Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

PAMIĘĆ

Слово Просвіти, №13 за 2007 рік

Emma BABCZUK, prowadząca programy Radia Narodowego, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Gęsto usiana gwiazdami Droga Mleczna. Los naszej ukraińskiej doli. Mówią, że te gwiazdy to czyste i świetliste dusze tych, których ziemskie życie było jasne i szczodre w dobro. Świecą i migoczą dla nas, żywych, abyśmy z drogi nie zboczyli. Abyśmy, wznosząc oczy ku niebu, wspominali i pamiętali… Przesyła nam z wysokości swoje błyski niezgaszona gwiazda Borysa Hrywaczewskiego — znanego ukraińskiego dziennikarza, który złożył na ołtarzu Ukrainy swoje uczciwe, płomienne słowo, swoje oddanie i swoje synowskie serce. Gorzko uświadamiać sobie, że opuścił ten świat w pełni sił twórczych, tak i nie zrealizowawszy wielu swoich marzeń, planów i projektów telewizyjnych, które mogłyby stać się ozdobą narodowej anteny, jak zresztą wszystko, co rodziło się w jego jasnej głowie i szło do ludzi spod jego pióra. Los odmierzył mu nieco ponad pół wieku — zaledwie 53 lata. Trudno mi pisać o Borysie w czasie przeszłym: on jest moim uczniem, o wiele młodszym ode mnie. Mam zaszczyt nazywać się jego nauczycielką. Oto dokument: podpis-autograf na książce „Listy z Sołowek”. „Drogiej Nauczycielce mojej w radiu (a żony mojej — w szkole) z wiarą, że nasza Ukraina nigdy więcej nie zazna takiego nieszczęścia. Będzie jednak jasna godzina! 3.XI.92 r.”. W tej pierwszej (i ostatniej) książce natrafiłam na niepokojące (może prorocze?) i niespodziewane jak na Borysa, wielkiego miłośnika życia i optymistę, słowa: „…Wyraźnie odczuwam, jak we mnie brzmi strach przed śmiercią, ból i cierpienie przed tą otchłanią, w której urywa się nić ludzkiego życia… W wyobraźni — szalony szkwał śmierci… I człowiek — mały człowiek, ze swoimi wadami, radościami i smutkami, ze swoją miłością, ogarnięty tym szkwałem. I nie ma końca-kraju jego rozpaczy: „Ja chcę żyć!...” Tak pisał, tworząc swój Sołowiecki requiem dla „tysięcy i tysięcy Ukraińców, zamęczonych przez stalinistów na tej, niegdyś rajskiej, ziemi pośrodku Morza Białego”… On „wyraźnie odczuł” ostatnie minuty życia Jewhena Płużnyka, Mykoły Kulisza, Kosta Burewija, Hryhorija Kosynki, Dmytra Falkiwskiego, Mykoły Zerowa, Mykoły Woronego i wielu innych synów i córek Ukrainy, którym poświęcił przejmujące i bolesne strony swojej książki (a później — przenikliwe eseje telewizyjne). Ich skosiła okrutna totalitarna kosa. Borysa wyrwała z naszych szeregów nieubłagana choroba. Rok temu. 28 marca 2006 roku. W swoich ostatnich chwilach on również mówił: „Jak chce się żyć!”. I odleciała gwiazdą jego dusza — tam, do plejady oddanych męczenników, o których pisał. Może razem obecnie budują w niebiosach swoją Ukrainę — marzenie, o którym śnili? Któż to wie… A tamtego smutnego marcowego dnia ukraińskie dziennikarstwo straciło utalentowanego, wnikliwego i bezkompromisowego publicystę, szczerego patriotę, perspektywicznego organizatora, który był świadomy swojego powołania. Spośród wielu swoich kolegów-telewizyjników wyróżniał się emocjonalnym, obrazowym, pełnym pasji artystycznym słowem, barwnym i bogatym językiem, który znał bezbłędnie. Zapalał się sam i włączał do współmyślenia wszystkich, którzy byli obok niego w studiu i po drugiej stronie ekranu. Tak było, kiedy prowadził swoje „Rozmowy o duchowości” w radiu i gorące „Dyskusje liderów” w telewizji, kiedy poddawał pod sąd widzów swoje cztery filmy „Ukraina niepokonana”, trylogię „Swoją Ukrainę kochajcie”, wideofilmy „Sołowiecki”

s. 9 · strona oryginału ↗

Borys Hrywaczewski przy dębie Kobziarza. Gdy więc Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki w 2003 roku zawarło umowę z NTKU o zainicjowaniu telemaratonu „Cerkiew Tarasowa”, Borys gorliwie zabrał się do tej pracy. Oto on, uroczysty, uśmiechnięty i natchniony, na ekranie. Brzmi jego głos… „Wszyscy my, szanowni telewidzowie, stajemy odtąd twórcami wielkiej Szewczenkiany XXI wieku. Dołączywszy do świętej sprawy budowy świątyni Tarasowej, stajemy się budowniczymi najnowszego duchowego fundamentu już Niepodległego swojego państwa. My, dziennikarze, będziemy tę sprawę kontynuować. I chcemy, abyście wraz z nami sercem, duszą dotknęli błogosławionych zakątków Ukrainy, uświęconych imieniem Tarasa. Daleko nie wszyscy będą mogli pobyć w takich miejscach. I właśnie Pierwszy Narodowy wchodzi do waszych domów z Szewczenką XXI wieku. Bez Tarnowskich nie mielibyśmy dzisiaj Szewczenkiany, bez mecenatu przede wszystkim każdego z nas — nie będzie świątyni Tarasowej. Zbudujemy w pokoju — będziemy w pokoju!”. Przeczytuję na nowo wersy scenariuszy Borysa, wczytując się w listę imion uczestników audycji, dobrze znanych na świecie i mało znanych, ale oddanych sprawie duchowego odrodzenia Ukrainy i upewniam się (po raz kolejny!): „Jak wiele waży słowo”, wypowiedziane sercem. On zwoływał Ukrainę na wielką tołokę, umiał wlać w ludzkie dusze wiarę, nadzieję i miłość. Nie na darmo program został wysunięty do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Ale tym bardziej gorzko i przykro było mi czytać liczne „oświadczenia-protesty”, „notatki służbowe”, sprawozdania pod adresem Ołeksandra Sawenki lub Tarasa Steckiewa (eksprezydenci NTKU) o tym, że audycja nie wyszła na antenę, albo doznała nieuzasadnionych skrótów, albo na jej zdjęcia nie znalazło się środków oraz o innych nieuczciwych „tele-dywersjach” wokół niej. Zacytuję wersy apelu do T. Steckiewa — (wtedy prezesa NTKU): któremu nie było do tego programu, bo przygotowywał transmisję „Eurowizji”. „Narodowy telemaraton „Cerkiew Tarasowa” ma stworzyć telewizyjną Szewczenkianę, za co wdzięczne nam są miliony widzów — od uczniów i nauczycieli po emerytów. Dzięki teleprogramowi zobaczyli Baturyn i Kaczaniwkę, Humań i Subotiw, Sedniw i Kamieniec, Międzybóż i Myrhorod. Program stał się miejscem dyskusji ukraińskiej inteligencji. J. Swerstiuk, M. Siadrysty, B. Olijnyk, P. Mowczan, M. Żułynski, N. Matwijenko, N. Kriukowa — i nie tylko oni byli uczestnikami audycji. Jestem pewien, są one niezbędne obecnie. Zamówienie państwowe planuje wyjście programu do 200-lecia naszego Kobziarza. Ale wy, szanowny panie prezesie, swoim ustnym zarządzeniem zdjęliście ją z anteny i od 12.09.2005 r. ona nie wychodzi. Jako autor i prowadzący, jako po prostu widz narodowo świadomy, jako dziennikarz, który ma swój dorobek na niwie walki o niepodległość, protestuję przeciwko takiej zniewadze wobec programów narodowego telemaratonu „Cerkiew Tarasowa” i wymagam od Pańskiej ekipy należytego wykonania Zamówienia Państwowego”. Broniąc prawa do anteny, Borys zwracał się o wsparcie do wielu znanych mężów stanu i autorytetów kultury. Ale nikt z nich nie zaradził sprawie. I ucieka się do jeszcze jednego stanowczego protestu. Z notatki służbowej: „22.08.2005 r. o 14.10 w programie NTKU kilka razy przebiegł pasek: „Na znak protestu przeciwko zniewadze wobec programów Szewczenkiany „Cerkiew Tarasowa” — kradzież 10 min czasu antenowego oraz przeniesienie programu na „głuchy” czas antenowy — będziemy wychodzić na materiałach archiwalnych. Oświadczamy: w NTKU rozpoczęły się represje przeciwko Szewczenkianie i programom zamówienia państwowego. I to w kraju, gdzie Prezydentem jest W. Juszczenko!”. To było ostatnie wyjście „Cerkwi Tarasowej” na antenę. Później w liście do redaktora „Telekrytyki” Natalii Ligaczowej Borys napisze: „Ja starałem się i kontynuuję tworzyć naszą duchową aurę, której rdzeniem są poetyckie lub po prostu życiowo mądre skupiska słowa geniuszy Ukrainy. Mam do tego twórczego dorobku pełne prawo, jako ukraiński filolog przede wszystkim i jako dziennikarz, do którego słowa wsłuchiwano się i w latach 90., i obecnie, no i wreszcie, jako człowiek, który już przekroczył półwieczną granicę i ma jednak niemałe doświadczenie bronienia pozycji narodowego dziennikarstwa i wolności słowa w tym państwie… Aż tu się okazuje, że nikomu to nie jest potrzebne…”. Ta walka była wyczerpująca, zabrała wiele sił. Do ostatka wierzył, że sprawiedliwość zwycięży, że zdoła zrealizować zamierzone: stworzyć telewizyjną „Encyklopedię miast i wsi Ukrainy”, nakręcić cykl dokumentalnych esejów o historii wielkich Ukraińców, którzy z różnych przyczyn opuścili Ojczyznę i przyczynili się do rozwoju innych państw i narodów — „Powrót z Wyraju”. Opracowanym autorskim projektom nie było dane się spełnić. Podcięty ciężką chorobą, Borys sam odleciał w wyraj… Zostawił po sobie wieczny zgiełk smutku swojej mamie Wirze Tymofiijiwnie, żurawią tęsknotę żonie Ludmile, ojcowski testament synowi Maksymowi i córce Ołesi z jej rodziną. Zostawił prawo do pożegnalnego kieliszka swoim dobrym przyjaciołom i współmyślicielom. Twórczą sztafetę — nowemu pokoleniu ukraińskich dziennikarzy. A dwojgu jego wnucząt — Iwance, którą czule i bezmiernie kochał, i Bohdanczykowi, którego tak i nie zdążył się doczekać, niech mądrą dziadkową pamięcią pozostaną słowa, którymi zakończył jedną z ostatnich swoich audycji: „Najlepiej być samym sobą. Byłem, jestem i umrę Ukraińcem. Zawsze pilnowałem, żeby nie poniżyć swojej godności i szczycę się tym, że nie poniżyłem moimi działaniami godności mojego narodu. Wierzę w gwiazdę Ukrainy!”. Z tą wiarą pozostawajmy i my, współcześni Borysa Hrywaczewskiego. Pamiętaj, Ukraino, swojego wiernego syna… Kto zechce pokłonić się jasnej pamięci Borysa Hrywaczewskiego, zapraszamy do Domu Nauczyciela 31 marca o godzinie 17 na wieczór wspomnień i czci.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn