Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Donbas oczami człowieka z Kraju Słońca

Слово Просвіти, №13 за 2008 рік

...ci deputowani-regionałowie, którzy do dziś nie uznali naszej narodowej tragedii, słyszycie, co powiedział nie ukraiński nacjonalista, który wam mrowi się w każdym Ukraińcu? Powiedział to Amerykanin Robert Conquest jeszcze wtedy, gdy u nas nawet wspominanie o Holokauście było zbrodnią myślową? A teraz posłuchajcie jeszcze Japończyka Hiroakiego Kuromiyi, bezstronnego badacza historii Donbasu, z jego książki „Swoboda i terror w Donbasie”. „Ukraińcy znaleźli się pod podejrzeniem, bo Mos!kwa ich się bała. Wiele świadectw dowodzi: uk!raińcy uważali, że karze ich głód, który stworzyła Moskwa i który, ich zdaniem, nie dotknął samej Rosji. W raporcie niemieckiego kon!sulatu w Kijowie za styczeń 1934 r. zaznaczono, że Ukraińcy wierzą w to, iż głód rozprzestrzenia władza radziecka, „aby postawić Ukraińców na kolana”. Tę myśl wyraża też jedna ukraińska przyśpiewka: Lenin gra na harmonijce, Stalin tańczy hopaka: Doczekała się Ukraina — Po sto gram na jedzącego. Ta fala czystek przeciw Ukraińcom nie ominęła i Donbasu. W 1933 r. rzekomo „kontrrewolucyjne” grupy ukraińskich nacjonalistów zostały... zniszczone przez tajną policję w Ługańskim Instytucie Oświaty Ludowej, w czasopiśmie „Literacki Donbas”, w kopalniach Łysyczańska, zakładach Makiejówki, Słowiańska i innych. Atakując ukraińskich „wrogów”, P. Postyszew podkreślał, że wróg może nawet być członkiem partii, zatem legitymacja partyjna to jeszcze nie gwarancja bezpieczeństwa”. Pozwolę sobie, bracia Ukraińcy, dodać do słów Kuromiyi dwa druzgocące cytaty, których on nie wykorzystał. Przypomnę, że mimo dwóch okrutnych głodów, mimo uzurpacji władzy przez półanalfabetów, zajadłych na cały ród ludzki leni i pijaków, Ukraina jednak przeżywała swoje narodowe odrodzenie. A teraz pierwszy cytat — z listu Stalina do Kaganowicza z sierpnia 1932 r., gdy Hołodomor już się rozpoczynał: „Postawić sobie za cel przekształcenie Ukrainy w jak najkrótszym czasie w prawdziwą twierdzę ZSRR, w rzeczywiście wzorową republikę. Pieniędzy na to nie szczędzić. Bez tych i podobnych im działań… powtarzam — możemy stracić Ukrainę”. Jeszcze jeden cytat komunistycznego bandyty, którego Stalin przysłał na Ukrainę z rosyjskiej prowincji, mordercy milionów Ukraińców, P. Postyszewa: „W 1933 roku my, mówiąc obrazowo, bezliku przeszkód, aby dotrzeć do Donbasu i znaleźć tam jakiekolwiek schronienie. W ten sposób wielu robotników, studentów, a nawet sprzedawców było byłymi kułakami albo ich dziećmi, które uciekły na Donbas i zmieniły nazwiska. Mimo politycznych, gospodarczych i społecznych nieszczęść Donbas nadal cieszył się sławą wolnego stepu. W oczach Stalina i jego współpracowników wolność stepu, z jego kozackiej przeszłości, była potencjalną bazą antymoskiewskiego powstania. Istotnie, Don i Kuban zacięcie opierały się państwowym zakupom zboża i w końcu zostały okrutnie ukarane przez Moskwę za rzekomy sabotaż i ukrytą walkę przeciwko władzy radzieckiej. W latach 1932–1933 w miastach Donbasu, jak i w całym kraju, wprowadzono system paszportowy. Nie wydając paszportów ludności wiejskiej, rząd starał się ograniczyć przemieszczanie się ludzi, a dokładniej – powstrzymać napływ głodujących ze wsi do miast, izolując w ten sposób miasta od wpływu głodu. Wprowadzenie paszportów oznaczało również, że mieszkańców miast, którzy nie mieli dokumentu, można było wysiedlić z miasta. Najsurowszym środkiem władzy radzieckiej stał się ozloblony dekret z 7 sierpnia 1932 r., który wprowadzał nową karę dla głodujących, kradnących „socjalistyczną własność” (nawet arbuzy z pola). Karą była śmierć, lecz przy istnieniu okoliczności łagodzących mogła ona zostać zamieniona na dziesięć lat więzienia. Na podstawie tego prawa od 7 sierpnia 1932 r. do 1 maja 1933 r. na Donbasie rozstrzelano 301 osób, a 8 728 skazano na różne kary więzienia i roboty poprawcze. Statystyka kryminalna nie oddaje prawdziwego obrazu chaotycznej, codziennej przemocy w głodującym Donbasie. Choć sady i ogrody strzegli uzbrojeni stróże, wielu z nich zabijali uzbrojeni napastnicy. Czasem udawało się zabić napastników i okazywało się, że byli to członkowie partii albo robotnicy-udarnicy. Samotne kobiety (wdowy, żony żołnierzy) często padały ofiarami przemocy. Wiejscy zwierzchnicy nocami wdzierali się do ich domów, gwałcili je i konfiskowali wszystkie zapasy żywności, które były w chacie. Na Donbasie na stosunki władzy często wpływał czynnik etniczny. Wielu ukraińskich chłopów świadczy, że wszyscy kierownicy i zwierzchnictwo były innej narodowości, przeważnie Rosjanie. Ważne jest nie to, czy to prawda, lecz to, jak Ukraińcy postrzegali Rosjan. Nawet ci Ukraińcy, którzy przeprowadzali kolektywizację, rozkułaczanie i zakupy zboża, wydawali się chłopom zurbanizowani, a zatem zrusyfikowani. Dla ukraińskich chłopów ucisk, którego wynikiem był głód, stał się po prostu kolejną próbą Moskwy wzmocnienia władzy Rosjan. Moskwa z kolei bała się ukraińskiego nacjonalizmu jako siły separatystycznej, którą – jak w czasach rewolucji i wojny domowej – popierała ludność wsi, gdzie mieszkała przeważająca część Ukraińców. Inne narody również cierpiały z powodu swego pochodzenia. Jedną z przyczyn mogło być po prostu to, że wśród nich było więcej zamożnych chłopów niż wśród Ukraińców czy Rosjan. Lecz sam ten czynnik nie wyjaśnia tego strasznego terroru, który był skierowany przeciwko mniejszościom narodowym, nawet jeśli wtedy zaczęto znosić narodowe jednostki terytorialne. Greckich i niemieckich chłopów poddano masowemu rozkułaczaniu. Prawie jedną dziesiątą część greckich chłopów deportowano. (Zwracam się do posła z Donbasu, Greka…) stymulowano ruch wielu Ukraińców na Donbas w takiej mierze, że zmienili skład etniczny Donbasu na swoją korzyść. Ta tendencja podbudziła nacjonalistów i zaniepokoiła Moskwę. Proletariackie i przeważnie rosyjskie miasta Ukrainy zalały wtedy ukraińskie chłopy, których polityczna lojalność nie mogła nie budzić podejrzeń. Wieś była główną podporą ukraińskiego nacjonalizmu, ale ideologię i zasoby wytwarzało i dostarczało miasto. Urbanizację i industrializację często wiąże się z powstaniem współczesnego nacjonalizmu i słusznie jest tak w przypadku Donbasu. Ludzie ciągle się przemieszczali, a przedstawiciele różnych warstw i regionów geograficznych mieszali się w miastach. To sprawiło, że kwestia świadomości narodowej stała się bardzo ważna w ukraińskich miastach. Moskwa stanęła przed zagrożeniem erozji, używając jej żargonu, proletariackich miast, spowodowanej nie tylko przez drobnomieszczaństwo, lecz także przez nacjonalistycznych chłopów. Napięcie etniczne było bardzo widoczne w miastach i wsiach Donbasu. Rosjanie nazywali Ukraińców „chochłami”, Ukraińcy Rosjan – „kacapami”. Rosjanie domagali się, aby Ukraińcy mówili po rosyjsku, i w odpowiedzi słyszeli, że są na Ukrainie, a nie w Rosji. W Krasnym Łuczu (dawniej Krindacziwce) dochodziło do bójek ukraińskich górników z rosyjskimi. Już pod koniec lat 20. XX wieku ukrainizacja Donbasu była bardzo znaczna i wciąż się wzmagała. Pisarz Antonenko-Dawydowycz, który odwiedził Donbas w 1929 r., był szczerze zaskoczony przebiegiem ukrainizacji w Jużiwce (Stalino), która wcześniej „wydawała się beznadziejnie zrusyfikowana”. Choć prawie wszystkie ukraińskie tabliczki zawierały błędy, z radością zauważył, że ukrainizacja postępuje od dołu, z szybów i fabryk. Gdy do rosyjskich szkół przywieziono nauczycieli z zachodnich regionów Ukrainy, rosyjscy robotnicy zaczęli protestować. Jakakolwiek była tego przyczyna, ogólny atak na ukrainizację i ukraiński nacjonalny komunizm rozpoczął się w 1933 r., właśnie w szczycie Hołodomoru. Terror był skierowany nie tylko przeciwko „szyszkom” w miastach i na wsiach. Ukraińskich nauczycieli często zwalniano z pracy i aresztowano jako „wrogów klasowych”. W 1933 r. 10 procent ukraińskich nauczycieli usunięto ze szkół jako politycznych wrogów. Na Donbasie niemal wszystkie ukraińskie szkoły przeszły na język rosyjski jako język nauczania; szkoły techniczne używały wyłącznie rosyjskiego, a ukraiński uważano za obcy. Wielu ludzi, którzy prowadzili ukrainizację, represjonowano”. Oto, bracia Ukraińcy, komuniści uknuli straszliwą, ludobójczą prowokację w celu przejęcia władzy na jednej szóstej kuli ziemskiej. Obiecali Ukraińcom ziemię i ukrainizację – dwie święte rzeczy w XX wieku. Otrzymawszy ziemię, pracowici Ukraińcy zaczęli wychodzić z nędzy. Już pewny siebie ukraiński chłop odzyskiwał swoją godność. Ludzką i narodową. Dlatego ukrainizacja zrusyfikowanej Ukrainy przebiegała szybko, z rozmachem i pod przewodnictwem narodowego komunisty Skrypnyka. Materialne i duchowe odrodzenie Ukrainy przeraziło na śmierć Stalina i jego zdenacjonalizowaną (jak on sam!) czeladź. I już po kilku latach Ukraińcom brutalnie odebrano ziemię poprzez rozkułaczanie i kolektywizację. Ukrainizację zatrzymano głodowym ludobójstwem. Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn