Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

BEZ PRAWA DO SPOKOJU Odrodzona dniepropetrowska „Proświta” świętuje 207. rocznicę

Слово Просвіти, №13 за 2008 рік

Serhij DOWHAL, m. Dniepropetrowsk „Proświtę” na Dniepropetrowszczyźnie przychodzi mi odradzać po raz drugi. Jestem dumny z tego, że w 1988 roku zostałem pierwszym przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które powstało jako jedno z pierwszych na terenach całej Ukrainy, obok lwowskiego i połtawskiego. Wtedy władza liczyła się z nami. W pierwszych demokratycznych wyborach do Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej kandydatów Towarzystwa Języka Ukraińskiego przeszło około dziesięciu, a grupa deputowanych, która uformowała się wokół naszych przedstawicieli, liczyła 22 osoby. Przyjmowano to całkiem logicznie — „Proświta” w naszym kraju ma chlubne tradycje. Z czasem „Proświta” na Dniepropetrowszczyźnie prawie przestała istnieć. Lecz kiedy proświcianie zwrócili się do mnie z prośbą o podjęcie się jej odrodzenia, nie odmówiłem. Zbyt mocno boli dusza o los organizacji. Razem z Centralnym Zarządem „Proświty” ustaliliśmy, że w Dniepropetrowsku należy stworzyć organizację miejską, której dotąd nie było. Odnaleźliśmy i przywróciliśmy do aktywnej działalności prośwician, którzy z różnych przyczyn odeszli od organizacji, stworzyliśmy w siedmiu rejonach Dniepropetrowska ogniwa pierwotne i rejonowe, przeprowadziliśmy konferencję miejską. Chyba najważniejszą sprawą 2006 roku stała się nasza walka o uchylenie nielegalnej decyzji Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu tak zwanego regionalnego. Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Batkiwszczyna”, Ukraińska Partia Ludowa, inne patriotyczne siły polityczne stały się tutaj naszymi niezawodnymi sojusznikami, podobnie jak Związek Pisarzy i szereg innych organizacji społecznych. Miasteczko namiotowe przed wejściem do Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej nie było zwijane, dopóki nie osiągnęliśmy ostatecznego zwycięstwa. To właśnie nasza organizacja zainicjowała zwrócenie się prokuratury do sądów w Dniepropetrowsku i Krzywym Rogu, które w końcu uznały decyzje rad miejskich o tak zwanym regionalnym statusie języka rosyjskiego za nielegalne. Z inicjatywy weterana naszej organizacji Walentyna Hołowki zorganizowaliśmy uczczenie pamięci proświcianina Mychajła Łojana. Na budynku szkoły średniej w Suchaczówce, Przewodniczący Chmielnickiej Obwodowej „Proświty” Witalij Maćko z młodymi proświcianami Chmielnickiej Szkoły nr 15 brali czynny udział w otwarciu Kamienieckiego Uniwersytetu Ukraińskiego; towarzystwo otwiera swoje gimnazjum im. S. Rudanśkiego (później stało się państwowym); inicjuje otwarcie gimnazjum dla dorosłych; zakłada chór narodowy i przedszkole, które później stają się samodzielnymi placówkami; w ciągu 1919 roku zarządza Domem Szewczenki i teatrem przy nim; w pierwszym roku rewolucji towarzystwo bierze czynny udział w ukrainizacji szkoły na Podolu. Podczas okupacji polskiej „Proświta” walczy z polską władzą o szkołę ukraińską i w swoim lokalu daje schronienie trzem szkołom ukraińskim: gimnazjum im. S. Rudanśkiego, żeńskiemu gimnazjum wiejskiemu i kolejowej wyższej szkole początkowej. Towarzystwo „Proświta” razem z towarzystwem Ukraińskiego Czerwonego Krzyża urządziło bezpłatną ambulatorium. Oprócz tego zajmowało się także działalnością wydawniczą. Tak więc po 1917 roku ruch prośwician na Podolu staje się masowy. Jeśli w 1914 roku Podolska „Proświta” liczyła zaledwie 150 członków, to w 1919 roku istniały już 203 ogniwa. Ta organizacja społeczna pozostawała poza wpływem jakichkolwiek partii. Po powrocie z frontu, nasłuchawszy się agitatorów różnych Założycielami Podolskiej „Proświty” byli nauczyciele, lekarze, księża: Juchym Sicinśkyj, Kost Sołucha, Serhij Iwanicki, Josyp Doronowycz, Kyryło Styrankewycz (pseudonim literacki Podolenko), Ołeksij Biłousow, Trochym Pawłowśkyj, Anna Sołucha, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Mychajło Zawojko, Witalij Styrankewycz. Zorganizowali się w październiku 1905 roku. Swoją pracę podolanie rozpoczęli od rozpowszechniania literatury ukraińskiej, zakładania bibliotek, czytelni, kółek dramatycznych i chóralnych. Proświcianie czytali wykłady, organizowali wystawy, zebrania, otwierali filie czytelni, zaopatrywali je w książki. Były przeszkody ze strony rosyjskiego rządu carskiego, ale towarzystwo prowadziło pracę, skupiając wokół siebie świadomą inteligencję ukraińską i młodzież. Pomimo przeszkód, pierwszy okres działalności podolskiej „Proświty” (1905—1914) zaświadczył, że sprawa ukraińska nabiera rozpędu. Tytanicznych wysiłków dołożył do tego pierwszy przewodniczący „Proświty”, lekarz Kost Hryhorowycz Sołucha (ur. 17 maja 1861 roku we wsi Korytne w powiecie bałckim guberni podolskiej). Po swoim odnowieniu, od 1917 roku, „Proświta” bierze jak najDelegaci Dniepropetrowskiej „Proświty” na obchodach 130-lecia towarzystwa

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn