Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Oświadczamy: w NTKU rozpoczęły się represje wobec programów o Szewczence i programów zamówienia państwowego.

Слово Просвіти, №13 за 2007 рік

„Jestem dziennikarzem i dlatego dążę do tego, by zbadać leninowsko-stalinowskie zbrodnie na swój sposób. Jak? Zobaczycie sami. Oddaję wam, szanowni czytelnicy i słuchacze, wszystkie nagrania magnetofonowe, zrobione na Sołowkach i w урочysku Sandarmoch podczas wypraw w te miejsca. Wywiady, refleksje, a także fotografie — dokumentalne znaki czasu, zapisane, sfotografowane w cudownie pięknych i nieskończenie ciężkich od bólu, od śmiertelnych mąk Ukraińców miejscach…” Tak pisał Borys w książce, która narodziła się z bólu i ujrzała światło dzienne w 1992 roku. Marzył o wznowieniu jej pod tytułem „Sołowiecki requiem”, uzupełniwszy ją setką fotografii, listami poległych i nowymi materiałami analitycznymi. Niestety, nie zdążył… Ale wszystko to znalazło odzwierciedlenie w jego filmach wideo, które zobaczyła nie tylko Ukraina. Borys Hryvaczewski był jednym z tych, którzy pełną piersią wciągnęli upajające poczucie wolności słowa na świcie nowej epoki — epoki Niepodległości. Wszyscy my z trudem wyplątywaliśmy się z ideologicznych pieluszek radzieckiego dziennikarstwa, przyzwyczajeni do czujnego oka cenzury, pokonywaliśmy owego „cenzora w sobie”, który krępował myśl i uczył ostrożności w wypowiedziach. Łatwiej to przychodziło tym, którzy byli wolni duchem. Borys, jak może mało kto z jego kolegów, uwierzył, że utraconą lub przytłumioną samoświadomość Ukraińców można obudzić wysokim słowem literackim, przywróceniem imion „rozstrzelanego odrodzenia” na scenę teatru, na ekran telewizyjny. Dlatego gdy zaproponowano mu kierowanie redakcją literacko-dramatyczną w Ukraińskiej Telewizji (1994—95), nie wahał się. Wtedy nie myślał, że wkrótce szara epoka kuchmizmu uzna jego szlachetne zamiary za coś drugorzędnego i niepotrzebnego, że na zdjęcia filmów o wybitnych działaczach ukraińskiej kultury czy na inscenizacje utworów nie będą przeznaczane nawet minimalne środki. A jednak, mimo wszystko, Borysowi i jego kolegom udało się „przebić” filmy wideo „Sobór” (wg O. Honczara), „Dumę o braciach Nieazowskich” i „Marusię Czuraj” (wg L. Kostenko), „Żółtego księcia” (wg W. Barki), stworzyć eseje o pisarzach. We współpracy z teatrami na ekranie zaczęły pojawiać się przystosowane do telewizji przedstawienia ukraińskich autorów. Ale pracować stawało się coraz trudniej. Zalążki nowego dusiły się pod najazdem obcego, nieukraińskiego produktu telewizyjnego, który opanował nasz przestrzeń informacyjną. Czas wymagał oceny wszystkiego, co działo się na Ukrainie. Społeczeństwo pragnęło poznać samo siebie, zrozumieć swoje drogi, pojąć przyczyny własnych niepowodzeń i błędnych rachub. Ukraińskie dziennikarstwo szukało (choć nie zawsze znajdowało) swojego ważkiego publicystyczno-analitycznego słowa. A w pierwszych szeregach jego twórców, oczywiście, był Borys Hryvaczewski. Powierzono mu kierowanie studiem „Polityka”, Twórcze-produkcyjne zrzeszenie „Hromada” ma w nim błyskotliwego komentatora politycznego. Ostra i zaczepna audycja „Dyskusje liderów”, którą tak mistrzowsko prowadził Borys, konkurowała pod względem popularności z analogicznymi programami „rekinów pióra” z rosyjskiej telewizji. Wkrótce ten autorski program, jeden z najbardziej oglądanych w ukraińskiej telewizji, „został zamknięty bez żadnych uzasadnień w wyniku wprowadzenia ostrej cenzury i likwidacji audycji na żywo” (z wywiadu z B. Hryvaczewskim). Uczciwemu, bezkompromisowemu dziennikarstwu zaczęto podcinać skrzydła — i o tym nieco później. * * * Biorę do ręki teczkę, którą sama podpisałam „Walka o ukraiński telewizyjny eter”. Są tu, powiedziałabym, wszystkie etapy prawdziwej „wojny” Borysa Hryhaczewskiego o zawodową godność, ludzką godność i wolność słowa. Bo walka – o co? O duszność epoki kuczmowskiej, z „temnikami”, z rusyfikacją, która nabrała nowej, potężnej siły, z tandetą, która opanowała ukraiński telewizyjny eter produktem obcej subkultury. Zacytuję jeden list: „Wicepremierowi p. Mykole Żulynskiemu, Przewodniczącemu Państwowego Komitetu Polityki Informacyjnej, Radia i Telewizji p. Iwanowi Draczowi Szanowny Mykoło Hryhorowyczu! Szanowny Iwanie Fedorowyczu! Najnowsza historia kształtowania się niepodległej Ukrainy po raz kolejny potwierdziła: sfera humanitarna (duchowa) jest pierwotna w ideologii narodowej suwerennego Państwa. Jej głębokiego historycznego badania i utwierdzania – ze względu na przyszłość właśnie Narodu i Państwa – bały się, jak świadczą fakty, we wszystkie czasy nie tylko zdobywcy, lecz także przedstawiciele wewnętrznej nomenklatury. Dość wyraźnie w ostatnim czasie wszystko to odbiło się na środkach masowego przekazu, zwłaszcza w telewizji. Kompleks „odwiecznego chochlactwa”, poczynając od sztucznego zaszczepiania „aforyzmów Wierki Serdiuczki” i aż po niewolnicze uwielbienie dla przyjezdnych błaznów z Rosji (transmisje koncertów, wywiadów, dialogów na żywo we wszystkich tak zwanych ukraińskich kanałach), jak ośmiornica ogarnął eter telewizyjny i radiowy. Analiza sytuacji potwierdza: to działo się i dzieje się świadomie, w celu całkowitego zniszczenia dziennikarstwa intelektualnego. Prawie pełna rusyfikacja Narodowego (?) kanału telewizyjnego jest zasługą ludzi, dla których historia, kultura, sztuka Ukrainy są obojętne. Temat historyczny ukraińskości – tabu. Nawet po tym, jak zmontowano pięć filmów cyklu „Ukraina nieujarzmiona” („Dem’janiw łaz”, „Wyzwolenie po sowiecku”, „Bykiwnia: zbrodnia bez kary”, „Miejsce zbrodni – Sandarmoch”, „I gwiazdy zanosiły się łzami”), pokazywano je tak, by niewiele osób je zobaczyło – bezsystemowo, bez nazwy „Ukraina nieujarzmiona” (najwyraźniej to pojęcie wciąż budzi lęk). Historycznie sprawy ułożyły się tak, że dziś mamy szansę ocalić choćby resztki dziennikarstwa intelektualnego (odpływ kadr trwa) oraz patriotycznych programów telewizyjnych (większość – rozmagnesowana!). Nadzieja w Was! Nadzieja na stworzenie ośrodków wysokiej inteligencji i ducha ukraińskiego przede wszystkim w narodowym (państwowym) radiowo-telewizyjnym eterze. Nadzieja na to, że sfera humanitarna, jako podstawa rozwoju nowożytnego państwa na mapie Europy, zajmie w końcu swoje miejsce w kształtowaniu patriotyzmu, w tworzeniu nowożytnej ideologii suwerennego państwa”. Politolog-komentator Narodowej Telewizji Kompanii, Zasłużony Dziennikarz Ukrainy B. Hrywaczewski. Takich apeli, listów pisał do instancji władzy wiele, szukając zrozumienia i poparcia. Oto jeszcze jeden ważki argument: „Jednym z decydujących w upowszechnianiu, popularyzacji wartości duchowych Ukrainy może stać się i powinien stać się Ogólnopaństwowy kanał telewizyjny „Kultura” (nawiasem mówiąc, potwierdzają to Polska, Rosja). Opierając się na finansowym wsparciu Państwa (zamówienie państwowe), a także przyciągając do współpracy z jednej strony – ludzi opętanych intelektualnie i moralnie wysokich, z drugiej – nowych mecenasów, kanał ten będzie kształtował myślicieli nowej epoki, świadomych dumy ze swego Państwa, z tych, którzy przez tysiąclecia kształtowali jego potężną kulturę”. Tak broniąc swoich przekonań, Borys Hrywaczewski, stworzywszy inicjatywną grupę pracowników telewizyjnych, która opracowała i po-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn