Strona · s. 9strona oryginału ↗
MOWA JEDYNA
Слово Просвіти, №13 за 2008 рік
prawie nie zniszczyła ukraińskiego języka. Czyżby wszystko zostało zapomniane? Czyżby my, naród, byliśmy zgubieni?” (519). W innym miejscu „Dzienników” czytamy: „We wschodnich regionach miliony pozbawionych ducha, pozbawionych poczucia narodowej godności. I nie są oni winni, od kołyski uczono ich odstępstwa od języka, od narodu, uczono nauki bezimienności” (283—284). Lecz na szczęście nie udało się odurzyć wszystkich wschodniaków, na co wskazuje wystąpienie na 10. zjeździe pisarzy Ukrainy młodego górnika z Horłiwki. Ołesь Terentijowycz cytuje frazę z tego wystąpienia: „Odebrano mi język, odebrano Boga, dławi nas czerwony terror imperialnych sił…” (350). Tacy ludzie, jak młody horłiwski górnik i młody sicz-sławski (dniepropetrowski) wykładowca instytutu metalurgicznego Anatolij, który „w najciemniejszych czasach nie odwrócił się od języka ojczystego” (474), pocieszają zbolałe serce pisarza i napełniają go dobrą nadzieją. W walce o wolny rozwój i wolne funkcjonowanie języka ojczystego główna rola, zdaniem O. Honczara, powinna przypaść duchowej elicie narodu ukraińskiego, zwłaszcza nauczycielom szkół ogólnokształcących, wykładowcom uczelni wyższych, naukowcom i pisarzom. Oczywiście o los języka ojczystego powinni przede wszystkim dbać mistrzowie słowa artystycznego. I dbają. O. Honczar stawia za przykład niektórym swoim kolegom działalność w obronie języka ukraińskiego Anatolija Pohriebnoho (216), Dmytra Pawlyczka, Stepana Puszyka, Romana Ławkiwskiego (151), Witalija Kowala (193), Iryny Kalynec, Iwana Switłycznoho i Wasyla Stusa (478). Wielkie nadzieje Ołesь Terentijowycz pokłada w utalentowanej młodzieży, która wkracza do naszego pięknego piśmiennictwa. Mówi: „Młodych! Trzeba więcej młodych przyciągać do odrodzenia kultury ukraińskiej! Może to ostatnia szansa, by ocalić język Ukrainy, ocalić naród! Nie możemy tej szansy zaprzepaścić” (216). Zapiski dzienników autora „Soboru” świadczą, że i on sam włożył wiele wysiłku w obronę języka ojczystego. Nie tylko bolał, skarżył się i oburzał, siedząc przy swoim biurku, lecz także śmiało wstępował w walkę o macierzyste słowo, często znajdował się w epicentrum tej walki i swoim mężnym postępowaniem inspirował tysiące patriotów. Będąc wielkim patriotą i zarazem prawdziwym internacjonalistą, O. Honczar podnosił głos w obronie nie tylko języka ukraińskiego, lecz także innych języków narodów cesarstwa radzieckiego. Na przykład bardzo oburzały go wypowiedzi O. Twardowskiego o języku białoruskim: rzekomo jest to „język niepełnowartościowy, to tylko dialekt wielkorosyjski…” (209). W zapiskach dziennikowych O. Honczara znajdują się myśli dotyczące także języka rosyjskiego. Pisarz ironizuje z powodu modnego w środowisku mankurtów i urzędników określania tego języka mianem „общепонятным языком” (188, 215), wyraża pogardę dla tych naszych dygnitarzy, którzy łamią prawo i nawet w Radzie Najwyższej przemawiają po rosyjsku (300), niepokoi się z powodu frazy o nadaniu „językowi byłego imperium” statusu urzędowego, usłyszanej z ust Prezydenta (Kuczmy — W. Cz.) podczas jego uroczystego objęcia urzędu (537). Po tej frazie — „zapalczywe oklaski szowinistycznej większości parlamentu” — notuje Ołesь Terentijowycz i dodaje: „Przed kim trzeba bronić języka rosyjskiego? Kto i gdzie go dyskryminował? A jaka wtedy rola przypada językowi tzw. „państwowemu”? Cóż za obłuda! I jak szybko zapomniano, że świadoma Ukraina przeklęła Szczerbyckiego właśnie za jego bezwstydną rusyfikację. Kurs na rusyfikację narodów — czy nie on był jedną z przyczyn rozpadu Związku? A kiedy mówimy o niepodległości Ukrainy, to przede wszystkim chodzi o język, język! Bez niego niepodległość to puste słowa” (537—538). Wyjście z ciężkiego położenia naszego języka, które ukształtowało się w wyniku kilkusetletniego moskiewskiego (carskiego i bolszewickiego) panowania, O. Honczar upatruje w nadaniu mu statusu języka państwowego. Dlatego ostro krytykuje reakcjonistów w Radzie Najwyższej za to, że zamiast ustawy o państwowym charakterze języka ukraińskiego starają się przepchnąć ustawę „o wolnym rozwoju języków na Ukrainie” (244). Kiedy jednak te podstępne zamiary „piątej kolumny” parlament odrzucił, a państwowe prawa języka ukraińskiego zostały potwierdzone konstytucyjnie, Ołesь Terentijowycz bardzo się ucieszył. Minęło już ponad dziesięć lat, odkąd ten świat opuścił wielki syn Ukrainy Ołesь Honczar, lecz jego płomienne słowo pozostało z nami. Ono, podobnie jak słowo Tarasa Szewczenki, stoi na straży rodzinnej ziemi, na straży wielokrotnie udręczonego naszego języka. I niech stoi wiecznie!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
