Strona · s. 8strona oryginału ↗
«Jestem synem Ukrainy…» Ku pamięci Borysa Hrywaczewskiego
Слово Просвіти, №13 за 2007 рік
go bytu moich rodaków, odtworzonego w Świątyni Pańskiej przez miejscowych malarzy-ikonografów i natchnionymi pieśniami cerkiewnymi. Bo cóż może być potężniejszego niż hymn „Chrystus zmartwychwstał, śmiercią śmierć pokonał” i ów odwieczny wielkanocny okrzyk: „Chrystus zmartwychwstał — prawdziwie zmartwychwstał!” To właśnie wśród tych ludzi Polesia, zagnanych siłą do kołchozów, przy tych słowach zawsze drżała łza… Dopiero znacznie później dotarła do mnie głęboka świadomość tragedii narodu, na którego ziemi rodziła się Armia bez państwa, a najlepsi synowie i córki tego narodu mieli wysoką misję walczyć w szeregach Ukraińskiej Armii Powstańczej przeciwko bolszewikom i przeciwko faszystom. I chociaż sowiecka imperialna propaganda codziennie wbijała nam, młodym pionierom-leninowcom, do głów, że tu byli „silni duchem” jedynie partyzanci-miedwiediewcy, ludzka pamięć karb po karbie stawiała swoje znaki w dziecięcej duszy. Wszędzie: przy czystych, dźwięcznych i tak głębokich studniach właśnie w Moszanicy, gdzie często zbierały się kobiety, na jakichś dziwnych pagórkach w lesie, gdzie grzybiarze siadali na odpoczynek i zostawiali tu resztki jedzenia (najnowsza historia na tych braterskich mogiłach bohaterów UPA postawiła kaplice, krzyże, pomniki), za pomi-
Nalaną czarką, gdy rozgrzani wypitym mężczyźni po cichu zaczynali śpiewać „Ще не вмерла Україна” („Jeszcze nie umarła Ukraina”). Ktoś mądry nauczał: wsłuchaj się w głos ziemi. Zrozumiałem to w pełni tutaj, na pagórkach Nowej Moszanycy, gdzie każdy człowiek nadal pozostaje dla mnie ucieleśnieniem piękna i wiecznej miłości do Ukrainy. I rzeczywiście, po raz kolejny powtarzam za poetą: „Na świecie można wybierać wszystko, synu, nie można tylko wybrać ojczyzny”.
Rok 1998. Na wiejskim majdanie odsłaniamy obelisk tym synom, córkom, matkom tej maleńkiej we wszechświecie i tak wielkiej kiedyś w mojej dziecięcej duszy wsi, którzy zginęli w bitwie o niepodległą Ukrainę z wiarą, że ona jednak będzie. Bo nikt i nigdy nie zapomni tego, co przeżyli ci ludzie w imię wolności, przeżyli tak tragicznie, że nie ziemia, lecz gwiazdy tutaj zrosiły się łzami… Nikt i nigdy. Na tym stoi i stać będzie ten wciąż wielostradalny kraj. Moja Równieńszczyzna. Moja Pohoryna. Moja ziemia, na skrižalach historii której drżąco-mężnie zawsze rozbrzmiewać będzie święte słowo: Wolność!
B. Hrywaczewski”.
To było pisane dla pewnej rówieńskiej gazety. A jeśli kontynuować, choć nie tak poetycko, życiorys Borysa, warto wspomnieć, że po ukończeniu drohobyckiego technikum naftowego przez rok pracował jako dyzelista na polach naftowo-gazowych Połtawszczyzny. (W słynnych Wielkich Sorocyńcach urodzili się jego rodzice). Ale Słowo, które zasiane zostało w duszy babcinymi bajkami, mamine pieśnią i jeszcze dobrymi nauczycielami, już kiełkowało tym niewiędnącym czereśniowym kwieciem, które przepowiedziało: „Będzie szczęśliwy!” Poszedł studiować jego tajemnicę na filologię ukraińską Uniwersytetu im. Szewczenki. Tam spotkał swoją prawdziwą miłość — wierną żonę Ludmiłę (nawiasem mówiąc, moją byłą uczennicę z Jenakijewego na Doniecczyźnie, gdzie kiedyś uczyłam języka i literatury ukraińskiej…). To ona przedstawiła mnie swojemu narzeczonemu. A kiedy się pobrali i urodziła się im córeczka Olesia, zaprosiłam Borysa do radia, by pisał scenariusze dla redakcji muzycznej, aby choć jakoś złagodzić studenckie bezgrosze. (Wtedy jeszcze pojęcie „honorarium” nie było takie „zdewaluowane”). Tak zostaliśmy kolegami. Potem było radiowe nadawanie z Kijowa (1980), próba sił w ostrej publicystyce злободзiennej, która starała się przełamać bariery cenzury. Właśnie tu po raz pierwszy wyemitowano cykl radiofilmów Borysa „Sołowiecki requiem”, stworzony na podstawie archiwalnych materiałów Sołowieckiego Obozu Przeznaczenia Specjalnego. „Ból, który wykipiał z mego serca w tych radiofilmach, nie gasł, — napisze później Borys. — Przeciwnie, jakaś nieznana siła raz po raz zapalała we mnie świecę Pamięci i stawałem się pielgrzymem nie do Świętej Ławry, lecz na Sołowiecką Golgotę XX wieku. Do kamiennych cel, od których morzami i rzekami, lasami i bagnami na północy rozpełzał się na wschód wielkiej imperium drapieżny spruт GUŁAG-u. Moim zdaniem dziś jest niezwykle ważne wypełnić białe plamy historii narodu ukraińskiego publikacją dokumentów, faktów, wspomnień, wpisać ból i cierpienie… i siłę ludzkiego ducha, i moc patriotycznego ruchu oporu przeciw bolszewickiej ordzie. A zatem stworzyć Wieczną Kronikę Prawdy — pamięć o zmarłych, testament „żywym i nienarodzonym…” Jako jeden z pierwszych Borys zapisał tę stronę Kroniki Prawdy swoją książką „Listy z Sołowek”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
