Strona · s. 10strona oryginału ↗
OCZYSZCZENIE PAMIĘCI…
Слово Просвіти, №13 за 2007 рік
Bez żadnego faktu, któremu właśnie miejscowemu komuniście czy urzędnikowi za siedmioma górami, w uzbrojonym po zęby Kremlu zagrażał zamach! Powiecie, brednie? Tak, ale takie brednie śledczych, bez adwokatów, były podstawą do najsurowszego zaocznego wyroku — rozstrzelania. Dopiero po 20 latach, po XX zjeździe KPZR, rozpoczęła się pośmiertna rehabilitacja — z wyczerpującą, bezduszną biurokracją. Służby specjalne szczególnie cynicznie kłamały o czasie i przyczynach śmierci represjonowanych, starannie uzgadniając pod klauzulą „Ściśle tajne” swoje stanowiska od Dniepropietrowska po Moskwę. „Zmarł na tętniaka serca”. „Zmarł na zapalenie otrzewnej”. O tym, gdzie nastąpiła śmierć i gdzie pochowano, nawet nie informowano. Kiedy czytałem pracę naukową Wasyla Kuszercia „Niezłomność narodu”, uderzyły mnie wola życia, wszechprzełamujący optymizm rodziny Kuszerciów i innych rodzin. Przez ciernie terroru, podejrzeń i nędzy przebijali się oni, synowie i wnukowie „wrogów narodu” do małych, a potem i wielkich sukcesów, wreszcie do Ukrainy, która stała się wolna. Wasyl Iwanowycz prześledził losy swojego i żony rozgałęzionych rodów aż z przedrewolucyjnych historycznych głębin bytu. Cenny dowód przetrwania! Pokazał, jakich licznych nieszczęść i strat doznały rodziny Ukraińców na południu i w centrum Ukrainy przez I wojnę światową, wojnę domową, przez niszczenie przez Moskwę Ukraińskiej Republiki Ludowej, przez zorganizowany przez reżim Stalina Hołodomor. Pomyśleć tylko: w kraju najżyźniejszych czarnoziemów Czerkaszczyzny wymarzano nierzadko do połowy-dwóch trzecich populacji wsi. Odpychając się od badania systemu korzeni swoich rodów, Wasyl Kuszerce zajrzał w głąb problemu, spróbował zbadać w rodach i różnych warstwach ludności historię narodu ukraińskiego i doszedł do optymistycznego wniosku, że nasz naród należy do tych narodów, które już udowodniły swoją niezniszczalność. Ginęli Obrowie, hordy Sarmatów, Pieczyngów i Połowców, przeważnie koczowników, którzy jak chwasty szukali nowych pastwisk i grabieży, a nie przyrastali do ojczystej ziemi. Naród ukraiński w dostępnej do zbadania starożytności nie opuszczał swojego terytorium, nikogo nie podbijał, chociaż przez różne czynniki nasz kwiat jest na całym świecie. Zachował nasz naród mimo drakońskich zakazów ojczysty język, wiarę chrześcijańską, tradycje narodowe. Wytrzymał okrutne ataki i uciski. Jako pewien spadkobierca światowej sławy Trypola, państwowości w potężnej Rusi Kijowskiej, jako potomek mężnego Hetmanatu, URL i USRR, nasz naród jednak wywalczył swoją wolną Ukrainę. Kuszerce pragnie pokazać mechanizm osiągnięcia przetrwania i sukcesu, który nie jest łatwy, ale wystarczająco skuteczny. I w ten sposób książka z tragiczną osnową tworzy jedną z płaszczyzn procesu literackiego, wypisaną przez uczestnika-współczesnego. To już dokument epoki, dokument przekonań i błędów, swoisty dziennik czytelniczy, napisany nie przez ucznia, a przez kandydata nauk filologicznych, docenta, utalentowanego literaturoznawcę i krytyka. Już sama forma tekstów zebranych w książce świadczy o tym, że autor, który pisze przede wszystkim dla periodyków, zmuszony jest być lakonicznym, małomównym. Jednocześnie sprzyja to przejrzystości sformułowań, naukowo-publicystycznemu zabarwieniu języka. Jewhen Baran w swoich artykułach-wizjach często dokonuje pierwotnego oswojenia materiału artystycznego, dlatego nierzadko jedynie nakreśla jakieś momenty, które z czasem otrzymują rozwój w publikacjach innych badaczy. Jewhen Baran odzwierciedlił swoją wizję poszczególnych teoretycznych aspektów najnowszej literatury, występuje jako autor felietonów, a także jako człowiek, który powiedział swoje słowo o prozie artystycznej oraz o poezji. Wszystko to jest ustrukturyzowane w odpowiednie rozdziały. Powiedzmy, jego felietony skierowane są na to, aby wylać kubeł wody na głowy zbyt już „zaliteraturowanych literatów” i nieco ostudzić ich zapał. Lecz, oczywiście, on najwięcej swojej pracy włożył w zrozumienie wkładu w prozę artystyczną Jurija Andruchowycza, Bohdana Bojczuka, Wołodymyra Bryggena, Hryhorija Husejnowa, Oksany Zabużko, Wołodymyra Jeszkilewa, Stepana Procuka, Wasyla Slapczuka, Petra Soroki, Olesia Uljanenki… W książce dużo uwagi poświęcono poezji Wołodymyra Bazylewskiego, Iwana Iowa, Olhy Słoniowskiej, Wasyla Staruna, Neonili Stefurak… Tutaj znalazło się miejsce i na gatunek wywiadu, w którym autor ma możliwość wyrazić swój punkt widzenia na te czy inne realia literackie. W „Lirycznej konstatacji: Wstępie do tematu” Jewhen Baran, chowając się za maską ironii, próbuje odpowiedzieć na pytanie o celowość swojej pracy: „Proces literacki — fikcja. On zabiera zdrowie, nerwy. Zabiera lata. Wtedy rozumiesz, że proces literacki — to bagno. Ale żałujesz zrywać, bo w bagno włożyłeś swoje lata. Potem okaże się, że one były najlepszymi, i ty zaczynasz uszlachetniać proces, który wcale tego nie potrzebuje. Bo ważny nie on, ważny wynik”. Rodzina, krewni i przyjaciele Kuszercia W. J. 1929 r. Wszystkich mężczyzn przedstawionych tutaj rozstrzelano. Kobiety wtrącono do więzień. Dzieci umieszczono w domach dziecka. TABLICA HONOROWA
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
