Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

BYĆ UCZCIWYM Wywiad z dramaturgiem Walerijem Herasymczukiem

Слово Просвіти, №13 за 2007 рік

— Waleriju, w Twojej twórczości stale obecna jest tematyka religijna: napisałeś tragedię o ukrzyżowaniu Jezusa Chrystusa, dramat o metropolicie Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Andrzeju Szeptyckim… I nie tylko to… — Oprócz tragedii „Ukrzyżowanie” i dramatu „Andrzej Szeptycki”, są jeszcze obrazy dwóch księży w sztuce „Tragedia Nobla i dramat Hemingwaya”, przemyślenie tematu wiary w poemacie dramatycznym „Sumerowie”, obrazy Anioła i Diabła, jako uosobienie dobra i zła, w sztukach „Kozak z Łuhu”, „Niestrashny sąd”, „Anioł stróż”, wiersze „Mały Jezus”, „Zielone Święta”, wiele rozważań o Bogu i o wierze w „Obitych płatkach” (to przemyślenia o literaturze). Stale zwracam się do tego tematu, starając się, oczywiście, nie powtarzać przy tym. — Co zmusza Cię do ciągłego powracania do tematyki religijnej? Wierzysz w Boga? — Postawiłeś konkretne pytanie, na które bardzo trudno mi konkretnie odpowiedzieć. Niestety, nie mogę nazwać siebie wierzącym w pełnym tego słowa znaczeniu, bo nie przestrzegam przepisów kościelnych, rzadko chodzę do cerkwi, z modlitw znam jedynie „Ojcze nasz”. Ale przy tym mimo wszystko stale myślę o Bogu i zwracam się do niego w swoich utworach. Wydaje mi się, że to naturalne. Przecież słowa „duchowość, duch, dusza” to słowa jednordzenne. A o czym innym, jak nie o duszy i duchowości pisze pisarz? A czy wierzę w Boga? Kiedyś Lew Tołstoj zapytał Maksyma Gorkiego, czy wierzy on w Boga. Gorki szczerze przyznał, że nie uważa się za wierzącego. Na co Tołstoj odpowiedział: „A ja właśnie przeczytałem pańskie utwory i uważam pana za głęboko wierzącego człowieka”. I to rzeczywiście prawda, bo tylko człowiek z Bogiem w sercu mógł napisać o biednych i pokrzywdzonych tak, jak zrobił to Gorki w sztuce „Na dnie”. Albo weźmy inne, bliższe nam przykłady. W czasach wojującego ateizmu i deptania wszystkiego, co święte, Ołeś Honczar pisze powieść „Sobór”, gdzie wprost zwraca się do współczesnych: „Strzeżcie soborów swoich dusz!”. Albo oto teraz biorę do ręki książkę Ołeksija Dowhoho „Wybrane miniatury” i znajduję tam taką, do bólu przejmującą czterowiersz: „Za to, że pełno wokół obłudy, Za to, że matkę omija syn, Jeden ja winien w całym świecie, ludzie. Jeden ja winien. Tylko ja jeden” (a z czasów jeszcze starych, totalitarnych, noszę w pamięci inny wiersz tego poety: „Kiedy do bitwy wzywają trąby, Kiedy w ogniu płoną światy, Dla niepokornych robią więzienia, A dla pokornych — chomąta”). I dla mnie nie powstaje pytanie, czy wierzył Ołeś Honczar i czy wierzy Ołeksij Dowhyj w Boga… Po czynach człowieka i po utworach pisarza trzeba sądzić — wierzy ten człowiek i ten pisarz w Boga czy nie. — Tutaj bardzo słusznie powiedziałeś, bo ileż znamy przypadków, kiedy człowiek zna jedynie „Ojcze nasz”, ale przeżywa swoje życie godniej od tych, którzy stale chodzą do cerkwi, kłamiąc przy tym przed Bogiem i ludźmi. Faryzeizmu, niestety, obserwuje się jeszcze bardzo dużo… — Rzeczywiście tak, ale nie chciałbym o tym dużo mówić w dniach wielkanocnych, kiedy ludzie idą do cerkwi święcić paschę. Wiesz przecież, że bardzo długo żyliśmy w takich czasach, kiedy nawet partyjni funkcjonariusze chrzcili swoje dzieci potajemnie. Ale jednak chrzcili! Większość z nas nie umiała ani żegnać się, ani modlić, nie przestrzegaliśmy postów — duszą bardziej pościliśmy, bo takie utwory jak „Sobór” Ołesia Honczara pojawiały się niezwykle rzadko. Dlatego jeśli teraz ludzie idą do cerkwi i, żegnając się oraz modląc, robią to czasem nieumiejętnie — nie trzeba ich za to osądzać i dopatrywać się w tym faryzeizmu. Tutaj niech każdy odpowiada za siebie — szczerze czy nieszczerze modli się i kaja za swoje grzechy. Najważniejsze, żeby ci ludzie, którzy się modlą, nie czynili więcej zła! Bo największy grzech — popełniać zbrodnie i zasłaniać się przy tym Bogiem. Dla siebie zaś kiedyś wyprowadziłem formułę, którą zapisałem w „Obitych płatkach”: „W literaturze, jak i w życiu: jeśli już nie udaje się być świętym, to trzeba być chociaż uczciwym”. — I zawsze udawało Ci się być uczciwym? — W literaturze — zawsze. A w życiu — nie wiem… Przynajmniej starałem się. Możliwe, popełniałem błędy, a nawet głupstwa, ale świadomie przemyślanej podłości nie zrobiłem nikomu. Pisarzy za takie rzeczy Bóg karze twórczą bezpłodnością, a mnie on póki co nie karze. — Czego życzysz naszym czytelnikom w te dni wielkanocne? — W narodzie mówią: nadzieja umiera ostatnia. A my wiemy, że człowieka trzymają na świecie wiara, nadzieja i miłość. Więc niech nigdy nie umiera wasza wiara i miłość — wtedy nigdy nie umrze i wasza nadzieja. Dzisiaj dużo mówimy i piszemy o duchowości. A jej z jakiegoś powodu staje się coraz mniej i mniej: zapominane są tradycje ludowe, deptane wartości moralne, ceglane sobory są budowane, a jednocześnie — walą się sobory ludzkich dusz… I my znowu powracamy do rozmowy o naszej duchowości. W przededniu Wielkanocy aktorka, pisarka, redaktor naczelna Głównej Redakcji popularnej muzyki i audycji rozrywkowych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Łarysa NEDIN spotkała się z dramaturgiem Walerijem HERASYMCZUKIEM i przeprowadziła z nim rozmowę o tym, co najbardziej skryte i najświętsze — o naszej wierze w Boga, w ideały, w ludzi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn