Strona · s. 15strona oryginału ↗
«HOKKAIDO PRZYPOMNIAŁO O UKRAINIE…»
Слово Просвіти, №13 за 2007 рік
Ten wers z poezji Ludmyły SKYRNDY pochodzi z książki „Czarodziejska muszla”, która ukazała się w Japonii. Znana ukraińska poetka, której książki przetłumaczono na wiele języków, uczona literaturoznawczyni, eseistka, działaczka społeczna, przez pięć lat studiowała kulturę Kraju Wschodzącego Słońca. O niezgłębionym japońskim cudzie mówi się, że choć kraj ten jest jednym z najbardziej wysokorozwiniętych, zdołał zachować wszystko, co najcenniejsze ze swojego narodowego skarbu duchowego. — Ostatnie pięć lat spędziłam w tym kraju. Mój mąż był Ambasadorem Ukrainy w Japonii i miałam szczęście bardzo dobrze poznać ten kraj, odwiedzić niemal wszystkie regiony i poznać mnóstwo ciekawych i utalentowanych ludzi. W Japonii ukazały się cztery moje książki: trzy to moje własne, a jedna to przekład prozy Jej Wysokości Cesarzowej Japonii Michiko na język ukraiński. — Ma Pani przepiękną poezję o święcie w Pałacu Cesarskim. Gdyby nie cała ta wschodnia architektura, którą opisuje Pani w wierszu, i obecność cesarza, to malwy i kukułka, które żyją w poetyckich wersach, to przecież o nas? I choć to zupełnie różne kultury, ale jeśli ta malwa rozsiewa się po całym świecie, to czy coś nas łączy? — Być może ta myśl jest paradoksalna, ale mamy wiele wspólnego. Przede wszystkim łagodność, liryczność, właściwą ukraińskiemu charakterowi, dążenie do piękna, umiejętność uczynienia swojego otoczenia pięknym. Wspominając swoje dzieciństwo (minęło na wsi), przypominam sobie kwietniki mojej babci i naszych sąsiadów, były tak bujne, że mogliśmy się w nich zgubić. To jakieś lasy kwiatów, coś niewiarygodnie pięknego! I różnokolorowe gamy, i różne odmiany, i zapachy… Ten wieczorny zapach maciejki czy petunii — wszystko to jest obecne w Japonii. Oni mają genetyczne dążenie do uczynienia swojego otoczenia pięknym. W tym kraju nie znajdziecie ani jednego podjazdu (gdziekolwiek byście nie byli — czy w Tokio, czy na wsi, czy w jakimś małym miasteczku), gdzie nie stałyby sezonowe kwiaty każdego roku i każdego dnia. I nie robi tego służba komunalna — budynek upiększają sami mieszkańcy. — Próbowałam tak przyozdobić nawet nie podjazd, a korytarz przy mieszkaniu — wystawiłam osiem doniczek, które postały cztery tygodnie, a potem zaczęły znikać i musiałam zanieść resztę do mieszkania. — Szkoda (śmieje się), to też nasza bieda. A w Japonii jest to związane z religią, bo według ich wierzeń wszystko, nawet kamień, ma swoją duszę, aurę, własną energetykę. Im więcej żywej energetyki wokół człowieka, tym łatwiej żyć. Oto co mnie strasznie dziwiło: idziesz ulicą, widzisz małą starą chatkę (Tokio składa się z wieżowców i małego prywatnego sektora domków), a na niej napisane „Dwór Królewski” lub „Plaza Księżniczki”. Jarmark japońskich wachlarzy w Kioto luksusu, ale stosunek do tego jest normalny. Oni uważają, że tak można żyć. — Przy tym ascetyzmie, ciężkim życiu, chce Pani powiedzieć, że unikają stanów depresyjnych, poczucia niezadowolenia z życia, z uśmiechem patrzą na otaczający świat? — Tak, najbardziej harmonijny naród na świecie! Szczęśliwszego ludu nie zdarzyło mi się widzieć. Każdy człowiek w kontakcie promieniuje taką niepodrobioną radością, że nie można tego przekazać słowami, to nie poddaje się żadnej analizie, to jakiś cud. Kiedy przyjechałam do Japonii, myślałam, że cała Azja jest taka, że to cechy charakterystyczne całego tego regionu: uprzejmość, ciepło, uważność, chęć pomocy na każdym kroku. Aż tu nie, to tylko w Japonii. Oto na przykład pytasz: jak przejść? Nie będą ci długo tłumaczyć, tylko biorą za rękę i prowadzą, jakkolwiek daleko by to nie było. Istotną częścią egzystencji każdego Japończyka jest zdrowy tryb życia. Oni niezwykle dużo pracują, być może znacznie więcej niż jakikolwiek inny naród. Codziennie każdy przepracowuje trzy-cztery godziny, które są opłacane. Ale nikt nie wyjdzie z pracy, nie wykonawszy normy. Nie ma negatywizmu, jest pedantyzm. Wszystko zrobić i jak najlepiej. Zrozumiałe, że czasu wolnego mają bardzo mało. Droga do domu zabiera półtorej do trzech godzin. Więc zdrowy tryb życia to diety, bardzo przemyślane odżywianie, przy czym dania nigdy nie gotują na dwa dni. Oni nie wyobrażają sobie garnka gołąbków czy pieczeni na trzy dni, wszystko kupują w małych porcjach. Produkty są niezwykle drogie: jabłko czy pomidor — dolar, tak samo ziemniak czy ogórek. My nawet nie możemy sobie tego wyobrazić. U nich wszystko jest w małych porcjach, świeże, przeważnie owoce morza, ryby, warzywa, owoce, żadnego objadania się… I, oczywiście, kontakt z naturą. Jak tylko pojawia się możliwość, jadą nad rzekę, na wybrzeże, do lasu… — Przepraszam, czy ich włodarze nie mają takiej chciwości, by zobaczywszy zielony zakątek przyrody, od razu go znieść i zbudować tam budynek? — Gdyby ktoś coś takiego zrobił, nie wyobrażam sobie, jaki byłby rezonans społeczny takiej akcji. Tam nie to że zakątek, a nawet drzewa nikt nie ma prawa ściąć. Budują go! Okazuje się, że to programowanie życia poprzez nazwę. Jeśli budynek nie będzie ładnie nazwany, przy czym nie byle jak, a tak, jak podałam wam za przykład, powodzenie, sukces, szczęście nie odwiedzą go. I dlatego kwiaty, ładna nazwa — to wystarczy do pełnego szczęścia, i to jest wszędzie, na każdym kroku. — Niestety, u nas panuje co innego: wysokie płoty, złe psy i wieczne skargi: jesteśmy tacy biedni! — I nazwy: Czarnolesie i tym podobne. Niedawno przyszło mi podróżować po Połtawszczyźnie i jestem poruszona nazwami wsi. Według japońskiej filozofii te nazwy nie mają prawa do istnienia. Tam są tylko nazwy kwiatów, czegoś pięknego, cnót. Żadnej nazwy, która niesie choć krztę negatywu. — Ale taka historia przetoczyła się przez nasze łany, właśnie ona zrodziła te nazwy… A czy Japończykom pomaga takie programowanie? — W 150 procentach! Ja w to również wierzę. Przecież nie chodzi o to, że jesteś naprawdę królem, a o to, jak siebie widzisz i czujesz w świecie. Można być szczęśliwym, żyjąc w bardzo skromnych warunkach i postrzegając to nie jako wadę czy karę, a jako harmonijne życie. W Japonii życie jest niezwykle skomplikowane. Zazwyczaj ludzie mieszkają w małych mieszkaniach, sami Japończycy nazywają je „króliczymi norami”. Możecie sobie wyobrazić: dziesięć metrów kwadratowych, praktycznie brak mebli, śpią tylko na podłodze, bardzo ascetyczne życie, żadnych zbędnych przedmiotów, tym bardziej przedmiotów
tel, i jeśli na terenie tego placu stały drzewa, zostaną one wpisane w architekturę, choćby nawet przerastały przez sufit. Kwiat rodziny cesarskiej — chryzantema. Cała symbolika Japonii związana jest z kwiatami, u nich nie ma orłów, dzików, tygrysów, lwów. Kwiaty są kultywowane i stanowią bardzo ważny komponent duchowego istnienia człowieka, ponieważ człowiek w Japonii nie może istnieć bez kwiatka; Japończycy kupują doniczki, coś sadzą, tworzą ikebany, dla nich jest to bardzo ważne. — A jak odnoszą się tam do artystów, z taką samą miłością, jak do przyrody? — To temat osobnej i bardzo długiej rozmowy. Nigdzie na świecie tak nie szanują artystów, jak w Japonii, mają oni tytuł skarbu narodowego. To mistrzowie, którzy reprezentują starożytną sztukę: teatr kabuki, porcelanę, różne rodzaje i gatunki kimon. To te rzemiosła, które rodzą się w rodzinie, nie są przekazywane poza nią i przez 8-10 pokoleń kontynuują tę tradycję. Z reguły najwybitniejsi mistrzowie, którzy reprezentują takie sztuki, mają tytuł skarbu narodowego. Są całkowicie na utrzymaniu państwa. Oczywiście, nie kupują sobie pałaców w górnym biegu Loary, a żyją bardzo skromnie, ponieważ wiedzą, że płaci za nich państwo. — A zabezpieczenie socjalne innych kategorii ludności, powiedzmy, inwalidów? — Wszystkie domy inwalidów poza granicami Tokio są w zielonych, niezwykle pięknych strefach, specjalnie zbudowane pomieszczenia dla wózków inwalidzkich — wszystko przemyślane w najdrobniejszych szczegółach. Luksusowych wnętrz tam nie widziałam, ale pacjentów, obrazowo mówiąc, nosi się tam na rękach. Na każdego przypada dwie osoby personelu obsługującego, całkowicie na utrzymaniu państwa, być może są i inne, luksusowe prywatne, ale te, które widziałam, są bardzo komfortowe. Dobrze karmią. Wszyscy dobrze się czują, uśmiechają się, nie odczuwają swojej niepotrzebności, ułomności. Japonię odkrywasz warstwa po warstwie. Kiedy przyjeżdżasz, wydaje się, że wszystko zrozumiałeś. I, przeżywszy pół roku, widzisz, że nie zrozumiałeś, a za rok pojmiesz, że niczego w ogóle nie wiesz. Przez cały ten czas myślałam, a co nam przeszkadza być takimi? Ale zrozumiałam, że przenieść to doświadczenie jest niemożliwe, ponieważ ten kod genetyczny, mentalność narodowa kształtowała się nie dzisiaj i nie wczoraj, a wiekami. Był niezwykle ciężki okres w historii Japonii — siogunat. Złoty wiek się skończył, przyszli silni, energiczni, młodzi książęta. Dwór cesarski, który stworzył kolosalną kulturę (którą obecnie żyje ten kraj), tworzył ją cztery stulecia bez wojen. Ich usunięto, mówiąc: my będziemy przeprowadzać reformy i żyć po nowemu. Reformy przeprowadzano mieczem, oto dzięki czemu, na przykład, ukształtowała się wyjątkowa uprzejmość japońskiego narodu. Jeśli w wiosce książę przechodził ulicą i ktoś nie padł na kolana i nie ukłonił się, człowiekowi ścinano głowę. To była straszna lekcja dla rodziny. Minęło siedem stuleci, mamy fenomenalnie uprzejmy naród, straszny moment odszedł, ale genetyczna zdolność cieszenia się kontaktem i witania człowieka pozostała. — Ależ to straszny zwyczaj, jak on nie przygnębił samego narodu, nie zamienił w niewolników? — Mowa nie o zniewoleniu narodu (codzienne upokorzenie — oto co przygnębia), a mowa o wychowaniu, kodeksie etykiety, to samo, kiedy u innych narodów ścinano rękę za kradzież, jak to było w Chinach, i ludzie nie kradną. W Japonii też nie kradną, nie kłamią i nie kłócą się. — Czy zajmowała się Pani gospodarstwem w kimonie, albo choć przymierzała je? — Mam nawet wiersz o kimonie, oczywiście, to bardzo niewygodny ubiór. Przypominam sobie spotkanie z aktorką filmową, ona jest taka piękna. Mówię: „O, co za piękno!”, a ona: „O, jak niewygodnie!”. — A kolekcje lalek, które zbierają niemal w każdej japońskiej rodzinie? — W tych, gdzie są dziewczynki, zbierają kolekcję — to rodzina cesarska z lalek. Wytwarzają je tylko specjalni mistrzowie, którzy uczą się tego od swoich przodków. Kolekcje wystawiają wiosną na specjalne święto dziewczynek we wszystkich witrynach sklepów, w domu, zapraszają gości. Są przekazywane z rodziny do rodziny. Widziałam kolekcje, które mają czterysta lat. Przechowują się w pudełeczkach, zawinięte w specjalne tkaniny, wystawiają je na tydzień, a potem znowu chowają, i wszystko to leży do następnego roku. Uważają, że jeśli nie ma takiej kolekcji w domu, to dziewczynka nie będzie szczęśliwa. Stosunek do dzieci u Japończyków jest nadzwyczajny. Mama przebywa z dzieckiem w najściślejszym kontakcie, nosi je na sobie lub wozi w wózku nie mniej niż trzy lata, a nawet pięć. Jak uważają Japończycy, w tym czasie dziecko otrzymuje miłość i ciepło. Jeśli porównać z naszymi tradycjami, to młodzi rodzice najczęściej wysyłają dziecko do przedszkola lub do dziadków i kontynuują karierę. To kolosalny błąd. Bo dziecko jest zupełnie inne, kiedy jest z mamą, nie widziałam żadnego, które by płakało i żadnej mamy, która by krzyczała na dziecko. To świergot! Dzieci są ładne, zadbane. Malutkie japońskie mamy niosą na sobie pulchnych chłopców i dziewczynki. Dlatego że mama daje dziecku to, czego nie da żadne przedszkole czy babcia. Biologiczne, duchowe, poruszające poczucie przytulności, obrony, schronienia. I dziecko rośnie bez kompleksów, spokojne, pewne siebie, szczęśliwe. Rozmawiała Walentyna DAWIDENKO. Telewizja NHK przeprowadza wywiad z Ludmyłą Skyrdą i ambasadorem Jurijem Kostenką.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
