z prośbą o przyjęcie mojej dymisji i poszedłem zawodowo pracować w parlamencie. Teraz drugi aspekt. Rzeczywiście, w czasie działalności politycznej zajmowałem różne stanowiska — nie tylko ministra. Kierowałem delegacjami rządowymi na negocjacjach dotyczących rozbrojenia jądrowego jesienią 1992 r., na negocjacjach w sprawie zamknięcia Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, prawie 4 lata prowadziłem wszystkie negocjacje z Wielką Siódemką. W Radzie Najwyższej zajmowałem się opracowaniem Koncepcji bezpieczeństwa narodowego, problemem zabezpieczenia energetycznego i innymi kwestiami, które trzeba było forsować u początków ukraińskiej niepodległości… Dlaczego taka różnorodność? Pozwala mi na to moje wykształcenie i mój światopogląd. Jestem kandydatem nauk technicznych, prawie 18 lat pracowałem w Instytucie Spawalnictwa im. Patona Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Mam niezłą wiedzę na temat tego, jak działała gospodarka na Ukrainie i w Związku Radzieckim, ponieważ bardzo dużo pracowałem w produkcji, wdrażając opracowania naukowe. Oprócz tego badania naukowe, którymi się zajmowałem, dały mi szerokie spektrum wiedzy, opierając się na której, rozwiązywałem te czy inne problemy w polityce. W szczególności ekologiczne, gdyż właśnie nieefektywna produkcja rodzi maksymalną liczbę problemów ekologicznych i nieefektywne gospodarowanie zasobami naturalnymi.
— Czy zmieniły się u Pana jakieś wartości i priorytety w życiu — czy wszystko działo się bardzo pięknie i gładko?
— Gładko nigdy nie było. I nawet dzisiaj nie jest tak łatwo pracować w ukraińskiej polityce — mimo zwycięstwa Pomarańczowej Rewolucji. Trzymać się jasnego stanowiska pozwala wiara w to, że Ukraina powinna w końcu stać się ukraińska. To ten kierunek polityczny, który wybrałem dla siebie pod koniec lat 80., kiedy zostałem członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Od tamtej pory swoich przekonań politycznych i orientacji nie zmieniałem, w odróżnieniu od wielu, którzy pracują dzisiaj w ukraińskiej polityce i którzy zrobili karkołomne salta od ideologii komunizmu Związku Radzieckiego do ideologii „pomarańczowych” zwolenników Juszczenki. Ponad 16 lat z rzędu prowadzimy działalność polityczną w kierunku tego, aby niepodległe państwo ukraińskie, które powstało dzięki Ludowemu Ruchowi Ukrainy, stało się ukraińskie w swojej istocie. Ta praca właśnie daje mi niezbędne siły, by bronić tej idei.
ZNALAZŁSZY PUNKT PODPARCIA, ZROBIMY PROJEKCJĘ NA POLITYKĘ
— Juriju Iwanowyczu, jak Pan trafił w góry?
— To było jeszcze pod koniec lat 70. Zajmowałem się wtedy speleologią. Podróże, jaskinie. Przede wszystkim zajmowałem się wspinaczką skałkową, bo w podziemnych próżniach trzeba mieć dobre umiejętności tego, co jest właściwe alpinistom: gdyż trzeba schodzić w pionowych studniach na głębokość do kilometra (dzisiaj prawie 2 kilometry przeszli speleolodzy w głąb ziemi). Zajmując się wspinaczką skałkową, poznałem alpinistów — i zaczęła się moja alpinistyczna wspinaczka trwająca już ponad 25 lat.
— Jakie największe wrażenia pozostały?
— O alpinizmie dużo mówią i piszą, ale kiedy słucha się tych „specjalistów”, którzy twierdzą, że alpiniści chodzą w góry, aby zaspokoić uzależnienie od adrenaliny, to pojawia się tylko ironiczny uśmiech. Alpinizm to filozofia życia. Podejmując pewne ryzyko na tej czy innej wspinaczce, w rzeczywistości nie igra się ze śmiercią. Wręcz przeciwnie — to sposób na głębsze zrozumienie sensu życia, a z drugiej strony — na znalezienie w tym życiu jakiegoś punktu podparcia, który nie pozwala ci zbłądzić. Zróbmy projekcję na politykę. Dziwi mnie w ludziach żądza władzy jako takiej. Mało kto potrafi odpowiedzieć, co chce osiągnąć… Przechodząc niezwykle niebezpieczną trasę, wytrzymując wszystkie psychologiczne i fizyczne przeciążenia — a naprawdę bywają trudne sytuacje — po zejściu ze szczytu wyraźniej uświadamiasz sobie sens życia, po co masz żyć. Ja traktuję stanowiska jako mechanizm osiągnięcia jakiegoś celu. Dlatego na stanowisku ministra ochrony środowiska zaczynałem od funkcji ochrony wróbli — mam na myśli status Ministerstwa Ochrony Środowiska w 1992 roku. A w 1998 roku, kiedy odchodziłem stamtąd, było to już pełnowartościowe Ministerstwo, które regulowało bezpieczeństwo technogenne, bezpieczeństwo jądrowe w państwie. Co więcej, w tym czasie przeprowadziłem reformę ekologiczną. Ustawodawstwo, które wtedy opracowaliśmy, dzisiaj odpowiada ustawodawstwu ekologicznemu większości krajów europejskich, a w niektórych kwestiach jest nawet lepsze. Czyli, siadając w fotelu ministra, jasno wiedziałem, czego chcę, w odróżnieniu od wielu, którzy zajmowali bardzo wysokie stanowiska. W polityce bardzo trudno, biorąc pod uwagę to, że jest to, niestety, brudna sprawa, utrzymać ręce w czystości. Tak więc alpinizm mi pomógł. Ta filozofia życia, którą poznałem, pozwala mi bardzo spokojnie i pewnie pracować w polityce i uczciwie patrzeć w oczy.
— Jakie priorytety stoją przed Panem dzisiaj?
— Teraz jest bardzo trudny okres, kiedy z jednej strony Ukraina otrzymała błyskotliwe perspektywy demokratycznego rozwoju, a z drugiej istnieje zagrożenie, że będzie to państwo, w którym Ukrainiec, który właściwie stworzył to państwo w wyniku samowyrażenia ukraińskiego etnosu, nie będzie czuł się gospodarzem i pełnowartościowym obywatelem. W dzisiejszej sytuacji stanowisko przewodniczącego UNA, największej partii centroprawicowej, jest być może najtrudniejszym w tym okresie. Ludzie postrzegają Pomarańczową Rewolucję przede wszystkim przez pryzmat miejsca pracy, podwyższenia emerytur i pensji. Ale minie pewien czas i ci sami obywatele, Ukraińcy, zaczną patrzeć, w jakim kraju żyją. Dlaczego eter telewizyjny i radiowy nie wypełnia się wartościowymi ukraińskimi audycjami, piosenkami, ukraińską duchowością? Dlaczego pałac „Ukraina” w 90% reprezentuje niskiej jakości rosyjską pop-muzykę, która niszczy duchowość ukraińskiego narodu? Już nie mówię o tradycyjnych problemach druku książek, problemie języka, problemie odtwarzania głębokiej ukraińskiej kultury. Przyjdzie czas odpowiadać na te pytania przed wyborcami.
TRZEBA ZACHOWAĆ SIŁĘ POLITYCZNĄ, KTÓRA WYZNAJE INTERESY NARODOWE
Efektywna polityka gospodarcza budowana jest tylko wtedy, gdy państwo zapewnia wsparcie krajowemu producentowi towarów. Tylko wtedy można stać się konkurencyjnym krajem na świecie. Dzisiaj nasza produkcja jest niekonkurencyjna. Co więcej, jest to produkcja niszczycielska dla przyszłości gospodarki. Proszę wziąć pod uwagę problemy ukraińskiego metalu czy przemysłu chemicznego. Wykorzystujemy technologie minionego, a nawet przedminionego stulecia — proces wielkopiecowy w „Zaporiżstali”. I chcemy wejść do nowoczesnego systemu produkcji wyrobów, będąc w tyle o 50, a nawet 100 lat. A dlaczego tak się dzieje? Dlatego, że nie było ani jednego rządu, który zaproponowałby zasadniczo inną politykę gospodarczą, opierającą się na zasobach narodowych i narodowym intelekcie. Bez takiej polityki nigdy nie staniemy się potężnym państwem europejskim, a aby ukształtować taką politykę, trzeba zachować siłę polityczną, która wyznaje interesy narodowe. Takich polityków na Ukrainie jest bardzo mało, gdyż uosabia on obraz uczciwego i konsekwentnego — aż do konserwatyzmu — działacza politycznego, który ukształtował się wraz z Ruchem i niepodległością Ukrainy i od 1990 roku ani razu nie odszedł od swoich przekonań ideologicznych. Mimo że on, w odróżnieniu od innych polityków, nie wykorzystuje kompromatów na swoich oponentów, nie robi sobie PR-u kosztem skandali i oryginalnych „przekazów” do społeczeństwa, kiedyś oskarżono go o rozłam Ruchu, a dzisiaj oskarża się o rozłam bloku politycznego Wiktora Juszczenki. Właśnie o tym, i nie tylko, nasza rozmowa z Jurijem KOSTENKĄ. — To prawda, że zrezygnował Pan ze stanowiska ministerialnego? — Tak. Uważam, że obecny rząd jest rządem polityki liberalnej, a nie narodowej. Dlatego odczuwam tu pewien dyskomfort. Ta przepychanka, która miała miejsce po zakończeniu Pomarańczowej Rewolucji, mnie osobiście nie pociąga: mam swoje podejście do stanowisk, o których mówiłem. Stanowisko lidera partii jest bardzo odpowiedzialne, zajmuje cały mój czas, odbiera możliwość przebywania z rodziną. Dzisiaj to główny kierunek mojej działalności — formowanie ukraińskiej siły politycznej, która z czasem będzie miała większy wpływ na politykę państwową. Czytaj stronę 4
s. 4 · strona oryginału ↗
Dokończenie. Pocz. na s. 1. Niestety, póki co, mówiąc o zwycięstwie Pomarańczowej rewolucji, nie wciela się w życie tego, co jest potrzebne do kształtowania ukraińskiej polityki gospodarczej, kulturalnej i innej. To zadanie stoi przed UNA. Chociaż nie wszyscy nas dzisiaj rozumieją. Obecnie, na przykład, trwa proces formowania nowej partii rządzącej „Ludowy Związek Nasza Ukraina”. Proponują wszystkim partiom zjednoczenie się w niej. W tej partii reprezentowane są w większości ideologie liberalna i lewicowa, ale nie ma centroprawicowej, która torowała drogę do zwycięstwa nie tylko Pomarańczowej rewolucji, ale i głównego zwycięstwa, kiedy na mapie politycznej powstało państwo ukraińskie. Ta prawicowa ideologia polityczna póki co nie jest tak wpływowa i pożądana w polityce państwowej. — Chce Pan powiedzieć, że rząd Juszczenki—Tymoszenko nie ukształtował należytej polityki państwowej? — Póki co nie widzimy aktywnych kroków w kształtowaniu ukraińskich priorytetów w polityce państwowej. Nawet jeśli wziąć budżet państwowy, który właśnie uchwaliliśmy, to bardzo wymowny dokument. Najboleśniejszą jest kwestia krajowego producenta. Dlatego że polityka rządowa przewiduje nie ochronę i wsparcie rodzimego producenta towarów, a wręcz przeciwnie — liberalizację polityki handlowo-gospodarczej, która prowadzi do tego, że na Ukrainę przez zmniejszenie barier celnych wpuszczany jest towar z bardziej rozwiniętych krajów, który ma możliwość zniszczyć krajowego producenta. Mogę to zademonstrować na przykładzie producentów piwa. Budżet przewiduje zwiększenie akcyzy na tę krajową produkcję, a z drugiej strony taryfa celna na przywóz piwa jest zmniejszana. Krajowy producent może nie wytrzymać konkurencji i będziemy pić piwo z Danii, Niemiec, Czech, i w ten sposób będziemy utrzymywać nie swoje, a cudze miejsca pracy. To samo można powiedzieć o produkcji mięsa czy przetwórstwie produktów rolnych. Nie mówię już o bardziej złożonych, energochłonnych gałęziach — biochemicznej czy budowie maszyn. Zaproponowana przez rząd polityka może wyrządzić szkodę krajowemu producentowi. — To głosował Pan przeciwko temu budżetowi? — Nie, głosowaliśmy za. Dlatego że polityka socjalna budżetu (przy okazji, przypomnę, że minister polityki socjalnej i pracy Kyryłenko jest nasz) w pełni odpowiada naszym priorytetom. Podwyższane są emerytury, pensje, wypłaty socjalne. Ale UNA broni w polityce co najmniej 3 priorytetów: socjalnych, gospodarczych oraz duchowo-kulturowych. I właśnie z tych trzech aspektów analizowaliśmy budżet. W kwestiach socjalnych prawie nie było zastrzeżeń, o gospodarce krótko powiedziałem, a co do aspektu kulturalnego — jesteśmy zadowoleni, że rząd zaczął robić pierwsze kroki w planie zwiększenia środków na rozwój języka ukraińskiego i drukarstwa książek. Finansowany jest specjalny program odtwarzania historii Ukrainy. Są inicjatywy Prezydenta dotyczące formowania pozabudżetowych środków na odbudowę Baturyna czy muzeum Iwana Stepanowycza Mazepy w Kijowie, czy Muzeum Hołodomoru. To niewystarczające, ale pierwsze kroki zostały zrobione. Jednocześnie żądamy od rządu zmiany polityki wobec krajowego producenta. ZADANIEM POLITYKA JEST ZAWSZE PATRZEĆ W PRZYSZŁOŚĆ — Juriju Iwanowyczu, czy nie odczuwa Pan odpowiedzialności za to, że rewolucja narodowa końca lat 80. — początku 90. poniosła klęskę? Kiedy naród wyszedł na ulice i zmusił kierownictwo USRR do deklarowania kursu na niepodległość kraju, kierownicy ruchu narodowo-demokratycznego, reprezentowani w Radzie Najwyższej, republikach. Natomiast na Ukrainie, w Gruzji, na Białorusi, w Rosji i innych ich nie było. Poszli drogą, która doprowadziła do drugiego etapu rewolucji, który obserwowaliśmy w Gruzji, na Ukrainie, dzisiaj w Kirgistanie. Chyba trzeba uświadamiać sobie to, że wtedy społeczeństwo nie w pełni było gotowe na drugi etap demokratycznej rewolucji. Potrzeba było więcej niż 13 lat, żebyśmy wreszcie postawili kropkę w historii komunizmu. — Czy może okazać się z czasem, że Pomarańczowa rewolucja nie jest zakończona, lustracja nie została przeprowadzona i potrzebny jest trzeci etap? — Myślę, że te problemy trzeba rozwiązywać poprzez demokratyzację wszystkich sfer życia, która stopniowo doprowadzi do tego, co nazywamy lustracją, czyli do odsunięcia od władzy kierowników, którzy dopuszczali się kiedyś działań niezgodnych z prawem. Prawda, na to potrzeba będzie więcej czasu niż na czystkę kadrową, reglamentowaną przez prawo. Taki rozwój Ukrainy może zapewnić swoim kierownictwem Prezydent Juszczenko. Dlaczego nie dać prawa wyborcy dokonać tej lustracji na wszystkich szczeblach poprzez odpowiednie ustawodawstwo? Zmieńmy normę Konstytucji — i niech już w 2006 roku wyborca sam wybiera przewodniczącego komitetu wykonawczego rad obwodowych i rejonowych. To będzie lustracja polityczna, dlatego że wyborca doskonale wie, kto dopuszczał się działań niezgodnych z prawem, w szczególności także podczas wyborów w 2004 roku. Natomiast mówi się nam: przyjmijmy ustawę o lustracji, ale nie będziemy wybierać władzy na wszystkich szczeblach („jeszcze nie ten czas, społeczeństwo nie dojrzało”). To błędny pogląd. Jestem za tym, żeby wyborca nie tylko wybierał deputowanego ludowego, ale i poprzez swojego wybrańca, większością parlamentarną, formował rząd. Tak samo na szczeblu lokalnym: dać prawo wybierać nie tylko rady, ale i głowy osiedli, wsi, miast. Wtedy wszystko wróci na swoje miejsce. Jestem przeciwny temu, żebyśmy zaczęli dyskutować, kogo za co poddać lustracji. MUSI BYĆ KOALICJA NARODOWO-DEMOKRATYCZNA — Czy kategorycznie odrzuca Pan możliwość tego, że UNA pójdzie na wybory w 2006 roku samodzielnie czy nawet w opozycji do władzy? — Jeśli chodzi o opozycję, to są jakieś polityczne insynuacje. Jak możemy być w opozycji do władzy, którą tak ciężko przez 16 lat formujemy: władzę demokratyczną, która wyznaje wartości i priorytety narodowe? Co więcej, program Prezydenta Juszczenki, który wyborcy poparli, w 90% jest programem UNA. Z drugiej strony, nie chciałbym, żeby na wyborach w 2006 roku wszyscy zebrali się w koalicję, która będzie kochać Prezydenta, a nie w bloki, które między sobą rywalizują swoimi programami i ideologiami. Żeby wyborca wreszcie miał możliwość głosować za tą czy inną twarzą państwa ukraińskiego, a do tego trzeba mu dać kilka kierunków politycznych, głosując za którymi, daje odpowiedź, jaką chce widzieć Ukrainę. Musi być koalicja narodowo-demokratyczna, musi być liberalna, musi być socjaldemokratyczna. To te trzy składowe, które w Europie cały czas są u władzy i które tylko zmieniają się nawzajem. A wyborca wybiera władzę według zadań, które ma ona realizować w pierwszej kolejności. — Jak Pan odnosi się do stworzenia partii „Pora”? — Jestem za tym, żeby na Ukrainie siły polityczne mogły nie tylko konkurować między sobą o udział w kształtowaniu polityki państwowej na szczeblu parlamentu, ale i za tym, żeby te siły broniły określonych kierunków w tej polityce. Jeśli chodzi o politykę młodzieżową, powiem, że jej nie było, nie ma i nie będzie dopóty, dopóki w Radzie Najwyższej nie pojawi się potężne lobby młodzieżowe. Na całym świecie prawa kobiet bronią kobiety, młodzieży — partie i ruchy młodzieżowe.
nas lubią mówić. Nawet specjaliści mówili o jego możliwościach zostania następnym prezydentem USA, ale wyborcy mimo wszystko oddali pierwszeństwo partyjnemu kandydatowi. Jest to świadectwo tego, że partia to nie tylko program, to odzwierciedlenie światopoglądu pewnej części społeczeństwa. I my jako ukraińska siła patriotyczna odzwierciedlamy poglądy patriotycznych obywateli. Odzwierciedlamy światopogląd wielu pokoleń Ukraińców, którzy walczyli o własną państwowość i chcą widzieć to państwo ukraińskim w swej istocie. NAM PRAGNĄ NARZUCIĆ MIT O TYM, ŻE JESTEŚMY BLIŹNIAKAMI — Panie Juriju, niestety Pana imię wielu osobom kojarzy się z takim pojęciem jak „Ruch-2”. Jak Pan odnosi się do opinii, że stał się Pan założycielem mody na partie-bliźniaki? I proszę postawić dla mnie kropki nad „i”: czy rzeczywiście rozstał się Pan z Wiaczesławem Czornowołem w poglądach przed wyborami prezydenckimi, czy konflikt powstał już z panem Udowenką? — Żyjemy póki co w niedemokratycznym kraju, gdzie stara władza zakonserwowała się od 1991 roku i dopiero teraz wszystko zaczyna się odnawiać. Stara władza wykorzystywała cały arsenał walki z oponentami, uformowany w czasach totalitarnego reżimu. Najbardziej wpływową metodą tej walki jest albo fizyczne niszczenie oponentów (właśnie tak w Związku Radzieckim walczono z innowierstwem), albo usuwanie politycznego konkurenta specjalnymi technologiami. Wśród tych technologii jest polityczne oszczerstwo. Proszę przypomnieć sobie, jak zniszczono możliwość zostania pierwszym Prezydentem Ukrainy Wiaczesławowi Czornowolowi, który był głównym kandydatem sił narodowo-demokratycznych. Dosłownie na tydzień przed
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
