Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

PIERWODRUK

Слово Просвіти, №13 за 2007 рік

— Oddać końce! — krzyknęła „Nadieżda Krupska” nieludzkim głosem — U!U!U!!!! — jakby po raz pierwszy przeczytała notatkę Stalina: — Oddać końce — wyrzuciła z białej rury w czyste błękitne niebo protuberancję jeszcze czystszej, bieluteńkiej pary i odpłynęła w wieczność poza rozkładem. Poza rozkładem na świecie od dziesiątego dnia trwała Druga wojna światowa. Drugą wojnę światową rozpoczął mój młodszy braciszek Michajło I!i. Dokładnie tak, jak było z pierwszą wojną światową. Kiedy w Sarajewie wieczny student Gawriło Princip z zasady zastrzelił z nagana niemieckiego arcyksięcia Ferdynanda i tym rozpoczął wojnę. Tak samo zrobił mój młodszy brat Mysia, jak sam siebie poważnie nazywał. Mysia walnął mnie po głowie drewnianą szczapą, kiedy chciałem wdrapać się do jego wózka. I to tak celnie, że przebił dziurę w mojej głowie — no, nie w samym mózgu, tylko w skórze na głowie. Nic istotnego z tej dziury nie wyciekło, poza może odrobiną mózgu. Tak wtedy myślałem, bo się przestraszyłem. Dobrze, że krwi prawie nie było. Tylko mózg. Ale zawyłem tak, jakby naprawdę wypływały ze mnie ostatnie krople krwi. Wybiegła z domu mama i nakrzyczała na nas: — Znów wojna! Żadnej wojny nie było nawet w pobliżu. My, pokojowi wnukowie, spokojnie bawiliśmy się na stercie trocin, wiórów i drewnianych skrawków przy warsztacie dziadka Tarasa. Dziadek Taras, oprócz tego że był ojcem, był jeszcze cieślą i stolarzem — właśnie tego dnia majstrował wózek na kółkach dla swojego najmłodszego wnuka Michajlika. Wózek wyszedł hetmański — z toczonymi balustrami drzwiczek i rzeźbionym oparciem nad skórzanym siedzeniem, jak w sześćsetce mercedesie. Mysia chyba bał się, że my, starsi wnukowie, go rozkułaczymy, zabierzemy wózek sobie, więc zaczął wojnę. Następnego dnia z samego rana czarny talerz radia na ścianie w pokoju Mysi z mamą rzeczywiście potwierdził, że wojna się zaczęła. Mysia zapłakał, bo oczywiście tego nie chciał. Był dobrym chłopcem. I nigdy się nie bił. Zdarzyło się to tylko raz w jego życiu. Przekonać Mysi, że nie ma jego winy w tym, że wojna się zaczęła, nie zdołały ani mama, ani babcia Nadia. — No przecież sami mówiliście — znów wojna… — szlochał Mysia. Mysia jakby przeczuwał, że będzie pierwszą ofiarą tej wojny w naszej rodzinie. Brata nie stało mniej niż za rok. Zmarł w ewakuacji w Nowosybirsku na zapalenie płuc w następstwie całkowitego wyczerpania organizmu. Potem, po wojnie, w czterdziestym siódmym, u mamy znalazł się jeszcze syn, którego nazwała również Michajło. Michajło!II!i wyrósł na rozumnego i tolerancyjnego, nigdy się nie bił, został reżyserem filmowym i dziekanem wydziału filmowego. Ma córkę balerinę, piękną Iwankę, która ukończyła szkołę baletową przy Teatrze Bolszoj w Moskwie, a tańczyła w Niemczech w teatrze w Stuttgarcie, a teraz — w praskim, bo na Ukrainie talenty nikomu nie są potrzebne. Ona u nas jest nju-ostarbajterem. Ale to wszystko potem. Tymczasem ja nie płakałem, że wojna się zaczęła. Wprost przeciwnie, czułem się bohaterem i zmusiłem mamę, żeby zrobiła mi pełny opatrunek głowy. Mama była pielęgniarką, więc zrobiła opatrunek według pełnego programu „ciężka rana głowy”. Przez dwa tygodnie odmawiałem zdjęcia tego opatrunku. Odnalazłem w dziadkowym sadzie pierwszą dojrzałą wiśnię i rozgniotłem ją na bandażach. Wyszło, jakby to była kulowa przestrzelona rana w czoło. Kiedy wreszcie mama siłą zdjęła ze mnie opatrunek, bojąc się, że pod nim coś

s. 13 · strona oryginału ↗

Potem z bliska, kiedy już rozpoznałem twarz lotnika, spod skrzydła uderzył ogień. Seria z karabinu maszynowego przeszyła pokład na ukos. Samolot tuż nad naszym kominem wyszedł z lotu nurkowego, przestał wyć i stromo poszedł w niebo. Drugi i trzeci zrobili ze mną to samo. Ale już nikt we mnie nie trafił. Kiedy samoloty znów podchodziły do ponownego ataku, z zachodu, zza złotonoskiego lesistego brzegu wyskoczył myśliwiec Ławoczkin. To był mój imiennik — Jurko. Nie było komu innemu. Jestem pewien. On jednak dostał paliwa. Walka była krótka. Jurko szedł na taran. Najwyraźniej nie miał naboi. Jurko załatwił dwóch. Pierwszego prosto w czoło, a drugiego, który leciał nieco w lewo i z tyłu, zahaczyły Jurkowe odłamki: oderwany ogon, złamane skrzydła, rozkręcony śmigłem silnik. Odłamki trafiły Niemcowi pod śmigło. Niemcowi urwało śmigło, temu drugiemu Niemcowi. I zmiażdżyło, rozpruło kadłub aż do steru wysokości. Trzeci Niemiec uciekł. Na pokładzie wyciągano, wyrywano z tłumu zabitych i przekazywano nad głowami do ratunkowych szalup. Położono w jednej szalupie wszystkich siedmiu i przykryto brezentem. Szalupa była ode mnie w odległości wyciągniętej ręki. Wtedy wszyscy zobaczyli w absolutnie pustym od chmur, samolotów, gwiazd, Boga, koloru i ptasich krzyków bezludnym niebie — zabawkowy spadochronik, pod którym kołysał się wahadło-kropka żywego ciała. Jak zabawka na noworocznej choince. Mieliśmy przed wojną taki spadochronik ze srebrnego papieru z oznaczeniem „OSOWIACHIM” — „towarzystwo wspierania armii, lotnictwa i marynarki wojennej”. Zawsze wieszałem go na samym czubku na długiej srebrnej nitce. Wieszanie spadochronika było moim, Jurkowym, przywilejem. Gorącym nizinny wiatrem od płonącego mostu spadochron wyrwało z mojego pastoralnego gatunku, podchwyciło śmierdzącym wirującym dymem i potargało igraszko po przekątnej pustego nieba, na ukos, prędkim ruchem w dół ponad wodą, do przystani pod cukrownią. Spadochroniarza już pchało piekielnym przeciągiem nisko nad wodą i szybko doganiał nasz parowiec. Lotnika przeciągnęło rozpalonym wiatrem wzdłuż burty „Nadieżdy Krupskiej”, metr nad szalupą ze świeżymi trupami, wtedy mi się zdawało — w odległości ich wyciągniętych rąk, które wystawały spod brezentu. Na linkach spadochronu kołysał się mój znajomy. Jurko. Martwy, martwiuteńki. Bez czapki. Głowa jego była przewiązana oślepiająco czystymi bandażami. Uśmiechnął się do mnie, kiedy w absolutnej ciszy prześlizgnął się obok relingu, obok szalupy, obok pustego kapitańskiego mostka, obok mojej starości. A jeszcze powiedział mi martwymi wargami, kiedy przelatywał obok mnie: — Nie odwracaj się… Za rufą biało-białej, spłowiałej, zbladłej ze strachu „Nadieżdy Krupskiej” płonęło żywcem dwieście tysięcy ludzi. Czy blisko tego. Ćwierć miliona. — Oddać cumy!.. Nie odwracaj się!.. Na tym samym parowcu, „Nadieżdzie Krupskiej”, wracałem, wracaliśmy — już bez Misi, z ewakuacji z Syberii do rodzinnych Czerkas. O tym napiszę ci, święty Piotrze, jakoś innym razem. Teraz pisać nie mogę, z jakiegoś powodu zatrzymuje się serce. Co za brak smaku, serce, zatrzymywać się w pół słowa… Jak żyć — to stukało sprawnie, a jak wspomnieć to życie, to ty od razu w krzaki, od razu zatrzymywać się… Ja ci pokażę, jak zatrzymywać się… Ty byś lepiej zatrzymało się, kiedy pisałem podanie do partii. Wszystko jedno… za… trzy… my… wa…ć… Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn