Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
(390) 29 marca— 4 kwietnia TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI 2007
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Powinniśmy mówić o tym, jak rozwijać i udoskonalać środki wyrazu języka ukraińskiego. Na przykład myśleć, jak utworzyć nazwę osoby od jej przynależności do określonego kraju lub narodu. Bo jeśli od nazwy kraju Iran tworzymy nazwy osób irańczyk, iranka, to nie wiemy, jak utworzyć takie same nazwy osób płci męskiej i żeńskiej od nazwy kraju Irak. Do tej pory ostatecznie nie uregulowano pisowni „y” oraz „i” we własnych nazwach pochodzenia obcego, używania litery „ґ” w słowach obcego pochodzenia. Brak ukraińsko-obcych i obco-ukraińskich słowników przekładowych z wielu języków, w szczególności wschodnich. Tymczasem w 16. roku niepodległości Ukrainy, niestety, wciąż musimy myśleć o tym, jak chronić język ukraiński w państwie ukraińskim. Uchwałami różnych zjazdów, konferencji, apelami do struktur władzy o ochronę języka państwowego w państwie można by już chyba szczelnie pokryć całe terytorium Ukrainy, a jakie są skutki? Zagrożenie dla istnienia języka ukraińskiego nie maleje, a wręcz przeciwnie, stale rośnie. Mądrze i wszechogarniająco powiedział kiedyś poeta: „Szczęście ludzkie ma dwa równe skrzydła: róże i winogrona, piękne i pożyteczne”. W języku naukowym oznacza to: człowiek stanowi nierozerwalną jedność dwóch pierwiastków — duchowego i materialnego. Materialne łączy nas ze światem zwierzęcym. Człowiek, jak każde zwierzę, troszczy się o pokarm, schronienie i samoodtwarzanie. To potrzeby fizjologiczne. Ale nie w tym tkwi prawdziwa istota człowieka. U człowieka w procesie długiej, bolesnej ewolucji wykształcił się niecharakterystyczny dla zwierząt fenomen — duchowość. Człowiek istnieje nie tylko w świecie realnym, ale także w świecie swoich wyobrażeń, dążeń, idei, określonych zasad moralnych, konwenansów, w powiązaniach z innymi ludźmi w społeczeństwie. Poziom duchowości społeczeństwa określa się przede wszystkim poziomem rozwoju jego kultury, sztuki. W państwie, w którym żyjemy, ciągle mówi się tylko o materialnym — o gospodarce. Bez wątpienia rozwinięta gospodarka jest nieodłącznym warunkiem istnienia społeczeństwa, jego dobrobytu. Ale po pierwsze, gospodarka w tym państwie istnieje tylko dla wzbogacenia miliarderów, zresztą nieukraińskiego pochodzenia, a nie dla materialnego zabezpieczenia Ukraińców. Na przykład tani gaz z wydobycia miejscowego idzie na potrzeby produkcyjne oligarchów, co daje im szalone zyski, a ludności sprzedaje się drogi gaz importowany. Po drugie, jak od dawna wiadomo, nie samym chlebem żyje człowiek. Jednak to, co duchowe, decydujące w ludzkiej istocie w przeciwieństwie do zwierzęcej, na Ukrainie nie tylko przesuwa się na jakiś dziesiąty plan, ale jest niszczone — i niszczone z polityczną gorliwością. Przede wszystkim język ukraiński. Dlaczego właśnie on? Bo język jest najważniejszym środkiem kształtowania i utwierdzania duchowości narodu. Przecież do Boga człowiek zwraca się nie za pomocą, powiedzmy, tańca czy sztuk plastycznych, a właśnie za pomocą języka. Dobre i złe myśli człowiek kształtuje i uświadamia sobie w języku. Człowiek doskonali się poprzez język. Język jest główną cechą i głównym narzędziem samorozwoju zarówno człowieka, jak i narodu. Właśnie to trzeba odebrać człowiekowi i narodowi, aby ich poniżyć, aby ich zniszczyć. Dlatego członek obecnie rządzącej Partii Regionów, sekretarz Rady Miejskiej Doniecka, oświadcza: „Na Ukrainie językiem państwowym powinien być jeden — rosyjski. I tak prędzej czy później będzie”. I cynicznie pluje w twarz wszystkim Ukraińcom: „Po nadaniu statusu państwowego rosyjskiemu potrzeba mówienia po ukraińsku odpadnie. To nie jest język nauki…”. W nawiasie zaznaczę: pierwsza na świecie „Encyklopedia cybernetyki” w dwóch tomach na 1158 stronach ukazała się w 1973 roku w Kijowie w języku ukraińskim, dopiero po dwóch latach pojawił się jej rosyjski przekład. I ten szowinista dalej poklepuje nas po ramieniu: „Ale on (czyli język ukraiński) nie umrze. Będą w nim pisać piosenki, opowiadać dowcipy. Stanie się folklorem”. Kiedy członkini tej samej partii Hanna Herman trochę skarciła go za niepowściągliwość, on wprost ujawnił plany obecnie rządzącej partii: „Potwierdzam swoje słowa o tym, że język rosyjski powinien być państwowym na Ukrainie. Ukraiński pozostanie istnieć jako język folkloru, nie nadaje się do rozwoju nauki i komunikacji międzynarodowej, dlatego że nikt go nie zna… A Hanna Herman zaplątała się i pomyliła, w jakiej ona partii przebywa i kogo reprezentuje. To, co ona sobie pozwala wobec mnie jako osoby urzędowej, jako sekretarza rady miejskiej z Partii Regionów w mieście, gdzie wygrała Partia Regionów, oceni aparat partii” („Ukraina Mołoda” z 24 lutego i z 2 marca 2007 r.). Kierownictwo Partii Regionów nie sprostowało i nie zaprzeczyło tym wypowiedziom daleko nie szeregowego członka swojej partii. Wręcz przeciwnie, innymi oświadczeniami potwierdza to. Tak zastępca przewodniczącego frakcji Partii Regionów w Radzie Najwyższej Ukrainy oskarżył kandydata na stanowisko ministra spraw zagranicznych o to, że on „zasadniczo nie używa języka rosyjskiego”, że „kiedy zwracają się do niego w języku rosyjskim, on uparcie odpowiada po ukraińsku”, on „przede wszystkim powinien nauczyć się języka rosyjskiego” („Ukraina Mołoda” z 17 marca 2007 r.). Dosłownie na dniach przewodniczący Partii Regionów i onże szef rządu oświadczył, że ich koalicji potrzebna jest większość konstytucyjna w Radzie Najwyższej między innymi po to, aby… rozwiązać kwestię językową, czyli nadać językowi rosyjskiemu status państwowego. Zakończenie na s. 4. Plakat studentki Lidii Pińkowskiej. Autor i kierownik projektu — Iryna Farion, docent katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. 12-13. TYLKO W NASZEJ GAZECIE! Czytajcie fragmenty powieści Jurija ILLENKI „Doniesienie do Apostoła Piotra”. Takiego wyrazistego, niespodziewanego, dyskusyjnego dzieła w literaturze ukraińskiej jeszcze nie było! LOS UKRAIŃSKIEGO DZIENNIKARZA. TEATR OLGI KOBYLAŃSKIEJ. Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobzarową”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 0 7 0 1 3. ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASA — 807 680 UAH 00 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wspólnie wziąć udział w kolejnych wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy i rad lokalnych”. Partie, które podpisały Memorandum, zamierzają „prowadzić wspólne akcje polityczne na szczeblu ogólnopaństwowym i lokalnym”, a także „utworzyć stale działającą międzypartyjną Radę Koordynacyjną złożoną z przewodniczących partii politycznych wchodzących w skład bloku” na rzecz jedności sił narodowo-demokratycznych.
Biuro prasowe Ukraińskiej Partii Ludowej
WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE
NA RZECZ JEDNOŚCI SIŁ NARODOWO-DEMOKRATYCZNYCH
Tłumaczenie maszynowe
Do mera miasta Doniecka O. O. Łukianczenki PROTEST Na głównych ulicach Doniecka pojawiły się billboardy z wizerunkiem tyrana wszech czasów i narodów Józefa Dżugaszwilego-Stalina, które budzą grozę wśród przeważającej części mieszkańców miasta. Treść plakatów polega na groźbach zastosowania stalinowskich represji wobec tych, którzy nieterminowo płacą za ogrzewanie. Uważamy za stosowne przypomnieć, że to właśnie Stalin był ideologiem i organizatorem machiny represyjnej, która zniszczyła około 100 mln obywateli byłego ZSRR, w tym podczas Hołodomoru Ukraińców w latach 1932—1933. Kult Stalina został potępiony nawet przez komunistów i na XXII Zjeździe KPZR podjęto decyzję o usunięciu wszystkich pomników Stalina, przemianowaniu wszystkich ulic, miast, w tym miasta Stalino na miasto Donieck, a także usunięciu wizerunków Stalina z miejsc publicznych. Pojawienie się wizerunku tego potwora w reklamie publicznej w Doniecku zszokowało mieszkańców i przyniosło wstyd naszemu miastu nie tylko na Ukrainie, ale i przed całym światem, który postrzega Donieck jako kolebkę obecnej władzy na Ukrainie i wiąże fakt umieszczenia wizerunku Stalina z ideologią tej władzy. Ponieważ cała sfera komunalna miasta, w tym ogrzewanie, podlega bezpośrednio Panu, odpowiedzialność za ten bezprecedensowy fakt bez wątpienia spada również na Pana. Uważamy publiczne pojawienie się wizerunku Stalina na plakatach w Doniecku za drwinę z pamięci historycznej Ukraińców, z ofiar stalinowskich represji, a także za wyzwanie rzucone moralności demokracji. Fakt ten odbierany jest jako powrót do stalinowskich metod sprawowania władzy, które kojarzą się z osobami wywodzącymi się z Doniecka. Nasze organizacje społeczne i partie polityczne Doniecczyzny kategorycznie potępiają i wyrażają swój protest przeciwko działaniom urzędników, którzy po raz kolejny wywołują konfrontację w społeczeństwie, strach i rozłam wśród mieszkańców Doniecczyzny. Wychodząc z powyższego, ŻĄDAMY: 1. Niezwłocznego usunięcia tej reklamy, która hańbi Donieck. 2. Ukarania winnych tego społecznego przestępstwa. M. W. OŁIJNYK, przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji Społecznej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów; W. W. CZERKAS, przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji Społecznej „Ochrona Prawna”; Je. M. RATNIKOWA, przewodnicząca Donieckiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka powiedział „nasz Prokofiew”. Świetnie: do Rosji można jechać spokojnie!” I Prokofiew pojechał. Otrzymał 6 Nagród Stalinowskich za muzykę, otrzymał kilka nagan za „formalizm”, odkupił „winę”, a potem, złamany i chory, pozostał sam ze sobą. Na jego pogrzebie kwiatów jakoś nie znaleziono. Zamiast tego obok byli przyjaciele. Niedaleko Domu Związków Zawodowych, gdzie żegnano ciało wodza, w Domu Kompozytorów przyjaciele żegnali się z Prokofiewem. Było ich około 15 osób, wliczając sprzątaczki. I jeszcze raz o tyranie. Jak wspominał skrzypek Dawid Ojstrach, przy ciele Stalina w Sali Kolumnowej grali najlepsi muzycy. Za przepierzeniem stały krzesła, stół, na którym były kanapki i herbata. I oto za przepierzenie zagląda Nikita Chruszczow — twarz zmęczona, nieogolona, ale… zadowolona. Spojrzał na muzyków i wypowiedział: „Weselej, chłopcy!” Właśnie tak należy żegnać się z dyktatorami. Ale nie z wielkimi kompozytorami.
Tłumaczenie maszynowe
W sobotę 24 marca 2007 roku Ukraińska Partia Ludowa, Ruch Ludowy Ukrainy, URP „Sobór”, Republikańska Partia Chrześcijańska oraz Partia Odrodzenia Wsi podpisały Memorandum „O utworzeniu bloku narodowo-demokratycznych i patriotycznych sił politycznych”.
Zgodnie z dokumentem podpisanym przez upoważnionych przedstawicieli partii wyraziły one gotowość „utworzenia bloku narodowo-demokratycznych i patriotycznych partii oraz połączenia swoich wysiłków w walce z »kryzysową« parlamentarno-rządową koalicją”. Ukraińska Partia Ludowa, Ruch Ludowy Ukrainy, URP „Sobór”, RChP oraz Partia Odrodzenia Wsi zamierzają „utworzyć blok wyborczy oraz”
Tamara SYDORENKO, starszy pracownik naukowy NMLU
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się posiedzenie literacko-artystycznego salonu. Temat święta brzmiał: „Kocham, jak słońce, język matki”. Ta impreza jest wspólnym projektem NMLU, Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej nr 303 w Kijowie oraz Szkoły Muzycznej im. M. I. Wierykiwskiego.
Epigrafem święta stały się wersy z poezji Liny Kostenko:
Tylko narody, ujawnione w słowie, godnie żyć będą mogły na ziemi…
Sto lat temu Iwan Franko wzywał, by „z ogromnej masy ukraińskiego narodu wytworzyć ukraiński naród, jednolity organizm kulturowy, zdolny do samodzielnego życia kulturalnego i politycznego…”.
W czasach najsilniejszego zagrożenia dla narodu na drogę „wierności i honoru”, jak zauważył Jewhen Swerstiuk, wychodzili Poeci. Ci, którym los przeznaczył bronić i strzec ukraińskiego ducha, ratować ukraiński duchowy kosmos przed zniszczeniem i beznadzieją.
Treściwe i jasne wystąpienie wydawcy, dyrektora wydawnictwa „Proświta”, poety Wasyla Klyczaka, nadało wydarzeniu szczególny akcent. Przeczytał on swoje wiersze ze zbioru „Pelena” i podzielił się refleksjami o roli i znaczeniu słowa. U każdego prawdziwego Poety jego los polega na tym, by iść do ludzi i rozmawiać językiem poezji – a to zadanie jest szczególnie odpowiedzialne.
Tłumaczenie maszynowe
Najstraszniejsze to pozbawić społeczeństwo ducha: zdewaluować moralność ludową, tradycyjną obyczajowość, narzucić wątpliwe zasady przyzwolenia na wszystko, niemoralności, zaszczepić kult brutalnej siły, okrucieństwa, braku szacunku do człowieka. Nie może być większego upadku moralnego niż pogarda dla własnego języka i kultury, wszak język to historyczny kod narodu, w nim skondensowane jest doświadczenie pokoleń — ta myśl była bliska i zrozumiała dzieciom i dorosłym. „Dopóki żyje język — żyć będzie i naród jako narodowość. Nie stanie języka — nie stanie i narodowości: rozproszy się ona wśród silniejszego narodu” — podkreślał w swoim czasie Iwan Ohijenko. Właśnie tym kierowali się nauczyciele języka ukraińskiego i literatury szkoły nr 303 H. S. Peńska i W. W. Kalysz, którzy ułożyli wspaniały scenariusz. Doskonałym uzupełnieniem wydarzenia literacko-artystycznego były utwory muzyczne Mykoły Łysenki, Lewka Rewuckiego, Julija Mejtusa, które po mistrzowsku wykonali wychowankowie Szkoły Muzycznej nr 2 im. M. I. Werykiwskiego. W muzeum eksponowana była wielka wspólna wystawa „Żyj, wolne słowo narodu” ze zbiorów Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Zaprezentowano 154 eksponaty, wśród których propozycją XXII zjazd KPZR postanowił wynieść Stalina z Mauzoleum. Tyrana pochowano przy murze kremlowskim. Również, nawiasem mówiąc, w jedną noc. I napis „Stalin” zniknął w jedną noc, a po Moskwie rozprzestrzenił się żart „Nie w swój Mauzoleum nie kładź się”. Leonid Breżniew, który darzył Stalina pietyzmem, w czerwcu 1970 roku dopiął swego, że na jego grobie rzeźbiarz Mykoła Tomski wzniósł postument. Zrozumiałe, jak napisał Igor Guberman: „Wodzowie przyjemniejsi nam podwójnie, zwłaszcza gdy w ścianie”. Stalin nie jest w ścianie, on patrzy na unikatowe pierwodruki „Rusałka Dnistrowa” i „Kobziarz” T. H. Szewczenki (1830 r.). Najnowsze wydania „Proświty” — „Kobziarz” T. H. Szewczenki od prezentowych z unikatowymi ilustracjami po multimedialne płyty kompaktowe z utworami T. Szewczenki. Lejtmotyw święta — szczere słowa o ideach światopoglądowych narodu ukraińskiego, wyrażone w utworach Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, które mogą i powinny być położone u podstaw ideologii narodowej państwa ukraińskiego. Ty, Ukraino, nie jesteś pohańbiona. Ty nie jesteś wdową, Ukraino, Czystej krwi ziemia twoja, niebo, synowie twoi, córki, Czystej krwi kultura twoja i twoja nieskazitelność, Czystym językiem ty kołysankę śpiewać będziesz dzieciom. Mykoła Winhranowski wiedział: apokalipsa nie powinna się zdarzyć! Stańmy się prawdziwymi gospodarzami na swojej ziemi, bo to nam w mocy. Wszak świat zachwyca się naszą pracowitością, szczerością, intelektualnością, pomysłowością… Zdziwmy go jeszcze wysokim poziomem patriotyzmu i zjednoczeniem wokół Ukraińskiego Słowa. tych osób, które mieszkając na Ukrainie, nie są w stanie nauczyć się nawet „pierwszego państwowego”. Członkowie WS „Swoboda” rozwinęli plakat z napisem „Precz z kremlowskimi prowokatorami!” i skandowali hasło: „Kaurow, nie zapomnij wstąpić do rosyjskiego konsulatu po wypłatę!”. Uczestnicy pikiety chętnie odbierali gazety od WS „Swoboda”. Ze strony oponentów najliczniejszą grupą były 14-15-letnie dzieci z symboliką i flagami Partii Regionów. Ich, najwyraźniej, zmobilizowano siłą z jakiejś placówki oświatowej dla stworzenia wrażenia ogólnonarodowego poparcia dla „dwujęzyczności”. Wł. inf. zza leninowskiego Mauzoleum na Rosję, która żyje pod dźwięki jego, stalinowskiego hymnu. Lecz powróćmy do 5 marca 1953 roku. Wtedy z życia odszedł wielki kompozytor XX wieku Serhij Prokofjew. Dzień w dzień z wodzem. Mstisław Rostropowicz opowiadał, że w żadnym moskiewskim sklepie kwiatowym muzycy-przyjaciele kompozytora nie zdołali kupić kwiatów na jego pogrzeb. Tak więc trzeba było skorzystać z doniczek z „domową roślinnością”. Serhij Prokofjew — dziwna osoba. Wyjechawszy na Zachód w 1918 roku, stał się odnoszącym sukcesy kompozytorem i pianistą. Zaproponowano mu współpracę w Hollywood. Jednak on w 1933 roku powraca do ZSRR. Idea powrotu dojrzała nie od razu. Przedtem było kilka wyjazdów do ZSRR. I 5 marca (czyż nie dziwny zbieg dat?!) 1929 roku Prokofjew pisze w dzienniku: „Stalin był na moim koncercie, kiedy grałem w Moskwie, i potem, nie bez dumy,
Tłumaczenie maszynowe
Niezwykle wcześnie rozpoczęła się tegoroczna „Humoryna” w Odessie. Już w marcu w mieście zaczęły pojawiać się jaskrawo pomalowane namioty, w których odesytów zabawiali skomoroszy w zabawnych pelerynach z napisami „ja gowariu po-russki”. Skomoroszy rozdawali kolorowe karteczki, przeprowadzali wśród przechodniów konkurs na najlepszy „podpis ministerialny” i nawet dla lepszego PR-u urządzali sami na sobie bufonadowe „ataki” i „pobicia”. A zorganizowało to widowisko czarnosetne „Jedinoje otieczestwo”, którym kieruje powszechnie znany na naszych szerokościach tragikomiczny Kaurow. Za pomocą swoich stałych sponsorów z rosyjskiego FSB, czarnosetnicy postanowili w ten sposób poprawić nastrój odesytom. W środę 21 marca pod radą miejską na placu Dumskim zebrali się mieszkańcy naszego miasta, którzy nie chcą brać udziału w czarnosetnych karnawałach, wyreżyserowanych w Moskwie. Przedstawiciele różnych sił politycznych przyszli wesprzeć język ukraiński i wyrazić swój stanowczy protest przeciwko spekulacjom na temat „drugiego języka państwowego” ze stro
Tłumaczenie maszynowe
Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. Marzec, między innymi, przeszedł do historii jako miesiąc śmierci Józefa Stalina. Dyktator odszedł z życia w 1953 roku w daczy w Kuncewie pod Moskwą. Miał 73 lata. Pożegnanie z „wodzem narodów” odbywało się od wieczora 6 marca, a w dniu pogrzebu, 9 marca, na Placu Trubnym w Moskwie w gigantycznym tłoku zginęli ludzie. Ławrientij Beria, odradzając synowi pójście na pożegnanie z wodzem, powiedział: „Wszystko może się zdarzyć. Naród stracił głowę. Tysiące idiotów śpieszą do niego, jakby nie mieli możliwości wyrazić mu swojej miłości jeszcze za życia”. I rzeczywiście „zdarzyło się”: według niektórych danych, wtedy w Moskwie zginęło do 3000 osób. Lenin musiał podzielić się Mauzoleum ze Stalinem, a na monolicie z czarnego labradorytu w ciągu nocy pojawił się napis „Lenin, Stalin”. Do 1961 roku ciało Stalina znajdowało się w Mauzoleum, a potem Nikita Chruszczow, który rozpoczął destalinizację, wykonał skandaliczny krok: za jego
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj Rzecznik ma biuro w Kijowie z personelem liczącym około 120 osób i rocznym budżetem prawie 20 milionów hrywien. Otrzymuje on setki tysięcy zgłoszeń od obywateli, których jego sekretariat po prostu fizycznie nie jest w stanie rozpatrzyć. Dlatego wyjściem jest współpraca ze społeczeństwem oraz delegowanie silnych uprawnień na miejsca, do przedstawicielstw regionalnych. Przedstawiciel Rzecznika w regionie mógłby skuteczniej rozpatrywać wnioski obywateli i czuwać nad prawami człowieka. Warto również mieć na Ukrainie wyspecjalizowanych Rzeczników: na przykład ds. praw dziecka, dostępu do informacji i ochrony danych osobowych, ochrony praw mniejszości. — Jawność w pracy Rzecznika, kontrola społeczna nad tą instytucją — jak z tym jest? słowo w słowo przepisanego z artykułu II Paktu ONZ o prawach gospodarczych, społecznych i kulturalnych. I wychodzi na to, że to prawo jest czysto deklaratywne: państwo nie określiło, czym jest wystarczający poziom życia. Obecnie to prawo jest naruszane i jest to naruszenie najbardziej masowe oraz systematyczne. Trzeba przyjąć ustawę o subwencjach z jasną, przejrzystą procedurą ich otrzymywania. — A co z innymi problemami dotyczącymi praw człowieka? — Znów powróciły kontrole urzędów skarbowych, kiedy przychodzą i otwarcie mówią: mamy plan i musi być taki a taki mandat nałożony na waszą firmę. Tego nie było przez półtora roku. To znaczy, że nacisk ze strony państwa znów zaczął rosnąć. W wielu regionach, zwłaszcza na wschodzie, znacznie pogorszyła się sytuacja z wolnością słowa. Ponieważ nowa władza lokalna, która przyszła po zeszłorocznych wyborach, zaczęła dyktować warunki dotyczące „właściwego przedstawiania” tych czy innych wydarzeń. U nas w Charkowie nawet cały zespół jednego z mediów zwolnił się z pracy. Bo kazano im wychwalać tego, kogo 5 lat temu kazano ganić. Nie wytrzymali tego i odeszli. Jeśli chodzi o ostatnie tendencje. Stało się znacznie więcej agresji. Wiążę to z narastaniem konfrontacji politycznej. Zwiększyła się liczba przestępstw na tle rasowej nienawiści. Wszystko to jest zaplanowane i zorganizowane z zewnątrz, ponieważ trudno sobie wyobrazić, że znajdą się gdzieś studenci, którzy zechcą iść do akademika, gdzie mieszkają zagraniczni studenci i krzyczeć tam po rosyjsku „Ukraina dla Ukraińców!”. Myślę, że jest to przez kogoś zorganizowana i opłacona akcja. A takich marszów w Charkowie, gdzie mieszkam, było kilka. I kiedy taka kompania „rozchodziła się”, to bili wszystkich, którzy wpadli pod rękę. Ludzie trafiali do szpitali. Zaostrzyły się ogólnie konflikty międzyetniczne i międzywyznaniowe — to znów jest charakterystyczne dla wschodu. Wszystko to w sposób zagrażający zaostrza ogólną atmosferę w społeczeństwie. Jedną z przyczyn takiego stanu, moim zdaniem, jest to, że po zmianach wprowadzonych niedawno do Konstytucji, elita polityczna jeszcze bardziej zamknęła się w parlamencie i Rządzie i coraz bardziej oddala się od narodu. I konflikt między narodem a władzą musi zostać rozwiązany. Dla ochrony praw człowieka najważniejsza jest minimalizacja przemocy i konfliktów w społeczeństwie. Rozmowę prowadził Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Do Najbłogosławieniejszego Włodzimierza, Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy, Zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, od naukowych współpracowników Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu, przeklętych na śmierć w dniach Wielkiego Postu.
Wasza Beatitudo!
28 lutego 2007 roku w pomieszczeniu korpusu nr 55, podczas omawiania możliwych legalnych sposobów przeniesienia pracowników naukowych Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu z wyżej wymienionego korpusu, z których większość stanowią kobiety, namiestnik Ławry Kijowsko-Peczerskiej, arcybiskup wyszhorodski Paweł, zaprezentował bezprecedensową pogardę wobec pracowników, oświadczając, że obecne kobiety „w ogóle nie są kobietami”, a obecni zaś, w ogóle wszyscy pracownicy narodowej placówki muzealnej, to „darmozjady”, „komuniści”, „krwiopijcy”, „szuje”, którzy „wszystko niszczą i unicestwiają”. Przekraczając granice konstytucyjnego zapisu o wolności sumienia, władyka Paweł oskarżył wszystkich obecnych pracowników o bezbożność, zupełnie ignorując fakt, że przynależność do jakiegokolwiek wyznania lub brak przynależności do któregokolwiek z nich nie może być podstawą do prześladowania i poniżania czci i godności człowieka.
Kulminacją „kazania” namiestnika Ławry w dni Wielkiego Postu na świętej ławrskiej ziemi, skierowanego do pracowników narodowej instytucji kultury, stało się „przekleństwo na śmierć”, któremu władyka towarzyszył znakiem krzyża. Najprawdopodobniej po to, aby u „przeklętych” nie pozostała nawet najmniejsza nadzieja na życie po tym, jak przeklął ich osobiście władyka Paweł. Duchowny poinformował, że archeolog Charlamow, którego przeklął na śmierć, zmarł po dwóch miesiącach, a przeklętych zamierza wyprawić z tego świata w jeszcze krótszym terminie, ponieważ nienawidzi ich jeszcze bardziej niż Charlamowa.
Z faktem przekleństwa na śmierć, któremu towarzyszy znak krzyża i które wypowiada duchowny prawosławny, wszyscy obecni przeklęci pracownicy muzealni, wśród których wiele osób wyznaje wiarę prawosławną, zetknęli się w swoim życiu po raz pierwszy.
Zwracamy się do Was, Wasza Beatitudo, z prośbą o wyjaśnienie nam, a zarazem innym ludziom, którzy mogą (jak pokazały wydarzenia) w każdej chwili znaleźć się lub już znaleźli się na naszym miejscu, na czym polega istota przekleństwa na śmierć ze znakiem krzyża w praktyce cerkiewnej prawosławnej, czy przekleństwo na śmierć, rzucone przez arcybiskupa Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Pawła w dni Wielkiego Postu, jest nieodwracalne i czy podlega „zdjęciu”, a jeśli tak, to w jaki sposób, a także, jeśli przekleństwo nabierze mocy i wszyscy przeklęci w najbliższym czasie pójdą do grobu, jak Ukraińska Cerkiew Prawosławna i Wy osobiście odniesiecie się do tego faktu: czy jak do „owoców” osobistej świętości arcybiskupa Pawła, czy jak do duchowego dziedzictwa całej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej.
Z poważaniem,
Lytwyn, Tkaczenko, Biełousowa, Troszyna, Jefimczuk, Nikitenko, Łahodzki, Kondratiuk, Bartosz, Serhij, Twerytina, Kabanec, Wasylijew, Kozak, Czerednyczenko, pracownicy naukowi Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Zacharow nie został wybrany w lutym Pełnomocnikiem Werchownaj Rady ds. praw człowieka. Parlament wybrał na to stanowisko po raz trzeci N. Karpaczową. Zacharow pozostaje w obronie prawnej, w działalności społecznej – kieruje znaną na Ukrainie i poza jej granicami Charkowską Grupą Obrony Praw Człowieka. Dlatego interesujące jest wysłuchanie jego myśli na temat najostrzejszych problemów ochrony praw człowieka na Ukrainie, gdzie człowiek jest raczej bezprawny, choć „prawnym” nasze państwo nazywa się już w 1 artykule Konstytucji.
— Panie Jewhenie, jaka jest Pana wizja takiej instytucji państwowej, jak Pełnomocnik ds. praw człowieka?
— Ta instytucja narodziła się w Szwecji dość dawno. Już w minionym stuleciu ukształtowała się jako parlamentarna kontrola praw człowieka.
Na świecie istnieją dwa modele Pełnomocnika: silny i słaby. Silny model zakłada istnienie dość silnych uprawnień władczych oraz możliwość wpływania na decyzje sądu poprzez udział w procesie sądowym. Istnieje możliwość wydawania opinii w tych sprawach, możliwość żądania ponownego rozpatrzenia orzeczenia sądowego.
po tym, jak przeszło ono wszystkie etapy postępowania sądowego. W krajach skandynawskich, gdzie ten model jest rozpowszechniony, to właśnie Pełnomocnik ds. praw człowieka ma prawo stawiać zarzuty sędziom Sądu Najwyższego, prokuratorowi generalnemu, kanclerzowi państwowemu i Prezydentowi.
W krajach postkomunistycznych silny model ombudsmana istnieje na Węgrzech. Tam jest czterech ombudsmanów. Na Zachodzie istnieje kilka wyspecjalizowanych stanowisk pełnomocników, z których każdy pracuje w określonej dziedzinie. Na przykład ds. mniejszości, ds. wojskowych, ds. ochrony danych osobowych i informacji, ds. równości płci. Otóż na Węgrzech, na przykład, Pełnomocnik ds. ochrony danych osobowych i informacji ma prawo ujawnić każdą działalność, którą uzna za konieczne uczynić publiczną.
Jeśli chodzi o Ukrainę, to u nas model ombudsmana jest słaby. Zgodnie z ustawą Pełnomocnik ma u nas dość dużo uprawnień, ale ustawa nie przewiduje odpowiedzialności za to, że organy władzy nie współpracują z ombudsmanem, nie udzielają mu informacji, nie wykonują jego wystąpień i zaleceń.
— Chciałoby się lepiej. Uważam, że odtąd instytucja Rzecznika Praw Obywatelskich powinna podlegać większej kontroli społeczeństwa. Interesuje mnie, jak wykorzystywane są środki pozabudżetowe, które otrzymuje biuro ombudsmana?
— Jakie są najostrzejsze problemy z prawami człowieka w Ukrainie?
— Mamy problemy tradycyjne, które z roku na rok pozostają i które trudno rozwiązać. To problem ubóstwa. W Ukrainie bardzo duża jest przepaść między bogatymi a biednymi, i ona się powiększa. W ostatnich miesiącach ten problem szczególnie się zaostrzył w związku z podwyżką taryf za usługi komunalne. To także problem praw człowieka. Polega on nie na samej podwyżce, bo oczywiste jest, że państwo nie może w nieskończoność dotować nierentowne przedsiębiorstwa komunalne. Problem w tym, że państwo nie wypełniło swojego obowiązku ochrony tych, którzy nie mogą płacić według nowych taryf. W kraju istnieje znaczna warstwa ludzi, którzy po prostu nie są w stanie płacić. Co będzie dalej? Dalej zaczną wobec nich wysuwać roszczenia majątkowe. To już naruszenie prawa człowieka do normalnego poziomu życia. Prawa zapisanego w naszej Konstytucji,
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr FERENC
Wydaje się, że nikt w kręgach władzy nie wierzy, iż ogromny i rosnący negatywny stosunek wpływowej elity społeczeństwa do wartości etnicznych Ukraińców może kiedyś przepełnić czarę cierpliwości. Oświadczenie młodego deputowanego z Regionów o beznadziejności języka ukraińskiego i konieczności wprowadzenia drugiego języka państwowego to jedynie „wypowiedziane” ostatnie ostrzeżenie dla drzemiących Ukraińców od już zrusyfikowanego jednoplemiennego brata. Oznacza ono tylko jedno: czas łzawych oświadczeń o uciskaniu języka ukraińskiego powinien odejść w przeszłość. Nie czytają ich ci, którzy zasadniczo nie chcą znać i rozumieć język ukraiński. Czy minister mógłby pracować w europejskim państwie, przemawiając oficjalnie w języku mniejszości narodowej lub innego państwa? W Azji z jej tradycjonalizmem, a tym bardziej w sąsiedniej Rosji, nie mógłby. A na Ukrainie jest to codzienny fakt, który bardzo utrudnia naszą orientację na europejskość czy azjatyckość, a dla postronnego obserwatora jest oczywistym świadectwem naszej państwowej niesamodzielności. W wypowiedziach Lewczenki mowa jest o tym, czego wielu uczciwych Ukraińców boi się powiedzieć otwarcie, obawiając się konfrontacji i zagrożenia dla formalnej niepodległości. Bo radykalny opór wobec zrusyfikowania, czyli informacyjno-ekonomicznej kolonizacji Ukrainy, natychmiast wywoła wyjątkowo ostrą reakcję Rosji, i nie tylko Rosji —
wszystkich światowych uczestników globalistycznego „przetrawiania” naszego społeczeństwa i naszych zasobów. To bardzo poważne, i młodzi to rozumieją. Dlaczego więc od młodych polityków-Ukraińców nie ma alternatywy dla stanowiska Lewczenki? Rozumiem to — większość z nich już przeszła „obróbkę” współczesnymi metodami informacyjnymi denacjonalizacji, które swobodnie rozprzestrzeniają się w formalnie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i są produkowane przez tak zwane „fundusze wsparcia demokracji”. Liczyliśmy na młode, aktywne pokolenie świadomych Ukraińców, lecz okazało się ono zbyt słabe ilościowo, jakościowo i organizacyjnie. Bezsprzecznie stare pokolenie patriotów ponosi za to winę, nie zdoławszy radykalnie unowocześnić ukraińskich organizacji w duchu potrzeb nowej epoki informacyjnej, niedoceniwszy niebezpieczeństw globalizacji i współczesnych technologii wojny informacyjnej, która toczy się wobec Ukrainy od pierwszych dni niepodległości. Czas stracono, lecz przynajmniej należy z tego wyciągnąć bolesną lekcję i szybko wszystko postawić na swoim miejscu, przede wszystkim określając miejsce i rolę ukraińskich etnicznych
ukraińców w Ukrainie. Dlaczego boimy się powiedzieć, że rosyjskojęzycznych etnicznych Ukraińców nie ma w przyrodzie? Dla formalnego potwierdzenia państwowości, pod presją możliwych moskiewskich zagrożeń, faktycznie zgodziliśmy się na odroczenie radykalnego odrodzenia samobytności etnosu ukraińskiego. Zgodzili się pierwsi demokraci-Ukraińcy. Dziś mamy państwo, w którym przyznawanie się do bycia Ukraińcem nie jest obowiązkowe, a ukraiński język państwowy faktycznie nie jest obowiązkowy. Język państwowy nie dominuje w biznesie, nauce, polityce i w służbie państwowej. Może zatem to samo, ale powiedziane przez deputowanego Lewczenka, obudzi rodzimą ukraińską elitę kulturalną i polityczną z letargicznego snu, a ukraińską młodzież zmusi do zastanowienia się nad perspektywą własnego losu amerykańskich Indian w rezerwacji? Wszystkie oznaki wskazują, że współczesna Ukraina przechodzi złożoną globalizacyjną przemianę-przetrawianie według modelu kolonizacji Ameryki, lecz na zamówienie i pod protektoratem Rosji. Niech Bóg pozwoli to przetrwać i nie zwariować ani nie znieczulić się na otępienie!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mu go finansować, a nawet przyjmować czeki darczyńców z Kanady, którzy pragną pomóc w przeprowadzeniu patriotycznego maratonu językowego, pojawiło się realne zagrożenie zniknięcia prestiżowych i popularnych zmagań językowych. Ukraińskie media nawet pospieszyły z informacją, że siódmy Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego im. P. Jacyka już się nie odbędzie. Z tym nie zgodził się dyrektor generalny SA „Firma farmaceutyczna „Darnycia”, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij. Wziął on na siebie całą odpowiedzialność za losy konkursu. Kierowane przez niego przedsiębiorstwo stało się głównym mecenasem turnieju językowego. Wołodymyr ZAHORIJ — nasz rozmówca. I jeszcze jeden osobny temat — pisarze, których wkład w sprawę konkursu trudno przecenić. Od samego początku byli tu z nami razem i Anatolij Dimarow, i Petro Perebyjnis, i Anatolij Kaczan, i Wasyl Kliczaki, i Anatolij Kaminczuk. Ofiarnie pracuje rada nadzorcza, której przewodniczy Wiktor Baranow. W naszych masowych przedsięwzięciach chętnie brali udział Pawło Zahrebelny, Dmytro Pawłyczko, Wołodymyr Jaworiwski. — Przyszło mi słyszeć, że konkurs języka ukraińskiego traci oddech. A po tym, jak fundacja Petra Jacyka przestała w nim brać udział, może on w ogóle zniknąć. Co Pan na to powie? — Wręcz przeciwnie. Jak widzicie, VII konkurs stał się jeszcze bardziej masowy. Aktywnie włączyły się do niego Siły Zbrojne państwa. Minister obrony Anatolij Hrycenko wydał specjalny rozkaz o udziale wojskowych w patriotycznym turnieju językowym. Szersza stała się reprezentacja diaspory w konkursie. Jeszcze bardziej masowy był udział ludzi w radiodyktandzie, który przeprowadzaliśmy razem z Narodową Kompanią Radiową Ukrainy… Jestem absolutnie przekonany: skala prestiżowego i popularnego projektu narodowego nie zawęża się, a wręcz przeciwnie — rozszerza. Wszyscy zobaczą to już na VIII turnieju. Ukraińcom potrzebne jest takie masowe przedsięwzięcie, skierowane na podniesienie prestiżu języka ukraińskiego. Jest ono potrzebne państwu. I jeśli ktoś z wysokich urzędników nie zgadza się z tym, to jeszcze nie znaczy, że właśnie on jest państwem. Państwo przede wszystkim to my, którzy mamy na tej ziemi rodzinne mogiły, ukraińscy ludzie, których dzieci będą żyły w tym kraju. A co do wodzów i ministrów, to ich czas jest ograniczony, ich przebywanie na władczym Olimpie ma początek i koniec. Naród nie ma początku i końca. Język nasz nie ma początku i końca. To wieczne kategorie. Więc myślmy o wiecznym, pracujmy dla niego. Rozmawiała Switłana KORONENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Wołodymyrze Antonowyczu, czy decyzja Nadiji Jacyk o wycofaniu się ze wspierania konkursu, który nosi imię jej ojca, była dla Pana zaskoczeniem? — Pani Jacyk czasami wyrażała niezadowolenie z jakichś drugorzędnych wątków konkursu, zbyt wiele uwagi poświęcała nieistotnym momentom, co wywoływało dyskusje o sprawach niepodstawowych. Były też oświadczenia o tym, że fundacja bada zasadność swojej dalszej obecności wśród organizatorów konkursu. Czyli czegoś podobnego należało się spodziewać. Inna sprawa, że o swojej decyzji Nadija Jacyk poinformowała dopiero pod koniec lata, kiedy miało być wydane zarządzenie ministra oświaty w sprawie kolejnego konkursu. Gdyby nas o tym poinformowano w maju, podczas uroczystości z okazji zamknięcia VI konkursu, to łatwiej byłoby nam przygotować się do samodzielnego żeglowania. A tak pojawiły się różnorodne problemy. I, oczywiście, przede wszystkim finansowe. — Ale przecież wkład finansowy samej fundacji w budżet konkursu nie był aż tak duży? — Na VI konkurs sama fundacja przekazała z własnych środków kilka tysięcy dolarów. Reszta to datki darczyńców z różnych zakątków Kanady. Wygodnie im było przekazywać środki na nasz konkurs, ponieważ fundacja wręczała każdemu darczyńcy specjalne zaświadczenie, które zapewnia odpowiednią ulgę przy płaceniu podatków. Powiedzmy, dobroczyńca Stanley Peterson z Toronto tylko na VI maraton językowy przekazał 120 tysięcy dolarów. Łącznie zaś na trzy poprzednie konkursy pan Peterson dał 250 tysięcy dolarów. Ostatecznie, co roku publikowaliśmy w gazetach ten honorowy rejestr mecenasów każdego konkursu, wydrukujemy też wszystkich tych, którzy przekazali datki na ten turniej. — Czy jest nadzieja, że grono mecenasów z Ukrainy będzie się poszerzać? — Ono już się poszerza. W procesie naszych turniejów językowych z pomocą i wsparciem przyszły do nas „Ekspres-bank”, kierowany przez prezesa zarządu Jurija Dżusa, SA „Obołoń”, gdzie prezes Ołeksandr. Kiedy prezes Fundacji Oświatowej im. Petra Jacyka niespodziewanie oświadczyła, że fundacja zdejmuje z siebie odpowiedzialność za losy Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka i odmawia nie tylko wsparcia finansowego
Tłumaczenie maszynowe
Słobodian, Instytut Problemów Bólu Wołodymyra Bersieniewa, Instytut Literatury NAN Ukrainy (jego dyrektor, akademik Mykoła Żułynski, permanentnie opiekuje się naszym konkursem jeszcze od jego pierwszych kroków i bardzo nam pomógł, będąc wicepremierem ds. humanitarnych). Osobno warto powiedzieć o naszych wydawcach, którzy przekazują książki do nagradzania uczestników konkursu. Przecież oprócz pamiątkowych prezentów i nagród pieniężnych uczniowie i studenci otrzymują biblioteczki. Korzystając z takiej okazji, muszę podziękować dyrektorom wydawnictw „Proświta” Wasylowi Kliczakowi, „Machaon-Ukraina” Ołehowi Pohrebnemu, „Akademija” Wasylowi Teremce, „Oberehy” Natalii Ochmakewycz, „Weselka” Jaremie Hojanowi, „Duch i litera” Leonidowi Finbergowi, „Smołoskyp” Osypowi Zinkewyczowi, „Zełenyj pes” braciom Kapranowym. Osobne podziękowania dla Fundacji imienia Iwana Bahrianego, która szczególnie wiele zrobiła dla tego, aby nasz konkurs nabrał takiego rozmachu. Fundacja była i mecenasem radiodyktand zgody narodowej, i ustanawiała swoje nagrody dla laureatów patriotycznego turnieju (są one w całej Ukrainie), i przekazuje książki dla nauczycieli, studentów i uczniów.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «JEŚLI NIE JEST NAM OBOJĘTNY LOS DZIECI I WNUKÓW», s. 1
Zakończenie. Początek na s. 1. Nie ma do kogo zwracać się o ochronę naszych praw do języka ojczystego. Nawet Prezydent w wywiadzie dla gazety „Ukraina Mołoda” w przeddzień swoich urodzin bezradnie rozkłada ręce: „A język ukraiński? Jak ciężko toruje sobie drogę… Jak wiele jeszcze trzeba walczyć, aby ten język rzeczywiście zyskał status państwowy” („Ukraina Mołoda” z 23 lutego 2007 r.). W naszym państwie, jeszcze dalekim od bycia ukraińskim, ten, kto tonie, musi ratować się sam. Nie musimy czekać na łaskę byłych okupantów i ich potomków. W obecnej sytuacji Ukraińcy muszą polegać tylko na sobie, na swojej świadomości. Dlatego w obliczu zagrożenia zniszczeniem języka ukraińskiego, a co za tym idzie, także ukraińskiej państwowości, wszyscy, którzy uważają się za Ukraińców, powinni: — wszędzie konsekwentnie posługiwać się wyłącznie językiem ukraińskim, niezależnie od tego, w jakim języku zwraca się rozmówca czy w jakim języku rozmawiają inni, nigdzie i nigdy na Ukrainie nie przechodzić na obcy język — wszyscy, którzy mieszkają na Ukrainie, jeśli nie uważają nas za bydło, muszą przynajmniej rozumieć język ukraiński (wyjątek należy robić tylko dla obywateli zagranicznych); — od wszystkich urzędników państwowych, w szczególności od pracowników Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (milicjantów), wymagać zwracania się i odpowiedzi wyłącznie w języku państwowym; zarządzenia i rozkazy wydane lub ogłoszone w języku niepaństwowym ignorować jako niezrozumiałe; nie jesteśmy zobowiązani znać języka rosyjskiego; — zrezygnować z kupowania lub prenumerowania gazet, czasopism, książek w języku niepaństwowym bez skrajnej potrzeby i w ten sposób wspierać ukraińskojęzyczne środki masowego przekazu, ukraińskojęzyczne wydawnictwa, które skądinąd nie mają pomocy. Nie my powinniśmy przystosowywać się do przybłędów, a oni do nas. Naśladujmy w tym wielkiego Szewczenkę. Kiedy rodak w poemacie „Sen (U każdego swój los)” z wyższością zdziwił się, że ten nie umie mówić „po-tutejszemu”, bohater poematu odpowiedział: „A nie, — mówię, — mówić umiem. Ale nie chcę”. I nie jest to ograniczenie narodowe, a wymuszona samoobrona przed obskurantyzmem kolonialnego prowincjonalnego myślenia. Uczmy się szanować siebie także od polityków zachodnioeuropejskich, jak zrobił to prezydent Francji Jacques Chirac, który wyszedł z sali w Brukseli (Belgia), gdy usłyszał, że jego rodak minister na międzynarodowej konferencji rozpoczął swoje wystąpienie w języku angielskim. „Francja bardzo szanuje swój język — wyjaśnił swoje działania Chirac. — Długo walczyliśmy o jego ustanowienie. Byłem przykro zdziwiony, gdy usłyszałem angielski z ust Francuza”. Bierzmy za wzór narody krajów bałtyckich, które podczas radzieckiej okupacji nie poniżały się do tego, by przechodzić na język okupantów. I dlatego przetrwały. W końcu wspaniały przykład dają nam większość prowadzących programy telewizyjne. W jakimkolwiek języku nie mówiłby rozmówca, oni nie odstępują od języka państwowego. I to nie prowadzący, a ten rozmówca, obywatel ukraiński, który po kolonialnemu, wyniośle ignoruje język narodu, wśród którego żyje, jawi się jako niewychowany. Język ojczysty, język naszych pradziadów, który pielęgnowali i przenieśli bogaty przez nieznośnie ciężkie czasy, musimy, za wszelką cenę, obronić przed najazdem nowożytnych barbarzyńców. Jeśli, oczywiście, nie jest nam obojętny los naszych dzieci i wnuków. Jeśli chcemy przetrwać. Uczeń klasy 9-D Donieckiego wieloprofilowego liceum nr 124 Jewhen Macecka przesłał do naszego tygodnika swoje wiersze. Proponujemy Państwa uwadze jeden z nich.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Sulatycki, kulturolog, m. Iwano-Frankiwsk
Ukraiński Międzynarodowy Komitet ds. Nauki i Kultury przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie Ukrainistów od ponad 10 lat co miesiąc organizują w Kijowskim Domu Nauczyciela wieczorne czytania na tematy naukowe, kulturalne, społeczne i polityczne z życia naszego kraju — projekt „Elitarna Świetlica”. W tym czasie gośćmi Świetlicy byli politycy, pisarze i wybitni uczeni. Posiedzenia Świetlicy w ciągu 2006 r. poświęcone były aktualnemu tematowi: „Ukraińcy w światowej cywilizacji”. Na zaproszenie przewodniczącego Ukraińskiego Międzynarodowego Komitetu ds. Nauki i Kultury przy NAN Ukrainy akademika Jarosława Jaćkiwa 7 marca gościem „Elitarnej Świetlicy” był nasz rodak, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik, kierownik Katedry Ukrainoznawstwa Iwano-Frankiwskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Wołodymyr Kaczkan.
Takiego poruszenia kijowskiej elity dawno nie widziano. Wysłuchanie problemowego wystąpienia pana Kaczkana na temat: „Personalizacja ukrainoznawstwa w kontekście światowym”, udział w prezentacji autorskiego dziesięciotomowego cyklu „Niech święci się imię Twoje: Historia literatury i kultury ukraińskiej w osobach (XVIII–XXI w.)” przybyli tradycyjni zwolennicy „Elitarnej świetlicy”: akademicy, doktorzy nauk, profesorowie uniwersytetów, pisarze, redaktorzy gazet i czasopism, radia i telewizji, wydawcy, artyści, politycy oraz działacze społeczno-kulturalni. W wielu wystąpieniach bardzo wysoko oceniono pracę uczonego jako niepowtarzalne i znaczące zjawisko w narodowej humanistyce. Spotkaniu temu poprzedził udział Wołodymyra Kaczkana w godzinnym porannym programie autorskim na żywo „Znakowa postać” w Radiu Ukraina, który prowadzi redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty”, poetka Lubow Hołota. Lawina pytań słuchaczy radiowych z różnych zakątków Ukrainy świadczyła o niemałym zainteresowaniu problemami, którymi zajmuje się uczony-ukrainoznawca Wołodymyr Kaczkan.
Tłumaczenie maszynowe
Język matki — wianek z wierzby,
Nigdzie w przyrodzie nie spotkasz smutku.
Język matki — to błękit nieba,
Czysty strumyk, co szumi w gaju,
Kwiat wiśni i kiść kaliny,
Kawałek ziemi, pachnący chlebem.
To słowo Szewczenki w świętym „Kobzarzu”,
Pieśń trzmiela, co śpiewa wiosną,
Słoneczny zajączek w kropli rosy —
Nie ma na świecie piękniejszego piękna…
Więc wnuki Kija, bądźmy jedno!
Język matki — dusza Ukrainy!
Styczeń 2007 r.
Tłumaczenie maszynowe
*** Włosy na głowie zjeżyły mi się, jak setnik bić gwoździe rozkazał… A jak opowiedzieć o tym?! …“Wykonało się”, jak sam Jezus ostatni raz wyrzekł. Straszne to męki… Co tu jeszcze zgadywać — to ukrzyżowanie strasznie i wspominać. …Tak walały się czaszki w rowie, a tak oto krzyż podnosili we krwi… A ludzie na Golgotę przybywali. Patrzyli, jak dłonie przybijali. I pluli w stronę ukrzyżowanego Chrystusa, jak i całą drogę do krzyża… A krzyż ciężki był… On tylko do rogu doniósł go, a dalej już nie mógł… … Choć ja oto inną wspominam drogę, a tam, na tej drodze, — radość, śmiech. I tych ludzi z objęciami żarliwymi! Oni byli w niedzielę nie takimi… Oni przecież oczu do rana nie zmrużyli i Jezusa czekali, jak największego z cudów. Jemu przecież drogę odzieżą ścielili, kiedy do Jerozolimy On wjeżdżał! I zielenią ścielili szlak, i gałęziami. Takie pierwsze na oczach moich… Jego przecież wtedy pokazywali dzieciom, podniósłszy ponad głowami ich! I choć nie miał On ani świętego stanu, ani tytułów wysokich przy dworze — Jemu chwałę śpiewali i hosannę i widzący, i ślepi, i przewodnicy. Jeszcze do dziś krzyki radosne unoszą się, gdzie On przejechał, siadłszy na oślę! … To ludzie… Oni was powitają, oni przecież i ukrzyżują was później. *** Jedni pluli. Drudzy tak patrzyli. A wojacy oliwkami dławili się i drwili, oparłszy się na włóczniach: “Jeśli Tyś Król, to Sam Siebie wybaw!” A u Niego przecież rana zaschła na ranie! I wszyscy tacy zalani krwią, poszarpani. Bo tam, gdzie z biczyska zwisał ołów, zostawało poszarpane ciało czy sińce. On i wtedy, jak przybijali ręce, oczu Swoich łzami nie zrosił. On długo na krzyżu cierpiał te męki. A potem cicho pić poprosił. Lecz ci, którzy cały czas Chrystusa ranili,
Tłumaczenie maszynowe
Najmocniej bił jakiś tam brodacz…
Golgota aż drżała od łkań.
Ktoś wołał, otworzywszy usta jak wiersza. Ktoś wył przeraźliwie monotonnym głosem…
… Proroka zawsze najpierw ukrzyżowują, a potem nad nim biadają.
To wszystko, co się na Golgocie wydarzyło. Nie, zostało tam jeszcze kilku żołnierzy.
Napij się. Ona jest lecznicza i żywotna. Ugasi pragnienie i uratuje… …Nie bój się — nie jestem szalona.
Jestem przy zdrowych zmysłach. Rozumiem wszystko.
Ten krzyż stoi, ociosany do połysku. I wcale nie przypomina kołyski.
Nawet wiem, kto go ciosał… Nie wiem tylko,
dlaczego Ty sam?
Niech żołnierze przyodzieją się w Twoje szaty.
Niech faryzeusze gdzieś wyprawiają bale.
…A przyjaciele gdzie?.. Dokąd się podziali?..
Powiedz mi, jeśli w ogóle byli…
Mogli napisać do Rzymu — przecież mają tam znajomości i posłów…
…Ty rzuciłeś się ratować cały ten świat!
Dlaczego więc, Dziecko, Ciebie nie uratowali?
Powiesz: to nie oni ten krzyż zrąbali ani nie oni Cię na śmierć wiedli.
Niech i tak. Lecz co zrobili, gdy Cię tak ciężko spowito?
Zostawili tu żołnierzy na warcie, a sami poszli ku swym ziemskim pociechom?..
…Synku mój! Oni wtedy nie są warci, by za nich tak piekielnie się męczyć!
(Dotknęła ręką czoła, usiadła przy krzyżu).
Jak dobrze, że Pan zesłał wiosnę — położę się przy Tobie i zasnę.
Na tej górze, gdzie Ty stawałeś stopą, pobędę jeszcze choć trochę z Tobą.
Zobaczę Cię choć we śnie. I przegonię te natrętne myśli.
A jutro… Jutro rano, gdy się obudzę i zobaczę, że jestem tu sama, — znów udam szaloną, byleby naprawdę nie postradać zmysłów…
(Znów dotknęła ręką czoła).
No i głowa powoli się przejaśniła. Śniła mi się dziś ta góra.
…Taki dziwny i osobliwy sen… Wszędzie chodzą ludzie ubrani w bisior.
A kat kogoś do drzewa przybija. A lud wciąż przybywa na Golgotę.
…A mnie w oczach mignęło coś takiego, jakby ta góra była spichlerzem na zboże…
I ten spichlerz ze smutną sławą zasypany samymi plewami!
A my z Tobą właśnie w spichlerzu, i ta plewa nas zasypuje…
Jej objęcia podobne są do jakichś sideł. I giniemy w nich — to Ty, to ja…
(Dotknęła krzyża).
…Miałeś przecież uwolnić ziarno od plew… Synku mój! Gdzież Twoja wiejadło?
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Nawet tutaj Go nie oszczędzili. Wino podał Mu ktoś z katów. Lecz Jezus przyjąć nie chciał. Wtedy wino zabrali i w zamian dali Jezusowi octu czy solanki… Za to Maria straciła przytomność i tak upadła między czaszki. Pobladła cała. Stała się biała!biała. Wtedy zerwała się i gdzieś pobiegła. Lecz wciąż błagała: “Nie przyjmuj wina…” Pewnie oszalała ona. Ona i wcześniej — to krzyknie, to ucichnie, kładąc palec na swoje usta. …A biegnąc, mówiła wszystko, co zdąży z czystą wodą do krzyża… A z Chrystusa tymczasem szydzili. Kto na słowa bardziej złośliwy, współzawodniczyli. I pod milczenie potakujące, nieme, krzyczeli: “Niech On Sam Siebie zdejmie!” Z Jezusa drwili nawet dwaj złoczyńcy, których w tym czasie obok ukrzyżowali. …A faryzeusze usiedli na owczych skórach i dzban wina za sukces wypili… A On westchnął tak ciężko, że dolina zadrżała. I ducha zaraz oddał. I zapłakała Maria Magdalena, którą ktoś razem z Nim kiedyś wydał. Zaczęła lamentować, ile starczyło sił. Wszyscy inni i sobie zawyli. I ręce podnieśli w niebieską siniznę, powiedzieli: “On i naprawdę Boży Syn!” Wszyscy zapomnieli o plwocinach i zniewagach i zaczęli się bić w piersi. …Oni cicho rzucają losy i dzielą odzież, niczym żebraki. Lecz wronie stado jeszcze kracze tam złowieszczo. Mesjasza ukrzyżowali… Ale za co?! Jan Chrzciciel, jak zaczął chrzciny, mówił o Nim w dzień i w nocy, że nie złamie On trzciny i że knota nie zgasi na świecy! On przecież przyszedł dla pokoju i miłości. A przyszło z krzyżem iść… …Wszystkich proroków czekają krzyże dębowe. I w ogóle wszystkich nas czekają krzyże. Nadchodzi koniec. I będą srogie bitwy. I trupy w strzępach porwanych płócien. …Znajdą się ci, którzy pogaszą świece, a potem dołamią trzcinę… *** I oto na urwiskach, gdzie miejsca skaliste, śpi mój Syneczek w nowej kołysce… …Ty, Synu, we śnie walczyłeś przeciw złu? A ja Tobie wody przyniosłam… (Dopiero teraz składa łódeczką swoje dłonie). W mieście oddałam ostatnią drachmę jakiemuś woziwodzie ze wsi… …Ty tak wtedy błagalnie mówiłeś “pragnę”, że ja się śpieszyłam i dzbana nie wzięłam. To ja wody w garść nabrałam. …A wojacy nastawili włócznie i patrzyli srogo przez swoje przyłbice… A potem jeszcze rzuciły się psy. A ja przecież ani kamienia, ani kija. Sama nie wiem, jak ja i uciekłam. …Ja biegłam… A woda płynęła przez palce… Wciąż płynęła. Płynęła!płynęła!płynęła…
Tłumaczenie maszynowe
— Waleriju, w Twojej twórczości stale obecna jest tematyka religijna: napisałeś tragedię o ukrzyżowaniu Jezusa Chrystusa, dramat o metropolicie Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Andrzeju Szeptyckim… I nie tylko to… — Oprócz tragedii „Ukrzyżowanie” i dramatu „Andrzej Szeptycki”, są jeszcze obrazy dwóch księży w sztuce „Tragedia Nobla i dramat Hemingwaya”, przemyślenie tematu wiary w poemacie dramatycznym „Sumerowie”, obrazy Anioła i Diabła, jako uosobienie dobra i zła, w sztukach „Kozak z Łuhu”, „Niestrashny sąd”, „Anioł stróż”, wiersze „Mały Jezus”, „Zielone Święta”, wiele rozważań o Bogu i o wierze w „Obitych płatkach” (to przemyślenia o literaturze). Stale zwracam się do tego tematu, starając się, oczywiście, nie powtarzać przy tym. — Co zmusza Cię do ciągłego powracania do tematyki religijnej? Wierzysz w Boga? — Postawiłeś konkretne pytanie, na które bardzo trudno mi konkretnie odpowiedzieć. Niestety, nie mogę nazwać siebie wierzącym w pełnym tego słowa znaczeniu, bo nie przestrzegam przepisów kościelnych, rzadko chodzę do cerkwi, z modlitw znam jedynie „Ojcze nasz”. Ale przy tym mimo wszystko stale myślę o Bogu i zwracam się do niego w swoich utworach. Wydaje mi się, że to naturalne. Przecież słowa „duchowość, duch, dusza” to słowa jednordzenne. A o czym innym, jak nie o duszy i duchowości pisze pisarz? A czy wierzę w Boga? Kiedyś Lew Tołstoj zapytał Maksyma Gorkiego, czy wierzy on w Boga. Gorki szczerze przyznał, że nie uważa się za wierzącego. Na co Tołstoj odpowiedział: „A ja właśnie przeczytałem pańskie utwory i uważam pana za głęboko wierzącego człowieka”. I to rzeczywiście prawda, bo tylko człowiek z Bogiem w sercu mógł napisać o biednych i pokrzywdzonych tak, jak zrobił to Gorki w sztuce „Na dnie”. Albo weźmy inne, bliższe nam przykłady. W czasach wojującego ateizmu i deptania wszystkiego, co święte, Ołeś Honczar pisze powieść „Sobór”, gdzie wprost zwraca się do współczesnych: „Strzeżcie soborów swoich dusz!”. Albo oto teraz biorę do ręki książkę Ołeksija Dowhoho „Wybrane miniatury” i znajduję tam taką, do bólu przejmującą czterowiersz: „Za to, że pełno wokół obłudy, Za to, że matkę omija syn, Jeden ja winien w całym świecie, ludzie. Jeden ja winien. Tylko ja jeden” (a z czasów jeszcze starych, totalitarnych, noszę w pamięci inny wiersz tego poety: „Kiedy do bitwy wzywają trąby, Kiedy w ogniu płoną światy, Dla niepokornych robią więzienia, A dla pokornych — chomąta”). I dla mnie nie powstaje pytanie, czy wierzył Ołeś Honczar i czy wierzy Ołeksij Dowhyj w Boga… Po czynach człowieka i po utworach pisarza trzeba sądzić — wierzy ten człowiek i ten pisarz w Boga czy nie. — Tutaj bardzo słusznie powiedziałeś, bo ileż znamy przypadków, kiedy człowiek zna jedynie „Ojcze nasz”, ale przeżywa swoje życie godniej od tych, którzy stale chodzą do cerkwi, kłamiąc przy tym przed Bogiem i ludźmi. Faryzeizmu, niestety, obserwuje się jeszcze bardzo dużo… — Rzeczywiście tak, ale nie chciałbym o tym dużo mówić w dniach wielkanocnych, kiedy ludzie idą do cerkwi święcić paschę. Wiesz przecież, że bardzo długo żyliśmy w takich czasach, kiedy nawet partyjni funkcjonariusze chrzcili swoje dzieci potajemnie. Ale jednak chrzcili! Większość z nas nie umiała ani żegnać się, ani modlić, nie przestrzegaliśmy postów — duszą bardziej pościliśmy, bo takie utwory jak „Sobór” Ołesia Honczara pojawiały się niezwykle rzadko. Dlatego jeśli teraz ludzie idą do cerkwi i, żegnając się oraz modląc, robią to czasem nieumiejętnie — nie trzeba ich za to osądzać i dopatrywać się w tym faryzeizmu. Tutaj niech każdy odpowiada za siebie — szczerze czy nieszczerze modli się i kaja za swoje grzechy. Najważniejsze, żeby ci ludzie, którzy się modlą, nie czynili więcej zła! Bo największy grzech — popełniać zbrodnie i zasłaniać się przy tym Bogiem. Dla siebie zaś kiedyś wyprowadziłem formułę, którą zapisałem w „Obitych płatkach”: „W literaturze, jak i w życiu: jeśli już nie udaje się być świętym, to trzeba być chociaż uczciwym”. — I zawsze udawało Ci się być uczciwym? — W literaturze — zawsze. A w życiu — nie wiem… Przynajmniej starałem się. Możliwe, popełniałem błędy, a nawet głupstwa, ale świadomie przemyślanej podłości nie zrobiłem nikomu. Pisarzy za takie rzeczy Bóg karze twórczą bezpłodnością, a mnie on póki co nie karze. — Czego życzysz naszym czytelnikom w te dni wielkanocne? — W narodzie mówią: nadzieja umiera ostatnia. A my wiemy, że człowieka trzymają na świecie wiara, nadzieja i miłość. Więc niech nigdy nie umiera wasza wiara i miłość — wtedy nigdy nie umrze i wasza nadzieja. Dzisiaj dużo mówimy i piszemy o duchowości. A jej z jakiegoś powodu staje się coraz mniej i mniej: zapominane są tradycje ludowe, deptane wartości moralne, ceglane sobory są budowane, a jednocześnie — walą się sobory ludzkich dusz… I my znowu powracamy do rozmowy o naszej duchowości. W przededniu Wielkanocy aktorka, pisarka, redaktor naczelna Głównej Redakcji popularnej muzyki i audycji rozrywkowych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Łarysa NEDIN spotkała się z dramaturgiem Walerijem HERASYMCZUKIEM i przeprowadziła z nim rozmowę o tym, co najbardziej skryte i najświętsze — o naszej wierze w Boga, w ideały, w ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
Przez ten straszny obóz przeszło blisko 40 tysięcy więźniów GUŁAG-u. Na początku lat 50. XX wieku trafiali tu setkami tak zwani „banderowcy”, niewinni chłopi z Rówieńszczyzny, Tarnopolszczyzny i Stanisławszczyzny. Rzadko kto tu przeżywał. Świat dowiedział się o Butugyczagu z powieści Anatolija Żyhulina „Czarne kamienie”. I proszę uwierzyć, kamienie tam naprawdę są czarne. Czarne kamienie jednego z najstraszniejszych obozów minionych czasów. Kiedy patrzysz na kości i czaszki, na żelazne kraty karcerów, na hałdy wyeksploatowanej rudy uranu, która nawet po pół wieku promieniuje, mimowolnie myślisz: czy to naprawdę się działo? Jak to w ogóle mogło być możliwe? I przypominasz sobie słowa wypisane na pomniku przy wjeździe do karelskiego ustronia Sandarmoch: „Ludzie, nie zabijajcie jedni drugich”…
Na Kołymie, w rejonie jagodnińskim, poznałem interesującego człowieka. To Siergiej Siemionowicz Bazawluckij, dyrektor artelu wydobywczego złota „Krywbas”. Sam pochodzi z Krzywego Rogu, na Kołymie przebywa od 1975 roku. 105 z 110 robotników artelu pochodzi z obwodu dniepropetrowskiego. „Nie mam przypadkowych ludzi”, — powiedział pan Bazawluckij, pokazując mi swoje gospodarstwo, w którym oprócz obiektów produkcyjnych są dwa najlepsze boiska piłkarskie w obwodzie magadańskim, łaźnia, własna ferma trzody chlewnej i dwie bazy wypoczynkowe. Tak! Tak! Na Kołymie można też doskonale wypoczywać — przyroda tu jest od Boga.
NA SZYKOTANIE I W PRIMORSKU
Po Kołymie moja droga wiodła na Sachalin, a stamtąd — na Wyspy Kurylskie. Sporo Ukraińców udało mi się odnaleźć na Szykotanie — najbardziej oddalonej wyspie Grzbietu Kurylskiego. Dwa dni mieszkałem u Wołodymyra Uljanyckiego, który pochodzi z obwodu chersońskiego. Na Szykotanie przebywa od 1971 roku, ale wkrótce zamierza wrócić na Ukrainę. Co ciekawe, dawny naczelnik milicji wyspy (a obecnie — główny kłusownik Szykotanu) także jest Ukraińcem, z obwodu ługańskiego.
Ale najbardziej zwarci dalekowschodni Ukraińcy mieszkają w Primorsku. Sam fakt, że właśnie tutaj, w mieście Spask-Dalnyj, nadawany jest jedyny za Uralem ukraiński program radiowy, już wiele o tym mówi. Co roku odbywają się ukraińskie festiwale folklorystyczne; we Władywostoku, Spasku-Dalnym, Fokino działają zespoły ludowe. W ubiegłym roku we Władywostoku otwarto Konsulat Ukrainy. Z konsulem Ołeksandrem Petrowyczem Daniłczenką spotkałem się już na Sachalinie, a w Ussuryjsku wspólnie z nim uczestniczyłem w otwarciu wystawy fotograficznej „Kijów — europejska stolica”.
Gdziekolwiek byłem na Dalekim Wschodzie, rodacy zawsze się cieszyli na mój widok i pomagali mi. Zastępca przewodniczącego miejskiej Dumy Władywostoku Ołeksandr Kyryczenko (pochodzący z Niżyna) udzielił mi wymiernego wsparcia materialnego, a inny primorski Ukrainiec — tarnopolanin Iwan Dumka, dowiedziawszy się, że moja dalsza droga poprowadzi przez zimową Mongolię, podarował mi kożuch. Najcieplejsze przyjęcie czekało mnie także w Chabarowsku, Błagowieszczeńsku, Swobodnym, Nowosybirsku.
15 stycznia 2007 roku, dokładnie w 200. dniu podróży, wróciłem do domu, do Czernihowa. Z tyłu zostało około 36 tysięcy kilometrów dróg, a w pamięci — najlepsze wspomnienia o serdecznych, gościnnych i życzliwych Ukraińcach, którzy mieszkają tysiące kilometrów od swojej ojczyzny. I choć są tam, ich dusze pozostają z rodzinną Ukrainą.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 12 z 2007 r. Ołeksandr WOŁOSZCZUK JAKUCKIE SPOTKANIA Republika Sacha (Jakucja) to ogromny kraj, pod względem powierzchni zajmujący 1/40 część lądu (a pod względem liczby ludności — zaledwie 1/6000). Panuje tu najzimniejsza zima na półkuli północnej, ogromne odległości między miejscowościami, fatalne drogi i niemal całkowity brak mostów przez rzeki. Najwięcej Ukraińców mieszka w południowej Jakucji, w rejonie Bierkakitu i Nieriungri. Wydobywa się tu węgiel i wielu górników (głównie z Donbasu) przyjeżdżało tu jeszcze za czasów radzieckich za „długim rublem”. Związek Radziecki przestał istnieć, rubel znacznie się „skurczył”, a odkrywki węglowe i ludzie pozostali na miejscu. Żyje im się tu nie najgorzej, ponieważ jest praca, za którą dobrze płacą. Dotarłszy trasą M56 (miejscowi kierowcy nazywają ją „traktem wielbłądzim”) z Nieriungri przez Ałdan do Jakucka, zacząłem szukać aktywu miejscowego Ukraińskiego Ziemiaństwa im. T. Szewczenki. Był jednak początek sierpnia, pora urlopów, dlatego nikogo nie udało się znaleźć. Ale w Jakucku poznałem pisarza Iwana Juchymowycza Nehemblę — Ukraińca z Połtawszczyzny, byłego lotnika, autora 10 książek. Niestety jest inwalidą, porusza się po mieszkaniu na wózku. Ale nawet zdrowi ludzie mogliby pozazdrościć mu wytrwałości i zacięcia. Iwan Juchymowycz zebrał unikalne materiały (nie wychodząc z mieszkania!) o moście powietrznym Great Falls (Montana)—Fairbanks (Alaska)—Krasnojarsk, którym podczas II wojny światowej z USA do ZSRR w ramach lend-lease przelatywały samoloty bojowe i transportowe. Łącznie w okresie od 1942 do 1945 roku lotnicy 1. Czerwonosztandarowej Dywizji Lotniczej przebazowali prawie 8 tysięcy myśliwców, bombowców i torpedowców. Kilkadziesiąt samolotów podczas przelotu przez Alaskę, Kołymę i Syberię uległo katastrofie, zginęło 113 radzieckich lotników, wśród których było wielu Ukraińców. Książki I. J. Nehembli (najsłynniejsza z nich to „Kobry nad tundrą”) spotykałem potem w wielu muzeach Jakucji i obwodu magadańskiego. Niedaleko Jakucka znajduje się niewielkie miasteczko Pokrowsk. W latach 1983—1985 odbywał w nim zesłanie Wiaczesław Czornowił, pracując w kotłowni miejscowego zakładu materiałów budowlanych. Tam udało mi się znaleźć człowieka, który dobrze pamięta Wiaczesława Maksymowycza. To były główny mechanik zakładu (później jego dyrektor) Mykoła Wołodymyrowycz Hajczuk. Pokazał mi kotłownię, w której pracował Wiaczesław Czornowił, oraz dwupiętrowy budynek typu barakowego, w którym mieszkał. Ale najbardziej zdumiewające spotkanie wydarzyło się pięć dni później. Odjechawszy od Jakucka około 600 kilometrów na wschód, przez pięć godzin czekałem na „okazję” w pobliżu osady Tepłyj Klucz. Wreszcie pojawił się samochód — to był „uaz”, w którym jechała ekipa filmowa jakuckiej telewizji. Po nakręceniu potrzebnego materiału wideo jechali odpocząć nad brzeg rzeki Tomporuk. Dowiedziawszy się, że jestem dziennikarzem z Ukrainy, koledzy zaproponowali mi odpoczynek razem z nimi. Zgodziłem się. I oto kiedy siedzieliśmy nad rzeką przy ognisku, okazało się, że człowiek, który towarzyszył grupie — Jakut Władisław Kuźmin — dobrze znał i pamięta KULTURA LUDOWA Mykoła STASISZEN, przewodniczący Kamieńskiego Rejonowego Towarzystwa Ukraińskiej Kultury im. T. Szewczenki Pierwszy miesiąc wiosny w Naddniestrzu brzmi nie tylko radosnymi strumykami. Naturę z zimowego snu budzą najpierw mołdawskie, a za nimi ukraińskie melodie, które od wieków splatają się w jeden wielobarwny wianek. Pierwsza dekada miesiąca była upiększona mołdawskimi pieśniami i legendami o dzielnych bohaterach, które od wielu lat przychodzą wraz z mołdawskim świętem „Mărțișor”. A równolegle w szkołach rejonu kamieńskiego, gdzie uczy się języka ukraińskiego jako przedmiotu, odbywały się czytania szewczenkowskie, a wraz z nimi eliminacje miłośników poezji Szewczenki w celu wyłonienia zwycięzców do udziału w ogólnym święcie. Corocznie święta kultury ukraińskiej, przypadające na dni urodzin i pamięci Wielkiego Kobziarza, przeprowadza Kamieńskie Rejonowe Towarzystwo Ukraińskiej Kultury imienia Tarasa Szewczenki. Na wielką imprezę, zorganizowaną na bazie miejskiej szkoły średniej z klasami gimnazjalnymi nr 2, zjechali młodzi uczestnicy niemal ze wszystkich szkół, w których nauczany jest język Kobziarza. Zgodnie z tradycją, która ukształtowała się w towarzystwie od pierwszych dni jego istnienia, wszystkie święta ukraińskie
Tłumaczenie maszynowe
Wiaczesława Czornowoła: — W 1984 roku byłem porucznikiem KGB i mnie „przydzielono” do Czornowoła. Co miesiąc przyjeżdżałem do Pokrowska i prowadziłem z nim rozmowy, a w 1985 roku, kiedy Wiaczesław Maksymowycz wychodził na wolność, to właśnie ja przygotowywałem mu wszystkie niezbędne dokumenty. Jakim zapamiętałem Czornowoła? Przyjemny, inteligentny człowiek, można było z nim rozmawiać na różne tematy. Obecnie Władysław Kuźmin pracuje jako główny specjalista wydziału bezpieczeństwa ekonomicznego Komitetu Metali Szlachetnych Jakucji. A o swojej dawnej służbie w KGB nie lubi wspominać: — Sami rozumiecie, co to był za czas…
KOLYMSKI FENOMEN Najtrudniejszym odcinkiem drogi w tej podróży była dla mnie trasa z Kiubiume do Ust-Niery (Wschodnia Jakucja). Z powodu braku mostów samochody jeżdżą tam rzadko. Pewnego dnia w ogóle musiałem przejść pieszo z 30-kilogramowym plecakiem ponad 40 km, bo nie było żadnego samochodu. Od Ust-Niery w stronę Magadanu zaczyna się już lepsza droga. Asfaltem tam, co prawda, „nie pachnie”. Wkrótce byłem w obwodzie magadańskim, na Kołymie. I od razu zderzyłem się z tym, co potem nazwałem „kołymskim fenomenem”. Objechawszy autostopem przez poprzednie cztery lata znaczną część byłego Związku Radzieckiego, uważałem, że najbardziej gościnni i życzliwi ludzie mieszkają na Kaukazie. Dopóki nie poznałem kołymczan. Specyficzne warunki życia na Dalekiej Północy, gdzie odległości mierzy się setkami kilometrów, a okres bezmroźny trwa nie dłużej niż trzy miesiące, do tego oderwanie od ośrodków cywilizacji, wykształciły swoje prawa i niepisane zasady. Jak się okazało, na Kołymie nawet nie trzeba zajmować się autostopem, bo samochody tutaj zatrzymują się same. I nie tylko te jadące w tym samym kierunku, ale i te z naprzeciwka. Każdy pragnie pomóc podróżnikowi i ułatwić mu drogę. — Zapamiętaj główną zasadę Kołymy — u nas nie kradną i w biedzie nie zostawiają — powiedział mi jeden z kierowców. Swoją drogą, to kołymskie prawo — nie zostawiać człowieka na trasie — działa już nie od jednego dziesięciolecia. A teraz spróbujcie sobie wyobrazić, czy możliwe jest to u nas… W ogóle, przez czas swoich podróży zrozumiałem, że istnieje swoista proporcja: im bardziej oddalony region, tym życzliwsi i gościnniejsi ludzie tam mieszkają. Wybiegając w przyszłość, zaznaczę, że ludzie Syberii i Dalekiego Wschodu są prości i swobodni, tam nie utracono najlepszych ludzkich cech, zachowują się prawdziwe wartości życiowe. Ten syberyjski duch żyje w ludziach od kilku stuleci, odkąd pierwsi osadnicy przybyli zagospodarowywać nieznany, ogromny kraj, napotykając wielki opór ze strony przyrody. Przeżyć i utrzymać się na tej ziemi można było tylko dzięki odwadze, śmiałości i wzajemnej pomocy. Najlepiej oddał to Iwan Bahriany w powieści „Tygrysołowy”.
URANOWY BUTUGYCZAG Mój pobyt na Kołymie trwał równo miesiąc. W tym czasie byłem na pozostałościach obozów GUŁAG-u i owianej złą sławą „Serpantyńce” (kopalnia uranu „Butugyczag”), przejechałem trasami Kołymską i Tieńkińską, zobaczyłem jezioro Jacka Londona i górski szczyt Aborygen. Największe wrażenie wywarło na mnie odwiedzenie Butugyczagu. Ta kopalnia uranu znajduje się w centrum Kołymy, od 1937 do 1955 roku wydobywano tu cynę, a później uran. Na zboczach pagórków otaczających kopalnię nigdy nie było żadnej roślinności — ani krzaczka, ani źdźbła trawy, chyba że rzadko można zobaczyć porosty wśród rozsypisk czarnych kamieni. Kiedy trafiasz do tej doliny z marsjańskimi krajobrazami i widzisz pagórki, których zbocza są przecięte wąskimi białymi pasami (to pozostałości bramsbergów — wąskotorówek, po których wagoniki z rudą uranową ze sztolni transportowano do zakładu wzbogacania), powstaje wrażenie, że wszystko to stworzyli nie ludzie, a jacyś mistyczni tytani-przybysze z innych światów. Tutaj też pozostałości baraków i karcer, zakład wzbogacania uranu i cała góra więziennego obuwia, drut kolczasty i cmentarz. Zamiast krzyży na grobach — spróchniałe od czasu drewniane słupki z przybitymi do nich blaszanymi kółkami, gdzie zamiast nazwisk wybite są numery: R-154, A-79, G-18…
Tłumaczenie maszynowe
Iwan Wohnystyj kultury odbywają się na kamieńskiej ziemi w marcu. Dzieci przygotowują się do konkursów z wyprzedzeniem. Jest ich zawsze kilka: konkursy rysunków, wypracowań, referatów na temat twórczości Tarasa Szewczenki oraz konkurs recytatorski. W wydarzenie angażują się ludzie różnych pokoleń. W bieżącym roku święto pieśnią-hymnem do potężnego Dniepru „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” otworzył najstarszy aktywista towarzystwa Iwan Wohnystyj. Urodził się on we wsi Oknica w rejonie kamieńskim w 1920 roku (wtedy była to gubernia podolska). Ukraińską pieśń podchwyciły maluchy z przedszkola „Złoty kluczyk”, które również uczą się języka ukraińskiego. One także każdego roku przychodzą na imieniny Tarasa. Śpiewają pieśni, tańczą, recytują wiersze. W świętach biorą udział także uczniowie początkowych klas ukraińskich, które już czwarty rok działają przy Kamieńskiej Szkole Średniej nr 2. Z inscenizacją i pieśniami do słów Szewczenki przyjechali młodzi aktorzy z Ukraińskiej Szkoły w Oknicy. Prawdziwą ozdobą świąt zawsze były występy dziecięcego studia folklorystyczno-etnograficznego „Bajka”, które działa przy towarzystwie już czwarty rok. Na każde święto dzieci przygotowują przedstawienie na podstawie utworów Tarasa Szewczenki. Tym razem młodzi aktorzy przygotowali do pokazu poemat „Petruś”. Nagradzanie zwycięzców również odbywa się w szczególny sposób. Dyplomy i prezenty za pierwsze miejsca wręczają przedstawiciele Ambasady Ukrainy w Republice Mołdawii. W bieżącym roku na święcie był obecny sekretarz Ambasady Wołodymyr Kajdas. Za drugie miejsca uczestnicy świąt otrzymują nagrody od Związku Ukraińców Naddniestrza imienia Ołeksandra Buta, za trzecie — od Kamieńskiego Rejonowego Towarzystwa Ukraińskiej Kultury im. T. Szewczenki. Od rejonowej administracji państwowej obecnych na święcie uczestników i gości powitał zastępca przewodniczącego Wołodymyr Karausz, który podczas wydarzenia przewodniczył jury. Na zakończenie wszyscy uczestnicy wydarzenia z przyjemnością skosztowali imieninowego ciasta, w prezencie otrzymali także ukraińskie książki. Co roku podczas świąt otrzymują oni takie prezenty od Kamieńskiego Rejonowego Towarzystwa Ukraińskiej Kultury imienia T. Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historii, należytym uczczeniu sławnych rodaków, kształtowaniu wizerunku Makarowszczyzny, co sprzyjatyme kulturalnemu i gospodarczemu rozwojowi rejonu”. Również w dyskusji wzięli udział zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Mykoła Parchomenko, autor książki Walerij Obuchiwski, przewodnicząca makarowskiej rejonowej organizacji Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Raisa Riezniczenko, przedstawiciele innych organizacji społecznych. W słowie końcowym zastępca przewodniczącego kijowskiej obwodowej administracji państwowej Ostap Semyrak zaznaczył: „To dobrze, że takie książki się ukazują. A jeśli ona po raz pierwszy jest prezentowana w Kijowie, tym bardziej jest powód, by prezentować ją w Makarowie. Z radością przyjadę, jeśli mnie zaprosicie”. Teraz, po tak życzliwych opiniach przedstawicieli stołecznej elity twórczej i naukowej, Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury oraz Ogólnoukraiński Związek Krajoznawców zamierzają zorganizować prezentację wydawnictwa w makarowskim rejonowym Domu Kultury.
Tłumaczenie maszynowe
DO ŹRÓDEŁ
Pod koniec 2002 roku z inicjatywy zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka, Administracji Rejonowej w Makarowie oraz rady rejonowej krajoznawcy powiatu, wśród których oprócz mnie byli Nadija Aszczenko – dyrektor Makarowskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 2 I–III stopnia, Dina Netreba – kierownik klubu krajoznawczego „Poszuk” przy Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży im. D. Tuptala, Walerij Obuchiwski – kierownik Byszowskiego Historyczno-Krajoznawczego Muzeum i inni, w składzie komitetu organizacyjnego obchodów 80-lecia powiatu makarowskiego, opierając się na własnych wieloletnich badaniach, rozpoczęli przygotowanie książki o historii regionu.
Kierownictwo rejonu odmówiło jednak publikacji materiału zebranego przez badaczy, ponieważ zawierał wiele danych niewygodnych dla ówczesnego reżimu, zwłaszcza o działalności OUN-UPA i innych. Tak więc przez trzy lata „Szkice z historii rejonu makarowskiego” leżały w rękopisie. Dopiero po zwycięstwie Pomarańczowej Rewolucji ich wydanie stało się możliwe.
Prezentowane wydanie to 464 strony o Makarowszczyźnie: jej historii, teraźniejszości i znanych rodakach. 110 szkiców z historii powiatu makarowskiego połączono w cztery tematyczne rozdziały. Pierwszy – „Z sędziwych wieków” – opowiada o ziemiach w międzyrzeczu Zdwyża i Irpienia, od czasów trypolskich po czasy kozackie, w okresie narodzin ukraińskiej państwowości. W drugim – „Nasza ziemia – Makarowszczyzna” – podano informacje encyklopedyczne o powiecie makarowskim według stanu na 1 stycznia 2006 roku. Trzeci rozdział opowiada o znanych ludziach Makarowszczyzny, którzy wsławili ją nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Ostatni rozdział – „Z historii miejscowości i wsi Makarowszczyzny” – po raz pierwszy zawiera historyczne wiadomości o każdej miejscowości powiatu (w porządku alfa
UTALENTOWANA ZIEMIA
Kiedy wziąłem do rąk książkę Mykoły Suboty „Szybka woda”, zrozumiałem, że na jej kartach żyje dusza ukraińskiego narodu, i że Słobożanszczyzna niczym nie różni się od mojej rodzinnej Kijowszczyzny, od Wołynia czy Chersońszczyzny, że Ukraina była, jest i będzie soborna, bo łączy ją coś znacznie silniejszego niż państwo. Jednoczy ją jeden, wspólny i bliski wszystkim ukraiński duch. Powiem szczerze: głęboko przejąłem się niepowtarzalną aurą Skowarodynówki, wsi, w której spoczął wielki syn Ukrainy Hryhorij Skoworoda. We wsi krążą mistyczne legendy o duchu filozofa, który mieszka w centrum wsi, czy to w dziupli dębu-olbrzyma, który bujnie rośnie pośrodku pańskiego sadu, po alejach którego chodził w swoje ostatnie dni Skoworoda, czy przy jego pomniku, którego nigdy nie udało się należycie sfotografować, czy na samym grobie tego genialnego człowieka, który odbierał rozum wielu prostym ludziom i spowodował odpływ ludności z centrum wsi, czy wreszcie w samym pańskim domu… Filozofią Hryhorija Sawycza przesiąknięte są wszystkie bez wyjątku miejscowe opowieści, o których dowiadujemy się ze stronic zbioru kroniki kraju, zebranego przez autora przez całe życie: „Co mocniejsze od dębu?”, „Ostatni cob, cebe na Muraweńskim szlaku”, „O kozaku-Niemcu”, „Zarżnęli owcę, a głowa beczy…”, „Dlaczego Skoworoda nie pisał o kobietach” i inne. Oczywiście, jak sam autor wyznaje, podstawą książki „Szybka woda” jest materiał pochodzący nie ze źródeł historycznych, lecz z „ludowej gadaniny” — bajeczek, bajań i opowieści przekazywanych z ust do ust itp. Dlatego wiarygodność przedstawionego materiału najczęściej budzi wątpliwości. Jednak ta książka, moim zdaniem
WIEŚ I LUDZIE
Tłumaczenie maszynowe
W czwartek, 15 marca 2007 roku, w sali posiedzeń Rady Głównej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury odbyła się prezentacja książki „Szkice z historii rejonu makarowskiego”, zainicjowana przez kijowskie organizacje obwodowe Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury oraz Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców, a także przez makarowską komórkę rejonową Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”. w porządku alfabetycznym) według stanu na 2003 rok. Oprócz tego zamieszczono tu wiele materiałów tematycznych, które głębiej naświetlają wydarzenia z przeszłości. Książkę wieńczy opowieść o pomarańczowych wydarzeniach w rejonie makarowskim, gdyż one również stały się już dorobkiem historii. Jednak mnie osobiście niepokoi fakt, że od początku roku ustało jakiekolwiek, nawet moralne, wsparcie krajoznawców ze strony rejonowej administracji państwowej. W styczniu do władzy w rejonie doszli socjaliści i „kryzysowa” koalicja. Ktoś z kierownictwa administracji lub rady rejonowej, skrytykowawszy szkic o Pomarańczowej Rewolucji, zabronił rozpowszechniać naszą książkę w wiejskich szkołach i bibliotekach. Zastępczyni przewodniczącego ds. humanitarnych Antonina Procenko odmowę wsparcia w przeprowadzeniu prezentacji „Szkiców z historii rejonu makarowskiego” argumentowała tak: „My ich nie wydawaliśmy, a zatem prezentować nie będziemy”. Ponadto odmówiła przekazania książek na prezentację, która odbywała się w Kijowie. Z niewiadomych przyczyn na wydarzenie w stolicy nie przybyli również zaproszeni przedstawiciele rejonowych mediów, podległych administracji. Moim zdaniem w rejonie makarowskim znów zaczął się ku, — niewyczerpane źródło ukraińskiej mądrości ludowej. Oczywiście, wartości dodają jej utwory samego Hryhorija Sawycza Skoworody, wiersze miejscowej literatki Tetiany Suboty. Naukowego odcienia „Skorij wodi” nadają szkice kandydata nauk historycznych D. M. Dudka — kustosza literacko-pamięciowego muzeum H. S. Skoworody: „Los portretu Skoworody”, „Wieś Małyżyno i H. S. Skoworoda”. Książka Mykoły Suboty — to podręcznik żywego krajoznawstwa. Tutaj w jedno splotło się całe bogactwo ukraińskiej ziemi: pieśni ludowe, wiersze, podania, opowiadania, legendy. W książce znajduje się ogromna liczba unikalnych materiałów fotograficznych, bezcenne dane z historii lokalnej, w szczególności listy gospodarstw dawno znikłych z mapy Śmiałych chutorów, wspomnienia naocznych świadków wielu wydarzeń. administracyjny nacisk i atak na wolność słowa. A jednak znaczącym wydarzeniem dla społeczności stała się prezentacja „Szkiców z historii rejonu makarowskiego”, mimo że przeprowadzano ją faktycznie „na wygnaniu”. „Książka — to wielkie bogactwo, a w tej książce zebrano materiał, którego nie znajdziecie ani w archiwach, ani w bibliotekach, ponieważ pisali ją ludzie zakochani w swoim rodzinnym kraju — zaznaczyła, otwierając prezentację, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Związku Krajoznawców Natalija Bułajewśka, — wszak autorzy opisywali nie tylko zabytki archeologii, takie jak grodziska, Wały Żmijowe itp., oni opisywali każde uroczysko, jar, a nawet brzeg”. Córka znanego pisarza, rodowitego mieszkańca Makarowszczyzny, Witalija Kułakowśkiego, dyrektor Muzeum Archeologii NAN Ukrainy, kandydat nauk historycznych Łarysa Kułakowśka podkreśliła: „Trzeba mimo wszystko przeprowadzić prezentację książki w rejonie, zaprosić uczniów szkół, średnich placówek specjalnych, biblioteki, aby ludzie na miejscu wiedzieli, gdzie było kiedyś neolityczne osiedle i gdzie żyli wybitni pisarze Mykoła Jakowycz Olijnyk, Ołeksandr Mykołajowycz Pidsucha, Petro Panasowycz Syczenko i inni. Przyszłe pokolenie trzeba wychowywać właśnie takimi książkami. A to, że komuś się nie spodobała — to dobrze, znaczy, że jest naprawdę warta uwagi”. „Nasza Ukraina żyje i rozkwita tylko dzięki takim pasjonatom, którzy są tu dzisiaj obecni — powiedział honorowy gość wydarzenia, rodowity mieszkaniec Makarowa, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Pałamarenko. — Ta książka — to kolejne świadectwo tego, że na Ukrainie są ludzie, którzy potrafią włożyć w nią całą swoją miłość, całą swoją obsesję. Mówi ona o tym, że na tych oddanych ludziach, na tych pasjonatach będzie budowana przyszłość ukraińskiej Ukrainy”. „Miło mi, że dołączyłem do tej książki, od pomysłu zebrania do jej napisania wszystkich działających krajoznawców, po oprawę graficzną — powiedział zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk, — proponuję sformować i zatwierdzić skład rady koordynacyjnej przy Makarowskiej Rejonowej Administracji Państwowej oraz Radzie Rejonowej w sprawie odrodzenia duchowości Makarowszczyzny, aby w przyszłości wspierać dalsze badania
Tłumaczenie maszynowe
Skoworodianie przy dębie-olbrzymie. Po raz kolejny przekonuję się, że największą wartością takich książek jak „Skora woda” jest to, że napisane zostały nie przez historyków, upolitycznionych tą czy inną ideologią, a przez zwykłych ludzi, którzy bosymi stopami wydeptali tę ziemię, o której piszą. W ostatniej dekadzie na Ukrainie obserwuje się „boom krajoznawczy”. Jedna po drugiej ukazują się nowe książki poświęcone historii wsi, osad, miast, rejonów, obwodów. I większość ich autorów to tacy sami zwykli ludzie jak Mykoła Subota, który jest tak zakochany w swoim rodzinnym kraju, że gotów jest całemu światu przekazać tę miłość. I oni ją przekazują. Poświęcając swój wolny czas, wydając własne marne zarobki, napotykając opór władzy, poniżając się w poszukiwaniu sponsorów na wydanie… I takie książki są drukowane. Pomimo ciężkiej sytuacji ekonomicznej, ciągłego braku środków na wydawnictwo, braku honorariów autorskich… To właśnie jest proces duchowego odrodzenia ukraińskiego narodu. Proces, który rodzi się w takich wsiach jak Skoworodyniwka, proces, który dojrzewa w tak unikalnych książkach jak „Skora woda”, proces, który zwycięsko kroczy przez Ukrainę: zachodnią, północną, wschodnią, południową, nie zważając na żadne polityczne gry w Kijowie. Nie zdążymy się obejrzeć, jak nowe pokolenie, wychowane na takich książkach — wielkich encyklopediach małej ojczyzny — nie będzie się wyrzekać rodzinnej ziemi, jak ich rodzice, zindoktrynowani przez radziecki system totalitarny. I naszym zadaniem jest przekazać im żywą historię ojczystej ziemi, tę narodową pamięć, odrębność, dopóki ostatecznie nie zniszczy jej gwałtownie postępująca, zarówno ze wschodu, jak i z zachodu, globalizacja. Materiały przygotował Jewhen BUKET, przewodniczący MRO WMHO „Młoda Proświta”, autor-opracowujący książkę „Szkice z historii rejonu makarowskiego”. Kołchozowe podwórko na terenie muzeum-rezerwatu H. Skoworody.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
requiem” oraz “Ich śmierć życie obudzi” — na 50-lecie powstania więźniów politycznych w Norylsku. A czyż mogą zapomnieć liczni telewidzowie jego niezwykłe telemaratony “Cerkiew Tarasowa”, które dosłownie wstrząsnęły narodem ukraińskim zamysłem zbudowania świątyni w Kaniowie obok góry Czerniecza?.. Wiem, że samym tylko wykazem wszystkiego, co zrobił Borys Hrywaczewski w dziedzinie historii narodowej i kultury, można wypełnić przeznaczoną mi pod to wspomnienie powierzchnię gazety. Miło, że jego pełna poświęcenia praca została godnie uhonorowana na Ukrainie i za granicą. Został uhonorowany zaszczytnym tytułem “Zasłużony Dziennikarz Ukrainy” (1996 r.), Międzynarodową nagrodą imienia Dmytra Nytczenki (Australia) w dziedzinie publicystyki i został nazwany jednym z dziesięciu najlepszych publicystów wśród Ukraińców świata. Za badania historyczne, skierowane na budowę jedynej Pomiestnej cerkwi, został uhonorowany orderem Świętego Włodzimierza III stopnia. Jako mistrz słowa Borys wzrastał w radiu, dokąd przyprowadziłam go jeszcze ze studenckiej ławy. Właśnie tutaj uczył się wymagania wobec słowa i odpowiedzialności za nie, zgłębiał sztukę prowadzenia dialogów, tworzenia “aury własnej obecności” w każdym domu, gdzie brzmiało radio. Radziliśmy się, spieraliśmy, niekiedy nawet kłóciliśmy, przygotowując audycje. I mogę naprawdę być dumna, że ta zielona i młoda sadzonka, którą posadziłam na naszej dziennikarskiej niwie, tak głęboko się zakorzeniła i dała tak potężną koronę… Przygotowując to wspomnienie o Borysie Hrywaczewskim, dotknęłam jego osobistego archiwum. Przejrzałam wiele teczek ze scenariuszami audycji i filmów telewizyjnych, z notatkami, notesami. W nich do dziś obecna jest jego nieposkromiona dusza, do dziś jeszcze bije żywy puls jego oryginalnego słowa. I tak zachciało się, żeby Borys opowiedział wam, drodzy czytelnicy, sam o sobie… Wierszami tego autobiograficznego szkicu, który nazwał “KRAJ WIŚNIOWEGO KWIATU”. “…Tak już się stało: tylko w kijowskich ogrodach wypuszczą pąki wiśnie, moją duszę przenika niezwykła feeria dzieciństwa... Tam, na Rówieńszczyźnie. W kraju, który nazywa się jeszcze Pohorynia… Na ziemi, która ukazała światu nieopalany krzew duchowego samostanowienia ukraińskiej nacji, wyrywszy ją wysoką wiarą w Pismo Święte na stronach Ewangelii Peresopnickiej. Roku Pańskiego 1953, miesiąca kwietnia 26 dnia (to później dzień ten stanie się symbolem naszej żałoby i, być może, dniem przebudzenia nacji na ruinach atomowego szaleństwa XXI wieku), we wsi Nowa Moszanica w rejonie zdołbunowskim obwodu rówieńskiego. Moja rodzina i, zrozumiałe, najpierw — Mama, Wira Tymofiwna oraz ojciec Jewhen Pawłowycz usłyszeli mój pierwszy “dziennikarski reportaż”. Babcia-położna ze zdziwienia straciła głowę: w otwarte okno pokoju wiejskich nauczycieli wiosenny wiatr sypnął szaleństwem płatków wiśniowego kwiatu. “Szczęśliwy będzie!” — powiedziała położna i gdzieś pod tą wiśnią zakopała moją pępowinę. Od tamtej pory, gdziekolwiek bym nie był, wiśniowy kwiat mojej rodzinnej Moszanicy wiruje, kipi w mojej duszy, a jeszcze — zmusza z wysokości lat do przemyślenia już w swoim niepodległym Państwie historycznej prawdy tego poleskiego kraju. Tutaj, w rodzinnej Moszanicy wtedy były trzy podstawy duchowości: cerkiew—szkoła—biblioteka. I chociaż rodzicom władza sowiecka nie pozwalała uczyć dzieci modlitwy (a moi — wiejscy nauczyciele), i mimo wszystko swoje przedszkole spędziłem przy cerkwi (babcia Ulana była tutaj starszą siostrą). I żadna siła wojującego ateizmu nie wypaliłaby ogniem mojej wiary w piękno duchowe.
Dołączywszy do świętej sprawy budowy świątyni Tarasowej, stajemy się budowniczymi najnowszego duchowego fundamentu.
Tłumaczenie maszynowe
Emma BABCZUK, prowadząca programy Radia Narodowego, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Gęsto usiana gwiazdami Droga Mleczna. Los naszej ukraińskiej doli. Mówią, że te gwiazdy to czyste i świetliste dusze tych, których ziemskie życie było jasne i szczodre w dobro. Świecą i migoczą dla nas, żywych, abyśmy z drogi nie zboczyli. Abyśmy, wznosząc oczy ku niebu, wspominali i pamiętali… Przesyła nam z wysokości swoje błyski niezgaszona gwiazda Borysa Hrywaczewskiego — znanego ukraińskiego dziennikarza, który złożył na ołtarzu Ukrainy swoje uczciwe, płomienne słowo, swoje oddanie i swoje synowskie serce. Gorzko uświadamiać sobie, że opuścił ten świat w pełni sił twórczych, tak i nie zrealizowawszy wielu swoich marzeń, planów i projektów telewizyjnych, które mogłyby stać się ozdobą narodowej anteny, jak zresztą wszystko, co rodziło się w jego jasnej głowie i szło do ludzi spod jego pióra. Los odmierzył mu nieco ponad pół wieku — zaledwie 53 lata. Trudno mi pisać o Borysie w czasie przeszłym: on jest moim uczniem, o wiele młodszym ode mnie. Mam zaszczyt nazywać się jego nauczycielką. Oto dokument: podpis-autograf na książce „Listy z Sołowek”. „Drogiej Nauczycielce mojej w radiu (a żony mojej — w szkole) z wiarą, że nasza Ukraina nigdy więcej nie zazna takiego nieszczęścia. Będzie jednak jasna godzina! 3.XI.92 r.”. W tej pierwszej (i ostatniej) książce natrafiłam na niepokojące (może prorocze?) i niespodziewane jak na Borysa, wielkiego miłośnika życia i optymistę, słowa: „…Wyraźnie odczuwam, jak we mnie brzmi strach przed śmiercią, ból i cierpienie przed tą otchłanią, w której urywa się nić ludzkiego życia… W wyobraźni — szalony szkwał śmierci… I człowiek — mały człowiek, ze swoimi wadami, radościami i smutkami, ze swoją miłością, ogarnięty tym szkwałem. I nie ma końca-kraju jego rozpaczy: „Ja chcę żyć!...” Tak pisał, tworząc swój Sołowiecki requiem dla „tysięcy i tysięcy Ukraińców, zamęczonych przez stalinistów na tej, niegdyś rajskiej, ziemi pośrodku Morza Białego”… On „wyraźnie odczuł” ostatnie minuty życia Jewhena Płużnyka, Mykoły Kulisza, Kosta Burewija, Hryhorija Kosynki, Dmytra Falkiwskiego, Mykoły Zerowa, Mykoły Woronego i wielu innych synów i córek Ukrainy, którym poświęcił przejmujące i bolesne strony swojej książki (a później — przenikliwe eseje telewizyjne). Ich skosiła okrutna totalitarna kosa. Borysa wyrwała z naszych szeregów nieubłagana choroba. Rok temu. 28 marca 2006 roku. W swoich ostatnich chwilach on również mówił: „Jak chce się żyć!”. I odleciała gwiazdą jego dusza — tam, do plejady oddanych męczenników, o których pisał. Może razem obecnie budują w niebiosach swoją Ukrainę — marzenie, o którym śnili? Któż to wie… A tamtego smutnego marcowego dnia ukraińskie dziennikarstwo straciło utalentowanego, wnikliwego i bezkompromisowego publicystę, szczerego patriotę, perspektywicznego organizatora, który był świadomy swojego powołania. Spośród wielu swoich kolegów-telewizyjników wyróżniał się emocjonalnym, obrazowym, pełnym pasji artystycznym słowem, barwnym i bogatym językiem, który znał bezbłędnie. Zapalał się sam i włączał do współmyślenia wszystkich, którzy byli obok niego w studiu i po drugiej stronie ekranu. Tak było, kiedy prowadził swoje „Rozmowy o duchowości” w radiu i gorące „Dyskusje liderów” w telewizji, kiedy poddawał pod sąd widzów swoje cztery filmy „Ukraina niepokonana”, trylogię „Swoją Ukrainę kochajcie”, wideofilmy „Sołowiecki”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
go bytu moich rodaków, odtworzonego w Świątyni Pańskiej przez miejscowych malarzy-ikonografów i natchnionymi pieśniami cerkiewnymi. Bo cóż może być potężniejszego niż hymn „Chrystus zmartwychwstał, śmiercią śmierć pokonał” i ów odwieczny wielkanocny okrzyk: „Chrystus zmartwychwstał — prawdziwie zmartwychwstał!” To właśnie wśród tych ludzi Polesia, zagnanych siłą do kołchozów, przy tych słowach zawsze drżała łza… Dopiero znacznie później dotarła do mnie głęboka świadomość tragedii narodu, na którego ziemi rodziła się Armia bez państwa, a najlepsi synowie i córki tego narodu mieli wysoką misję walczyć w szeregach Ukraińskiej Armii Powstańczej przeciwko bolszewikom i przeciwko faszystom. I chociaż sowiecka imperialna propaganda codziennie wbijała nam, młodym pionierom-leninowcom, do głów, że tu byli „silni duchem” jedynie partyzanci-miedwiediewcy, ludzka pamięć karb po karbie stawiała swoje znaki w dziecięcej duszy. Wszędzie: przy czystych, dźwięcznych i tak głębokich studniach właśnie w Moszanicy, gdzie często zbierały się kobiety, na jakichś dziwnych pagórkach w lesie, gdzie grzybiarze siadali na odpoczynek i zostawiali tu resztki jedzenia (najnowsza historia na tych braterskich mogiłach bohaterów UPA postawiła kaplice, krzyże, pomniki), za pomi-
Nalaną czarką, gdy rozgrzani wypitym mężczyźni po cichu zaczynali śpiewać „Ще не вмерла Україна” („Jeszcze nie umarła Ukraina”). Ktoś mądry nauczał: wsłuchaj się w głos ziemi. Zrozumiałem to w pełni tutaj, na pagórkach Nowej Moszanycy, gdzie każdy człowiek nadal pozostaje dla mnie ucieleśnieniem piękna i wiecznej miłości do Ukrainy. I rzeczywiście, po raz kolejny powtarzam za poetą: „Na świecie można wybierać wszystko, synu, nie można tylko wybrać ojczyzny”.
Rok 1998. Na wiejskim majdanie odsłaniamy obelisk tym synom, córkom, matkom tej maleńkiej we wszechświecie i tak wielkiej kiedyś w mojej dziecięcej duszy wsi, którzy zginęli w bitwie o niepodległą Ukrainę z wiarą, że ona jednak będzie. Bo nikt i nigdy nie zapomni tego, co przeżyli ci ludzie w imię wolności, przeżyli tak tragicznie, że nie ziemia, lecz gwiazdy tutaj zrosiły się łzami… Nikt i nigdy. Na tym stoi i stać będzie ten wciąż wielostradalny kraj. Moja Równieńszczyzna. Moja Pohoryna. Moja ziemia, na skrižalach historii której drżąco-mężnie zawsze rozbrzmiewać będzie święte słowo: Wolność!
B. Hrywaczewski”.
To było pisane dla pewnej rówieńskiej gazety. A jeśli kontynuować, choć nie tak poetycko, życiorys Borysa, warto wspomnieć, że po ukończeniu drohobyckiego technikum naftowego przez rok pracował jako dyzelista na polach naftowo-gazowych Połtawszczyzny. (W słynnych Wielkich Sorocyńcach urodzili się jego rodzice). Ale Słowo, które zasiane zostało w duszy babcinymi bajkami, mamine pieśnią i jeszcze dobrymi nauczycielami, już kiełkowało tym niewiędnącym czereśniowym kwieciem, które przepowiedziało: „Będzie szczęśliwy!” Poszedł studiować jego tajemnicę na filologię ukraińską Uniwersytetu im. Szewczenki. Tam spotkał swoją prawdziwą miłość — wierną żonę Ludmiłę (nawiasem mówiąc, moją byłą uczennicę z Jenakijewego na Doniecczyźnie, gdzie kiedyś uczyłam języka i literatury ukraińskiej…). To ona przedstawiła mnie swojemu narzeczonemu. A kiedy się pobrali i urodziła się im córeczka Olesia, zaprosiłam Borysa do radia, by pisał scenariusze dla redakcji muzycznej, aby choć jakoś złagodzić studenckie bezgrosze. (Wtedy jeszcze pojęcie „honorarium” nie było takie „zdewaluowane”). Tak zostaliśmy kolegami. Potem było radiowe nadawanie z Kijowa (1980), próba sił w ostrej publicystyce злободзiennej, która starała się przełamać bariery cenzury. Właśnie tu po raz pierwszy wyemitowano cykl radiofilmów Borysa „Sołowiecki requiem”, stworzony na podstawie archiwalnych materiałów Sołowieckiego Obozu Przeznaczenia Specjalnego. „Ból, który wykipiał z mego serca w tych radiofilmach, nie gasł, — napisze później Borys. — Przeciwnie, jakaś nieznana siła raz po raz zapalała we mnie świecę Pamięci i stawałem się pielgrzymem nie do Świętej Ławry, lecz na Sołowiecką Golgotę XX wieku. Do kamiennych cel, od których morzami i rzekami, lasami i bagnami na północy rozpełzał się na wschód wielkiej imperium drapieżny spruт GUŁAG-u. Moim zdaniem dziś jest niezwykle ważne wypełnić białe plamy historii narodu ukraińskiego publikacją dokumentów, faktów, wspomnień, wpisać ból i cierpienie… i siłę ludzkiego ducha, i moc patriotycznego ruchu oporu przeciw bolszewickiej ordzie. A zatem stworzyć Wieczną Kronikę Prawdy — pamięć o zmarłych, testament „żywym i nienarodzonym…” Jako jeden z pierwszych Borys zapisał tę stronę Kroniki Prawdy swoją książką „Listy z Sołowek”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przedstawił do rozpatrzenia własny projekt kanału telewizyjnego „Kultura”. Jakże był wtedy uskrzydlony, jak z przejęciem pielęgnował samą ideę! Co więcej, po korytarzach władzy krążyło już zarządzenie o mianowaniu go kierownikiem tego kanału, którego znaczenia dla państwa trudno przecenić. Krąży, jak widzimy, do dziś. Ukraińskiej kulturze w Narodowym UT wydzielono obecnie parę godzin w porze „po trzecich pieśniach kogutów”. (Żeby nikogo więcej nie obudzić?!). Niełatwo pracowało się Borysowi (i czyż tylko jemu?) w czasach „temników” (instrukcji cenzorskich). Gotowe audycje zdejmowano z anteny, coraz rzadziej ukazywały się jego tak barwne, poetyckie, emocjonalnie nasycone reportaże w „Wiadomościach”, skracano czas emisji materiałów. Wolą kierownictwa, które zmieniało się w NTKU niemal co roku, zdjęto z anteny także cykl programów „Dzwony pamięci narodowej” (właśnie za niego Borys został uhonorowany Międzynarodową nagrodą im. Nytczenki). Był to dość znaczący dorobek dziennikarza w dziedzinie badań nad największą tragedią Ukraińców — Hołodomorem 1932—1933 lat. „Postsowiecka Ukraina dziś demonstruje swoistą amnezję wobec pamięci historycznej. I nie tak wielu historyków, a jeszcze mniej dziennikarzy próbuje okrutną prawdę jednak wpisać do najnowszej historii Państwa. Borys Hrywaczewski — publicysta, który pokonując urzędnicze bariery i punkty „temników”, pryncypialnie broni pozycji narodu, pozycji Prawdy”. — Tak wypowiadała się o tej pracy dziennikarza australijska prasa, donosząc: „W grudniu 2003 r. Hrywaczewski stał się uczestnikiem Międzynarodowej konferencji naukowej „Ludobójstwo narodu ukraińskiego. 1932—1933 lata”, która przez kilka dni odbywała się w Muzeum Terroru na Węgrzech. Właśnie ten kraj na szczeblu parlamentu jako jeden z pierwszych uznał Hołodomor na Ukrainie za ludobójstwo. Film-esej B. Hrywaczewskiego „Poznać prawdę” stał się podsumowaniem tego wydarzenia, dając milionom Ukraińców możliwość dotknięcia tragicznego memoriału, stworzonego przez Węgrów w centrum Budapesztu — Muzeum Terroru, dla pamięci o tych, którzy krwią wyścielili drogę Narodu do wolności”. Ale nawet międzynarodowe uznanie nie rozproszyło chmur, które zgęstniały nad głową dziennikarza. Aby „poskromić” jego twórczy niepokój, przerwać potok „bujnej fantazji”, Borysa przenoszą do działu planowania tematycznego programów. Praca, powiedzmy tak, nie dla jego natury.
Tłumaczenie maszynowe
„Jestem dziennikarzem i dlatego dążę do tego, by zbadać leninowsko-stalinowskie zbrodnie na swój sposób. Jak? Zobaczycie sami. Oddaję wam, szanowni czytelnicy i słuchacze, wszystkie nagrania magnetofonowe, zrobione na Sołowkach i w урочysku Sandarmoch podczas wypraw w te miejsca. Wywiady, refleksje, a także fotografie — dokumentalne znaki czasu, zapisane, sfotografowane w cudownie pięknych i nieskończenie ciężkich od bólu, od śmiertelnych mąk Ukraińców miejscach…” Tak pisał Borys w książce, która narodziła się z bólu i ujrzała światło dzienne w 1992 roku. Marzył o wznowieniu jej pod tytułem „Sołowiecki requiem”, uzupełniwszy ją setką fotografii, listami poległych i nowymi materiałami analitycznymi. Niestety, nie zdążył… Ale wszystko to znalazło odzwierciedlenie w jego filmach wideo, które zobaczyła nie tylko Ukraina.
Borys Hryvaczewski był jednym z tych, którzy pełną piersią wciągnęli upajające poczucie wolności słowa na świcie nowej epoki — epoki Niepodległości. Wszyscy my z trudem wyplątywaliśmy się z ideologicznych pieluszek radzieckiego dziennikarstwa, przyzwyczajeni do czujnego oka cenzury, pokonywaliśmy owego „cenzora w sobie”, który krępował myśl i uczył ostrożności w wypowiedziach. Łatwiej to przychodziło tym, którzy byli wolni duchem. Borys, jak może mało kto z jego kolegów, uwierzył, że utraconą lub przytłumioną samoświadomość Ukraińców można obudzić wysokim słowem literackim, przywróceniem imion „rozstrzelanego odrodzenia” na scenę teatru, na ekran telewizyjny. Dlatego gdy zaproponowano mu kierowanie redakcją literacko-dramatyczną w Ukraińskiej Telewizji (1994—95), nie wahał się. Wtedy nie myślał, że wkrótce szara epoka kuchmizmu uzna jego szlachetne zamiary za coś drugorzędnego i niepotrzebnego, że na zdjęcia filmów o wybitnych działaczach ukraińskiej kultury czy na inscenizacje utworów nie będą przeznaczane nawet minimalne środki. A jednak, mimo wszystko, Borysowi i jego kolegom udało się „przebić” filmy wideo „Sobór” (wg O. Honczara), „Dumę o braciach Nieazowskich” i „Marusię Czuraj” (wg L. Kostenko), „Żółtego księcia” (wg W. Barki), stworzyć eseje o pisarzach. We współpracy z teatrami na ekranie zaczęły pojawiać się przystosowane do telewizji przedstawienia ukraińskich autorów. Ale pracować stawało się coraz trudniej. Zalążki nowego dusiły się pod najazdem obcego, nieukraińskiego produktu telewizyjnego, który opanował nasz przestrzeń informacyjną. Czas wymagał oceny wszystkiego, co działo się na Ukrainie. Społeczeństwo pragnęło poznać samo siebie, zrozumieć swoje drogi, pojąć przyczyny własnych niepowodzeń i błędnych rachub. Ukraińskie dziennikarstwo szukało (choć nie zawsze znajdowało) swojego ważkiego publicystyczno-analitycznego słowa. A w pierwszych szeregach jego twórców, oczywiście, był Borys Hryvaczewski. Powierzono mu kierowanie studiem „Polityka”, Twórcze-produkcyjne zrzeszenie „Hromada” ma w nim błyskotliwego komentatora politycznego. Ostra i zaczepna audycja „Dyskusje liderów”, którą tak mistrzowsko prowadził Borys, konkurowała pod względem popularności z analogicznymi programami „rekinów pióra” z rosyjskiej telewizji. Wkrótce ten autorski program, jeden z najbardziej oglądanych w ukraińskiej telewizji, „został zamknięty bez żadnych uzasadnień w wyniku wprowadzenia ostrej cenzury i likwidacji audycji na żywo” (z wywiadu z B. Hryvaczewskim). Uczciwemu, bezkompromisowemu dziennikarstwu zaczęto podcinać skrzydła — i o tym nieco później.
* * * Biorę do ręki teczkę, którą sama podpisałam „Walka o ukraiński telewizyjny eter”. Są tu, powiedziałabym, wszystkie etapy prawdziwej „wojny” Borysa Hryhaczewskiego o zawodową godność, ludzką godność i wolność słowa. Bo walka – o co? O duszność epoki kuczmowskiej, z „temnikami”, z rusyfikacją, która nabrała nowej, potężnej siły, z tandetą, która opanowała ukraiński telewizyjny eter produktem obcej subkultury. Zacytuję jeden list: „Wicepremierowi p. Mykole Żulynskiemu, Przewodniczącemu Państwowego Komitetu Polityki Informacyjnej, Radia i Telewizji p. Iwanowi Draczowi
Szanowny Mykoło Hryhorowyczu! Szanowny Iwanie Fedorowyczu! Najnowsza historia kształtowania się niepodległej Ukrainy po raz kolejny potwierdziła: sfera humanitarna (duchowa) jest pierwotna w ideologii narodowej suwerennego Państwa. Jej głębokiego historycznego badania i utwierdzania – ze względu na przyszłość właśnie Narodu i Państwa – bały się, jak świadczą fakty, we wszystkie czasy nie tylko zdobywcy, lecz także przedstawiciele wewnętrznej nomenklatury. Dość wyraźnie w ostatnim czasie wszystko to odbiło się na środkach masowego przekazu, zwłaszcza w telewizji. Kompleks „odwiecznego chochlactwa”, poczynając od sztucznego zaszczepiania „aforyzmów Wierki Serdiuczki” i aż po niewolnicze uwielbienie dla przyjezdnych błaznów z Rosji (transmisje koncertów, wywiadów, dialogów na żywo we wszystkich tak zwanych ukraińskich kanałach), jak ośmiornica ogarnął eter telewizyjny i radiowy. Analiza sytuacji potwierdza: to działo się i dzieje się świadomie, w celu całkowitego zniszczenia dziennikarstwa intelektualnego. Prawie pełna rusyfikacja Narodowego (?) kanału telewizyjnego jest zasługą ludzi, dla których historia, kultura, sztuka Ukrainy są obojętne. Temat historyczny ukraińskości – tabu. Nawet po tym, jak zmontowano pięć filmów cyklu „Ukraina nieujarzmiona” („Dem’janiw łaz”, „Wyzwolenie po sowiecku”, „Bykiwnia: zbrodnia bez kary”, „Miejsce zbrodni – Sandarmoch”, „I gwiazdy zanosiły się łzami”), pokazywano je tak, by niewiele osób je zobaczyło – bezsystemowo, bez nazwy „Ukraina nieujarzmiona” (najwyraźniej to pojęcie wciąż budzi lęk). Historycznie sprawy ułożyły się tak, że dziś mamy szansę ocalić choćby resztki dziennikarstwa intelektualnego (odpływ kadr trwa) oraz patriotycznych programów telewizyjnych (większość – rozmagnesowana!). Nadzieja w Was! Nadzieja na stworzenie ośrodków wysokiej inteligencji i ducha ukraińskiego przede wszystkim w narodowym (państwowym) radiowo-telewizyjnym eterze. Nadzieja na to, że sfera humanitarna, jako podstawa rozwoju nowożytnego państwa na mapie Europy, zajmie w końcu swoje miejsce w kształtowaniu patriotyzmu, w tworzeniu nowożytnej ideologii suwerennego państwa”. Politolog-komentator Narodowej Telewizji Kompanii, Zasłużony Dziennikarz Ukrainy B. Hrywaczewski. Takich apeli, listów pisał do instancji władzy wiele, szukając zrozumienia i poparcia. Oto jeszcze jeden ważki argument: „Jednym z decydujących w upowszechnianiu, popularyzacji wartości duchowych Ukrainy może stać się i powinien stać się Ogólnopaństwowy kanał telewizyjny „Kultura” (nawiasem mówiąc, potwierdzają to Polska, Rosja). Opierając się na finansowym wsparciu Państwa (zamówienie państwowe), a także przyciągając do współpracy z jednej strony – ludzi opętanych intelektualnie i moralnie wysokich, z drugiej – nowych mecenasów, kanał ten będzie kształtował myślicieli nowej epoki, świadomych dumy ze swego Państwa, z tych, którzy przez tysiąclecia kształtowali jego potężną kulturę”. Tak broniąc swoich przekonań, Borys Hrywaczewski, stworzywszy inicjatywną grupę pracowników telewizyjnych, która opracowała i po-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PAMIĘĆ», s. 8
Borys Hrywaczewski przy dębie Kobziarza. Gdy więc Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki w 2003 roku zawarło umowę z NTKU o zainicjowaniu telemaratonu „Cerkiew Tarasowa”, Borys gorliwie zabrał się do tej pracy. Oto on, uroczysty, uśmiechnięty i natchniony, na ekranie. Brzmi jego głos… „Wszyscy my, szanowni telewidzowie, stajemy odtąd twórcami wielkiej Szewczenkiany XXI wieku. Dołączywszy do świętej sprawy budowy świątyni Tarasowej, stajemy się budowniczymi najnowszego duchowego fundamentu już Niepodległego swojego państwa. My, dziennikarze, będziemy tę sprawę kontynuować. I chcemy, abyście wraz z nami sercem, duszą dotknęli błogosławionych zakątków Ukrainy, uświęconych imieniem Tarasa. Daleko nie wszyscy będą mogli pobyć w takich miejscach. I właśnie Pierwszy Narodowy wchodzi do waszych domów z Szewczenką XXI wieku. Bez Tarnowskich nie mielibyśmy dzisiaj Szewczenkiany, bez mecenatu przede wszystkim każdego z nas — nie będzie świątyni Tarasowej. Zbudujemy w pokoju — będziemy w pokoju!”. Przeczytuję na nowo wersy scenariuszy Borysa, wczytując się w listę imion uczestników audycji, dobrze znanych na świecie i mało znanych, ale oddanych sprawie duchowego odrodzenia Ukrainy i upewniam się (po raz kolejny!): „Jak wiele waży słowo”, wypowiedziane sercem. On zwoływał Ukrainę na wielką tołokę, umiał wlać w ludzkie dusze wiarę, nadzieję i miłość. Nie na darmo program został wysunięty do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Ale tym bardziej gorzko i przykro było mi czytać liczne „oświadczenia-protesty”, „notatki służbowe”, sprawozdania pod adresem Ołeksandra Sawenki lub Tarasa Steckiewa (eksprezydenci NTKU) o tym, że audycja nie wyszła na antenę, albo doznała nieuzasadnionych skrótów, albo na jej zdjęcia nie znalazło się środków oraz o innych nieuczciwych „tele-dywersjach” wokół niej. Zacytuję wersy apelu do T. Steckiewa — (wtedy prezesa NTKU): któremu nie było do tego programu, bo przygotowywał transmisję „Eurowizji”. „Narodowy telemaraton „Cerkiew Tarasowa” ma stworzyć telewizyjną Szewczenkianę, za co wdzięczne nam są miliony widzów — od uczniów i nauczycieli po emerytów. Dzięki teleprogramowi zobaczyli Baturyn i Kaczaniwkę, Humań i Subotiw, Sedniw i Kamieniec, Międzybóż i Myrhorod. Program stał się miejscem dyskusji ukraińskiej inteligencji. J. Swerstiuk, M. Siadrysty, B. Olijnyk, P. Mowczan, M. Żułynski, N. Matwijenko, N. Kriukowa — i nie tylko oni byli uczestnikami audycji. Jestem pewien, są one niezbędne obecnie. Zamówienie państwowe planuje wyjście programu do 200-lecia naszego Kobziarza. Ale wy, szanowny panie prezesie, swoim ustnym zarządzeniem zdjęliście ją z anteny i od 12.09.2005 r. ona nie wychodzi. Jako autor i prowadzący, jako po prostu widz narodowo świadomy, jako dziennikarz, który ma swój dorobek na niwie walki o niepodległość, protestuję przeciwko takiej zniewadze wobec programów narodowego telemaratonu „Cerkiew Tarasowa” i wymagam od Pańskiej ekipy należytego wykonania Zamówienia Państwowego”. Broniąc prawa do anteny, Borys zwracał się o wsparcie do wielu znanych mężów stanu i autorytetów kultury. Ale nikt z nich nie zaradził sprawie. I ucieka się do jeszcze jednego stanowczego protestu. Z notatki służbowej: „22.08.2005 r. o 14.10 w programie NTKU kilka razy przebiegł pasek: „Na znak protestu przeciwko zniewadze wobec programów Szewczenkiany „Cerkiew Tarasowa” — kradzież 10 min czasu antenowego oraz przeniesienie programu na „głuchy” czas antenowy — będziemy wychodzić na materiałach archiwalnych. Oświadczamy: w NTKU rozpoczęły się represje przeciwko Szewczenkianie i programom zamówienia państwowego. I to w kraju, gdzie Prezydentem jest W. Juszczenko!”. To było ostatnie wyjście „Cerkwi Tarasowej” na antenę. Później w liście do redaktora „Telekrytyki” Natalii Ligaczowej Borys napisze: „Ja starałem się i kontynuuję tworzyć naszą duchową aurę, której rdzeniem są poetyckie lub po prostu życiowo mądre skupiska słowa geniuszy Ukrainy. Mam do tego twórczego dorobku pełne prawo, jako ukraiński filolog przede wszystkim i jako dziennikarz, do którego słowa wsłuchiwano się i w latach 90., i obecnie, no i wreszcie, jako człowiek, który już przekroczył półwieczną granicę i ma jednak niemałe doświadczenie bronienia pozycji narodowego dziennikarstwa i wolności słowa w tym państwie… Aż tu się okazuje, że nikomu to nie jest potrzebne…”. Ta walka była wyczerpująca, zabrała wiele sił. Do ostatka wierzył, że sprawiedliwość zwycięży, że zdoła zrealizować zamierzone: stworzyć telewizyjną „Encyklopedię miast i wsi Ukrainy”, nakręcić cykl dokumentalnych esejów o historii wielkich Ukraińców, którzy z różnych przyczyn opuścili Ojczyznę i przyczynili się do rozwoju innych państw i narodów — „Powrót z Wyraju”. Opracowanym autorskim projektom nie było dane się spełnić. Podcięty ciężką chorobą, Borys sam odleciał w wyraj… Zostawił po sobie wieczny zgiełk smutku swojej mamie Wirze Tymofiijiwnie, żurawią tęsknotę żonie Ludmile, ojcowski testament synowi Maksymowi i córce Ołesi z jej rodziną. Zostawił prawo do pożegnalnego kieliszka swoim dobrym przyjaciołom i współmyślicielom. Twórczą sztafetę — nowemu pokoleniu ukraińskich dziennikarzy. A dwojgu jego wnucząt — Iwance, którą czule i bezmiernie kochał, i Bohdanczykowi, którego tak i nie zdążył się doczekać, niech mądrą dziadkową pamięcią pozostaną słowa, którymi zakończył jedną z ostatnich swoich audycji: „Najlepiej być samym sobą. Byłem, jestem i umrę Ukraińcem. Zawsze pilnowałem, żeby nie poniżyć swojej godności i szczycę się tym, że nie poniżyłem moimi działaniami godności mojego narodu. Wierzę w gwiazdę Ukrainy!”. Z tą wiarą pozostawajmy i my, współcześni Borysa Hrywaczewskiego. Pamiętaj, Ukraino, swojego wiernego syna… Kto zechce pokłonić się jasnej pamięci Borysa Hrywaczewskiego, zapraszamy do Domu Nauczyciela 31 marca o godzinie 17 na wieczór wspomnień i czci.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nową, która zdaje się być skazana na bycie książką smutku, nabiera i oddaje czytelnikowi światło optymizmu. Pokaz pokonywania przeszkód na tej drodze jest nie tylko ciekawy, ale i pouczający. Dla tych, którzy popadli w biedę i nie powinni upadać na duchu, którzy muszą wywalczyć osobiste i ogólnonarodowe zwycięstwo w sprawie odrodzenia narodowego. Książka sprzyja oczyszczeniu pamięcią dusz zastałych w zapomnieniu, przebudzeniu sumienia u rusyfikatorów i janczarów, uzasadnieniu niezwyciężoności i perspektywiczności rozwoju oraz historycznego bytu naszego drogiego ukraińskiego narodu. Doczytałem książkę i pomyślałem o tym: może i współczesnych stalinistów nie pozostawi ona obojętnymi i oni w końcu się opamiętają, nie będą służyć komuś jako „synowie Ojczyzny cudzej”. Dobrze byłoby, gdyby taką książkę przeczytali nasi urzędnicy i deputaci, którzy nierzadko myślą, że złapali Pana Boga za nogi i wszystko wiedzą. A co najważniejsze, aby to wydanie było w każdej bibliotece, aby mogła je przeczytać każda młoda osoba, a także dorosła, w której dotąd jest pustynia pamięci o najstraszniejszych w światowej historii zbrodniach stalinizmu. czas z prawdą ówczesnego życia w utworach Bahrianego są przykłady wielkiej ludzkiej wytrwałości, jak i przykłady małoduszności i zdrady. W przedmowie do jednego ze swoich pierwszych utworów pisarz pisał, zwracając się do czytelnika: „Przyjacielu mój drogi! Proszę, nie nazywaj mnie poetą, bo to mnie okrutnie obraża. Nie nazywaj mnie poetą, przyjacielu mój, bo poeci obecnie — to kategoria przestępców, do której nie należałem i nie chcę należeć. Nie nazywaj mnie poetą, bo słowo poeta skrótowo zaczęło oznaczać: kameleon, prostytutka, spekulant, awanturnik, leń… Nie nazywajże mnie poetą, przyjacielu mój. Ja chcę być tylko człowiekiem, których tak mało na świecie, ja chcę być tylko nim…” W wydawnictwie czasopisma „Borysfen” (2006 r.) z okazji stuletniego jubileuszu pisarza wyszła książka „Siczesławcy — o Bahrianym”. Ten artystyczno-publicystyczny zbiór zmusił mnie do przypomnienia sobie pierwszej radiowej inscenizacji fragmentu powieści „Sad Getsemanski”, która zabrzmiała już w czasach pieriestrojki. Dotąd o autorze prawie nic nie było wiadomo. Po jakimś czasie ujrzała światło dzienne sama powieść, a z czasem i kolejna — „Tygrysołowy”. W czasie Niepodległości na pełną moc zaczęła działać Fundacja Bahrianego. Wyszedł w świat wielki tom „Publicystyka” (wyd. „Smołoskyp”, 1996 r.), a potem — dwa tomy „Korespondencji” (wyd. „Smołoskyp”, 2002 r.). Książka „Siczesławcy — o Bahrianym” — to hołd pamięci pisarza-patrioty, którego całe życie było naznaczone cierpieniami (gruźlica, obozy koncentracyjne, nagonki). Redaktor Fidel Suchonis dobierał materiały tak, aby objąć cały zakres działalności Bahrianego. Do książki weszły listy i utwory pisarza, a także literaturoznawców: Mykoły Żułynskiego — pisarza i akademika, Marii Drużko — młodej poetki z Dnieprodzierżyńska, pisarza Dmytra Nytczenki z Australii, który przyjaźnił się z I. Bahrianym przez całe życie. W sumie ponad dwadzieścia autorskich rozpraw o pisarzu-patriocie. „Prawda jest córką czasu, a nie autorytetu”. F. Bacon
Tłumaczenie maszynowe
POWIEDZIEĆ PRAWDĘ Kostantyn SYTNYK, akademik NAN Ukrainy Książka „Przez ciernie — do Ukrainy” (Kijów, „Znannia Ukrainy”, 2006) — to praca naukowa, ale przeczytałem ją z zainteresowaniem, jak beletrystykę. Dobrze znam obu autorów — znanego uczonego i działacza społecznego, doktora nauk filozoficznych, prezesa zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyla Kuszercia oraz znanego pisarza, zasłużonego dziennikarza Ukrainy, wieloletniego sekretarza naukowego zarządu Towarzystwa Wasyla Wasylaszka. Książka poraziła skrupulatnym śledztwem przyczyn tragedii lat 30. XX wieku, których doznał nasz naród. Staliniści drogą ukrainizacji najpierw ujawnili na Ukrainie kwiat inteligencji narodowej i bezlitośnie wyniszczyli najbardziej świadomą jej część. Poraziła masowość represji: „Ze 325 ukraińskich pisarzy, których drukowano w 1930 roku, po 1938 roku drukowano tylko 36”. A jakie cyniczne oskarżenia, jakie ukrywanie prawdziwych motywów rozpraw! Za nacjonalizm, z jakiegoś powodu „burżuazyjny”, oczywiście ukraiński, sądzili nawet komunistów, lecz nie sądzili za nacjonalizm rosyjski. Oskarżali o jakieś mityczne szpiegostwo. A w istocie, przed wyborami do pierwszej Rady Najwyższej ZSRR potajemnie „oczyszczali pole wyborcze” z „niepewnych”, tych, którzy kiedyś służyli UNR, której samo istnienie zaczęto wykreślać z historii Ukrainy. Czytam w książce przesłuchania w katowniach NKWD i przypominam sobie powiedzenie: „Dajcie mi sprawę, a człowieka ja do niej przyszyję”. I „przyszywali do spraw” ludzi za „terrorystyczne zamiary wobec komunistów i członków Rządu”. SŁOWO NIEPRZECHODNIE
Tłumaczenie maszynowe
Bez żadnego faktu, któremu właśnie miejscowemu komuniście czy urzędnikowi za siedmioma górami, w uzbrojonym po zęby Kremlu zagrażał zamach! Powiecie, brednie? Tak, ale takie brednie śledczych, bez adwokatów, były podstawą do najsurowszego zaocznego wyroku — rozstrzelania. Dopiero po 20 latach, po XX zjeździe KPZR, rozpoczęła się pośmiertna rehabilitacja — z wyczerpującą, bezduszną biurokracją. Służby specjalne szczególnie cynicznie kłamały o czasie i przyczynach śmierci represjonowanych, starannie uzgadniając pod klauzulą „Ściśle tajne” swoje stanowiska od Dniepropietrowska po Moskwę. „Zmarł na tętniaka serca”. „Zmarł na zapalenie otrzewnej”. O tym, gdzie nastąpiła śmierć i gdzie pochowano, nawet nie informowano. Kiedy czytałem pracę naukową Wasyla Kuszercia „Niezłomność narodu”, uderzyły mnie wola życia, wszechprzełamujący optymizm rodziny Kuszerciów i innych rodzin. Przez ciernie terroru, podejrzeń i nędzy przebijali się oni, synowie i wnukowie „wrogów narodu” do małych, a potem i wielkich sukcesów, wreszcie do Ukrainy, która stała się wolna. Wasyl Iwanowycz prześledził losy swojego i żony rozgałęzionych rodów aż z przedrewolucyjnych historycznych głębin bytu. Cenny dowód przetrwania! Pokazał, jakich licznych nieszczęść i strat doznały rodziny Ukraińców na południu i w centrum Ukrainy przez I wojnę światową, wojnę domową, przez niszczenie przez Moskwę Ukraińskiej Republiki Ludowej, przez zorganizowany przez reżim Stalina Hołodomor. Pomyśleć tylko: w kraju najżyźniejszych czarnoziemów Czerkaszczyzny wymarzano nierzadko do połowy-dwóch trzecich populacji wsi. Odpychając się od badania systemu korzeni swoich rodów, Wasyl Kuszerce zajrzał w głąb problemu, spróbował zbadać w rodach i różnych warstwach ludności historię narodu ukraińskiego i doszedł do optymistycznego wniosku, że nasz naród należy do tych narodów, które już udowodniły swoją niezniszczalność. Ginęli Obrowie, hordy Sarmatów, Pieczyngów i Połowców, przeważnie koczowników, którzy jak chwasty szukali nowych pastwisk i grabieży, a nie przyrastali do ojczystej ziemi. Naród ukraiński w dostępnej do zbadania starożytności nie opuszczał swojego terytorium, nikogo nie podbijał, chociaż przez różne czynniki nasz kwiat jest na całym świecie. Zachował nasz naród mimo drakońskich zakazów ojczysty język, wiarę chrześcijańską, tradycje narodowe. Wytrzymał okrutne ataki i uciski. Jako pewien spadkobierca światowej sławy Trypola, państwowości w potężnej Rusi Kijowskiej, jako potomek mężnego Hetmanatu, URL i USRR, nasz naród jednak wywalczył swoją wolną Ukrainę. Kuszerce pragnie pokazać mechanizm osiągnięcia przetrwania i sukcesu, który nie jest łatwy, ale wystarczająco skuteczny. I w ten sposób książka z tragiczną osnową tworzy jedną z płaszczyzn procesu literackiego, wypisaną przez uczestnika-współczesnego. To już dokument epoki, dokument przekonań i błędów, swoisty dziennik czytelniczy, napisany nie przez ucznia, a przez kandydata nauk filologicznych, docenta, utalentowanego literaturoznawcę i krytyka. Już sama forma tekstów zebranych w książce świadczy o tym, że autor, który pisze przede wszystkim dla periodyków, zmuszony jest być lakonicznym, małomównym. Jednocześnie sprzyja to przejrzystości sformułowań, naukowo-publicystycznemu zabarwieniu języka. Jewhen Baran w swoich artykułach-wizjach często dokonuje pierwotnego oswojenia materiału artystycznego, dlatego nierzadko jedynie nakreśla jakieś momenty, które z czasem otrzymują rozwój w publikacjach innych badaczy. Jewhen Baran odzwierciedlił swoją wizję poszczególnych teoretycznych aspektów najnowszej literatury, występuje jako autor felietonów, a także jako człowiek, który powiedział swoje słowo o prozie artystycznej oraz o poezji. Wszystko to jest ustrukturyzowane w odpowiednie rozdziały. Powiedzmy, jego felietony skierowane są na to, aby wylać kubeł wody na głowy zbyt już „zaliteraturowanych literatów” i nieco ostudzić ich zapał. Lecz, oczywiście, on najwięcej swojej pracy włożył w zrozumienie wkładu w prozę artystyczną Jurija Andruchowycza, Bohdana Bojczuka, Wołodymyra Bryggena, Hryhorija Husejnowa, Oksany Zabużko, Wołodymyra Jeszkilewa, Stepana Procuka, Wasyla Slapczuka, Petra Soroki, Olesia Uljanenki… W książce dużo uwagi poświęcono poezji Wołodymyra Bazylewskiego, Iwana Iowa, Olhy Słoniowskiej, Wasyla Staruna, Neonili Stefurak… Tutaj znalazło się miejsce i na gatunek wywiadu, w którym autor ma możliwość wyrazić swój punkt widzenia na te czy inne realia literackie. W „Lirycznej konstatacji: Wstępie do tematu” Jewhen Baran, chowając się za maską ironii, próbuje odpowiedzieć na pytanie o celowość swojej pracy: „Proces literacki — fikcja. On zabiera zdrowie, nerwy. Zabiera lata. Wtedy rozumiesz, że proces literacki — to bagno. Ale żałujesz zrywać, bo w bagno włożyłeś swoje lata. Potem okaże się, że one były najlepszymi, i ty zaczynasz uszlachetniać proces, który wcale tego nie potrzebuje. Bo ważny nie on, ważny wynik”. Rodzina, krewni i przyjaciele Kuszercia W. J. 1929 r. Wszystkich mężczyzn przedstawionych tutaj rozstrzelano. Kobiety wtrącono do więzień. Dzieci umieszczono w domach dziecka. TABLICA HONOROWA
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła WASYLCZUK, m. Kołomyja w obwodzie iwanofrankowskim
Wydaje się, że ten mężczyzna postawił sobie za cel czytanie książek w czasach telewizji i Internetu, by w ten sposób uratować przed zniknięciem pojęcie „czytelnik”. Jednak od zwykłego czytelnika Jewhen Baran różni się tym, że nie tylko czyta, ale też utrwala swoje myśli o przeczytanym i przekazuje je innym w postaci licznych publikacji w prasie, w wydawnictwach naukowo-popularnych i naukowych. Przy tym wszystko to robi fachowo, niezależnie od tego, czy jego tekst jest napisany dla gazety, czy dla poważnego zbioru naukowego. Osiągnął taki poziom mistrzostwa i rozgłosu, że w środowisku literatów stało się prestiżowe „trafić na jego pióro”. Dzieje się tak dlatego, że krytyk ma dobry smak artystyczny, potrafi uchwycić to, co najważniejsze. Jewhen Baran, chłonnie wyłapując oznaki nowego w literaturze, ma własne zdanie, oparte na pewnych artystycznych punktach odniesienia, dlatego nie neguje ślepo tradycyjnego i nie wynosi ponad miarę tego, co bezwartościowe. Dlatego Jewhen Baran ma moralne prawo napisać: „W tym życiu wiele rzeczy »zagadaliśmy«, dlatego wolę odrzucać zbędne słowa”.
Że tak właśnie jest, widać także z nowej książki Jewhena Barana „Navzdohin dewjanostym…: Proza bibliofila” (Iwano-Frankiwsk: Tipowit, 2006. — 192 s.). Ktoś może powiedzieć: o jaką nowość tu chodzi, skoro w książce zebrano materiały, które już wcześniej ukazały się w prasie w tamtych dziewięćdziesiątych latach. Tak, ukazały się, ale to wcale nie umniejsza wartości książki. Po pierwsze, została ona już sprawdzona przez czas, więc można zobaczyć, na ile krytyk zdołał przewidzieć to, o czym pisał kiedyś, i czy owe zaliczki, rozdane młodym, były warte samych siebie, uwagi krytyka i czytelników. A po drugie, zebrane pod wspólną okładką te teksty
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SAWCZENKO, członek NSPU, m. Dniepropetrowsk
Czytelnikowi powieści Iwana Bahrianego „Ogród Getsemański” i „Tygrysołowcy” staje się zrozumiałe, dlaczego dorobek mistrza tak pilnie chroniono przed czytelnikiem. Ponieważ w jego utworach opisane są zaczątki systemu, który istniał siedemdziesiąt trzy lata i siedem miesięcy. Nakreślony krwawy „bulion”, w którym kiełkowało to bestialstwo, kosztowało ludność imperium sześćdziesiąt dwa miliony zgonów (ginął bowiem każdy trzeci). Wodno-
Tłumaczenie maszynowe
POSTACIE
Tłumaczenie maszynowe
21 marca minęło 65 lat od dnia śmierci wybitnej ukraińskiej pisarki Olhy Julianiwny KOBYLAŃSKIEJ. Urodziła się 27 listopada 1863 roku w miasteczku Gura Humora (obecnie Gura Humorului, Rumunia), które wówczas znajdowało się na obrzeżach byłego Cesarstwa Austro-Węgierskiego, w rodzinie drobnego urzędnika J. Kobylańskiego. Jednak było jej pisane rozsławić na cały świat kraj bukowiński, a jej proza stała się niewyczerpanym źródłem dla dramaturgii. Spektakle oparte na inscenizacjach utworów Olhy Kobylańskiej stały się nie tylko wizytówką Czerniowieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. O. Kobylańskiej, ale także prawdziwym dorobkiem artystycznym, który przez długie lata wyznaczał jego twórcze oblicze. Maria WYSZNIEWSKA, teatrolog. PRZEZ CIERNIE DO SZCZYTÓW „ROZWOJU UMYSŁOWEGO”. Wielka rodzina Kobylańskich, która przyjechała na Bukowinę z Galicji, nie była w stanie zapewnić należytego wykształcenia wszystkim sześciorgu dzieciom. Czterech synów rodzice posłali do gimnazjum, a na dziewczęta, Olgę i Jewheniję, czekał los dobrych gospodyń, matek, które miały zajmować się sprawami domowymi. Dlatego, mimo że od młodych lat w duszy Olhy Kobylańskiej żyło pragnienie edukacji, aktywnej pracy twórczej, ukończyła ona tylko cztery klasy szkoły ludowej, zdobywając, jak sama to określiła, podstawy „dla dalszego rozwoju umysłowego”. Ze stron pamiętnika Olha Kobylańska wyłania się przed nami jako natura wrażliwa i emocjonalna, więc naturalnie wiele zajmowała się samokształceniem. Dla młodej dziewczyny była to jedyna droga wzrostu kulturalnego, rozwoju literackiego, i Olha Kobylańska odważyła się stanąć do walki nie tylko z własnym ojcem, który był człowiekiem surowym z natury, ale także z okolicznościami społeczno-politycznymi, które ograniczały skostniałymi tradycjami i skazywały kobietę na duchową wegetację. Młoda Kobylańska pasjonowała się dziełami z socjologii, politologii oraz traktatami filozoficznymi, szukała siebie w muzyce (grała na fortepianie, cytrze, drumli), nieźle malowała i grała w teatrze. Chciała nawet zostać profesjonalną aktorką, ale mimo wszystko dała pierwszeństwo literaturze. ZA ŻYCIA PISARKA NIE ZOBACZYŁA SWOICH BOHATERÓW NA SCENIE. Fascynacja O. Kobylańskiej teatrem odbiła się na jej twórczości literackiej. Jej powieści i opowiadania są bardzo bliskie utworom dramatycznym. Fabuły są pełne dramatyzmu i nasycone mistrzowsko napisanymi dialogami. Postacie obdarzone są indywidualnymi cechami charakteru, kolizje dramatyczne zbudowane są według wszystkich praw dramatu. Czuła to sama pisarka. Dlatego jeszcze za jej życia podejmowano próby inscenizacji niektórych utworów. Na prośbę Olhy Julianiwny w 1913 roku miała zamiar dokonać inscenizacji powieści „W niedzielę rano ziele kopała…” Łesia Ukrainka, ale na przeszkodzie stanęła choroba, która pokrzyżowała te plany. Kosowskim amatorom udało się przełożyć powieść „W niedzielę rano ziele kopała…” na język sceniczny i zrealizować premierową wystawę dramatu na 35-lecie działalności literackiej O. Kobylańskiej. Trudno powiedzieć, na ile udana była to inscenizacja, ponieważ rękopis nigdy nie został wydany. W 1936 roku powieścią „W niedzielę rano ziele kopała…” po raz pierwszy zainteresowali się artyści bukowińskiego teatru ukraińskiego pod kierownictwem Sydora Terłeckiego i Iwana Dudycza. Zlecili oni wykonanie inscenizacji powieści miejscowemu pisarzowi Ilarijowi Karbułyckiemu. Za zgodą pisarki od razu zabrał się on do pracy. W swojej inscenizacji autor, podążając za oryginałem powieści, położył nacisk na nierówność społeczną między różnymi warstwami ówczesnego społeczeństwa. Z powodu braku środków na wystawienie, nie została ona zrealizowana na scenie. A w 1939 roku, z powodu represji władz rumuńskich, przestał istnieć także teatr. Rękopis inscenizacji zachował się i obecnie znajduje się w zbiorach Czerniowieckiego Muzeum Literacko-Memoriałowego O. Kobylańskiej. Już po zjednoczeniu Bukowiny z Radziecką Ukrainą ponownie powrócono do idei inscenizacji powieści „W niedzielę rano ziele kopała…”. A zrealizować ją podjął się wówczas młody bukowiński dziennikarz, a obecnie znany pisarz Wołodymyr Bablak. Poradziwszy się pisarki, od razu przystąpił do pracy. I po pewnym czasie czytał swój wariant inscenizacji Kobylańskiej. Skrzydlaty zapewnieniami pisarki, że jego praca była udana, Bablak oddał rękopis prologu do dramatu do redakcji almanachu „Wilna Bukowyna”. W 1941 roku prolog nawet został wydrukowany. Jednak z czasem pisarz sceptycznie ocenił swoją próbę, przemyślał słowa Olhy Kobylańskiej. „Gdyby to zdarzyło się teraz — pisał później W. Bablak — rozszyfrowałbym jej ciche, dobre słowa tak: kiedy byłam w takim wieku jak ty, młodzieńcze, też robiłam głupstwa… Ale wtedy wybiegłem za drzwi uszczęśliwiony. A dzisiaj, czytając ponownie to, co miałem zuchwałość jej pokazywać, płonę ze wstydu”. „ZIEMIA” ZAPOCZĄTKOWAŁA ARTYSTYCZNĄ KRONIKĘ BUKOWINY. Mimo że inscenizować próbowano głównie powieść O. Kobylańskiej „W niedzielę rano ziele kopała…”, po raz pierwszy na scenie profesjonalnego teatru pojawili się bohaterowie powieści „Ziemia”. Inscenizację i wystawienie spektaklu na scenie Czerniowieckiego Obwodowego Teatru Dramatycznego, który właśnie powrócił z ewakuacji, zrealizował w 1947 roku kierownik artystyczny teatru Wasyl Wasylko. Opracowanie motywów ludowych w spektaklu wykonał kompozytor B. Kryżaniwski, a oprawę sceniczną stworzył artysta O. Plaksij. W spektaklu „Ziemia” po raz pierwszy jasno zabłysły gwiazdy aktorów bukowińskiej sceny: W. Sokirki, J. Wełyczki, P. Michnewycza, M. Kiselowej oraz K. Cypy. Ogólnie rzecz biorąc, spektakl stał się znaczącym wydarzeniem nie tylko w życiu społecznym regionu, ale także w życiu zespołu twórczego. W 1954 roku teatrowi nadano imię O. Kobylańskiej. A spektaklem „Ziemia” zapoczątkowano swoistą artystyczną kronikę Bukowiny według utworów bukowińskich autorów. Od pierwszej wystawy „Ziemi” minęło prawie 20 lat. W tym czasie zmieniło się niejedno pokolenie artystów, zanim czerniowiecki teatr po raz drugi zwrócił się do inscenizacji W. Wasylki. Reżyser teatru, nar. art. USRR Je. Zołotowa, kontynuując tradycje zapoczątkowane przez W. Wasylkę, spróbowała w 1980 roku za pomocą współczesnych środków scenografii stworzyć uogólniony, symboliczny obraz spektaklu, gdzie akcenty zostały położone na ważnych epizodach ideowo-artystycznych. Reżyser i artysta (zasłużony artysta USRR W. Lassan) zrezygnowali z tradycyjnej oprawy scenicznej i uciekli się do lakonicznej, obrazowej i funkcjonalnej scenografii, na pierwszy plan wysunęły się ciekawe ludzkie charaktery, stworzone przez aktorów teatru, a przede wszystkim postać Iwoniki w wykonaniu nar. art. USRR P. Nikitina. Mistrzowsko odtworzone sceny masowe, wyraziste mise-en-scène wyraźnie pracowały na nadrzędne zadanie reżysera, zgodnie z którym głównym bohaterem spektaklu stał się lud. Było to nowe spojrzenie bukowińskich artystów na utwór Olhy Kobylańskiej.
Zaraz po wystawieniu spektaklu „Ziemia” W. Wasylko w 1949 roku sporządził wstępną inscenizację powieści „W niedzielę rano zioła kopała…” i opracował do niej swoje notatki reżyserskie. Jednak ostateczny wariant sztuki dramaturg ukończył w 1953 roku. Pierwsza sceniczna lektura sztuki W. Wasylki należy nie do czerniowczan, a do moskiewskiego teatru cygańskiego „Romen”, którego premiera odbyła się w 1952 roku. Co prawda, moskwianie nie tylko zmienili sam tytuł sztuki: u nich wyszła ona jako „Dziewczyna szczęścia szukała”, ale także na tyle przerobili samą inscenizację na cygańską modłę, że autor nawet wyraził teatrowi swoje niezadowolenie. Wśród ukraińskich teatrów palma pierwszeństwa w scenicznej lekturze należy do Berdyczowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego, który wystawił sztukę w 1954 roku. Na czerniowieckiej scenie inscenizacja pojawiła się dopiero w 1955 roku. Jej wystawienie zrealizował ówczesny kierownik artystyczny teatru B. Borin. Dzięki jego reżyserskiemu opracowaniu spektaklu w całości i jasno postawionemu nadzadaniu dla każdego wykonawcy, reżyserowi udało się w ścisłej współpracy z malarzem H. Narbutem, kompozytorem I. Szamo oraz baletmistrzem O. Tereszczenką stworzyć prawdziwe realistyczne arcydzieło, w którym wyostrzyli społeczne brzmienie utworu. „Kompozycyjna przejrzystość, romantyczne zabarwienie, subtelna poetyckość, wyrazistość i emocjonalne uniesienie charakteryzują tę inscenizację” — zaznaczali zaraz po premierze krytycy i naukowcy. Przedstawienie miało długie życie sceniczne, wystawiano je ponad 500 razy. Nieodłączną częścią sukcesu przedstawienia był utalentowany zespół aktorów-wykonawców głównych ról: H. Januszewicz, P. Michnewycz, M. Szutko, W. Zymnia, O. Sadownikowa. Mimo wszystkich zastrzeżeń przedstawienie stało się prawdziwym artystycznym dorobkiem zespołu twórczego teatru. Później teatr jeszcze dwukrotnie zwracał się do inscenizacji W. Wasylki „W niedzielę rano zioła kopała…” 1984 roku skorzystał z niej główny reżyser teatru, nar. art. USRR K. Pywowarow. Pod względem gatunkowym jego spektakl został określony jako „legenda” i odpowiednio romantycznego traktowania nabrał wątek oraz wizerunki jego bohaterów. Reżyser budował przedstawienie w dwóch płaszczyznach: epickiej i dramatycznej. Nośnikiem epickiego, romantycznego w przedstawieniu był wizerunek Mawry, dramatycznego, fatalnego kochania — Turkynia (Tetiana). Dzięki rozwojowi akcji w granicach tych dwóch biegunów, nowa sceniczna interpretacja „W niedzielę rano zioła kopała…” stała się współczesnym hymnem niezgłębionej, ale tragicznej miłości. Muzyka, którą napisali Żanna i Łewko Kołodubowie, określała styl przedstawienia jako folklorystyczno-etnograficzną żywiołowość. Prawie po 10 latach, w 2003 roku, na 140-lecie od dnia urodzin O. Kobylańskiej, zasł. art. USRR O. Mosijczuk po raz trzeci wystawił przedstawienie „W niedzielę rano zioła kopała…” W. Wasylki według O. Kobylańskiej. KULTOWY SPEKTAKL Przygotowując się do 100-lecia od dnia urodzin O. Kobylańskiej, w 1963 roku Czerniowiecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. O. Kobylańskiej po raz trzeci zwraca się do twórczości swojej patronki. Aktor teatru, nar. art. USRR Ołeksandr Ananjew podjął się inscenizacji noweli z życia ludowego „Wilczyca”. Dla realizacji swojego zamysłu i wcielenia wiodącego tematu opowiadania — moralnego zwyrodnienia człowieka, które było spowodowane żądzą wzbogacenia się — autor częściowo wykorzystał motyw opowiadania „Bank rustykalny”, a dla prawdziwego odtworzenia wydarzeń I wojny światowej — „List skazanego żołnierza do swojej żony”. Mistrzowskie połączenie przez autora w dramacie scenicznym wspomnianych utworów literackich pisarki nadało jego sztuce społecznego brzmienia, a czynom głównej bohaterki Zoi Żmut (nar. art. USRR Hałyna Januszewicz) — psychologicznej motywacji. Autorowi inscenizacji w ścisłej współpracy z reżyserem-wystawcą, nar. art. USRR Je. Zołotową oraz malarzem O. Płaksijem udało się stworzyć na scenie prawdziwie ludowy dramat społeczny. Przedstawienie „Wilczyca” zostało uhonorowane najwyższą nagrodą na Republikańskim przeglądzie najlepszych prac twórczych sezonu 1963—1964. „KATASTROFALNY” BÓL Ostatni raz teatr zwracał się do dziedzictwa twórczego swojej patronki w 2005 roku. Na wystawienie inscenizacji powieści O. Kobylańskiej „Apostoł czerni” kierownictwo teatru zaprosiło jednego z czołowych reżyserów Ukrainy Ołeksandra Dzekuna. Ale mimo tego, że powieść pisarki porusza filozoficzny problem śmierci (jest w niej wiele cytatów z Nietzschego, Biblii), mistyczny utwór O. Kobylańskiej nie został należycie zrealizowany. Zespół twórczy okazał się niegotowy do tak poważnej pracy. A według przekonania reżysera-wystawcy, „przedstawienie przygotowywano dla raportu, dla uspokojenia urzędników”, a być może i mediów, które często wypominały teatrowi brak utworów patronki. „Wyjeżdżam z ciężkim odczuciem. Pomyliłem się. Wydawało mi się, że będę mógł natchnąć, zainteresować ludzi. To się nie stało. Przeceniłem swoje siły” — wyznał w wywiadzie dla czerniowieckich dziennikarzy O. Dzekun. W jego słowach „czuć było głęboki, jak pisała O. Kobylańska, „katastrofalny” wewnętrzny ból”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zanim zdążyła się zagnieździć, nosiłem ją jak tiubietejkę, wychodząc na ulicę.
Na ulicy, obok domu dziadka Tarasa, drogą prowadzącą na drewniany most, już toczyła się wojna: niekończący się tłum uchodźców, zmieszany z czerwonoarmistami, którzy także uciekali przed wojną. Pierwsi maszerowali drogą chłopcy, dziesiątoklasiści. W sandałach na bosą nogę, w białych koszulach, z odkrytymi głowami. Wojnę ogłoszono przez radio w niedzielę 22-go, a wszystkich czerkaskich dziesiątoklasistów zebrano w poniedziałek w szkole nr 3 i ustawiono na placu lokalnego bazaru, przy straży pożarnej. Brat Wadim był w trzeciej. Tylko biegał patrzeć na ten zbiór. Wojenkom ustawił chłopców w szeregi i wydał komendę:
— Smirna! Słuszać maju komandu! Wrag kawarno napał na naszu sawietskuju Rodinu w czetyrie casa utra. Wielikij Stalin objawił wsiobszczuju mobilizaciju. Wy wsie prizwany w rjady zaszczitnikow atiecziestwa. Otnyne wy bajcy Krasnoj Armii. Na-prawo! Szagom marsz!
W kolumnie było około stu chłopców. Kolumna ruszyła drogą w stronę drewnianego mostu przez Dniepr. Na przedzie szedł wojenkom. Był jedyny w butach i czapce kaszkiet. Chłopcy ubrani byli letnio, jakby na chwilę wyszli z domu. Kiedy kolumna ruszyła ulicami Krywałówki, po mieście poniosła się pogłoska, wyprzedzając kolumnę:
— Chłopców wiodą na wojnę…
Niektórzy poborowi mieszkali po drugiej stronie miasta, powiedzmy na Kazbecie albo przy cukrowni, aż pod chutorem Czerwonym. Wpaść do domu, żeby się przebrać w drogę, zabrać torbę z jedzeniem albo chociaż pożegnać się z mamą — wojenkom nie pozwolił. Powiedział, jakby ucinał:
— Krok w bok z kolumny uznam za dezercję. Będę strzelał bez ostrzeżenia.
Chłopcy szli obcymi ulicami, a obcy ludzie zaczęli wynosić z domów wszystko, co mogło się przydać chłopcom w drodze. Kolumna obrastała kobietami, które biegły obok. Obce kobiety poiły obcych chłopców mlekiem, w biegu wkładały im buty, wkładały męskie marynarki i kufajki, wieszały na ramionach torby z chlebem, słoniną i mąką. Przewieszali przez szyje domowej roboty skatki z koców. Zakrywali głowy modnymi wtedy czapkami sześciokliniakami i niemodnymi wiejskimi kaszkietami.
Kobiety nie wiedziały, że chłopcom zostało żyć trzy godziny. Nie więcej. Wojenkom szedł pierwszy i nie oglądał się. Nie obejrzał się ani razu na kolumnę za sobą. Róbcie, co chcecie — moja chata z kraju, mnie to nie obchodzi — jakby to było napisane na jego plecach. Można było nie tylko zrobić krok w bok, można było spokojnie wrócić do domu, do mamy. Nikt nie uciekł do domu.
W kolumnie młodzieńców maszerował mój wujek Szura Pietrenko. Pietrenkowie mieszkali niedaleko, trzy kwartały stąd, ale na innej ulicy. Babcia Nadia ubrała Szurę w dziadkowe kalosze, dała mu kaszkiet i torbę z produktami.
My, dzieciarnia, wisieliśmy na płocie — było ciekawie, jaka ona jest, ta wojna. Ja właściwie nie siedziałem na płocie, tylko stałem na zasuwie bramy. Stać na belce zasuwy było wygodnie, głowa akurat wystawała nad bramą, rękami można było oprzeć się o górną poprzeczkę. Stać można było godzinami, aż mama nie ściągnie nas za nogi, żeby nas nakarmić.
Jakieś trzy godziny po tym, jak pognano chłopców drogą przez most na wojnę, na niebie pojawiły się niemieckie samoloty. Po raz pierwszy. Latały, swobodnie rozpostarłszy skrzydła, jakby niebo nie było już nasze, tylko ich. Nikogo się nie bały. Starsi chłopcy zauważyli, że niemieckie samoloty brzmią inaczej niż nasze. Wsłuchałem się i ja. Rzeczywiście, ten czarno-zielony wył z bulgotaniem, jakby go mdliło, jakby zaraz miał zwymiotować. Samoloty pokrążyły nad mostem, nie zwracając uwagi na miasto, po czym skierowały się w bok, ku Złotoноszy. Na wschód. Tam, gdzie zawsze wschodziło słońce. Okno w mojym pokoju wychodziło właśnie tam, dokąd poleciały niemieckie samoloty.
Babcia Nadia z mamą postawiły pod samą bramą ławę, tę, która stała w komórce, i na ławie wystawiały różne rzeczy — drewniane beczułkę z zimną wodą (brat Wadim nosił ją wiadrami ze studni), coś z jedzenia, póki jeszcze było u babci, (a z zeszłorocznych ziemniaków w piwnicy było jeszcze ho, ho), chustki, szmaty na onuce, koce itd. I tak było przed każdym domem, nie tylko u nas. Z każdą chwilą na szosie gromadziło się coraz więcej ludzi. Drewniany most przez Dniepr nie nadążał połykać uchodźców.
Drewniany most w Czerkasach na Dnieprze był legendarny. Wydaje mi się teraz, że ten drewniany pterodaktyl był dłuższy od mostu nad Złotą Zatoką w San Francisco. Dwanaście kilometrów równej jak struna, ażurowej drewnianej konstrukcji było dziełem drewnianej architektury. Jak Kiży. Tylko że nie cerkiew, a most. A może to była zbudowana pogańska świątynia Boga wszystkich dnieprowych rzek: Rosi, Samary, Desny, Worskly, Użu, Prypeci, Łybedi, Irpienia, Poczajny, i innych, które tam jeszcze są, wszystkich po imieniu nie wymienię, zwłaszcza drobnicy. Te rzeki były parafianami czerkaskiej cerkwi-mostu. I zginął most, jak Cerkiew Dziesięcinna, do której po brzegi nabito kijowian, a chan Batu kazał ich spalić w cerkwi.
Most wznosił się na wysokość dwudziestu metrów w głównym przęśle i nawisał nad pięcioma odnogami i główним korytem Dniepru. Dniepr w Czerkasach rozbiegał się na ramiona. A poniżej Czerkas znów zbiegał się razem, w jedno koryto. Odnogi tworzyły wyspy. Na wyspach, wśród kośnych łąk, postawiono filary tego mostu. Napisana cienkim pędzlem czarnym chińskim tuszem kaligraficzna siatka czerkaskiego mostu na tle żółtej porannej gwiazdy (wiele razy próbowałem ją odczytać z dymu, przy przebudzeniu, kiedy jeszcze byłem niepiśmienny, kiedy dziadek zabierał mnie ze sobą na kośne łąki), przypominała mi jakiś sakralny przekaz: hieroglificzne pionowe linie filarów i kaligraficzny tekst łuków wzniesiony w przestworza, od horyzontu do horyzontu, przez całe bezkresne niebo. Jakimś sposobem, mały i nierozumny, czułem, że muszę koniecznie kiedyś przeczytać, może na starość, ten zagadkowy i tak prosty tekst. Most mnie pobudzał, nie jak dziewczyna, która nagle się podobała, lecz jak wróżba, jak tajemnica, jak mroczna przepowiednia, jak los, który leży przed tobą jeszcze nieprzebyty. Od pierwszego razu, gdy tylko go zobaczyłem, ciągnęło mnie wyjść na niego samemu, w nocy, i spojrzeć z jego najwyższego punktu w czarne zwierciadło dnieprowej wody.
Babcia Nadia chodziły. Mówiły, że widać dno, jakby w Dnieprze wody wcale nie było. Widać wielkie sumy, okrągłe jak koła, które od wieków leżą pod dziadkowym płotem. Widać — to pewnie babcia Nadia trochę nakłamała — rusałki. Jedną babcia Nadia nawet rozpoznała, to była jej najlepsza przyjaciółka Tarasia, która utopiła się z miłości w swoje piętnaste lata. I jeszcze mówiła babcia Nadia, że wody jakby nie było, a dno było wyścielone gwiazdami. Właśnie po gwiazdach chodziły rusałki bosymi stopami. Nie paliło ich w stopy. Gwiazdy były zimne. Sumy, gwiazdy i rusałki o czymś rozmawiały między sobą i wołały babcię Nadię, żeby skoczyła do nich. Rusałka Tarasia, właściwie, wołała. Bo naprawdę, w życiu, babcia Nadia miała skoczyć z mostu zamiast niej.
Znów komputer poprawia mi Tarasia na Paraśkę. Jakiś opętany komputer podarowano mi na sześćdziesięciopięcioletni jubileusz. Za każdym razem chce za mnie pisać lepiej. Właśnie Tarasię. Rusałka początkowo naprawdę była Paraśką, kiedy jeszcze była dziewczyną. A kiedy wyszła za mąż... Dobry gospodarz, złote serce i miłość. I pracował zarówno w dzień, jak i w nocy. Ale ani razu w życiu nie wszedł na most w nocy. I w dzień też nie wchodził. A ja byłem jeszcze za mały na takie marzenie — wyjść w nocy na most. Zupełnie sam. Ale postanowiłem koniecznie to zrobić, kiedy dorosnę, kiedy pójdę do szkoły. Niestety, nigdy nie przeczytałem tego sakralnego przekazu i nie rozwiązałem tej prostej zagadki moich przodków, cieśli — tekst spłonął na moich oczach w czterdziestym pierwszym. W żadnej historii II wojny światowej nie znalazłem, w żadnym archiwum, choć szukałem, ani wiersza, ani wzmianki o tym, być może największym w II wojnie światowej piecu piekielnym — Majdanki i Oświęcimy mogą wziąć tajm-aut — minuta ciszy.
Liczymy. 12 km to 12 000 metrów. Szerokość mostu wynosiła około 10 metrów. 12 000 m x 10 m = 120 000 metrów kwadratowych. Załóżmy, że średnio na każdym metrze kwadratowym były cztery osoby. W rzeczywistości było więcej, bo panował straszliwy ścisk, tłok. Odejmijmy miejsca, które zajmowały bryczki, półciężarówki, wózki, tobołki. No, niech będzie połowa powierzchni. Wychodzi, że jak
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...zakochała się bez pamięci w moim dziadku Tarasie, zaczęto ją więc przezywać Tarasią, bo chodziła za nim jak cień, zarówno w dzień, jak i w nocy. Obie zakochały się w babci Nadiji, jedna przed drugą. Nie były przyjaciółkami, o tym opowiedział mi później dziad Kozieł, który mnie nie lubił. Były siostrami bliźniaczkami. I zakochały się w jednym kawalerze. Kawalerem dziadek Taras był dumnym: przystojny i bogaty. Strasznie bogaty. Fantastycznie bogaty. Niewiarygodnie bogaty. A one obie miały jedne pantofelki na dwie. A Taras miał tabun koni. Sto głów. Wtedy to było tak, jak dziś sto sześćsetek mercedesów!
Tłumaczenie maszynowe
— Oddać końce! — krzyknęła „Nadieżda Krupska” nieludzkim głosem — U!U!U!!!! — jakby po raz pierwszy przeczytała notatkę Stalina: — Oddać końce — wyrzuciła z białej rury w czyste błękitne niebo protuberancję jeszcze czystszej, bieluteńkiej pary i odpłynęła w wieczność poza rozkładem. Poza rozkładem na świecie od dziesiątego dnia trwała Druga wojna światowa. Drugą wojnę światową rozpoczął mój młodszy braciszek Michajło I!i. Dokładnie tak, jak było z pierwszą wojną światową. Kiedy w Sarajewie wieczny student Gawriło Princip z zasady zastrzelił z nagana niemieckiego arcyksięcia Ferdynanda i tym rozpoczął wojnę. Tak samo zrobił mój młodszy brat Mysia, jak sam siebie poważnie nazywał. Mysia walnął mnie po głowie drewnianą szczapą, kiedy chciałem wdrapać się do jego wózka. I to tak celnie, że przebił dziurę w mojej głowie — no, nie w samym mózgu, tylko w skórze na głowie. Nic istotnego z tej dziury nie wyciekło, poza może odrobiną mózgu. Tak wtedy myślałem, bo się przestraszyłem. Dobrze, że krwi prawie nie było. Tylko mózg. Ale zawyłem tak, jakby naprawdę wypływały ze mnie ostatnie krople krwi. Wybiegła z domu mama i nakrzyczała na nas: — Znów wojna! Żadnej wojny nie było nawet w pobliżu. My, pokojowi wnukowie, spokojnie bawiliśmy się na stercie trocin, wiórów i drewnianych skrawków przy warsztacie dziadka Tarasa. Dziadek Taras, oprócz tego że był ojcem, był jeszcze cieślą i stolarzem — właśnie tego dnia majstrował wózek na kółkach dla swojego najmłodszego wnuka Michajlika. Wózek wyszedł hetmański — z toczonymi balustrami drzwiczek i rzeźbionym oparciem nad skórzanym siedzeniem, jak w sześćsetce mercedesie. Mysia chyba bał się, że my, starsi wnukowie, go rozkułaczymy, zabierzemy wózek sobie, więc zaczął wojnę. Następnego dnia z samego rana czarny talerz radia na ścianie w pokoju Mysi z mamą rzeczywiście potwierdził, że wojna się zaczęła. Mysia zapłakał, bo oczywiście tego nie chciał. Był dobrym chłopcem. I nigdy się nie bił. Zdarzyło się to tylko raz w jego życiu. Przekonać Mysi, że nie ma jego winy w tym, że wojna się zaczęła, nie zdołały ani mama, ani babcia Nadia. — No przecież sami mówiliście — znów wojna… — szlochał Mysia. Mysia jakby przeczuwał, że będzie pierwszą ofiarą tej wojny w naszej rodzinie. Brata nie stało mniej niż za rok. Zmarł w ewakuacji w Nowosybirsku na zapalenie płuc w następstwie całkowitego wyczerpania organizmu. Potem, po wojnie, w czterdziestym siódmym, u mamy znalazł się jeszcze syn, którego nazwała również Michajło. Michajło!II!i wyrósł na rozumnego i tolerancyjnego, nigdy się nie bił, został reżyserem filmowym i dziekanem wydziału filmowego. Ma córkę balerinę, piękną Iwankę, która ukończyła szkołę baletową przy Teatrze Bolszoj w Moskwie, a tańczyła w Niemczech w teatrze w Stuttgarcie, a teraz — w praskim, bo na Ukrainie talenty nikomu nie są potrzebne. Ona u nas jest nju-ostarbajterem. Ale to wszystko potem. Tymczasem ja nie płakałem, że wojna się zaczęła. Wprost przeciwnie, czułem się bohaterem i zmusiłem mamę, żeby zrobiła mi pełny opatrunek głowy. Mama była pielęgniarką, więc zrobiła opatrunek według pełnego programu „ciężka rana głowy”. Przez dwa tygodnie odmawiałem zdjęcia tego opatrunku. Odnalazłem w dziadkowym sadzie pierwszą dojrzałą wiśnię i rozgniotłem ją na bandażach. Wyszło, jakby to była kulowa przestrzelona rana w czoło. Kiedy wreszcie mama siłą zdjęła ze mnie opatrunek, bojąc się, że pod nim coś
Tłumaczenie maszynowe
Mój pradziad Iwan Tarasowycz, gdy zaczął szybko umierać, podzielił swoje dzieci, tak wtedy mówiono, a właściwie podzielił swój majątek między nimi. Taras był najmłodszy, miał dziewiętnaście lat. Pozostałych sześciu było starszych. Tarasowi przypadły konie. Sześć kamiennych domów, dwanaście wiatraków pod Czehrynem, młyny, grunty, pasieki, młockarnie, słowem, cały zestaw gospodarza-zbieracza zbóż, elitarnego agrariusza, wszystko przeszło na starszych. Dziadowi przydzielono konie. Dziad nawet nie spojrzał w stronę Nadii i Parasi, gdy pod wieczór przeganiał swoje konie za Dniepr na łąki, na nocny wypas. Taras brał od ojca-rybaka łódź-dłubankę i gnał tabun przez Dniepr na wyspy. Babka Nadia opowiadała, że każdego ranka, o świcie, przed wschodem słońca, oni z Tarasem już czatowali na brzegu i patrzyli, jak z różowej mgły powoli wypływa stugłowy tabun. Wypływają tylko wysoko zadarte głowy, cicho parskają konie, strzygą uszami, zerkają wytrzeszczonymi oczami, a z tyłu, w pełnym wzroście, stojąc w wierzbowej dłubance, sam młody Pan Bóg, taki był piękny. A głowy koni sięgały mu zaledwie do kolan. Parasia od wieczora zaczęła kłaść się w dłubance. Taras udawał, że nie zauważa dziewczyny. Tak marzła nocami w łodzi, aż w końcu nie rzuciła się z tego drewnianego mostu i nie stała się rusałką Tarasa. A Nadia co wieczór klękała przed ikoną Matki Bożej i modliła się, gdy tabun tupał obok ich chaty, żeby Pan zesłał na konie zarazę. Pan usłyszał jej modlitwy i zesłał nosacizną. Konie zdechły, choć były niewinne, zdechły w ciągu trzech dni. Dopiero wtedy Taras spojrzał na dziewczynę. Bo nagle stał się biednym, tak jak ona. Jak mówili bolszewicy, tryumfowała sprawiedliwość klasowa, wszyscy stali się biedni. A Nadia była piękna jak on. Nawet piękniejsza. Takich piękności w Czerkasach nigdy więcej nie było. Od zarania wieków. I nigdy już nie będzie. Tak mi sam dziad Taras mówił, kiedy babka Nadia umarła. Pobrali się, a po trzech latach dziad Taras znów stał się bogaczem, bo miał złote ręce, złotą głowę
nie licz, coś około 250 tysięcy ludzi. Ćwierć miliona. Nie wspomniałem o dzieciach na rękach matek. A takich było większość. Z dziećmi. Co najmniej dwieście pięćdziesiąt tysięcy spłonęło tego dnia pod Czerkasami w jakieś pół godziny. Razem z mostem. Dopóki wisiałem na bramie, nie wiedziałem, że uczestniczę w jedynym, niepowtarzalnym seansie epickiego, a do tego apokryficznego filmu pod tytułem „Most w śmierć”. Z szosy, z płynącego tłumu, z nieopisanego ludzkiego chaosu wyłonił się jeździec i podjechał do bramy z bliska. Nasze oczy znalazły się naprzeciw siebie, w odległości może metra, nie więcej. Miał na kołnierzu kostki. Wtedy na nich się nie znałem, a i teraz nie rozumiem. Chyba był dowódcą. Głowa dowódcy była owinięta bandażem dokładnie tak jak moja. Tylko wiśni nie rozgnieciono na czole. Jeździec pochylił się z siodła i nabrał z beczułki pełny kubeczek wody. Pił powoli, smakując naszą słodką wodę, i przyglądał mi się z bliska:
— Gdzie cię zraniło? Mnie nad Dniestrem…
Speszyłem się, jeszcze nigdy nie rozmawiałem z dowódcą, a do tego z rannym. I to na wielkim koniu.
— Jak cię zwą, pewnie Jurkiem?
Tu zupełnie się zaczerwieniłem. Nie zdołałem nic odpowiedzieć. Skąd wiedział, że jestem Jurko? Koń wyciągnął pysk do mojej ręki. Jeździec lekko dotknął wodzy i zawrócił w tłum.
Teraz przyjrzałem się, że pośrodku, w gęstwinie tłumu, był u dowódcy samolot. Samolot posuwał się po szosie powoli, jak senna mucha. Tłum opływał go z obu stron, bo poruszał się szybciej niż samolot. W tłumie samolot udawał mały, zabawkowy. Jednak był to prawdziwy myśliwiec — Ławoczkin. Myśliwiec ciągnęła para wołów. Myśliwiec ciągnięto tyłem, to znaczy samolot pełzał na czworakach, to znaczy śmigło było z tyłu, jak u Karlssona. Wtedy jeszcze żadnego Karlssona wśród moich znajomych nie było. To tak, retro déjà vu, future in de past. Znów wyrzuciło mnie ze wspomnień na śmietnik niepotrzebnych nikomu wiadomości-niewiedzy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tam, w którym wykładał. Ojciec miał „broń”. Nie była to broń w rozumieniu czołgów czy pancerników, a takie słowo, które powiesz w komisji wojskowej i nie biorą cię na wojnę. Ojciec był inwalidą. Nie miał jednej kości w nodze. W każdej nodze od kolana do stopy wszyscy mają dwie kości. Ojciec miał tylko jedną. Kalectwo było jego „bronią”. Do Czerkas ojciec wpadł jak grom z jasnego nieba w środku lata, bo przybył tam po platformy kolejowe. Pod Złotonoszą tych platform nazbierało się na bocznych torach bez liku. Ojciec przygnał z Ługańska zupełnie nowy (prosto z fabryki) parowóz (wydaje mi się dzisiaj, że to był „I. S.” – Iosif Stalin). Na „Józefie Stalinie” ojciec przykichał do Czerkas, żeby zabrać pusty skład pod Złotonoszą. Na operację „rodzina” ojciec miał dwie godziny siedem minut, dopóki „Józef Stalin” napełniał swoje brzuchy węglem i wodą na stacji towarowej. Jak, przez głowy, tobołki, bagnety i pięści, ojciec powrzucał nas na „Nadieżdę Krupską”, wie tylko Pan Bóg. A może wiesz i ty, święty Piotrze. Ale my staliśmy na górnym pokładzie. Na pokładzie – nie to słowo. I staliśmy – nie to słowo. Ja osobiście wisiałem w tłumie, bo nogi moje nie dotykały pokładu. Zaciśnięto mnie między ludźmi jak witkę w miotle, skręconej do kupy żelaznym drutem paniki. Powiązane na śmierć, ani drgnąć, ani wyślizgnąć się, ani krzyknąć, bo całe powietrze z tego szumu z pod kół „Nadieždy Krupskiej”. „Nadieżda Krupskaja” wyrównywała się, wygrzebywała i wybiegała na tor wodny przy pławie numer 17. Kapelusz był już maleńką jasną żółtą kropką na ciemnożółtej rwącej wodzie Dniepru. Woda była żółta, bo niosła piasek. Nie wiedziałem wtedy, że tym kapeluszem została postawiona kropka szczęśliwemu beztroskiemu dzieciństwu. (— Jaki brak smaku, — powie czytelnik Coelho, albo połykacz kwasowego Sorokina i nie skłamie). Parowiec oniemiał, przestał nawet skwierczeć kołami i ostro przechylił się całą swoją biomasą na prawą burtę. Z prawej burty otwierała się dwunastokilometrowa panorama drewnianego czerkaskiego mostu. Most płonął. Most płonął podpalony z obu stron, z obu brzegów Dniepru. Niemcy wdarli się na most razem z uchodźcami, a nie tak, jak planowali nasi dowódcy: najpierw przejdą wszyscy nasi, potem most wypełnią wszyscy ichni, no, zrozumiałe, Niemcy, i wtedy już trzeba będzie podpalać most. Żeby niemieccy motocykliści nie przejęli tych maszyn wybuchowych na lewym brzegu, wydano komendę podpalać, kiedy ludźmi wypełniono wszystkie dwanaście kilometrów mostu. Most zapłonął natychmiast. Szybciej, czyli najlepiej zajęło się na brzegach, bo brzegi lepiej posmarowano ropą. Wyjścia z mostu ludzie już nie mieli. Z dwóch stron była ściana ognia. Nasz parowiec zbliżał się do mostu. Płonęło już wszystko. Wszystkie dwanaście kilometrów. Ci, którzy byli przy barierkach, skakali z mostu. Płonący ludzie lecieli jak pochodnie. Ci, którzy byli nad wodą, mieli jakąś szansę uratować się. Ci, którzy nad piaszczystymi wyspami, rozbijali się na śmierć. Po wojnie, kiedy każdej wiosny, z reguły 2 maja, otwierano sezon kąpielowy w Dnieprze, my, dzieciaki, jeszcze długie lata znajdowaliśmy na plażach na wyspach i wysepkach wymyte przez powódź zwęglone trupy. W mokrym piasku przypieczone ciała dobrze się zachowywały. Parowiec wpływał pod płonący most. Już nikt nie skakał. Tylko spadały w dół ogniste kule. W parowiec nie trafiła żadna. Na parowcu zapadła cisza. Tylko koła wybijały jeden dla wszystkich puls, puls szaleństwa. Kiedy parowiec wyskoczył z pod ognistej pułapki, w niebie pojawiły się niemieckie samoloty. Zostałem na pokładzie sam na sam z tymi samolotami. Zaciśnięty ze wszystkich stron przez milczących ludzi. (Ten efekt publicznej samotności wypalił mnie aż do wątroby, zapamiętałem ten palący szał samotności w tłumie na całe życie i wykorzystałem w filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem” w scenie weselnego tańca Dany z Orestem). Jeden, potem drugi, potem trzeci samoloty jakoś dziwacznie ślizgały się na skrzydło, przewracały w powietrzu do góry nogami i zaczynały spadać z nieba prosto na mnie, łeb w łeb. Byłem sam na pustym pokładzie pośród nieruchomego tłumu. Byłem celem. Właśnie ja. Samolot zawył tak przerażająco, że krew w moich żyłach zastygła. Wtedy po raz pierwszy usłyszałem głos śmierci. Od samolotu oddzieliła się czarna kropka i gwałtownie powiększała się, dopóki nie stała się piękną bombą. Pierwsza bomba zanurkowała w wodę po prawej burcie, jak mistrzyni olimpijska, bez żadnego plusku, bez zbędnych rozprysków metrów dziesięć od prawej burty i już pod wodą, na dnie wybuchła. Parowiec wytrzymał, nie przewrócił się. Chociaż wyskoczył z wody jak delfin, albo olbrzymia biała orka. Chociaż orki są czarne jak bomby. Olbrzymie jak skrzydła wiatraków, koła zaryczały, szaleńczo zakręciły się w powietrzu i tym znowu przywróciły wszechświatowi apokaliptyczną fonogramę. Druga piękność zanurkowała daleko za rufą.
Tłumaczenie maszynowe
Jeździec przechwycił mój spojrzenie, zapewne zdziwione, i zawołał do mnie, właśnie do mnie, z tłumu, spod skrzydła swojego samolotu, głośno, bo tłum leżał na nim jak ciężki watowany koc, ostry, nieartykułowany krzyk! jęk. — Byle paliwa… Byle na drugi brzeg Dniepru… Jurku!.. Tam mi wystartuje… Czekaj na me! nie, Jurku! Pilota-myśliwca wciągnęło w wir tłumu przed wjazdem na most i straciłem go z oczu.
Dwadzieścia pięć lat później wstawiłem tego myśliwca z wołami do mojego filmu „Studnia dla spragnionych”. Znalazłem zresztą w czerkaskim teatrze aktora, jak dwie krople wody podobnego do tego lotnika, w muzeum wojny znalazłem myśliwiec Ławoczkina, tylko wołów już nie udało się znaleźć, woły na Ukrainie wyginęły. Samoloty nie wyginęły, woły wyginęły. I dobrzy aktorzy nie wyginęli. I nakręciłem scenę odwrotu Armii Czerwonej. Za co mocno oberwałem po głowie. Sekretarz KC KPU Skaba krzyczał po obejrzeniu filmu z pianą na ustach: — Gdie wy widieli, tawaryszczy, cztoby nasz gieroiczeskich istriebitieliej wolami taskali!? Czusz sabacza!
Już drugiego dnia od mostu napływał zapach nafty. Zaczął przeszukiwać, chciał zabrać sobie pistolet. Zabrał ziarno. Wujek Szura pozostał przy życiu. Z uczniów z Czerkas pozostało przy życiu czterech. Wrócił do domu z drugiego brzegu Dniepru. Przez most nie było nawet co marzyć o przejściu przez tłum, więc wujek Szura przepłynął Dniepr i odnogi. Był głodny jak wilk. Powiedział, że stąd już nigdzie się nie ruszy. Zostanie tutaj. Kiedy babcia Nadia karmiła wujka Szurę, nagle pojawił się mój ojciec. Nasz ojciec. Bo przecież miałem jeszcze dwóch braci: Wadima, starszego, i, jak już mówiłem, Mychajła.
Ojciec przyszedł nie z ulicy, lecz z ogrodu. Na naszą ulicę z ulicy wejść było już niemożliwe. Tłum napierał od płotu do płotu jak farsz w maszynce do mięsa.
Ojciec pobił wujka Szurę. Niezbyt mocno. Kazał mu iść z powrotem, do Złotonoszy, szukać komisariatu wojskowego, bo jeśli zostanie tutaj, to dla wujka Szury będzie kaput, znaczy śmierć. I dla nas wstyd. I że jego (Szurczyne) miejsce jest w walce w obronie Ojczyzny. I wypchnął siedemnastoletniego wujka Szurę za bramę, w tłum, tak jak stał — boso i w mokrej koszuli. I głodnego, bo ten nie zdążył wychłeptać barszczu z miski. Tłum pochłonął Szurę, jakby głodny Moby Dick połknął jeszcze bardziej głodną szprotkę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «PIERWODRUK», s. 12
Potem z bliska, kiedy już rozpoznałem twarz lotnika, spod skrzydła uderzył ogień. Seria z karabinu maszynowego przeszyła pokład na ukos. Samolot tuż nad naszym kominem wyszedł z lotu nurkowego, przestał wyć i stromo poszedł w niebo. Drugi i trzeci zrobili ze mną to samo. Ale już nikt we mnie nie trafił. Kiedy samoloty znów podchodziły do ponownego ataku, z zachodu, zza złotonoskiego lesistego brzegu wyskoczył myśliwiec Ławoczkin. To był mój imiennik — Jurko. Nie było komu innemu. Jestem pewien. On jednak dostał paliwa. Walka była krótka. Jurko szedł na taran. Najwyraźniej nie miał naboi. Jurko załatwił dwóch. Pierwszego prosto w czoło, a drugiego, który leciał nieco w lewo i z tyłu, zahaczyły Jurkowe odłamki: oderwany ogon, złamane skrzydła, rozkręcony śmigłem silnik. Odłamki trafiły Niemcowi pod śmigło. Niemcowi urwało śmigło, temu drugiemu Niemcowi. I zmiażdżyło, rozpruło kadłub aż do steru wysokości. Trzeci Niemiec uciekł. Na pokładzie wyciągano, wyrywano z tłumu zabitych i przekazywano nad głowami do ratunkowych szalup. Położono w jednej szalupie wszystkich siedmiu i przykryto brezentem. Szalupa była ode mnie w odległości wyciągniętej ręki. Wtedy wszyscy zobaczyli w absolutnie pustym od chmur, samolotów, gwiazd, Boga, koloru i ptasich krzyków bezludnym niebie — zabawkowy spadochronik, pod którym kołysał się wahadło-kropka żywego ciała. Jak zabawka na noworocznej choince. Mieliśmy przed wojną taki spadochronik ze srebrnego papieru z oznaczeniem „OSOWIACHIM” — „towarzystwo wspierania armii, lotnictwa i marynarki wojennej”. Zawsze wieszałem go na samym czubku na długiej srebrnej nitce. Wieszanie spadochronika było moim, Jurkowym, przywilejem. Gorącym nizinny wiatrem od płonącego mostu spadochron wyrwało z mojego pastoralnego gatunku, podchwyciło śmierdzącym wirującym dymem i potargało igraszko po przekątnej pustego nieba, na ukos, prędkim ruchem w dół ponad wodą, do przystani pod cukrownią. Spadochroniarza już pchało piekielnym przeciągiem nisko nad wodą i szybko doganiał nasz parowiec. Lotnika przeciągnęło rozpalonym wiatrem wzdłuż burty „Nadieżdy Krupskiej”, metr nad szalupą ze świeżymi trupami, wtedy mi się zdawało — w odległości ich wyciągniętych rąk, które wystawały spod brezentu. Na linkach spadochronu kołysał się mój znajomy. Jurko. Martwy, martwiuteńki. Bez czapki. Głowa jego była przewiązana oślepiająco czystymi bandażami. Uśmiechnął się do mnie, kiedy w absolutnej ciszy prześlizgnął się obok relingu, obok szalupy, obok pustego kapitańskiego mostka, obok mojej starości. A jeszcze powiedział mi martwymi wargami, kiedy przelatywał obok mnie: — Nie odwracaj się… Za rufą biało-białej, spłowiałej, zbladłej ze strachu „Nadieżdy Krupskiej” płonęło żywcem dwieście tysięcy ludzi. Czy blisko tego. Ćwierć miliona. — Oddać cumy!.. Nie odwracaj się!.. Na tym samym parowcu, „Nadieżdzie Krupskiej”, wracałem, wracaliśmy — już bez Misi, z ewakuacji z Syberii do rodzinnych Czerkas. O tym napiszę ci, święty Piotrze, jakoś innym razem. Teraz pisać nie mogę, z jakiegoś powodu zatrzymuje się serce. Co za brak smaku, serce, zatrzymywać się w pół słowa… Jak żyć — to stukało sprawnie, a jak wspomnieć to życie, to ty od razu w krzaki, od razu zatrzymywać się… Ja ci pokażę, jak zatrzymywać się… Ty byś lepiej zatrzymało się, kiedy pisałem podanie do partii. Wszystko jedno… za… trzy… my… wa…ć…
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
smrodziło w nocy. Nie można było spać. Rano wywiad (jedna baba powiedziała) doniósł, że nasi polewają drewniany most solarą. I wszędzie ustawiają zapalniki. I że kiedy Niemcy wejdą na most, to most zostanie podpalony z dwóch stron. No, u nich, to znaczy u naszych, jest taka maszynka, że kręcisz korbką i wszystko wylatuje w powietrze albo się wszystko zapala. Najważniejsze, to doczekać, aż Niemcy, cała ich armia, wciągną się na most. Wtedy wojnie koniec. Obrabiali most jeszcze dwa dni. A uchodźcy wciąż przybywali i przybywali. W Czerkasach był jeszcze jeden most, ale kolejowy. Najbliższy most dla pieszych był aż w Kijowie, a niżej po nurcie, w Dniepropetrowsku. Dlatego uchodźcy ciągnęli setkami tysięcy. Piesi z tobołami, na furmankach, furach, mołdawskich karucach, drabiniastych wozach, mażach, Cyganie na bagażowych wozach z zadaszeniem, na biндюgach, z wózkami i rowerami, z taczkami i z krowami, przeciążeni dużymi worami i sakwami, jakby wielbłądy. Cywile szli już pomieszani z wojskowymi. Wojskowi byli z bronią i bez. W małych grupach i pojedynczo. Na oklep, na nieosiodłanych koniach, na tarantasach i grabarkach. Nazw tych wtedy jeszcze nie znałem, nie znam ich do dziś. Tak komentował ten tłum dziadek Taras, bo sam w młodości był też grabarzem. Wszyscy byli kompletnie wyczerpani. Wszyscy starali się jak najszybciej zdążyć na ratunkowy most, zanim dogonią ich Niemcy. Mówili, że Niemcy są już w Smile. Za Smilą, u babci, był bostan. Na bostanie stał szałas. W tym szałasie w zeszłym roku jadłem arbuzy. Kiedy powiedzieli, że Niemcy są w Smile, żal mi się zrobiło arbuzów. No, myślę, żaby wszystkie zjedzą, jeszcze zielone. O Niemcach w Smile powiedział wujek Szura. Wrócił. Opowiedział, że pod Złotonoszą na kolumnę uczniów napadły niemieckie samoloty. (Przecież widzieliśmy, jak leciały w stronę Złotonoszy). Zaczęły ich ostrzeliwać. A oni, chłopaki, nawet nie wiedzieli, co trzeba robić, że trzeba było rozproszyć się z drogi po polu, jak groch… A oni stali i patrzyli w niebo. Tamci strzelali do nich, jak na strzelnicy „Osoawiachim” w „Maszbudzie”. A wojskowy komisarz leżał w kukurydzy martwy. Pistoletu przy nim nie było. Kabura była pusta. To znaczy, w kaburze było pełno prażonych pestek dyni. Tak powiedział Szura. On ją
Zobaczyłem swojego wuja w 46. gwardyjskim, jako kapitana z orderowymi belkami na piersi i z dożywotnim jąkaniem po kontuzji pod Stalingradem. A jeszcze Ołeksandr Iwanowicz (Szura) powiedział, gdy uczył mnie pić gorącą bimbrową na plaży pod Sosnówką, że mój ojciec wtedy słusznie go pobił.
Na szosie tłum nagle zmienił ton hałasu. My, dzieci, rzuciliśmy się do bram. W tłum z tyłu i z boków wdarli się niemieccy motocykliści. Nikogo nie zabijali. Przebijali się na most. Oto był prawdziwy surżyk, mieszanina głosów niemieckich motocyklistów, którzy szczekali na uchodźców wyskakujących im spod kół; uchodźców, którzy gdakali jak kury, na które z nieba spadł jastrząb; rżenie przerażonych, spienionych w żółtych strzępach piany koni; szloch rozbrojonych czerwonoarmistów; skomlenie zagubionych dzieciaków; chóralny śpiew wypuszczonych na wolność aborygenów ze smilańskiej psychiatryka, z oddziału pobudzonych; obcojęzyczne wrzaski porzuconego, zmieszanego z niemiecko-żydowsko-ukraińsko-rosyjsko-mołdawsko-tatarskim tłumem bydła: niedojonych kozic-szlondr, wełnistych owiec, cnotliwych jałówek, kołchozowych szkap w sosie własnym, z rzepami i kołtunem w grzywach, przestraszonych jak chartki rasowych buhajów, wszystko wyło, beczało, ryczało i wrzeszczało. Surżyk! Ojciec chwycił nas: mamę, Wadyma, mnie i Misię, i przez ogrody, potem pod wiaduktem kolejowym koło fabryki watowo-kołderniczej (co ja mogę zrobić, skoro tak idiotycznie się nazywała), potem na przełaj przez trzciny Mytnicy, przeprowadził nas do przeprawy. Ze sobą zdążyliśmy zabrać tylko tego wózka, z którym zaczęła się wojna. Wrzuciliśmy do wózka najpotrzebniejsze rzeczy, bo i tak, powiedział ojciec, z rzeczami na parowiec nie wezmą. Gdy dobiegliśmy do przystani, już rozległa się komenda: — Odać cumy! Skąd się wziął ojciec, skąd spadł jak jastrząb z nieba na nasze głowy, dowiedziałem się dopiero później, gdy po trzech dobach przypłynęliśmy do Dniepropetrowska, gdzie już na nas czekał. Ojciec był wtedy ewakuatorem zakładu im. Pietrowskiego i instytutu budowlanego
ściśnięci do ostatniego cala! Wadim trzymał Misię na rękach, stojąc o jakieś dwa metry ode mnie. Wózek się zgubił. Wszyscy byliśmy przyciśnięci do relingu pokładu. Ta reling była właściwie drutem, który związał lud w jeden wianek. Stała stonoga tłumu-potwór nie na pokładzie, lecz na dachu parowca, na którym nigdy nie wozi się pasażerów. Bo na dachu bywa tylko komin, łodzie ratunkowe, liny i strażackie haki. Kiedy dwukołowy parowiec z pluskiem uderzył łopatkami ogromnych kół o wodę, przestało być słychać, co krzyczał ojciec z nabrzeża. Parowiec przechylił się na lewy bok, prawie zagarniając wodę burtą, parowiec był przeciążony. Kapitan wściekle wykrzykiwał przez megafon na głowy tłumu jakieś specjalne słowa, przemieszane z przekleństwami, jak gorącą lemiszkę ze skwarkami. Pas wody między ojcem a nami szybko się poszerzał. Zapłakałem bez słów. I po raz pierwszy — bez łez. To był płacz dla samego siebie. Płacz, którego nikt nie zobaczy, bo nie ma ani łez, ani słów. A mimika płaczu i śmiechu jest absolutnie identyczna. Co więcej: identyczna jest u człowieka, psa i konia. Płacz bez łez i słów jest absolutnym płaczem, płaczem samym w sobie, płaczem w sobie według Immanuela Kanta. Rzecz w sobie i płacz w sobie — to absoluty transcendentnego w człowieku. Sformułowałem to dopiero później, kiedy zostałem reżyserem, a jeszcze potem, kiedy przestałem być reżyserem, bywało, dwadzieścia cztery godziny na dobę myślałem, jak oddać na ekranie rozpacz, najwyższe szaleństwo smutku, otchłań żalu, chaos sparaliżowanego sumienia, zamilknięcie duszy zastraszonej życiem, transcendentne wycie cierpiącej duszy… Artykulacja śmiechu i płaczu jest taka sama. Myślę, że i czynniki śmiechu i płaczu są takie same, identyczne. Czy w transcendencji, czy tutaj, w życiu, w permanencji. Chcesz — śmiej się, a chcesz — płacz. Wtedy na parowcu „Nadieżda Krupska” zdjąłem z głowy słomiany kapelusz dziadka i rzuciłem ojcu. Bo ojciec był bez nakrycia głowy. Kapelusz podniósł wiatr, on krążył, krążył, długo nie chciał zanurzać skrzydlatych rondeli w wodzie, i w końcu, jakby postrzelony, spadł na żół
Tłumaczenie maszynowe
Występuje chór „Chreszczatyk”
landii (1994 r.), III nagrody XVII kursu im. B. Bartóka w Debreczynie na Węgrzech (1996 r.), I nagrody w programie folkowym na I konkursie im. F. Mendelssohna-Bartholdy’ego w Dautphetal w Niemczech (1996 r.); II nagrody na XXI Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Cerkiewnej w Hajnówce w Polsce (2002 r.), uczestnicy międzynarodowych festiwali:
Chwile piękna
II Ogólnorosyjskiego konkursu im. O. Koszycia w Moskwie (2000 r.); Dni Kultury Kijowa w Moskwie (2001 r.); III festiwalu chóralnego w Szczecinie w Polsce (2002 r.); XXI Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej w Hajnówce w Polsce (2002 r.); „Festival International de Musique Universitaire” w Belfort we Francji (2003 r.); posiadają wiele wyróżnień i dyplomów. „Najtrudniej zdobyć uznanie wśród swoich kolegów, u siebie w domu — opowiada Łarysa Buchonska. — Za granicą możesz być interesujący jako przedstawiciel kraju, a tutaj mamy wiele wspaniałych zespołów chóralnych, konkurencję, która bez wątpienia jest potrzebna, bo inaczej nie ruszyłoby się dalej. Do nagrody im. M. W. Łysenki szliśmy 13 lat. Początkowo jako chór amatorski, z czasem — jako profesjonalny. Więc jeśli przyjdzie mi zostawić tę sprawę, zakończę ją najlepiej jak potrafię”. Laureat Anton Mucha ma za sobą 60 lat działalności muzycznej i 45 — akademickiej: „Dla mnie dzisiejszy dzień to wielkie radosne święto. Uważam za zaszczyt dla siebie nosić tytuł laureata nagrody imienia M. W. Łysenki, którego postać, imię i działalność są wielkim wzorem i niezmiennym drogowskazem dla wszystkich ukraińskich kompozytorów”.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna Kuzyk, Łarysa Buchonska, Rada Łysenko, Anton Mucha, Hennadij Łaszenko. Tak nazwał Kostiantyn Stanisławski ukraińskiego kompozytora, etnografa, pianistę, pedagoga, dyrygenta chóralnego, działacza społecznego, twórcę ukraińskiej muzyki klasycznej, założyciela narodowej szkoły twórczości muzycznej — Mykołę Witalijowycza ŁYSENKĘ. Jego opery „Noc wigilijna”, „Utopiona”, „Taras Bulba”, „Natalka Połtawka”, „Eneida”, „Nokturn”, opery dziecięce „Koza-Dereza”, „Pan Kocki”, „Zima i Wiosna”, interpretacje „Kobziarza” T. Szewczenki oraz opracowania twórczości ludowej słusznie można nazwać dorobkiem kultury światowej. 22 marca obchodziliśmy 165. rocznicę urodzin maestro. UHONOROWANIE. Olha SKRYPKINA Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI. Uhonorowanie mistrza rozpoczęto 1–6 marca Ogólnoukraińskim festiwalem muzycznym „Łysenkiwska wesna” w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Dzięki wsparciu Bloku Julii Tymoszenko 19–23 marca trwało „Pięć wieczorów sztuki wykonawczej” z Kijowską średnią specjalną szkołą muzyczną z internatem imienia M. W. Łysenki, która została założona przez kompozytora jako szkoła muzyczno-dramatyczna w 1904 roku. 29 marca swój koncert w sali kolumnowej zorganizował również Fundusz Ludmyły Kuczmy „Ukraina”. Pokłon wybitnemu artyście złożyło Ministerstwo Kultury i Turystyki wspólnie ze Związkiem Kompozytorów, składając kwiaty pod pomnikiem maestro, a Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego odwiedziła grób mistrza. Również w małej sali konserwatorium pełny program Łysenki grała uczennica Rady Ostapiwny Łysenko (wnuczki Mykoły Witalijowycza) i aspirantka NAMU Alina Chalikowa. Odbyło się także tradycyjne (już 25.) wręczenie nagrody im. M. W. Łysenki. Tegorocznymi laureatami zostali profesor i muzykolog Anton Mucha oraz kierownik artystyczny i dyrygent chóru miejskiego „Chreszczatyk” Łarysa Buchonska. Nagroda została ustanowiona wspólnie przez Związek Kompozytorów i Ministerstwo Kultury, a po raz pierwszy wręczono ją w 1983 roku, opowiada kierownik Muzeum imienia Mykoły Łysenki Roksana SKORULSKA i dodaje: „Dzisiaj jest dla nas niezwykle przyjemny dzień i to nie tylko dlatego, że przypada jubileuszowa data urodzin Mykoły Łysenki. Ten rok jest zadziwiająco obfity w wydarzenia związane z Łysenką. Cieszymy się, bo był okres, kiedy Muzeum musiało prosić ludzi, żeby coś zrobili”. Pierwszym prezentem dla laureatów była ostatnia powieść znanego zmarłego prozaika Wasyla Szewczuka „Pasje według Mikołaja”, wydana przez „Pulsary”. To ostatnie dzieło pisarza, które zachowała i przyniosła do wydawnictwa jego żona, pani Walentyna. Do wydania książki przyczyniło się również Muzeum imienia Mykoły Łysenki, które udostępniło materiały dokumentalne i fotografie. Dlatego czytelnicy będą mogli zapoznać się nie tylko z powieścią, ale i z życiem kompozytora, opowiedziała dyrektor wydawnictwa Łarysa KOPAN. Wałerij STASEWYCZ, pierwszy zastępca ministra kultury i turystyki: „Jestem dumny z tego, że mamy takich ludzi, że pracują oni dla naszej ukraińskiej sztuki. I jesteśmy im za to bardzo wdzięczni. W przyszłości będziemy znajdować możliwości wspierania młodzieży, znanych mistrzów. To nasza stała praca”. Wałerij Stasewycz opowiedział również, że w tym roku w Kijowie odbędzie się Międzynarodowy konkurs imienia Mykoły Łysenki w czterech kategoriach: skrzypkowie, wiolonczeliści, pianiści i soliści. Odpowiedni komitet został już utworzony. Hanna HAWRYLEC, przewodnicząca jury nagrody, laureatka Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy: „Do nagrody im. M. W. Łysenki zawsze mamy wielu kandydatów: są to kompozytorzy, muzykologowie i wykonawcy. Prawda, w ostatnim czasie mało jest przedstawionych kompozytorów. Chciałoby się, aby byli bardziej aktywni. Tegoroczni laureaci: wybitny muzykolog i koryfeusz nauk muzykologicznych Anton Mucha oraz kierownik wspaniałego zespołu — chóru kameralnego „Chreszczatyk” — Łarysa Buchonska. Trudno oczywiście było wyłonić najlepszych, ale istnieją momenty, kiedy poziom mistrzostwa jest tak wysoki, jak w przypadku Łarysy Buchonskiej, że decyzję podejmujemy jednogłośnie. Bardzo się cieszę, że mamy wspaniałych laureatów, ale niepokoi kwestia nadania nagrodzie statusu państwowej w dziedzinie sztuki muzycznej z oddzielnymi kategoriami i odpowiednim finansowaniem. Będziemy zwracać się w tej sprawie do ministra kultury”. Laureatka Łarysa BUCHONSKA z muzyką jest „na ty” od 45 lat. Założywszy 9 kwietnia 1994 roku obecnie już miejski, a wtedy amatorski chór „Chreszczatyk”, ma już międzynarodowe uznanie: „Chreszczatyk” jest zdobywcą Grand Prix VII Międzynarodowego konkursu chóralnego w Sligo w Irlandii. Serhij Korotenko i Anastasija Dymowa wykonują utwory M. Łysenki.
Tłumaczenie maszynowe
ALFABET ZNANYCH IMION
Tłumaczenie maszynowe
Ten wers z poezji Ludmyły SKYRNDY pochodzi z książki „Czarodziejska muszla”, która ukazała się w Japonii. Znana ukraińska poetka, której książki przetłumaczono na wiele języków, uczona literaturoznawczyni, eseistka, działaczka społeczna, przez pięć lat studiowała kulturę Kraju Wschodzącego Słońca. O niezgłębionym japońskim cudzie mówi się, że choć kraj ten jest jednym z najbardziej wysokorozwiniętych, zdołał zachować wszystko, co najcenniejsze ze swojego narodowego skarbu duchowego. — Ostatnie pięć lat spędziłam w tym kraju. Mój mąż był Ambasadorem Ukrainy w Japonii i miałam szczęście bardzo dobrze poznać ten kraj, odwiedzić niemal wszystkie regiony i poznać mnóstwo ciekawych i utalentowanych ludzi. W Japonii ukazały się cztery moje książki: trzy to moje własne, a jedna to przekład prozy Jej Wysokości Cesarzowej Japonii Michiko na język ukraiński. — Ma Pani przepiękną poezję o święcie w Pałacu Cesarskim. Gdyby nie cała ta wschodnia architektura, którą opisuje Pani w wierszu, i obecność cesarza, to malwy i kukułka, które żyją w poetyckich wersach, to przecież o nas? I choć to zupełnie różne kultury, ale jeśli ta malwa rozsiewa się po całym świecie, to czy coś nas łączy? — Być może ta myśl jest paradoksalna, ale mamy wiele wspólnego. Przede wszystkim łagodność, liryczność, właściwą ukraińskiemu charakterowi, dążenie do piękna, umiejętność uczynienia swojego otoczenia pięknym. Wspominając swoje dzieciństwo (minęło na wsi), przypominam sobie kwietniki mojej babci i naszych sąsiadów, były tak bujne, że mogliśmy się w nich zgubić. To jakieś lasy kwiatów, coś niewiarygodnie pięknego! I różnokolorowe gamy, i różne odmiany, i zapachy… Ten wieczorny zapach maciejki czy petunii — wszystko to jest obecne w Japonii. Oni mają genetyczne dążenie do uczynienia swojego otoczenia pięknym. W tym kraju nie znajdziecie ani jednego podjazdu (gdziekolwiek byście nie byli — czy w Tokio, czy na wsi, czy w jakimś małym miasteczku), gdzie nie stałyby sezonowe kwiaty każdego roku i każdego dnia. I nie robi tego służba komunalna — budynek upiększają sami mieszkańcy. — Próbowałam tak przyozdobić nawet nie podjazd, a korytarz przy mieszkaniu — wystawiłam osiem doniczek, które postały cztery tygodnie, a potem zaczęły znikać i musiałam zanieść resztę do mieszkania. — Szkoda (śmieje się), to też nasza bieda. A w Japonii jest to związane z religią, bo według ich wierzeń wszystko, nawet kamień, ma swoją duszę, aurę, własną energetykę. Im więcej żywej energetyki wokół człowieka, tym łatwiej żyć. Oto co mnie strasznie dziwiło: idziesz ulicą, widzisz małą starą chatkę (Tokio składa się z wieżowców i małego prywatnego sektora domków), a na niej napisane „Dwór Królewski” lub „Plaza Księżniczki”. Jarmark japońskich wachlarzy w Kioto luksusu, ale stosunek do tego jest normalny. Oni uważają, że tak można żyć. — Przy tym ascetyzmie, ciężkim życiu, chce Pani powiedzieć, że unikają stanów depresyjnych, poczucia niezadowolenia z życia, z uśmiechem patrzą na otaczający świat? — Tak, najbardziej harmonijny naród na świecie! Szczęśliwszego ludu nie zdarzyło mi się widzieć. Każdy człowiek w kontakcie promieniuje taką niepodrobioną radością, że nie można tego przekazać słowami, to nie poddaje się żadnej analizie, to jakiś cud. Kiedy przyjechałam do Japonii, myślałam, że cała Azja jest taka, że to cechy charakterystyczne całego tego regionu: uprzejmość, ciepło, uważność, chęć pomocy na każdym kroku. Aż tu nie, to tylko w Japonii. Oto na przykład pytasz: jak przejść? Nie będą ci długo tłumaczyć, tylko biorą za rękę i prowadzą, jakkolwiek daleko by to nie było. Istotną częścią egzystencji każdego Japończyka jest zdrowy tryb życia. Oni niezwykle dużo pracują, być może znacznie więcej niż jakikolwiek inny naród. Codziennie każdy przepracowuje trzy-cztery godziny, które są opłacane. Ale nikt nie wyjdzie z pracy, nie wykonawszy normy. Nie ma negatywizmu, jest pedantyzm. Wszystko zrobić i jak najlepiej. Zrozumiałe, że czasu wolnego mają bardzo mało. Droga do domu zabiera półtorej do trzech godzin. Więc zdrowy tryb życia to diety, bardzo przemyślane odżywianie, przy czym dania nigdy nie gotują na dwa dni. Oni nie wyobrażają sobie garnka gołąbków czy pieczeni na trzy dni, wszystko kupują w małych porcjach. Produkty są niezwykle drogie: jabłko czy pomidor — dolar, tak samo ziemniak czy ogórek. My nawet nie możemy sobie tego wyobrazić. U nich wszystko jest w małych porcjach, świeże, przeważnie owoce morza, ryby, warzywa, owoce, żadnego objadania się… I, oczywiście, kontakt z naturą. Jak tylko pojawia się możliwość, jadą nad rzekę, na wybrzeże, do lasu… — Przepraszam, czy ich włodarze nie mają takiej chciwości, by zobaczywszy zielony zakątek przyrody, od razu go znieść i zbudować tam budynek? — Gdyby ktoś coś takiego zrobił, nie wyobrażam sobie, jaki byłby rezonans społeczny takiej akcji. Tam nie to że zakątek, a nawet drzewa nikt nie ma prawa ściąć. Budują go! Okazuje się, że to programowanie życia poprzez nazwę. Jeśli budynek nie będzie ładnie nazwany, przy czym nie byle jak, a tak, jak podałam wam za przykład, powodzenie, sukces, szczęście nie odwiedzą go. I dlatego kwiaty, ładna nazwa — to wystarczy do pełnego szczęścia, i to jest wszędzie, na każdym kroku. — Niestety, u nas panuje co innego: wysokie płoty, złe psy i wieczne skargi: jesteśmy tacy biedni! — I nazwy: Czarnolesie i tym podobne. Niedawno przyszło mi podróżować po Połtawszczyźnie i jestem poruszona nazwami wsi. Według japońskiej filozofii te nazwy nie mają prawa do istnienia. Tam są tylko nazwy kwiatów, czegoś pięknego, cnót. Żadnej nazwy, która niesie choć krztę negatywu. — Ale taka historia przetoczyła się przez nasze łany, właśnie ona zrodziła te nazwy… A czy Japończykom pomaga takie programowanie? — W 150 procentach! Ja w to również wierzę. Przecież nie chodzi o to, że jesteś naprawdę królem, a o to, jak siebie widzisz i czujesz w świecie. Można być szczęśliwym, żyjąc w bardzo skromnych warunkach i postrzegając to nie jako wadę czy karę, a jako harmonijne życie. W Japonii życie jest niezwykle skomplikowane. Zazwyczaj ludzie mieszkają w małych mieszkaniach, sami Japończycy nazywają je „króliczymi norami”. Możecie sobie wyobrazić: dziesięć metrów kwadratowych, praktycznie brak mebli, śpią tylko na podłodze, bardzo ascetyczne życie, żadnych zbędnych przedmiotów, tym bardziej przedmiotów
tel, i jeśli na terenie tego placu stały drzewa, zostaną one wpisane w architekturę, choćby nawet przerastały przez sufit. Kwiat rodziny cesarskiej — chryzantema. Cała symbolika Japonii związana jest z kwiatami, u nich nie ma orłów, dzików, tygrysów, lwów. Kwiaty są kultywowane i stanowią bardzo ważny komponent duchowego istnienia człowieka, ponieważ człowiek w Japonii nie może istnieć bez kwiatka; Japończycy kupują doniczki, coś sadzą, tworzą ikebany, dla nich jest to bardzo ważne. — A jak odnoszą się tam do artystów, z taką samą miłością, jak do przyrody? — To temat osobnej i bardzo długiej rozmowy. Nigdzie na świecie tak nie szanują artystów, jak w Japonii, mają oni tytuł skarbu narodowego. To mistrzowie, którzy reprezentują starożytną sztukę: teatr kabuki, porcelanę, różne rodzaje i gatunki kimon. To te rzemiosła, które rodzą się w rodzinie, nie są przekazywane poza nią i przez 8-10 pokoleń kontynuują tę tradycję. Z reguły najwybitniejsi mistrzowie, którzy reprezentują takie sztuki, mają tytuł skarbu narodowego. Są całkowicie na utrzymaniu państwa. Oczywiście, nie kupują sobie pałaców w górnym biegu Loary, a żyją bardzo skromnie, ponieważ wiedzą, że płaci za nich państwo. — A zabezpieczenie socjalne innych kategorii ludności, powiedzmy, inwalidów? — Wszystkie domy inwalidów poza granicami Tokio są w zielonych, niezwykle pięknych strefach, specjalnie zbudowane pomieszczenia dla wózków inwalidzkich — wszystko przemyślane w najdrobniejszych szczegółach. Luksusowych wnętrz tam nie widziałam, ale pacjentów, obrazowo mówiąc, nosi się tam na rękach. Na każdego przypada dwie osoby personelu obsługującego, całkowicie na utrzymaniu państwa, być może są i inne, luksusowe prywatne, ale te, które widziałam, są bardzo komfortowe. Dobrze karmią. Wszyscy dobrze się czują, uśmiechają się, nie odczuwają swojej niepotrzebności, ułomności. Japonię odkrywasz warstwa po warstwie. Kiedy przyjeżdżasz, wydaje się, że wszystko zrozumiałeś. I, przeżywszy pół roku, widzisz, że nie zrozumiałeś, a za rok pojmiesz, że niczego w ogóle nie wiesz. Przez cały ten czas myślałam, a co nam przeszkadza być takimi? Ale zrozumiałam, że przenieść to doświadczenie jest niemożliwe, ponieważ ten kod genetyczny, mentalność narodowa kształtowała się nie dzisiaj i nie wczoraj, a wiekami. Był niezwykle ciężki okres w historii Japonii — siogunat. Złoty wiek się skończył, przyszli silni, energiczni, młodzi książęta. Dwór cesarski, który stworzył kolosalną kulturę (którą obecnie żyje ten kraj), tworzył ją cztery stulecia bez wojen. Ich usunięto, mówiąc: my będziemy przeprowadzać reformy i żyć po nowemu. Reformy przeprowadzano mieczem, oto dzięki czemu, na przykład, ukształtowała się wyjątkowa uprzejmość japońskiego narodu. Jeśli w wiosce książę przechodził ulicą i ktoś nie padł na kolana i nie ukłonił się, człowiekowi ścinano głowę. To była straszna lekcja dla rodziny. Minęło siedem stuleci, mamy fenomenalnie uprzejmy naród, straszny moment odszedł, ale genetyczna zdolność cieszenia się kontaktem i witania człowieka pozostała. — Ależ to straszny zwyczaj, jak on nie przygnębił samego narodu, nie zamienił w niewolników? — Mowa nie o zniewoleniu narodu (codzienne upokorzenie — oto co przygnębia), a mowa o wychowaniu, kodeksie etykiety, to samo, kiedy u innych narodów ścinano rękę za kradzież, jak to było w Chinach, i ludzie nie kradną. W Japonii też nie kradną, nie kłamią i nie kłócą się. — Czy zajmowała się Pani gospodarstwem w kimonie, albo choć przymierzała je? — Mam nawet wiersz o kimonie, oczywiście, to bardzo niewygodny ubiór. Przypominam sobie spotkanie z aktorką filmową, ona jest taka piękna. Mówię: „O, co za piękno!”, a ona: „O, jak niewygodnie!”. — A kolekcje lalek, które zbierają niemal w każdej japońskiej rodzinie? — W tych, gdzie są dziewczynki, zbierają kolekcję — to rodzina cesarska z lalek. Wytwarzają je tylko specjalni mistrzowie, którzy uczą się tego od swoich przodków. Kolekcje wystawiają wiosną na specjalne święto dziewczynek we wszystkich witrynach sklepów, w domu, zapraszają gości. Są przekazywane z rodziny do rodziny. Widziałam kolekcje, które mają czterysta lat. Przechowują się w pudełeczkach, zawinięte w specjalne tkaniny, wystawiają je na tydzień, a potem znowu chowają, i wszystko to leży do następnego roku. Uważają, że jeśli nie ma takiej kolekcji w domu, to dziewczynka nie będzie szczęśliwa. Stosunek do dzieci u Japończyków jest nadzwyczajny. Mama przebywa z dzieckiem w najściślejszym kontakcie, nosi je na sobie lub wozi w wózku nie mniej niż trzy lata, a nawet pięć. Jak uważają Japończycy, w tym czasie dziecko otrzymuje miłość i ciepło. Jeśli porównać z naszymi tradycjami, to młodzi rodzice najczęściej wysyłają dziecko do przedszkola lub do dziadków i kontynuują karierę. To kolosalny błąd. Bo dziecko jest zupełnie inne, kiedy jest z mamą, nie widziałam żadnego, które by płakało i żadnej mamy, która by krzyczała na dziecko. To świergot! Dzieci są ładne, zadbane. Malutkie japońskie mamy niosą na sobie pulchnych chłopców i dziewczynki. Dlatego że mama daje dziecku to, czego nie da żadne przedszkole czy babcia. Biologiczne, duchowe, poruszające poczucie przytulności, obrony, schronienia. I dziecko rośnie bez kompleksów, spokojne, pewne siebie, szczęśliwe. Rozmawiała Walentyna DAWIDENKO. Telewizja NHK przeprowadza wywiad z Ludmyłą Skyrdą i ambasadorem Jurijem Kostenką.
Tłumaczenie maszynowe
ŻYCIE WEDŁUG STAREGO STYLU. Ostap Łapski, pierwszy ukraiński poeta zagranicy — laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, przyjął u siebie w Warszawie dziennikarza „Słowa Proświty”. Czytajcie pierwszy w ukraińskiej prasie wywiad nowego laureata i stronę jego poezji.
Tłumaczenie maszynowe
KIJOWSCY MECENASI Dmytro MAŁAKOW, zastępca dyrektora Muzeum Historii Kijowa Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Sto lat temu Łukianowski komisariat policji w Kijowie zaczynał się od ulicy Obserwatornej i rozciągał między szosą Brzesko-Litewską a Hłuboczycią w stronę Syrca. Oddalona od centrum część Łukianówki — rejon ulicy Nahirnej, Tatarka, dolina Syrca — uważana była za przedmieście letniskowe. Wśród mieszkańców Łukianówki wyraźnie wyróżniała się tak zwana inteligencja pracująca. Byli to artyści A. Krüger-Prachowa, W. Menk, O. Muraszko, W. Orłowski, M. Pymonenko, I. Selezniow, pisarze I. Neczuj-Łewycki oraz O. Pcziłka, działacz społeczny I. Szczytkiwski, kompozytorzy H. Bobinski, M. Łeontowycz i K. Stecenko, architekci E. Bradtman, W. Damiłowski, W. Mocok, biolog M. Kaszczenko, inżynierowie J. Paton i S. Tymoszenko, a także dziesiątki lekarzy, nauczycieli, adwokatów, dziennikarzy. Wszyscy oni byli nieobojętnymi, świadomymi obywatelami, bezpośrednio lub pośrednio wpływali na życie społeczne miasta, pełne sprzeczności socjalnych. Te ostatnie szczególnie nasiliły się podczas wydarzeń rewolucyjnych lat 1905–1907 i po nich. Na Łukianówce znajdowało się kilka koszar wojskowych, sierocińców. Losem tych ostatnich przejmowały się zamożne kobiety. Na początku 1911 roku Łukianowskie Towarzystwo Opieki nad Biednymi przy parafialnej cerkwi św. Teodora zainicjowało stworzenie żeńskiej praktycznej szkoły gospodarstwa domowego. Do komitetu nadzorczego weszli inżynier dróg komunikacyjnych Ołeksij Jakubenko, żona prezesa Kijowskiego Sądu Okręgowego Jelizawieta Hrabar (ich modernistyczny dom przy ul. Melnykowa 8 zachował się), proboszcz cerkwi św. Teodora ksiądz Isaakij Tarasewycz oraz inni wpływowi parafianie. Ziemię pod budowę nowej placówki przekazał honorowy przewodniczący komitetu nadzorczego Ołeksij Fedorowycz Jakubenko. Warto przypomnieć: to on, członek Starej Hromady, wykonał pierwszy projekt uporządkowania grobu Tarasa Szewczenki z A N O N S
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
domem nadzorcy przy niej i osobiście kierował wszystkimi robotami budowlanymi, które prowadzono za datki społeczne na Górze Tarasowej w latach 1882—1884. Warunki darowizny przewidywały przekazanie 5025 sążni kwadratowych ziemi na Łukianówce, w górnym biegu Jaru Kmitowego, z których 2000 sążni kwadratowych przeznaczono pod posiadłość szkoły gospodarstwa domowego, a resztę na sprzedaż, z tym, aby uzyskane środki wykorzystać na budowę gmachu szkoły i odpowiednich obiektów gospodarczych. Część środków przekazały również wspólnota parafialna, zarząd miejski oraz ziemstwo. Budynek zaprojektował O. Jakubenko. Różni specjaliści bezpłatnie wykonali inżynieryjne zagospodarowanie posiadłości. Wkrótce na zboczu Jaru Kmitowego gotowy był już dwu-trzykondygnacyjny, elegancki ceglany budynek pod numerem 6, dekorowany w duchu późnego neorenesansu, z pięknym gankiem wejścia głównego od strony zaułka, nazwanego Jakubenowskim. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego: Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Wśród darczyńców była Warwara Chanenko, która przekazała środki na urządzenie oranżerii. Cegłę dali kijowscy producenci Szewczenko i Kozyński, a skrzynię szkła — Matusowski. Pani von Rot podarowała kury rasy Langshan, krzewy porzeczek i rośliny do oranżerii. Inni znani łukianowianie również darowali: kto kilka kur, kto koguta, globus czy parę prosiąt, kto ramę i płótno na ekran do „magicznej latarni”. Z ogrodnictwa Meyera (obecnie firma rolnicza „Kwiaty Ukrainy”) nadeszły pisklęta kaczek pekińskich i paw, z ogrodnictwa miejskiego — 40 krzewów pacioreczników. Księża darowali ikony. Niektórzy po prostu dawali pieniądze, część z których pochodziła z imprez charytatywnych. Szkoła miała prawo sprowadzać z zagranicy pomoce naukowe, nowoczesne narzędzia do uprawy roli, nasiona odmianowe itp. Zgodnie z przyjętym statutem, szkoła była przewidziana na utrzymanie w pełnym pensjonacie (odzież, wyżywienie) do 30 uczennic. Przyjmowano dziewczęta w wieku 13—15 lat, niezależnie od stanu społecznego, ale wyznania chrześcijańskiego. W pierwszym naborze było 17 uczennic, wziętych z sierocińców i biednych rodzin. W szczególności córek szlachty — 1, mieszczan — 3, chłopów — 8, wojskowych — 4, urzędników — 1. Nauka trwała 2—3 lata. W szkole wykładano: Prawo Boże, pismo, czytanie, rachunki, podstawy przyrodoznawstwa, gospodarstwo domowe, ogrodnictwo, warzywnictwo, hodowlę zwierząt, mleczarstwo, pszczelarstwo, kuchnię, kulinaria, robótki ręczne, szycie, pranie, śpiew. Szkoła przygotowywała dziewczęta-specjalistki, które mogły prowadzić gospodarstwo domowe w zamożnych rodzinach, stawiała za cel „rozwinąć u wychowanek cechy gospodarskie, umiejętność rozdzielania swojego czasu, dbałość oraz poczucie odpowiedzialności za powierzoną im sprawę, miłość do przyrody, prostego trybu życia oraz dążenie do wykorzystania nabytych w szkole umiejętności w celu poprawy warunków życia rodzinnego ludności rolniczej, wzmocnienia w uczennicach uczuć religijnych i miłości do ojczyzny”. W statucie szkoły podkreślano, że wychowanie uczennic jest ukierunkowane na wpajanie nawyków higienicznych, „jednak w takich granicach, aby nie dać powodu do rozwoju u wychowanek szkoły skłonności i nawyków, które nie odpowiadałyby ich przyszłemu życiu zawodowemu. Zgodnie z tym, zarówno w odzieży, jak i w jedzeniu oraz mieszkaniu niedopuszczalne są żadne nadmiary, a cały sposób życia uczennic powinien być jak najbardziej prosty i odpowiedni do warunków bytu i wieku uczennic, przyuczający je do dbania o siebie bez pomocy najemnej służby”. Dopiero po trzyletniej praktyce bezpośrednio w pańskich majątkach lub rodzinach absolwentki musiały przedstawić raport i opinię gospodarzy i, w przypadku zatwierdzenia tego raportu przez radę szkoły, otrzymywały świadectwo o tytule „gospodyni domowej”. Dzień w szkole zaczynał się o 6 rano zimą, a latem — wcześniej. Sprzątanie, mycie, powtarzanie „lekcji”. O 7 — wspólna modlitwa i herbata. Od 8 do 12 — zajęcia teoretyczne i praktyczne. O 12 obiad (po 100 g mięsa codziennie, oprócz postu) i przerwa do 14, potem dwie godziny zajęć i godzinna przerwa na popołudniową herbatę i odpoczynek, zajęcia do 19. O 19 kolacja, lekcje, gry. O 21 wspólna modlitwa i wszyscy kładą się spać. Do programu nauczania wchodziły wycieczki naukowe na fermy mleczne, do wzorowych gospodarstw, na wystawy rolnicze itp. Szkoła działała do 1918 roku. Potem były tu domy dziecka dla przedszkolaków. A w 1955 roku ulicę Jakubenowską z jakiegoś powodu przemianowano na cześć malarza W. Tropinina, który nie miał żadnego związku z tą okolicą. I tak samo „z jakiegoś powodu” nie ma wzmianki o świadomym Ukraińcu i dobroczyńcy Ołeksiju Jakubence w dwutomowym „Słowniku Szewczenkowskim”. Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK 278-63-69. Dział literatury: Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział kultury: Wałentyna DAWŁYDENKO 270-55-57. Specjalny korespondent działu kultury: Ołeksandr JEWTUSZENKO 279-39-55. Dział pracy oświatowej: Olha SKRYPKINA 270-55-57. Dział korekty: Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor dyżurny: Lubow HOŁOTA. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 106B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301213. Nakład ogólny — 32400. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny.
Tłumaczenie maszynowe