Strona · s. 12strona oryginału ↗
Jurij Illjenko «Dopowidna». Fragmenty powieści
Слово Просвіти, №13 за 2007 рік
Mój pradziad Iwan Tarasowycz, gdy zaczął szybko umierać, podzielił swoje dzieci, tak wtedy mówiono, a właściwie podzielił swój majątek między nimi. Taras był najmłodszy, miał dziewiętnaście lat. Pozostałych sześciu było starszych. Tarasowi przypadły konie. Sześć kamiennych domów, dwanaście wiatraków pod Czehrynem, młyny, grunty, pasieki, młockarnie, słowem, cały zestaw gospodarza-zbieracza zbóż, elitarnego agrariusza, wszystko przeszło na starszych. Dziadowi przydzielono konie. Dziad nawet nie spojrzał w stronę Nadii i Parasi, gdy pod wieczór przeganiał swoje konie za Dniepr na łąki, na nocny wypas. Taras brał od ojca-rybaka łódź-dłubankę i gnał tabun przez Dniepr na wyspy. Babka Nadia opowiadała, że każdego ranka, o świcie, przed wschodem słońca, oni z Tarasem już czatowali na brzegu i patrzyli, jak z różowej mgły powoli wypływa stugłowy tabun. Wypływają tylko wysoko zadarte głowy, cicho parskają konie, strzygą uszami, zerkają wytrzeszczonymi oczami, a z tyłu, w pełnym wzroście, stojąc w wierzbowej dłubance, sam młody Pan Bóg, taki był piękny. A głowy koni sięgały mu zaledwie do kolan. Parasia od wieczora zaczęła kłaść się w dłubance. Taras udawał, że nie zauważa dziewczyny. Tak marzła nocami w łodzi, aż w końcu nie rzuciła się z tego drewnianego mostu i nie stała się rusałką Tarasa. A Nadia co wieczór klękała przed ikoną Matki Bożej i modliła się, gdy tabun tupał obok ich chaty, żeby Pan zesłał na konie zarazę. Pan usłyszał jej modlitwy i zesłał nosacizną. Konie zdechły, choć były niewinne, zdechły w ciągu trzech dni. Dopiero wtedy Taras spojrzał na dziewczynę. Bo nagle stał się biednym, tak jak ona. Jak mówili bolszewicy, tryumfowała sprawiedliwość klasowa, wszyscy stali się biedni. A Nadia była piękna jak on. Nawet piękniejsza. Takich piękności w Czerkasach nigdy więcej nie było. Od zarania wieków. I nigdy już nie będzie. Tak mi sam dziad Taras mówił, kiedy babka Nadia umarła. Pobrali się, a po trzech latach dziad Taras znów stał się bogaczem, bo miał złote ręce, złotą głowę
nie licz, coś około 250 tysięcy ludzi. Ćwierć miliona. Nie wspomniałem o dzieciach na rękach matek. A takich było większość. Z dziećmi. Co najmniej dwieście pięćdziesiąt tysięcy spłonęło tego dnia pod Czerkasami w jakieś pół godziny. Razem z mostem. Dopóki wisiałem na bramie, nie wiedziałem, że uczestniczę w jedynym, niepowtarzalnym seansie epickiego, a do tego apokryficznego filmu pod tytułem „Most w śmierć”. Z szosy, z płynącego tłumu, z nieopisanego ludzkiego chaosu wyłonił się jeździec i podjechał do bramy z bliska. Nasze oczy znalazły się naprzeciw siebie, w odległości może metra, nie więcej. Miał na kołnierzu kostki. Wtedy na nich się nie znałem, a i teraz nie rozumiem. Chyba był dowódcą. Głowa dowódcy była owinięta bandażem dokładnie tak jak moja. Tylko wiśni nie rozgnieciono na czole. Jeździec pochylił się z siodła i nabrał z beczułki pełny kubeczek wody. Pił powoli, smakując naszą słodką wodę, i przyglądał mi się z bliska:
— Gdzie cię zraniło? Mnie nad Dniestrem…
Speszyłem się, jeszcze nigdy nie rozmawiałem z dowódcą, a do tego z rannym. I to na wielkim koniu.
— Jak cię zwą, pewnie Jurkiem?
Tu zupełnie się zaczerwieniłem. Nie zdołałem nic odpowiedzieć. Skąd wiedział, że jestem Jurko? Koń wyciągnął pysk do mojej ręki. Jeździec lekko dotknął wodzy i zawrócił w tłum.
Teraz przyjrzałem się, że pośrodku, w gęstwinie tłumu, był u dowódcy samolot. Samolot posuwał się po szosie powoli, jak senna mucha. Tłum opływał go z obu stron, bo poruszał się szybciej niż samolot. W tłumie samolot udawał mały, zabawkowy. Jednak był to prawdziwy myśliwiec — Ławoczkin. Myśliwiec ciągnęła para wołów. Myśliwiec ciągnięto tyłem, to znaczy samolot pełzał na czworakach, to znaczy śmigło było z tyłu, jak u Karlssona. Wtedy jeszcze żadnego Karlssona wśród moich znajomych nie było. To tak, retro déjà vu, future in de past. Znów wyrzuciło mnie ze wspomnień na śmietnik niepotrzebnych nikomu wiadomości-niewiedzy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
