Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2009 рік

16 s. · 43 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

O Hoholu, nasz nieśmiertelny Hohol!

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Sto lat temu, wiosną 1909 roku, w Moskwie na placu Arbackim odsłonięto pomnik Mykoły Hohola, dzieło rzeźbiarza Mykoły Andrijewa. Znajduje się on niedaleko budynku, w którym obecnie mieści się Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Stoi on obok arbackiej świątyni św. Tichona Amafuntskiego (zburzonej w 1933 roku), w której w kwietniu 1861 roku stała trumna z prochami Szewczenki i odbyła się licznie zgromadzona panichida za poetę. Pochylony, z głową zbolałą ciężkimi myślami i lekko odwróconą od świątyni, Hohol jakby nie ośmielał się podnieść oczu na miejsce, gdzie kiedyś spoczywały prochy Szewczenki. Mistyka… Wiadomo, że w wierszu „Hoholowi” (1844) Szewczenko wyraził bolesne przekonanie, że słowo ojczyste pozostaje niezrozumiane i niesłyszane: „Wszyscy ogłuchli — pochylili się / W kajdanach… obojętnie…” Jednak Hohol ówczesny, choćby otrzymał poetyckie posłanie, nie odpowiedziałby na nie duchowym echem. Hohol był daleki od trosk Szewczenki o słowo ukraińskie jako ośrodek samozachowania i odrodzenia narodu. Mimo to poeta wyniósł pisarza ponad czas: „…Zawsze czytałem Hohola z upodobaniem… Przed Hoholem należy czcią odnosić się jak do człowieka obdarzonego najgłębszym umysłem i najczulszą miłością do ludzi!.. Nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się osobiście poznać Hohola”. Historia nie znosi trybu przypuszczającego, lecz takie poznanie dałoby uczonym bogaty materiał do głębszego zrozumienia „dwóch połówek ukraińskiego serca” (Mykoła Żulinski), dwóch ipostazy ukraińskiej mentalności, dwóch sposobów twórczego życia narodowych geniuszy, wskazanych przez samego Szewczenkę: Ty się śmiejesz, a ja płaczę, mój wielki przyjacielu. Nieprzypadkowo za błyskotliwą porównawczo-typologiczną analizę twórczości Gogola i Szewczenki moskiewski Ukrainiec Jurij Barabasz został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Moim zdaniem spory o to, czyim pisarzem był Gogol — ukraińskim czy rosyjskim — nie ucichną, dopóki będą istnieć Ukraińcy i Rosjanie. Bo wyjściowe stanowiska zostały dawno określone i są niewzruszone. Powiedzmy, Panas Myrnyj bezsprzecznie stwierdził, że „Gogol duszą i naturą nasz”, a Fiodor Dostojewski słusznie oświadczył, że całe pokolenie rosyjskich pisarzy wyszło z „Szynela”. Jednak niedopuszczalne są nieuzasadnione wypaczenia. Przytoczę mało znany fakt. Z okazji obchodów stulecia urodzin Gogola z wszystkich zakątków Rosji i świata zostały wysłane do Moskwy życzenia dla „Towarzystwa miłośników literatury rosyjskiej”, które je zorganizowało. W nich Gogola rozpatrywano wyłącznie jako rosyjskiego pisarza. I tylko jeden list lapidarnie i błyskotliwie wyrażał jego przynależność do Ukrainy i ukraińskiej kultury. Nadszedł on od Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki we Lwowie, kierowanego przez Mychajła Hruszewskiego: „Naukowe Towarzystwo im. Szewczenki we Lwowie przesyła swoje pozdrowienie na obchody pamięci Wielkiego Syna Ukrainy, którego twórczość pozostawała w ścisłym związku z historycznymi tradycjami ukraińskiego społeczeństwa i głęboko wpłynęła na rozwój ukraińskiej świadomości narodowej. Społeczeństwo ukraińskie ma w żywej pamięci mocne i nierozerwalne więzi, które łączyły genialnego pisarza z jego rodzinnym narodem, które on żywo odczuwał, jego głęboką miłość do poetyckiej spuścizny dawnej Ukrainy oraz stworzone przez niego błyskotliwe obrazy ówczesnego życia ukraińskiego. Chwała Wielkiemu Pisarzowi!” Minęło stulecie. 27 marca 2009 roku miałem sposobność uczestniczyć w otwarciu pierwszego w Rosji muzeum Gogola — Centrum Memorialnego „Dom Gogola” na Bulwarze Nikickim, 7a (znowu — o sto kroków od Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie), gdzie ukraiński geniusz mieszkał i umarł. Obiektywnie na tych uroczystościach uczczono wielkiego Ukraińca, który wprowadził w Rosji zupełnie nowy język (Wołodymyr Stasow) i stał się rosyjskim pisarzem. Gdyby jednak nie nowsze pouczenia i wyrzuty, że Ukraina na próżno przywłaszcza sobie Gogola. Znowu przypomniały mi się słowa Szewczenki: „Do nas w naukę! Nauczymy my…” A ponadto wypłynęły w pamięci wiersze literata Mykoły Berga o Gogolu: „Dla znającego nieco fizjonomie chochołów — chochoł był tu widoczny od razu”. Naprawdę nie wszystko jest tak proste. Spróbujmy więc wczuć się w głęboko mentalne odczucia Gogola, gdy w Moskwie mógł wypowiadać się swobodnie, powiedzmy, w cztery oczy z przyjacielem i zemakiem Osipem Bodiańskim. Ten odwiedził Gogola na Bulwarze Nikickim 12 maja 1850 roku i, między innymi, skrupulatnie zapisał w dzienniku: „Przed odejściem zapytałem, gdzie chce spędzić lato?.. — Chciałbym przedostać się do mojej Małorosji, potem na jesień wrócić do was, zimę przeżyć gdzieś cieplej, a na wiosnę znowu do was” (podkreślenie moje — W. M.). Czy potrzebne są komentarze do tego, którą ziemię Gogol uważał za swoją, rodzinną? Przypomnę, że Gogol mieszkał w Odessie od jesieni 1850 do wiosny 1851 roku, tu kończył drugi tom „Martwych dusz”. Potem przybył do rodzinnego gniazda, wsi Wasylówki (Janowszczyzny). Rysował plan przyszłego domu dla całej rodziny, przeznaczył w nim dla siebie trzy pokoje. Zakupił las na budowę, tuż przed wyjazdem nabył mocną dębową szafę na książki i obiecał, że następnej wiosny, gdy wreszcie wyjdzie jego książka, przyjedzie do Wasylówki i weźmie się za wznoszenie domu. Zakończenie na str. 9 NIEZAPOMNIANY OLES HONCZAR CZYSTOŚĆ W ŚPIEWIE I W ŻYCIU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ROCZNE ORĘDZIE PREZYDENTA UKRAINY WIKTORA JUSZCZENKI O WEWNĘTRZNEJ I ZEWNĘTRZNEJ SYTUACJI UKRAINY

Wielce Szanowny Narodzie Ukraiński! Szanowny Panie Przewodniczący Rady Najwyższej! Szanowna Pani Premier! Szanowni deputowani ludowi! Szanowni członkowie Rządu! Goście, panie i panowie! Orędzie o wewnętrznym i zewnętrznym położeniu Ukrainy kieruję przede wszystkim do naszych ludzi, do wszystkich obywateli Ukrainy i, bez wątpienia, do ukraińskiego parlamentu. Obecnie nie jest łatwo ani na Ukrainie, ani na świecie. Potrzebujemy spokojnej oceny sytuacji. Niech usłyszy mnie każdy, kto myśli, i każdy, dla kogo Ukraina nie jest łupem ani tymczasowym schronieniem. Mam prawo do tych słów. Dobrze wiecie: uczciwie i twardo stoję na głównej pozycji mojego życia — na pozycji narodowych interesów ukraińskich. Naród i człowiek — ich wolne życie, życie w jedności i demokracji jest najważniejszą miarą działalności ukraińskiej władzy. Sto lat temu pierwszy kierownik niepodległego ukraińskiego parlamentu, a później Głowa państwa Mychajło Hruszewski w artykule „Podstawy Wielkiej Ukrainy” sformułował główne zasady ukraińskiej demokracji: „Powinna ona dbać o wzmocnienie idei ukraińskiej demokratycznej państwowości, jej szerzenie w społeczeństwie, wychowanie go w poczuciu obowiązku wobec niej, jako najwyższego bodźca życia społecznego, który powinien zjednoczyć całą ludność, cały naród w jednym narodowym porywie, zwyciężając partyjne różnice i rozbieżności tam, gdzie zaczynają się podstawowe interesy państwa ukraińskiego”. Zwracam się dzisiaj do wszystkich — do każdego, kto mnie popiera i kto występuje przeciwko, kto nie traci wiary i kto zwątpił. Zwracam się do całego naszego wielkiego narodu ukraińskiego. Na Ukrainę musimy spojrzeć wzrokiem szerokim, szczerym, oddanym — i właśnie w tym oddaniu znajdziemy prawdziwą narodową jedność. W ciągu ostatnich pięciu lat Ukraina bez wątpienia się zmieniła. Ruszyły z miejsca fundamentalne procesy. Nasze główne magistrale są przed nami. Umacniamy się jako jednolity naród. Jednolity naród ukraiński o wyrazistym charakterze, kulturze i języku, tradycji, historii, które zrodziły się z naszej ziemi. I jednocześnie — jako jednolity naród polityczny, który tworzy się bez podziału na poglądy, wiarę, język czy pochodzenie. Jesteśmy zdolni do decyzji, których istotą jest godność narodowa. Podnieśliśmy na ogólnoświatowy poziom temat Hołodomoru. Świat nas usłyszał i zrozumiał. My wszyscy, pomimo poglądów politycznych, szczerzy przed Bogiem i Ukrainą, uświadamiamy sobie wagę stworzenia jednolitej Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi. To przemawia naród. To przemawia nasza godność. Uczymy się być narodem — otwarcie, postępując zgodnie z sumieniem, nie zważając na cudze niezadowolenie, odkrywając siebie przed sobą — niech będzie trudno, niech będzie boleśnie, ale ten ból jest żywy i zdrowy, bo nasz duch i ciało otrzymały szansę wyzdrowienia. Staliśmy się wolnym państwem. Od 2004 roku to naród jest głównym arbitrem kraju. Dwukrotnie opozycja dochodziła do władzy drogą wolnych i uczciwych wyborów. Już cztery lata dla nas zwykłą normą jest wolność słowa i wyboru. Tego dotąd nie było. Dzisiaj jest to naturalne, niczym powietrze. Kontynuowaliśmy zakrojony na szeroką skalę historyczny proces jednoczenia Europy. I w ciągu ostatnich kilku lat osiągnęliśmy więcej niż przez poprzednią dekadę. Nie dla kogoś. Dla siebie. Nasza integracja z przestrzenią europejską i euroatlantycką to już nie jest abstrakcyjny cel. I jednocześnie nie jest to cel sam w sobie. To praktyczne, nowoczesne narzędzia, które pomogą nam przynieść dobrobyt ludziom i zagwarantować bezpieczeństwo kraju, naszego narodu, naszych dzieci i naszych wnuków. Wykonaliśmy wielką systemową pracę. W rezultacie Ukraina podjęła lub zbliżyła się do wyjątkowych decyzji, które były niemożliwe jeszcze pięć lat temu. To połączenie systemów energetycznych Ukrainy i Unii Europejskiej oraz najbliższa perspektywa podpisania umowy o współpracy energetycznej, to umowa o Partnerstwie Wschodnim, to zakończenie prac nad umową o wspólnym niebie, to rozpoczęcie oficjalnych negocjacji o ruchu bezwizowym Ukraina—Unia Europejska, to prace negocjacyjne nad stworzeniem z UE strefy wolnego handlu. To bezprecedensowe zbliżenie do umowy o stowarzyszeniu politycznym Ukraina—Unia Europejska, która zostanie podpisana w tym roku. Każdy wspomniany krok to już realny i osiągalny powrót Ukrainy do świata europejskiego. Skupiliśmy się nie na hasłach, a na praktycznych krokach. Stając się członkiem procesu bolońskiego, weszliśmy do jednolitej europejskiej przestrzeni edukacyjnej. Stając się członkiem Światowej Organizacji Handlu, staliśmy się równoprawnymi partnerami na rynkach europejskim i światowym. Tworząc jednolity biznesplan modernizacji systemu przesyłu gazu Ukrainy, rozpoczęliśmy łączenie naszych gazowych systemów energetycznych, co przyniesie nam nie tylko korzyści ekonomiczne, ale i ograniczy wpływy zewnętrzne. Przywróciliśmy do życia ropociąg „Odessa—Brody—Unia Europejska”. Nie mam wątpliwości: stanie się on główną arterią dla nośników energii z rejonu Morza Kaspijskiego do Europy. Obok tego projektu, razem z Polską, staliśmy się gospodarzami Euro-2012. To wydarzenie wesprze naszą gospodarkę i szerzej otworzy nas na Europę i cały świat. Ukraina ma wszelkie szanse, by stać się inną. W ciągu niespełna pięciu lat w życiu kraju nie doszło do powierzchownej odnowy. Stworzyliśmy warunki, które pozwoliły zatrzymać krytyczne procesy demograficzne. Czyż nie jest radością, normalną ludzką radością to, że w 2008 roku urodziło się o 84 tysiące ukraińskich niemowląt więcej niż w 2004 roku. Po raz pierwszy od czasu uzyskania niepodległości w trzech naszych obwodach dzietność przewyższyła śmiertelność. I to jest dopiero, jestem przekonany, początek. Niech stopniowo, ale jednak zaczęliśmy bardziej troszczyć się o siebie nawzajem. W 2008 roku co dziesiąte ukraińskie dziecko osierocone znalazło swoją rodzinę. Co więcej — znamienna cecha: od 2006 roku bardziej i aktywniej rozpowszechnia się właśnie narodowa, ukraińska adopcja. A w porównaniu z 2005 rokiem liczba dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych i rodzinnych domach dziecka wzrosła 22-krotnie. Dzisiaj w kolejce do adopcji stoją rodzice, a nie dzieci, jak jeszcze trzy lata temu. Zatrzymaliśmy masowy odpływ ludzi za granicę. Jeśli w latach 2001—2002 na każdego przybyłego na Ukrainę dwie osoby wyjeżdżały z kraju, dzisiaj tendencja jest dokładnie odwrotna — ludzie wracają do domu. Podjęliśmy zasadnicze kroki w reformie edukacji. Po raz pierwszy 425 tysięcy dzieci wstąpiło do wyższych uczelni według nowych zasad testowania. W istocie oczyściliśmy się ze starego systemu korupcyjnego, który od małego demoralizował zarówno rodziców, jak i dzieci. To pierwszy krok do kształtowania świadomości nowej ukraińskiej młodzieży. Rozpoczęliśmy reformę Sił Zbrojnych i całego sektora bezpieczeństwa. Doszło do zasadniczych zmian: od zwiększenia pensji i wypłat dla wojskowych po skrócenie okresu służby do 12 miesięcy. Pomimo wszelkich trudności jestem pewien, że dojdziemy do stworzenia profesjonalnego ukraińskiego wojska. W Ukrainę uwierzyli zagraniczni inwestorzy. W ciągu ostatnich czterech lat wolumen bezpośrednich inwestycji zagranicznych na Ukrainę wyniósł prawie 27 mld dolarów USA, co jest trzykrotnie więcej niż wszystkie pozyskane inwestycje zagraniczne od czasu proklamowania ukraińskiej państwowości. Wspomnę też o tym, że o naszym potencjale świadczy jeden charakterystyczny fakt: do momentu kryzysu tempo wzrostu ukraińskiej gospodarki sięgało 6,5—7%, co było jednym z najwyższych wyników w Europie. Wierzę i jestem przekonany, że ten wskaźnik jeszcze zostanie przywrócony. W ten sposób nie jesteśmy w przepaści ani na poboczu. Jesteśmy w połowie drogi, która jest w stanie doprowadzić nas do prawdziwie wolnego, zamożnego, bezpiecznego, lepszego społeczeństwa. Bez patosu i przesady. Nikt nie przekreśli naszych wyników. Ale moglibyśmy zrobić stokroć więcej, gdyby pojęcia godności narodowej i jedności stały się wspólną podstawą dla wszystkich. A zwłaszcza dla ukraińskich polityków. Nasz obecny stan nie jest unikalny. Przez podobne próby przechodziły dziesiątki innych państw i narodów — Niemcy, Polska, Hiszpania, Czechy, Stany Zjednoczone. Odpowiedź na wyzwania zawsze była jedna: jedność. Niepodległość i godność narodowa. Zdolność do przekroczenia własnych ambicji. Gotowość do życia własnym życiem i rozumem, a nie rozkazami z obcych stolic. Pragnienie dostrzeżenia w sobie nawzajem najważniejszych partnerów, a nie konkurentów, których należy pokonać za wszelką cenę. Zdobyliśmy wolność. Ale wolność to nie tylko tło. Jej głównym celem jest nasz postęp. Proszę naród, proszę nas wszystkich o zjednoczenie w imię naszego postępu społecznego. O zjednoczenie tam, gdzie zaczynają się podstawowe interesy państwa, narodu i ukraińskiego człowieka. I w tym jest główna istota mojego Orędzia. Drodzy rodacy! Nasze położenie zewnętrzne jest bezpieczne, jednak wrażliwe na liczne nowe ryzyka. Główne zagrożenia pochodzą z korozji standardów międzynarodowo-prawnych, z ogólnego pogorszenia atmosfery stosunków światowych, z zależności energetycznej Ukrainy oraz z niebezpiecznych, niszczycielskich, krótkowzrocznych prób użycia prawa siły w rozwiązywaniu sporów czy konfliktów. Naszą jedyną możliwą, bezalternatywną odpowiedzią na te wyzwania jest ścisłe przestrzeganie norm i zobowiązań międzynarodowo-prawnych, prowadzenie konstruktywnego i zrównoważonego kursu polityki zagranicznej oraz stanowczość w obronie wybranych, ustawowo określonych celów narodowych. Priorytety polityki zagranicznej Ukrainy są stałe i wyważone. Cel europejski i euroatlantycki jest niezmienny, nieuchronnie zostanie osiągnięty. Jeszcze raz podkreślam: jest to w interesie wszystkich obywateli Ukrainy. Występuję za maksymalną poprawę i naprawę stosunków z Federacją Rosyjską. Mam zamiar zrobić wszystko, co możliwe, aby odwrócić kartę nieporozumień i zapewnić równy i życzliwy dialog, który powinien istnieć między sąsiadami. Krąg naszych priorytetów międzypaństwowych pozostanie szeroki — od Waszyngtonu do Warszawy, od Londynu i Paryża do Pekinu i Tokio, od Seulu do Trypolisu. Szczególnie w obecnych warunkach jesteśmy zobowiązani znacząco wzmocnić obecność na rynkach zewnętrznych i nawiązać nowe więzi gospodarcze. Ukraina pragnie żyć i pracować w bezpiecznym środowisku regionalnym. Musimy w pełnym wymiarze wypełnić wszystkie narodowe wymogi bezpieczeństwa. Nasze położenie wewnętrzne jest skomplikowane, jednak nie katastrofalne. Nie przekroczyliśmy ostatniej granicy. Ale już dzisiaj bezpośrednio znajdujemy się w obliczu trzech poważnych zagrożeń — upadku gospodarczego, pogłębienia kryzysu politycznego i masowego protestu społecznego. Główna przyczyna kryzysu gospodarczego na Ukrainie, jestem przekonany, nie leży na zewnątrz, a w niezdolności państwa do przeprowadzenia przez lata podstawowych, niezbędnych reform strukturalnych, przede wszystkim gospodarczych i społecznych. Dawno obiecany Ukraińcom Kodeks Podatkowy już od 10 lat, niczym „sztandar pracy uderzeniowej”, przechodzi z Rządu do parlamentu. Indywidualna prywatyzacja strategicznych przedsiębiorstw została zastąpiona zwykłą wyprzedażą według zasad masowej prywatyzacji, które były aktualne jeszcze pod koniec lat 90. XX wieku. O reformach w energetyce, sektorze agrarnym nawet nie ma mowy. Dzisiaj jesteśmy na ostatnich miejscach w rankingach, według których ocenia się środowisko przedsiębiorczości kraju. Okazaliśmy się w znacznej mierze nieprzygotowani na spotkanie z kryzysem. A dlatego jego pierwsze uderzenie od razu stało się bolesne i bardzo ciężkie. Straciliśmy rynki zewnętrzne, na które przypadało 60% ukraińskiego eksportu — od tych rynków zależał niemal cały nasz przychód walutowy i zatrudnienie prawie 2 milionów osób w hutnictwie, chemii i branżach pokrewnych. Następstwem tego stało się spowolnienie wzrostu PKB, które w ubiegłym roku wyniosło 102,1% w porównaniu z 106,7% w 2007 roku, oraz niszczycielskie zmniejszenie o 25—30% według wyników stycznia—lutego bieżącego roku. (Podaję te dane, pomimo tego, że starannie się je „utajnia”). Wszystko to bez wątpienia pogorszyło sytuację społeczną na Ukrainie. Długi z tytułu wypłat pensji od października 2008 roku do stycznia 2009 niemal się podwoiły i osiągnęły w sumie 1,6 miliarda hrywien. Od października ubiegłego roku dwukrotnie wzrosła liczba zarejestrowanych bezrobotnych. Jednak ograniczę ten wykaz. Szanowni rodacy! Przyszedłem do tej sali nie po to, by opisywać problemy, które są charakterystyczne dzisiaj także dla wielu innych krajów, w szczególności naszych sąsiadów. Przyszedłem tutaj, by zaproponować sposób i drogę wyjścia z kryzysu. Polityczna kalkulacja, że uda się z boku przeczekać kryzys, przesiedzieć go, nie sprawdzi się. Jesteśmy na progu zupełnie nowej gospodarki, innego światowego podziału pracy i relacji cen surowców. Zwracam się zarówno do władzy, jak i do opozycji. Miliony ludzi chcą odzyskać nadzieję. Chcę, żebyście usłyszeli głos naszych ludzi. W imieniu milionów ukraińskich obywateli zwracam się do całego ukraińskiego politycznego środowiska. Mimo wszystko jesteście zdolni przekroczyć sprzeczności, uświadamiając sobie ostrość zagrożeń. Mimo wszystko jesteśmy w stanie w krytycznym momencie zjednoczyć się dla dobra państwa i naszego narodu. Nasze pierwsze skonsolidowane kroki już przyniosły rezultaty. Przywracamy dialog z międzynarodowymi organizacjami finansowymi. Uratowaliśmy przed upadkiem system bankowy. Co trzecia ludzka hrywna „uciekła” z systemu bankowego. Sektor bankowy doświadczył systemowego politycznego nękania, co podważyło jego rytmiczną pracę. Takie ciosy z trudem wytrzymałby jakikolwiek inny, potężniejszy system bankowy niż nasz, jednak nasz — wytrzymał. Aby mógł on nadal wywiązywać się ze swoich zobowiązań, niezbędne stało się ponad 70 miliardów hrywien refinansowania gospodarki narodowej. Wprowadziliśmy stały antykryzysowy mechanizm współpracy i konsultacji. W duchu tej pracy zwracam się do każdego, kto jest obecny w sali Rady Najwyższej Ukrainy. Proszę o wyciszenie politycznych namiętności i nałożenie moratorium na konfliktowe wyjaśnianie relacji. Kampania prezydencka rozpoczyna się cztery miesiące przed wyborami. Zatem zapraszam do września do odroczenia wszelkich działań obliczonych na uzyskanie przedwczesnych politycznych dywidend. Proszę o danie czasu państwu na wyjście z najostrzejszej fazy prób. Proponuję jednolity narodowy plan antykryzysowy, który pozwoli uratować kraj i ochronić miliony naszych ludzi. Ma on dwa wzajemnie powiązane składniki: program gospodarczy i środki polityczne. Po pierwsze. Gospodarka. Podkreślam: jesteśmy szczególni, ale nie unikalni w tym kryzysie. Świat daje wystarczająco dużo zarówno udanych wzorców, jak i przykładów nieudanej polityki w tej kwestii. Islandia — rozwinięty kraj europejski, który do niedawna miał 64 tysiące dolarów PKB na mieszkańca, straciła swoją gospodarkę, walutę, system bankowy. Węgry i Dania w warunkach kryzysu zwiększyły własną produkcję i ograniczyły bezrobocie. I wszystko to przy niewielkiej inflacji. Sposób jest jeden: realny program działań. W związku z tym przechodzę do konkretnych kroków. Przede wszystkim trzeba przywrócić stabilność finansową w państwie. Wielokrotnie podkreślałem, że istniejący Budżet Państwa na 2009 rok jest populistyczny, wypacza on rolę finansów państwowych. Jest on poważnym zagrożeniem dla stabilności narodowych pieniędzy i cen. Musimy maksymalnie ograniczyć wszystkie nieproduktywne wydatki i wreszcie zacząć żyć zgodnie z możliwościami. Dotyczy to wszystkich i każdego — od państwa po budżety przedsiębiorstw i każdą ukraińską rodzinę. Jesteśmy zobowiązani niezwłocznie i radykalnie przejrzeć Budżet Państwa na 2009 rok. Przy przeglądzie budżetu będę nalegał na gwarantowane finansowanie artykułów chronionych, do których należy zaliczyć zapewnienie standardów socjalnych oraz wydatków na minimalne zapewnienie funkcji państwa. W warunkach kolosalnego deficytu zasobów konieczne jest zaprzestanie rozpraszania zasobów na 300 państwowych programów celowych. To jak uczta w czasie dżumy. Należy przywrócić Funduszowi Stabilizacyjnemu tę rolę, która była zakładana przy jego tworzeniu — finansować najważniejsze projekty państwowe, a nie spłacać zadłużenie z tytułu wynagrodzeń. To całkowity absurd. Trzeba przejrzeć tak zwany zbilansowany plan Naftohazu Ukrainy. Gdziekolwiek na świecie taka monopoli jest prosperująca. U nas to ukryty i nieprzejrzysty budżet Rządu. Dzisiaj spółka znajduje się w niezwykle trudnym położeniu. Jeśli niezwłocznie nie przejrzy się jej planu finansowego, skutki dla tej spółki będą dramatyczne. Należy pilnie wnieść realistyczne zmiany do budżetu Funduszu Emerytalnego. Jego miliardowe deficyty są pokrywane kosztem środków Funduszu Stabilizacyjnego. Ta polityka doprowadzi do kolapsu. Potrzebujemy reformy emerytalnej. Chcę zapytać wszystkich obecnych: panowie, czy normalne jest to, że były prokurator, który zresztą nadal pracuje, przez sąd ustala sobie emeryturę w wysokości 50 tysięcy hrywien miesięcznie? Czy normalne jest, że deputowani, sędziowie, wysokiej rangi urzędnicy otrzymują emerytury po 15—20 tysięcy hrywien? Takich przykładów są tysiące. Taka sytuacja to brutalny brak szacunku dla milionów ukraińskich ludzi. To jest istota niesprawiedliwości społecznej. Wymagam anulowania wszystkich specjalnych emerytur, wprowadzając jednolite kryterium — pensja i staż pracy. Musi to zrobić Rada Najwyższa, a przede wszystkim koalicja. Musimy wprowadzić podatek od nieruchomości dla zamożnych warstw ludności, co wzmocni bazę finansową samorządu lokalnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z ciężkim sercem, ale proszę o poparcie zaproponowanego przez Rząd podwyższenia akcyzy oraz poszerzenia bazy dochodowej Funduszu Emerytalnego. To minimalny krok, który jest potrzebny do utrzymania zasobów naszego państwa. Te priorytetowe działania pozwolą nam ocalić sytuację i w szczególności umocnić współpracę z MFW, co przywróci zaufanie do Ukrainy. Po drugie. Odpowiedzialność społeczna. Obowiązkiem władz i pracodawców jest zapewnienie zatrudnienia, przede wszystkim wykwalifikowanych kadr. Proponuję stworzyć system prognozowania rozwoju zasobów pracy na terytoriach, aby nie dogonić popytu na siłę roboczą, lecz go wyprzedzać. Trzeba stymulować mobilność siły roboczej wewnątrz kraju. Jeśli potrzebny pracownik znajduje się nawet kilkadziesiąt kilometrów dalej, trzeba mu zaproponować miejsce pracy. Tak utrzymamy zatrudnienie. Dalej – przywrócenie sprawiedliwości w ochronie socjalnej. To najbardziej dotkliwy ból naszych ludzi. Jednocześnie powiem wyjątkowo jasno: sprawiedliwość społeczna to nie paternalizm ani zrównywanie na wzór radziecki. Trzeba uporządkować system świadczeń, bo na Ukrainie jest 19,5 miliona uprawnionych do świadczeń. To prawie połowa ludności – takiego obciążenia nie wytrzyma żadne państwo. Obecny system świadczeń jest całkowicie niesprawiedliwy. Ci, których nazywamy zamożnymi ludźmi, otrzymują najwięcej dopłat od państwa na gaz i energię elektryczną – i nie da się tego niczym wytłumaczyć. Sprawiedliwość społeczna to wsparcie dla najbiedniejszych, najbardziej bezbronnych warstw ludności. To pomoc dla tych, którzy chcą pracować. A także zdecydowane ograniczenie dla każdego, kto dąży do wzbogacenia się kosztem budżetu. Dlatego wzywam do radykalnego zmniejszenia liczby świadczeń, zwłaszcza ze względu na przynależność zawodową, do ich personalizacji oraz do uzależnienia prawa do świadczeń od stanu finansowego i majątkowego. Po trzecie. Trzeba wszechstronnie wesprzeć system bankowy. Jest on kręgosłupem gospodarki, który utrzymuje mięśnie sektora realnego. Państwo musi natychmiast wziąć na siebie odpowiedzialność za banki znajdujące się w trudnej sytuacji i wejść w ich kapitał. Mamy na to zasoby – w budżecie przewidziano 44 miliardy hrywien na rekapitalizację banków. Ta odpowiedzialność musi być poparta pełną kontrolą nad takimi bankami. Jestem przekonany, że szybkie działania państwa doprowadzą do odbudowy zaufania obywateli. Gdy ono powróci, wrócą inwestorzy. Ale także system bankowy musi odwrócić się twarzą do obywateli – swojego najważniejszego partnera. Domagam się wprowadzenia jednolitego mechanizmu, w ramach którego każdy, kto znalazł się w trudnej sytuacji, otrzyma wsparcie bankowe, a nie zostanie dobity przez system. Nie można dopuścić do zmniejszenia finansowania działających przedsiębiorstw, na których produkcję istnieje popyt. Kwestia zaufania dotyczy także kursu walutowego. Dziś wyrównaliśmy kurs, zapewniając praktycznie zerowe saldo w handlu zagranicznym. Właśnie ujemne saldo w handlu (12 miliardów dolarów USA) było źródłem problemu. Dlaczego więc wahania trwają nadal? Niestety, to już psychologia, skutek reakcji ludzi. W 1998 roku Korea wezwała swoich obywateli do wsparcia banków, a ludzie nieśli tam pieniądze i złote ozdoby. Ja do tego nie wzywam. Odpowiedzialnie proszę obywateli Ukrainy o odbudowę zaufania do banków, o niewypłacanie swoich depozytów, o niewyrządzanie szkody ani sobie, ani państwu, a zwłaszcza o wsparcie takich samych ludzi jak wy, którzy otrzymali kredyty. Po czwarte. Wspierać każdego ukraińskiego producenta, na którego produkcję istnieje wypłacalny popyt. System bankowy powinien dać impuls do wsparcia wewnętrznego popytu. Kryterium jest jedno: zasoby powinny otrzymać te przedsiębiorstwa, na których produkcję jest popyt. Trzeba zapewnić wszystkie należne kredyty dla projektów strategicznych dla państwa, realizowanych z kapitału prywatnego – Euro 2012, rozwój infrastruktury, energetyki, łączności i transportu. W tym celu proponuję opracować otwarty program inwestycyjnego refinansowania banków przez Narodowy Bank. I wreszcie, po piąte. Musimy skupić maksymalną uwagę na potencjalnych punktach wzrostu ukraińskiej gospodarki. Są nimi przede wszystkim sektor rolny oraz małe i średnie przedsiębiorstwa. W sferze rolnej trzeba przede wszystkim wesprzeć rynkowe kształtowanie cen na produkcję naszego producenta. Żadne inwestycje nie zastąpią bowiem strat, jakie ponosi wieś na skutek administracyjnej ingerencji. W zeszłym roku zablokowano eksport 6 milionów ton zboża. Co więcej – tym zbożem zapełniono wszystkie elewatory, co uniemożliwiło przyjęcie nowych zbiorów. Zboże się zepsuło, koniunktura stała się niekorzystna, chłopi stracili 2 miliardy dolarów USA – to dwa razy więcej niż całe wsparcie dla agrokompleksu przewidziane w budżecie państwowym. Dotyczy to także rynku mięsa i rynku słonecznika. W rezultacie wieś jest bezbronna i przynosi straty. Zatem trzeba raz na zawsze zakończyć wszelką administracyjną ingerencję w pracę rolnictwa. Branżę należy natychmiast chronić przed niskiej jakości i tanim importem. Kategorycznie sprzeciwiam się zniesieniu przez Rząd dopłaty do cła na produkty mięsne. Chłopom trzeba zapewnić zasoby kredytowo-finansowe według wyraźnej i zrozumiałej zasady: popyt na produkcję będzie determinował wszystko. Działalność Funduszu Agrarnego, Rezerwy Państwowej i Państwowej Spółki Akcyjnej „Chlib Ukrainy” powinna zapewnić uzyskanie głównego zysku nie przez pośredników, lecz przez chłopów. Państwo równocześnie musi zintensyfikować poszukiwanie rynków zbytu dla krajowej produkcji i jej promocję za granicą. A co najważniejsze: domagam się wreszcie wprowadzenia wolnej sprzedaży ziemi. Moratoria, które nakładano czterokrotnie z rzędu, są niczym innym jak nową formą pańszczyzny. Chłopa trzeba uwolnić, a on uratuje i wyżywi całą Ukrainę, i nie tylko Ukrainę. Małe i średnie przedsiębiorstwa. To nasz główny partner w utrzymaniu zatrudnienia, w zapewnianiu ludności niezbędnych towarów i usług. Chodzi o prawie cztery miliony najbardziej ekonomicznie aktywnych obywateli. To oni mogą szybko dostosować się do nowych warunków działalności, a ich przedsiębiorstwa staną się podstawą wzrostu gospodarczego. Ale w tym celu trzeba zrobić szereg kroków: uprościć regulacyjne ograniczenia dotyczące zakładania, prowadzenia i zamykania działalności gospodarczej, sprawić, by zaczął działać ustawowo ustanowiony system kontroli, w tym podatkowej. Żaden akt regulacyjny nie powinien być wydawany bez nadzwyczajnej potrzeby, a wszystkie zbędne akty muszą zostać natychmiast uchylone. Ukraina jest rezerwatem radzieckiego systemu standaryzacji i certyfikacji, który jako jedyny pozostał na całej postradzieckiej przestrzeni. Wszystkie niezbędne zmiany ustawodawcze w tym zakresie zostały wniesione przez Prezydenta Ukrainy na wniosek forum „Władza i biznes – partnerzy” i znajdują się w parlamencie. Szanowni współobywatele, posłowie ludowi, członkowie Rządu! Te kroki mogą już w najbliższym czasie naprawić sytuację w gospodarce narodowej i w stanie socjalnym. Jednak to tylko część pracy. Musimy zaprowadzić porządek nie tylko w gospodarce, lecz także we wszystkim domu. Zatem – blok polityczny. Powiem krótko: kardynalna zmiana systemu wyborczego musi stać się podstawą jakościowej odnowy kadrowej władzy zarówno w centrum, jak i w regionach. Istniejący zamknięty system proporcjonalny wyczerpał się, zniszczył skuteczność władzy, a zwłaszcza samorząd terytorialny. Przy braku należytej kultury polityków stał się skompromitowany w oczach milionów obywateli. O wynikach mówią wprost ludzie: utrata przez parlament poziomu zawodowego, dewaluacja mandatu deputowanego, brak związku między posłem a wyborcą. Dodam do tego wykaz: upolitycznienie rad lokalnych zamiast rozwiązywania problemów gmin terytorialnych, przerośnięta rola liderów partii i frakcji, tworzenie partii o charakterze wodzowskim – to wszystko skutki zamkniętego systemu proporcjonalnego. Obywatelom Ukrainy musi zostać przywrócone prawo do spersonalizowanego wyboru posłów. Parlament jako jedyny organ ustawodawczy ma obowiązek zapewnić przeprowadzenie reformy systemu wyborczego – przejście do otwartych list wyborczych w wyborach parlamentarnych oraz do systemu większościowego we wszystkich wyborach lokalnych. Ludzie muszą otrzymać prawo głosowania nie tylko na tę czy inną partię polityczną, lecz także na konkretnego kandydata na posła. To naprawi istniejące negatywne tendencje w partiach, a jednocześnie stworzy warunki do prawdziwej konkurencji politycznej, politycznej odpowiedzialności i zapewni nową jakość pracy wszystkich organów przedstawicielskich w państwie. Ale to za mało. Musimy bez zwłoki przejść do stworzenia i wprowadzenia modelu zarządzania państwem, który będzie odpowiadał potrzebom i wartościom Ukrainy jako państwa europejskiego oraz współczesnym wyzwaniom. Jestem przekonany, że to sprawa największego znaczenia narodowego. Skłaniają nas do tego oczywiste wady obecnej organizacji władzy publicznej. Są one przede wszystkim spowodowane politycznie nieprzemyślanymi i przedwczesnymi zmianami Konstytucji w 2004 roku. Chyba nieprzypadkowo ustawa, która wprowadziła reformę polityczną, ma nawet numer – aż cztery dwójki. Zasadniczo tymi zmianami zniekształcono wszystkie podstawowe elementy organizacji władzy: zastąpiono naturę samorządu terytorialnego przez wybory według list partyjnych, co zniszczyło samorząd; stworzono dualistyczny hybrydowy układ organizacji władzy wykonawczej, w którym wpływ Prezydenta Ukrainy został ograniczony, a uprawnienia Rządu nie zostały zrównoważone odpowiedzialnością przed koalicją parlamentarną i obiema razem – przed narodem; w parlamencie skupiono nie tylko funkcje stanowienia prawa i kształtowania władzy wykonawczej, lecz także kształtowanie władzy sądowej oraz wszystkich kierowników kluczowych instytucji w państwie. Współczesna europejska doktryna prawna nie akceptuje takiej koncentracji władzy w jednym organie. Podkreślam: społeczeństwo wyraźnie oczekuje jedności działań władzy przy jednoczesnym wyważeniu uprawnień między jej gałęziami. Propozycje, które pojawiają się obecnie, dotyczące przejścia albo do czysto parlamentarnej, albo do prezydenckiej formy rządów, to kolejna próba przekształcenia władzy pod kogoś lub dla kogoś. Odrzucam wszelkie przejawy egocentryzmu władzy i dążenia do uzurpacji władzy. Społeczeństwo domaga się nie silnej ręki, jak myśli niektórzy, lecz władzy prawa i porządku. Nadszedł czas, by ustanowić zrozumiałe i uczciwe kryteria podziału władzy. Świat już wypracował odpowiednie modele, które warto wprowadzić na Ukrainie. Proponuję przejście do dwuizbowej budowy parlamentu przy jednoczesnym zmniejszeniu ogólnej liczby posłów. Oprócz tego musi wreszcie zostać spełniony zasadniczy postulat ludzi – zniesienie nieograniczonej nietykalności poselskiej. Wszystkie warunki dojrzały. Znamienne, że większość państw kontynentu europejskiego, które są unitarne, ma parlamenty dwuizbowe (wymieniam Czechy, Polskę, Francję). Państwo potrzebuje parlamentu europejskiego wzoru – Narodowego Zgromadzenia Ukrainy, które połączy reprezentację polityczną i terytorialną. Izba dolna – Izba Deputowanych – wybrana w wyborach bezpośrednich według systemu proporcjonalnego, jest organem reprezentacji politycznej narodu. Oprócz funkcji ustawodawczej na izbę dolną parlamentu nakłada się odpowiedzialność za tworzenie Rządu i kontrolę jego działalności. Dalej, jestem głęboko przekonany, że Rząd nie powinien być tworzony bez programu swojej działalności. Niezdolność do powołania Rządu i zatwierdzenia jego programu pociąga za sobą rozwiązanie izby dolnej parlamentu i jej przedterminowe wybory. Podkreślam: tylko izby, a nie całego parlamentu, który zachowuje zdolność do działania w każdych warunkach. Izba wyższa powinna być wybierana w wyborach bezpośrednich według systemu większościowego i reprezentować gminy oraz regiony. Ta izba ma przejąć uprawnienia w zakresie nominacji kadrowych, które nie są rządowe, a także zatwierdzanie wszystkich decyzji Prezydenta Ukrainy w dziedzinie obrony i bezpieczeństwa. Równe przedstawicielstwo w Senacie wszystkich regionów Ukrainy (po trzech senatorów z każdego obwodu) będzie czynnikiem jednoczącym. Temu będzie służyć także cenzus wiekowy posłów izby wyższej. W rezultacie niestabilność polityczna ma pozostać wyłącznie w granicach izby dolnej, z właściwymi jej ostrymi formami politycznej konkurencji i rywalizacji. Zatem zrównoważymy i ustabilizujemy władzę, poszerzymy demokrację przedstawicielską, wzmocnimy procesy decentralizacji i podniesiemy jakość procesu stanowienia prawa. Co do Prezydenta Ukrainy. Moim zdaniem należy zachować ogólnonarodowy i bezpośredni mandat przedstawicielski Głowy państwa. Odpowiada mu konstytucyjno-prawny status Prezydenta jako gwaranta suwerenności państwowej, bezpieczeństwa i integralności terytorialnej Ukrainy. Zadaniem Prezydenta – we współdziałaniu z izbą wyższą – jest gwarantowanie stabilności instytucjonalnej państwa, przeprowadzanie reform, określanie priorytetów polityki państwowej, które mają zapewnić postęp cywilizacyjny narodu. Jednocześnie Gabinet Ministrów musi uzyskać samodzielność. To właśnie Rząd ma odpowiadać za prowadzenie polityki zagranicznej i wewnętrznej. Dualizm władzy wykonawczej musi zostać przezwyciężony. Opowiadam się za zachowaniem parlamentarnego sposobu tworzenia Rządu bez wyjątków i ograniczeń. Rząd należy tworzyć z jednego źródła. W ten sposób partie polityczne, które zwyciężą w wyborach parlamentarnych, będą mogły określać skład Rządu i prowadzić politykę państwową, wypełniając swoje zobowiązania wobec wyborców. Niezbędnym elementem reformy konstytucyjnej jest realne zapewnienie samorządu terytorialnego. Podstawą samorządu terytorialnego ma być gmina. To właśnie w gminie obywatelom mają być świadczone podstawowe usługi społeczne. Musi zostać zbudowana wyraźna, konsekwentna linia – od gminy do powiatu i regionu. Nadszedł czas, by podjąć decyzję o utworzeniu przez organy przedstawicielskie – rady obwodowe i rejonowe – własnych organów wykonawczych oraz nadaniu im odpowiednich uprawnień. Właśnie komitety wykonawcze rad mają odpowiadać za stan spraw w regionie, być odpowiedzialne przed deputowanymi organów przedstawicielskich samorządu terytorialnego i przed ludźmi. Na tym szczeblu powinny być tworzone jednostki terytorialnych organów centralnych organów władzy wykonawczej. Istniejące administracje państwowe muszą zostać wyprowadzone z systemu władzy wykonawczej i przekształcone w skuteczne narzędzia nadzoru nad przestrzeganiem Konstytucji, ustaw, praw i wolności. Jakościowe zmiany w samorządzie terytorialnym są niemożliwe bez skutecznej reformy administracyjno-terytorialnej. Trzeba uporządkować istniejący irracjonalny ustrój Ukrainy. Pilne są reforma sądownictwa i reforma organów ścigania. Sprawą wyjątkowej wagi państwowej jest przywrócenie zaufania obywateli do sądu. Jak mówili wybitni filozofowie prawa, to właśnie sprawiedliwość jest podłożem cnót społecznych i gwarancją wolności demokratycznych. Aby zbliżyć się do tego celu, wzywam Radę Najwyższą do pilnego uchwalenia projektu Ustawy Ukrainy „O ustroju sądów i statusie sędziów”, który znajduje się w parlamencie. Jego przyjęcie będzie miało istotne znaczenie, ponieważ rozwiąże podstawowe problemy, ustanowi przejrzystą procedurę doboru sędziów, podniesie gwarancje ich niezależności i wzmocni odpowiedzialność sędziów. Kolejnym krokiem są zasadnicze zmiany w organizacji pracy systemu organów ścigania. Nasze zadanie to przeorientowanie tych organów z ochrony interesów władzy na ochronę praw obywatela, a śledztwo przedsądowe pozbawić stronniczości oskarżycielskiej. Musimy wprowadzić kontradyktoryjność i równość procesową. Musimy zapewnić państwu gwarancje ścigania karnego. Dotychczasową praktykę zastępowania przez sądy tej funkcji należy zlikwidować. Wzywam ukraiński parlament, by odpowiedzialnie potraktował moje słowa i bez zwłoki przyjął nowy Kodeks postępowania karnego. Tę pracę trzeba rozpocząć już obecnym składem Rady Najwyższej Ukrainy. Potrzebujemy naprawdę przełomowych zmian. Nie są one możliwe bez systemowej odnowy Konstytucji Ukrainy. Wezwałem wszystkie parlamentarne siły polityczne do wspólnej i wyważonej pracy. Potwierdzam swoją propozycję. Mówię to wprost i publicznie. Chcę, by w naszym państwie powstała Konstytucja stworzona nie pod kogoś, nie dla polityków, lecz dla naszego narodu, naszego państwa, naszej wolności, naszego postępu. Jesteśmy w połowie drogi. I właśnie w tym trudnym momencie musimy uchwalić nową Ustawę Zasadniczą. Najszanowniejszy ukraiński narodzie, panie i panowie! Mam zaszczyt przekazać dziś Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy projekt zaktualizowanej Konstytucji Ukrainy, który proszę rozpatrzyć jako pilny. Szanowni współobywatele! Dziś jest najwyższy czas na działanie. Jestem gotów do współpracy z każdym, kto poprze moje stanowisko i wizję wspólnej pracy antykryzysowej. Dobrze wam wiadomo, że miałem rację, wielokrotnie przestrzegając przed nieprzemyślanymi zmianami politycznymi i populizmem gospodarczym. Dobrze wam wiadomo, że twardo stałem na straży priorytetów narodowych. Dobrze wam wiadomo, że dotrzymywałem wszystkich podjętych zobowiązań. Wzywam do odbudowy ogólnej kultury politycznej na Ukrainie. Przed obecnym składem Rządu i parlamentu stoją szczególnie trudne zadania. W waszych rękach leży los kraju i tempo przezwyciężenia kryzysu. Pilne środki antykryzysowe podejmuje każdy naród, który myśli o przyszłości. Wzywam was do poparcia mojego programu działania i zjednoczenia się na wspólnej platformie gospodarczej. Moje priorytety są znane wszystkim. To – jedyna Nacja Ukraińska. To – zamożna średnia warstwa i chroniony ukraiński człowiek. To – zdrowe społeczeństwo, wyznające żywe, moralne, rodzinne wartości. To – bezpieczeństwo człowieka i obywatela oraz gwarantowana ochrona wszystkich naszych praw i wolności. To – stabilność biznesu bez wywłaszczeń i ograniczeń. To – bezpieczeństwo państwa jako pełnoprawnego członka wspólnoty euroatlantyckiej, równorzędnego partnera i aktywnego uczestnika życia międzynarodowego. Ani na jotę nie odstąpiłem od tych zasad. Kontynuuję i będę kontynuował swoją pracę. Wiem, że nieuchronnie zwycięży prawda narodowego stanowiska. Próby miną i wyprostujemy ramiona. Na początku lat 20. ubiegłego wieku, gdy Europę ogarnął długotrwały kryzys, pewien hiszpański filozof zwrócił się do swoich ducha pozbawionych rodaków. Powiedział: „Jeśli Hiszpania chce się odrodzić, musi odtworzyć w sobie potężny, nieugaszony zryw ku doskonałości. Ale samych reform politycznych z pewnością jest za mało. Trzeba zabrać się do trudnej pracy i, dokładając wszelkich starań, skierować naród na drogę ku doskonałości”. Droga Ukrainо, jesteśmy wielkim, silnym i wolnym państwem. Naszym celem jest zrobić realny, wielki kolejny krok ku lepszemu życiu. Jesteśmy dopiero w połowie drogi. Trzeba zebrać siły. Trzeba wierzyć w siebie. Trzeba iść naprzód. Chwała Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«STRATEGICZNE PARTNERSTWO» CZY NEOKOLONIALIZM?

Ołeh ROMANCZUK, redaktor naczelny czasopisma „Universum”, doktor nauk filologicznych Nie mogę zrozumieć, co oznacza „strategiczne” partnerstwo. Tak, ukraińscy politycy nieustannie podkreślają, że dla naszego państwa „strategicznymi” partnerami są zarówno USA, jak i Rosja, i Gruzja… Jednak różnicę w „strategicznym” połączeniu Ukraina—USA, Ukraina—Rosja czy Ukraina—Gruzja można zobaczyć gołym okiem. Czy Rosja jest równoprawnym partnerem dla Ukrainy? Przez siedemnaście lat równoprawnych relacji między państwami nie dało się zauważyć. Handel jest asymetryczny, stale obserwuje się nierównowagę eksportowo-importową. 26 lutego wicepremier Federacji Rosyjskiej Siergiej Iwanow w wywiadzie dla „Rossijskoj Gaziety” powiedział, że Rosja podejmuje działania w celu ograniczenia współpracy przemysłowej i wojskowo-technicznej z Ukrainą. Zatem wszystko znów przekształca się w ekonomiczno-polityczną dźwignię nacisku Rosji. Kreml nie postrzega Ukrainy jako podmiotu globalnej polityki. Dla Federacji Rosyjskiej, tak jak dla Imperium Rosyjskiego, polityka jest ważniejsza od ekonomii. Ostatnia wojna gazowa z Ukrainą (Wschodnią i Zachodnią Europą) jest tego jaskrawym potwierdzeniem. A eufemizm „strategiczne partnerstwo” to źle zamaskowane dążenie do zawrócenia Ukrainy do stajni imperium. Niedawno w wywiadzie dla czasopisma „Tyżdeń” Oleg Gordijewski — były sowiecki szpieg, a obecnie brytyjski ekspert ds. służb specjalnych, poruszając ukraiński kierunek w obecnej działalności FSB, tak skomentował porażkę rosyjskich służb specjalnych podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku na Ukrainie: „W Moskwie powiedzieli: »Dobrze, poczekamy, weźmiemy ich teraz cichaczem«. I oto biorą. Już dwukrotnie zakręcali gaz, podnoszą ceny, knują złe rzeczy. Werbują agentów w rządzie, parlamencie i tak dalej. Teraz FSB pracuje długofalowo — z takim wyrachowaniem, aby uczynić Ukrainę prorosyjską nie od razu, a za dziesięć lat”. Rosja ściśle przestrzega zasady zadeklarowanej przez Jewgienija Primakowa, byłego szefa Głównego Zarządu Wywiadowczego KGB ZSRR, byłego ministra spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej i byłego premiera: „Nie mamy głównego przeciwnika, mamy tylko nasze interesy i pracujemy zgodnie z naszymi interesami”. Więc o jakim „strategicznym partnerstwie” z Rosją może być mowa? Generał porucznik Ołeksandr Skypalski, jeden z założycieli Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, jeszcze w 1997 roku w wywiadzie dla czasopisma „Universum” ostrzegał: „Aktywność rosyjskich służb specjalnych na Ukrainie jest dobrze widoczna”. Występując przed uczestnikami konferencji naukowo-praktycznej „Siły Zbrojne Ukrainy i inne formacje wojskowe: historia i współczesność” (Lwów, 25 października 2008 roku), zwrócił uwagę na wymowne fakty: „Nie rozumiem stanowiska Prezydenta, który oddał SBU na pastwę niekompetentnym ludziom. Takiego stosunku do służb specjalnych nie ma nigdzie na świecie. Nie może nie niepokoić, że do awanturniczych, przestępczych działań uciekają się wszelkiej maści »tłuste koty«, urzędnicy, deputowani ludowi i uchodzi im to na sucho. Weźmy choćby Mykołę Rudkowskiego. Pamiętacie skandal z tak zwanymi turkmeńskimi opozycjonistami, których zaprosił do Kijowa, co zepsuło stosunki z oficjalnym Aszchabadem? Wynik jest znany — tani turkmeński gaz popłynął z pominięciem Ukrainy, przez Rosję, która sprzedaje go po znacznie zawyżonej cenie. Wiele pytań dotyczy edukacji i obywatelstwa, oraz tego, jak wszedł w otoczenie Ołeksandra Moroza, a później stał się dysponentem finansów, które napływały nie z Ukrainy. Nie Moroz, przewodniczący partii, a Rudkowski dysponował pieniędzmi. Jego biznes to także ciekawe kino. Takich jak on, niestety, mamy niemało. Co prawda, nie noszą w kieszeni legitymacji »Szpieg« czy »Agent wpływu«, rozpoznać ich czasem trudno. Po to istnieje służba specjalna, aby wykonywać funkcje kontrwywiadowcze. Badać sytuację, wykrywać agentów wpływu, demaskować ich i, jeśli trzeba, to wysyłać za Chutir Mychajliwśkyj. W tym także deputowanych, którzy przeszli z »zamkniętych list«. Istnieje termin »nielegalny wywiad«. Nielegałowie, obcokrajowcy przyjeżdżają na Ukrainę, legalizują się, podają się za Ukraińców, z niezrozumiałą łatwością się zadomawiają, korzystając z tego, że nikt ich nie sprawdza, nikomu w państwie nie zależy na nich, nikogo nie interesują. Weźcie tak zwaną sprawę Żwanii — hałasu narobiło się wiele, a tak nikt nie sprawdził wszystkich niuansów, jak ten jegomość u nas się pojawił, błyskawicznie wzbogacił, »wmontował« w bardzo nieprosty biznes z prętami paliwowymi (paliwo jądrowe dla elektrowni atomowych. — Aut.), których Rosjanie byle komu nie powierzą. Albo przykład z Jurijem Butem, jednym ze zdrajców koalicji demokratycznej. Wyszedł z jej szeregów dziwnym zbiegiem okoliczności w dniu wizyty Prezydenta Wiktora Juszczenki w Rosji, kiedy odbywało się pierwsze spotkanie z nowo wybranym prezydentem Miedwiediewem. Co to jest, jeśli nie bezpośredni nacisk? Jak to jest: człowiek spada nie wiadomo skąd, ni stąd ni zowąd otrzymuje obywatelstwo Ukrainy, zostaje deputowanym ludowym (nawiasem mówiąc, z rekomendacji ministra MSW), a pozostaje — jednocześnie! — oficerem rezerwy rosyjskiej armii!”. „Strategiczne partnerstwo” z Rosją, oprócz strony technicznej, ma też ideologiczną — wojnę informacyjną, którą Kreml prowadzi przeciwko państwu ukraińskiemu. Choć ukraińscy obywatele czytają obecnie znacznie mniej niż w dobie „rozwiniętego socjalizmu”, ale książki, gazety i czasopisma kupują. Rosja ma niezły rynek zbytu swojej produkcji poligraficznej na terytorium Ukrainy. Co więc oferują „strategicznemu partnerowi” rosyjskie wydawnictwa? Ideologiczne uprzedzenia nadal przekształcają się w ideologiczną agresję, na przykład w czasopiśmie „Siekrietnyje matieriały”, które swobodnie sprzedaje się na Ukrainie. Wydrukowany na jego stronach artykuł Walerija Tyrnowa i Anatolija Klewy „Reinkarnacja Bandery” to otwarcie prowokacyjny materiał, agresywne komunistyczne propagandowe klisze okresu zimnej wojny. Autorzy tekstu nieukrywanie podżegają rosyjskich obywateli w celu zaostrzenia stosunków między Ukrainą a Rosją: „Dlatego istnieją wszelkie podstawy przypuszczać, że próba narzucenia społeczeństwu siłą przymusu ustawy-indulgentcji (chodzi o rehabilitację żołnierzy UPA. — Aut.) grozi przekształceniem ideologii ukraińskich faszystów w ideologię państwową, co może doprowadzić do kataklizmów, aż do przekształcenia Ukrainy w państwo etnokracystyczne”. Chorobliwe idee militarnego starcia Rosja—Ukraina są zadziwiająco żywotne. 21 kwietnia 2008 roku „Russkij żurnał” wydrukował otwarcie prowokacyjny materiał Igora Dżadana „Operacja »Mechaniczna pomarańcza«” z apokaliptycznym planem okupacji Ukrainy: „Rosja przeprowadza operację desantową siłami piechoty morskiej w celu zajęcia kluczowych elementów infrastruktury Krymu: lotnisk, portów, węzłów komunikacyjnych. Ukraińskich jednostek na Krymie nie atakować, jeśli nie stawiają oporu. Operacja może zacząć się od rozgromienia ukraińskiej floty uderzeniami z powietrza i rakietami przeciwokrętowymi oraz zajęcia miejsc jej bazowania w Odessie, Oczakowie, Czornomorskim, Nowoozerne, Mikołajowie, Eupatorii i Teodozji siłami 810. samodzielnego pułku, 882. samodzielnego batalionu desantowo-szturmowego i 382. samodzielnego batalionu piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej przy wsparciu przerzuconych drogą powietrzną z Floty Pacyficznej czterech pułków 55. dywizji piechoty morskiej (Władywostok). Samodzielny batalion czołgów piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej należy przeprawić z Noworosyjska na odeski przyczółek dla rozwinięcia sukcesu sił desantów piechoty”. „Banderyzacja Ukrainy — główne zagrożenie dla Rosji”. Pod takim tytułem w wydawnictwie „Jauza-Press” w serii „Zagrożenia Rosji” ujrzał światło dzienne ten zbiór materiałów (480 stron). Czytamy adnotację: „Z »bratniego narodu« obecna pomarańczowa Ukraina przekształciła się w państwo, którego nie można nazwać nawet przyjaznym… Nadszedł czas powiedzieć wprost — dalsza »banderyzacja« Ukrainy w niedalekiej przyszłości może przekształcić się w otwarty konflikt między niegdyś bratnimi narodami”. W 2004 roku wydawnictwo „Impierskaja tradicyja” w serii „Russkaja impierskaja mysl” wydrukowało zbiór (560 stron) „»Ukraińska« choroba rosyjskiej nacji”, poświęcony tematowi „ukraińskiego separatyzmu”. Oto co napisano w adnotacji: „Dziś »ukraińską« nację chcą uformować jako ugrupowanie polityczne, jako antyrosyjską partię. I dlatego »Prawosławne centrum badań polityki imperialnej« uważa za swój obowiązek wszelkimi sposobami demaskować antyrosyjską mitologię »mazepińców«. W sytuacji XX wieku, kiedy cywilizacja rosyjska przeżywała złożone wewnętrzne niesnaski, pod znakiem zapytania postawiono sens udziału południoworosyjskiej ludności w budowie ogólnorosyjskiego świata. Wirus samouwielbionego regionalizmu brutalnie dotknął postsowiecką elitę południoworosyjskiej ludności”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Państwo „Ukraina” — to nasza swoista euroazjatycka Chorwacja, która rozdziera jedność i Prawosławnej Cerkwi Rosyjskiej, i rosyjskiej państwowości, i jedność narodu rosyjskiego. „Ukraińskość” jako ideologia narodowego rozłamu poddała w wątpliwość kwestię jedności Prawosławnego Świata Rosyjskiego i znajdujemy się dzisiaj w nadzwyczaj skomplikowanym położeniu, kiedy jedna część narodu, której świadomość jest zamroczona separatyzmem, występuje agresywnie przeciwko drugiej”. Maksym Kałasznikow, rosyjski publicysta, pisarz-futurolog, jeden z autorów „Doktryny Rosyjskiej”, napisał swego rodzaju studium „Niezależna Ukraina. Krach projektu”, które ujrzało światło dzienne w wydawnictwie „Folio” w 2009 roku. W nocie wydawniczej sformułowano otwarcie złośliwe pytania: „Czy dożyje „niezależna” Ukraina do trzydziestolecia? O ile zmniejszy się jej populacja? Czy Krymu nie czeka los Cypru i Kosowa? Czy nie rozpadnie się chimeryczny twór z 1991 roku wzdłuż linii Dniepru według „wariantu czechosłowackiego”? Czym zakończy się obecny proces przemysłowej, naukowo-technicznej oraz społecznej, humanitarnej degradacji państwa-skrawka? Czy NATO stanie się wybawicielem dla rusofobów i jawnych banderowców, którzy przejęli władzę w Kijowie? Czy współczesny Zachód jest w stanie rozwiązać problemy wymierającej i degradującej republiki? Jak długo będą znosić przemysłowo i rolniczo rozwinięte regiony Czarnomorza i lewobrzeża Dniepru na swoim karku agresywnych ukronazistów z depresyjnych i żebraczych zachodnich obwodów obecnej Ukrainy? Opinia autora jest surowa: projekt „niezależna Ukraina” od początku był skazany na porażkę. U jego podstaw położono przerażającą i ohydną w swej istocie ideę, że Ukraińcy to rzekomo odrębny od rosyjskiego świata naród”. W wydawnictwie „AST” w 2007 roku ukazała się książka A. Szyrokorada „Kiedy przemówią armaty…”. I znów słychać echo wojny informacyjnej: „Tysiąc lat narody zamieszkujące Naddnieprze i Północno-Wschodnią Ruś uważano za braci, faktycznie za jeden naród. Ale w ostatnich latach wzmocniły się siły, które chcą poróżnić Ukraińców i Rosjan”. A to już produkt krajowej produkcji. Chodzi o swego rodzaju „studium” znanego komunisty Heorhija Kriuczkowa i nie mniej znanego Dmytra Tabacznyka „Faszyzm na Ukrainie: zagrożenie czy rzeczywistość?” (wydawnictwo „Folio”, 2008). W książce zamieszczono 25 artykułów. Z nich Tabacznyk napisał 16, Kriuczkow — 9. W najlepszych tradycjach sowieckiej propagandy, skierowanej przeciwko „ukraińskiemu burżuazyjnemu nacjonalizmowi”, autorzy próbują przekonać czytelników, że nad Ukrainą może zawisnąć realne zagrożenie faszyzacji władzy w jej górnych szczeblach. Rzekomo pomarańczowa władza obecnie otwarcie demonstruje duchową bliskość oraz historyczny związek z funkcjonariuszami OUN-UPA, żołnierzami dywizji SS „Galizien”, tym samym poniżając historyczny wyczyn narodu sowieckiego. Argumentacja autorów nie wytrzymuje żadnej krytyki. Ale książka wyszła spod pióra ukraińskich (?) parlamentarzystów, można ją kupić w ukraińskich księgarniach. Istnieje tylko polityczna i ekonomiczna strategia Moskwy wobec Ukrainy, a w żadnym wypadku „strategiczne partnerstwo”. Niestety, państwo ukraińskie do tej pory nie stworzyło własnej strategicznej wizji świata. Przez osiemnaście lat niepodległości nie zdołało wypracować przekonującej ideologii narodowej. Dlatego mówienie o strategicznym partnerstwie (bez cudzysłowu) między Rosją a Ukrainą nie ma żadnego sensu. * * * 2 marca w wydaniu internetowym „Ukraińska Prawda” pojawiła się publikacja „W Rosji sprzedają książki o wojnie z Ukrainą”. Ten redakcyjny tekst to swoiste potwierdzenie aktualności tematu o „strategicznym partnerstwie” z Rosją. „W 2009 roku w Rosji ujrzało światło dzienne kilka książek, w których opisuje się krach niepodległości Ukrainy oraz wojnę ukraińsko-rosyjską. Tak, wydawnictwo „Folio” wydało książkę Maksyma Kałasznikowa „Niezależna Ukraina. Krach projektu”. W nocie wydawniczej autor twierdzi, że współczesna Ukraina „rozłamuje się, narastają sprzeczności między zachodem a wschodem i jeśli tego procesu nie zatrzymać, to Ukrainę może czekać smutny los Jugosławii”… W sprzedaży pojawiły się także książki rosyjskich autorów z serii „Wojna na progu”, napisane w stylu fantasy, gdzie mowa o działaniach wojennych na terytorium współczesnej Ukrainy. W książce Heorhija Sawickiego „Pole bitwy — Ukraina. Złamany trójząb” autor pisze o tym, jak „pomarańczowi” naziści rozpętują na Ukrainie wojnę domową. „Za pomocą „kontyngentu pokojowego” NATO, pod osłoną amerykańskiego lotnictwa i broni pancernej zachodnioukraińscy kaci z trójzębami na pagonach zaczynają eksterminować rosyjskojęzyczną ludność, ścierając z powierzchni ziemi całe miasta”, — czytamy w nocie do książki. „Całe Lewobrzeże, Krym i Noworosja podnoszą się przeciwko okupantom. Rosja pomaga bojownikom Oporu najnowszym uzbrojeniem, ochotnikami i doradcami wojskowymi… Oni złamią przeklęty banderowski trójząb! Oni pokażą natowskim „jastrzębiom” gdzie raki zimują! Pole bitwy — Ukraina! To jest nasz ostatni i decydujący bój”, — pisze autor. W książce „Wojny rosyjsko-ukraińskie” autor Ołeksandr Siewier pisze o tym, jak „przejmując władzę na Ukrainie, „pomarańczowi” prowadzą otwarcie rusofobiczną, prowokacyjną, wrogą wobec Rosji politykę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CZY MOŻLIWA JEST SKUTECZNA POLITYCZNA STRATEGIA NACJONALNYCH DEMOKRATÓW?

…ki narodowego kapitału, a ludzie, którym udało się sprywatyzować „tę stronę”. Błędnie uznajemy ten kapitał za narodowy, lecz on jedynie eksploatuje zasoby ludowe i handluje interesami narodowymi. Dlatego nacjonalni demokraci są absolutnie niepożądani w polityce, którą finansuje taki kapitał. Obecnie nacjonalno-demokratyczna siła polityczna obiektywnie nie może wygrać wyborów parlamentarnych. Dlatego jednoznacznie nacjonalni demokraci muszą być jedyną siłą, mieć jasny model systemu politycznego, ogłosić, na jakich ludziach się opierają. Tylko to może zjednoczyć naród, ponieważ nawet sympatycy Rosji kategorycznie nie chcą stać się Rosjanami i z konieczności znajdują się w humanitarnym i informacyjnym polu wpływu Rosji wyłącznie z powodu braku wyraźnej i zwycięskiej ukraińskiej alternatywy. Dlatego dla nacjonalnych demokratów nadszedł czas jednego, poważnego działania, dla którego ambicje liderów nie są argumentem. Fakt zorganizowania forum sił nacjonalno-demokratycznych we Lwowie świadczy o tym, że zrozumienie istnieje. Należy niezwłocznie przygotować drugie, zjednoczeniowe forum, na którym wszyscy ogłoszą samorozwiązanie i wejście do jednej partii. Najlepiej budować jedną nacjonalno-demokratyczną siłę wokół już istniejącej partii politycznej, która nie skompromitowała się, choć w tym systemie nie mogła nic zmienić, jest państwowotwórcza i ma normalną wizję modelu silnego państwa ukraińskiego. Tą organizacją może być Ukraińska Partia Ludowa (UNP), ponieważ Ruch Ludowy Ukrainy liberalno-populistycznym siłom udało się strukturalnie zniszczyć i skompromitować. Ma to być partia nowego typu, lecz z nazwą „Ukraińska Partia Ludowa” — w żadnym razie blok. Do tej partii mają dobrowolnie wejść wszystkie patriotyczne siły polityczne. Moim zdaniem zupełnie zrozumiałe byłoby wejście do UNP z samorozwiązaniem obecnie radykalnego ВО „Swoboda”. Wiem, że to bolesny problem, jednak… Rzecz w tym, że blokowanie UNP z WO „Swoboda” może wprowadzić eklektykę do jednego ruchu nacjonalno-demokratycznego; w przeciwnym razie będą konkurować. Radykalizm na słowach, całkowicie słuszny, lecz jeszcze niewsparty siłą w skali całej Ukrainy, może sprowokować dezinformacyjny cios ze strony obecnego systemu politycznego. A ludność i tak jest zdezinformowana w warunkach niezabezpieczonej przestrzeni informacyjnej. Mówić w imieniu partii powinni ludzie ideowo dojrzali. Dlatego równocześnie z organizowaniem jednej partii drugim krokiem stanie się utworzenie rdzenia ideologów-analityków, bez zwracania uwagi na stopnie i tytuły, oraz wypracowanie jednej ideologii. Kolejnym krokiem będzie rozbudowa nowoczesnych struktur w każdej wsi i mieście z zastosowaniem technologii informacyjnych. Trzeba profesjonalnie szkolić ludzi zdolnych do rozpowszechniania ideologii wśród współobywateli. Nowoczesna polityka bez tego jest niemożliwa. Partia powinna pomagać ludziom w rozwiązywaniu konkretnych problemów, zdobyć zwycięstwo w wyborach do organów samorządu lokalnego. Równocześnie partia powinna wspierać „Proświtę” i inne ukraińskie organizacje, bo narodową politykę państwotwórczą można budować jedynie na twardym gruncie zorganizowanej działalności obywatelskiej. ani sami nie odchodzą ze stanowisk i członkowie partii ich o to nie proszą. Kolejne nieszczęście: żadna partia nie przejmuje się tym, że wróg niszczy naszy język. Choć przyczyn, które niszczą państwo, jest wiele, wśród nich wyróżnia się jeszcze jedna: brakuje nam nacjonalizmu (według Michnowskiego), zwłaszcza wśród młodzieży. I choć wszyscy głośno mówimy, że do Ukrainy powinna przyjść nowa młoda siła narodowo-patriotyczna, prawie nic nie robimy, aby przyciągać młodzież do walki o Ukrainę. Jakie zatem wnioski należy wyciągnąć? Odrzucić hasło „Wszyscy precz!” Pamiętać, że we wszystkich partiach, z wyjątkiem lewicowych i prorosyjskich, są patrioci Ukrainy. Dlatego trzeba wytrwale pracować nad zjednoczeniem sił narodowych. Poprzez parlament lub inne organy władzy zakazać antyukraińskich zrzeszeń i partii. Nowa siła patriotyczna powinna wcielać w życie hasło „Ukraińcom — ukraiński język, ukraińskim dzieciom — ukraińskie szkoły i książki”. We wszystkich ogniwach działalności nowej siły patriotycznej nie tylko przyciągać młodzież, lecz także dawać miejsce młodym liderom. Ostro stoi kwestia, kto powinien być ogólnonarodowym liderem. Trzeba go szukać. Uważam, że prawo wysunięcia lidera ma „Proświta”, bo wśród jej członków jest najwięcej patriotów. Wierzę także w to, że po odnowieniu naszego poparcia takim liderem stałby się Wiktor Juszczenko. Szczerze dziękuję panu Antonenkowi, który skłonił nas do refleksji. średniostatystycznej rady wiejskiej, ale chcę przypomnieć władzom rejonu i obwodu o prawach Ukrainy i obywatelskich prawach: artykuł 27 Konstytucji Ukrainy stwierdza, że każdy człowiek ma niezbywalne prawo do życia. Czy to, co dzieje się we wsi Szymkowe, można nazwać życiem? W artykule 28 Konstytucji zapisano, że każdy ma prawo do szacunku dla swojej godności. O jakim szacunku dla godności mieszkańców wsi może być mowa? P. S. Kiedy wyjeżdżałem z Szymkowego, ktoś podpalił trzcinę w dolinie. Ogień rozprzestrzeniał się bardzo szybko, a gasić go nikt nie zamierzał. Wieś jakby wymarła…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

KRYZYS GOSPODARCZY — WYNIK DUCHOWEGO KRYZYSU

Stepan BOJKO, członek Proświty, m. Iwano-Frankiwsk Encyklopedia określa kryzys jako rozkład, upadek, zaostrzenie sprzeczności (politycznych, gospodarczych, społecznych). To właśnie obserwujemy dziś: rozpad moralności, upadek idei narodowej, zaostrzenie sprzeczności we władzy, w społeczeństwie, w gospodarce. Wszystko to doprowadziło do rozczarowania Ukraińców swoimi sterownikami, a nawet samą niepodległością państwową. Każdy kryzys skłania do zastanowienia nad swoją pracą, życiem. Wielu obywateli u nas żyje jednym dniem. Nawet nasza władza łata dziury zamiast głębokich przemian. W końcu nawet światowy kryzys nie skłonił kręgów rządzących do uzgodnionych działań… A co my, proświatanie, mamy robić w tej sytuacji? Milcząco znosić, czy głośno oskarżać władzę o wszystkie grzechy śmiertelne? A może obwiniać państwo? Tymczasem państwo to każdy z nas. Zmiany zależą od podłoża, na którym się budują. Są nim wartości moralne i duchowe, idea narodowa, patriotyzm, miłość do ojczystej ziemi i ludzi. Kryzys może zniszczyć ściany, ale fundament pozostanie. Dzisiejszy kryzys daje nam szansę zrozumieć, na jakim fundamencie budowało się nasze życie. I co widzimy? Żądza władzy, pieniędzy, zysku i motywy egoistyczne przenikają każdą sferę stosunków społecznych. Odwieczne ludzkie wartości — wierność, przyzwoitość, sprawiedliwość, szczerość, człowieczeństwo, miłość — zostały tak zniwelowane, że nie wiadomo, jak ta wielocierpiąca ziemia wciąż to znosi… Nie jest tajemnicą, że na pieniądzach przydzielonych po powodzi niektórzy przewodniczący rad wiejskich dobrze sobie nagrzali ręce. Zazdrość sąsiadów doprowadziła do tego, że obecnie w sądach toczą się setki pozwów o rzekome niewypłacone w całości szkody. Nawet ci, którzy mają dwupiętrowe domy, domagają się odszkodowania za szkody na wszystkich swoich metrach kwadratowych (choć na drugie piętro woda nie sięgała). Nikt nie powie, że 98 % poszkodowanych nie ubezpieczyło domów i mienia, jak się robi na całym świecie. Dlatego nie dziwi, że wszystkie poszkodowane obwody proszą o dodatkowe dziesiątki milionów, nawet kosztem swoich braci Ukraińców… We wsiach, gdzie była powódź, już szykują wesela na 280—300 osób, kupują samochody. Kryzys duchowy się pogłębił. Ludzie wrogują ze sobą. Ani rada wiejska, ani cerkiew, ani kolektywy nauczycielskie nie przeprowadzają żadnych działań. Choć za moich 71 lat życia to trzecia niszcząca powódź, to po raz pierwszy nasze państwo tak hojnie pomogło. W Kaluszu w jednej z firm pracuje duży zespół budowlańców z wielu obwodów Ukrainy. Pensja wynosi 2 tysiące hrywien, ale przez firmę jest minimalna, a reszta — w kopercie. Podatki płaci się grosze, które nie pozwalają rozwijać się budżetom lokalnym. Wszyscy milczą, organy kontrolne udają, że o tych machinacjach nie wiedzą. Dlaczego jesteśmy tak obojętni wobec siebie, wobec własnego państwa? Oczywiście moje pokolenie w każdych warunkach jest nosicielem patriotyzmu na Ukrainie, ale młodzież naprawdę chce godnej pracy i wynagrodzenia, sprawiedliwej władzy, dostępnego mieszkania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

ZACZĄĆ DZIAŁAĆ NATYCHMIAST

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Kontynuujemy dyskusję o jedności sił narodowo-demokratycznych, zapoczątkowaną publikacją w numerze 8 naszej gazety „Ruch — dokąd?”. Większości problemów Ukrainy od samego początku państwowości mogłoby nie być, gdyby we władzach dominowali narodowi demokraci. Ale w ciągu ostatnich dziesięciu lat zrobiono wszystko, aby pogrzebać wszelkie ich nadzieje nie tylko na to, by mieć większość parlamentarną, problematyczne jest nawet pokonanie przez nich progu wyborczego. Nieznaczna obecność narodowych demokratów w dużych partiach parlamentarnych czy blokach może zadziałać tylko na korzyść polityków, którzy dominują. Ich obecność toleruje się jedynie jako markę, formalną oznakę ludowości. Dominujący system polityczny formalnie przejmuje oznaki narodowe, będzie „przywdziewał” coś z narodowej mody etnicznej, będzie przemawiał hasłami umiarkowanych narodowych demokratów. A w społeczeństwie będzie coraz mniej ukraińskojęzycznych obywateli i uformuje się etnos „ukraińcy”. Nasz system polityczny kontrolują nie klasyczni przedstawiciele. Hnat BIŻYK, członek Proświty, Nowa Kachowka, obwód chersoński. Bardzo bolesne pytanie poruszył szanowny Petro Antonenko w artykule „Ruch — dokąd?” w nr 8 „Słowa Proświty”. Jest ono na tyle aktualne, że od jego rozwiązania zależy los Ukrainy. Jakie są więc przyczyny naszego rozproszenia? Jeszcze w młodości usłyszałem frazę-wyrok: „Gdzie dwóch Ukraińców, tam trzech hetmanów”. I dalej wyjaśnienie: tę frazę narzucili nam wrogowie, robili i robią wszystko, aby rzeczywistość jej odpowiadała. Innymi słowy, czarna ręka rozłamu z obcych ośrodków nie szczędziła wysiłków i pieniędzy, aby przekreślić i zniweczyć nasze hasło „W jedności — siła”. I to jest prawda. Z obcego ośrodka ciągnie się wielka liczba partii i organizacji. Rodzą się i od razu dzielą. Cieszę się przynajmniej tym, że tak potężna siła narodowo-społeczna jak „Proświta” wyrobiła odporność na tę „infekcję”. W tym, najwyraźniej, zasługa jej kierownictwa. Druga przyczyna naszych nieszczęść jest taka, że siły narodowo-patriotyczne, podzieliwszy się, już nijak nie mogą się zjednoczyć. Mało tego, kontynuują swary. Sytuację komplikuje też to, że siły antyukraińskie są bezkarne. Korzystając z niezgody między różnymi gałęziami władzy, pozycjonują się jako jedyna siła, która wie, dokąd prowadzić Ukrainę. I wielu zaczyna w to wierzyć. Wołodymyr SIEDOW, deputowany rady rejonowej w Ananiwie, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, obwód odeski. We wsi Szymkowe mieszka 675 obywateli (niedawno było ponad 800). W szkole uczy się 56 uczniów. Z tych, którzy ukończyli szkołę od 2003 do 2008 roku, we wsi pozostało troje. Na terenie rady wiejskiej jest 380 gospodarstw, w 142 z nich nikt nie mieszka. Z 675 mieszkańców 159 to emeryci, którzy egzystują za nędzną emeryturę i kosztem gospodarstwa pomocniczego. Pracuje kilkadziesiąt osób, głównie w sferze budżetowej — nauczyciele. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Stąd wynika trzecia przyczyna chaosu w naszym kraju. W wielu obwodach Ukrainy prawie nie ma ośrodków ideologicznych czy stowarzyszeń, które prowadziłyby pracę oświatową wśród ludności, podnosiłyby świadomość narodową Ukraińców. W naszym mieście, poza „Proświtą”, z którą współpracują jeszcze członkowie Ruchu, nikt walki o ludzkie serca i dusze nie prowadzi. Nie można nazwać wysokim poziomu wychowania narodowo-patriotycznego w placówkach oświatowych. Za to obrzucanie błotem wszystkiego, co ukraińskie, trwa. Tym przesiąknięte są bazary, autobusy, sklepy, ulice. Wspiera to czasem skrycie, a nierzadko i otwarcie część przedstawicieli władzy. Następny czynnik, który nie sprzyja jedności, to fakt, że liderzy partii, którzy nie pokazali „wiosny odnowy”, a przyczynili się do rozłamów i rozproszenia, nadal zajmują ogrzane stanowiska. Oni

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WIEJSKIE REALIA

...pracownicy rady wiejskiej, punktu felczerskiego. U miejscowych fermerów pracuje 26 chłopów, ale żaden z nich nie jest oficjalnie zatrudniony zgodnie z obowiązującym prawem. We wsi prawie nie ma dróg. Jest wiejski klub, ale nie działa żadne kółko amatorskiej twórczości artystycznej. Nawiasem mówiąc, w rejonie ananiowskim, mimo zapewnień władz, że „wszystko jest pod kontrolą i wszystko jest ogrzewane”, żaden wiejski klub ani dom kultury w okresie zimowym nie były ogrzewane. Większość pomieszczeń fermy zwierzęcej jest zrujnowana, przedszkole to ruiny. W budynku, w którym mieszczą się punkt felczerski i wiejska biblioteka, również jest nieprzytulnie. W Szymkowem mieszkają ludzie (w tym dzieci), niezameldowani, bez jakichkolwiek dokumentów. Dlatego niektórzy absolwenci, którzy ukończyli szkołę w 2008 roku, nie mogą otrzymać świadectwa ukończenia szkoły średniej. Tak właśnie żyją — bez dokumentów, bez możliwości zatrudnienia i bez nadziei, że ich problemy ktoś kiedykolwiek pomoże rozwiązać. Można by dalej wymieniać to, co dzieje się na terenie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY

Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11 z 2009 r. urozumity (zrozumieć), wozsijaty (zaświecić), żenskyj (żeński); 3) fonetyczne — z przestarzałą formą dźwiękową: wrał (wróg), hłas (głos), zercało (lustro), riżnycia (różnica), spodar (gospodarz), pijit (poeta), serebro (srebro), wolnyj (wolny), sej (ten); 4) semantyczne — z przestarzałym znaczeniem: likot’ (miara długości), żywit (życie), kołoda (ul), pojizd (kolumna wozów). Neologizmy — nowe słowa w języku: barter, menedżment, rekietyr, faks, teletajp, konwersja, diler, imidż, podatkiweć, bezpiszczanka. Neologizmy bywają ogólnonarodowe i indywidualno-autorskie. Neologizmy ogólnonarodowe, zaraz po pojawieniu się, zyskują rozpowszechnienie wśród większości użytkowników języka (wauczer, bronedweri, chipsy, bomż). One jednak, wraz ze zmianą warunków społecznych, rozwojem nauki i techniki, mogą przejść do historyzmów, jak to swego czasu stało się ze słowami typu komnezam, kołchoz, sowchoz, trudodzień, patefon, gramofon itp. Neologizmy indywidualno-autorskie z reguły nie stają się powszechnie używanymi, a tak i pozostają w tym czy innym utworze pisarza. Sprawdź siebie. Wypisz tylko przestarzałe słowa. Menedżer, hraf, kolczuha, printer, barter, oznajmyty, obserwator, diler, branec’, rataj, dystrybuter, otaman, imidż. Klucz. Z drugich liter wypisanych słów powinno złożyć się słowo, pominięte w wypowiedzi P. Hrabowskiego: “Nastanie — wierzę ja — godzina: zginie … na ziemi”. 2. Profesjonalizmy Słowa, które funkcjonują tylko w języku ludzi określonego zawodu, nazywają się profesjonalizmami. Na przykład, w języku rolników rozpowszechnione są słowa oranka, ziab, boronuwania, kultywacja, kosowycia; w języku hutników — wahranka, szychta, mulda, lotka, slab, bluming, prokat; w wydawnictwie — szryft, kursyw, petyt, werstka, wyczytka, korektura. Do wyjaśnienia profesjonalizmów istnieją specjalne słowniki, takie jak: “Słownik terminów lingwistycznych”, “Słownik terminów literaturoznawczych”, “Słownik matematyczny”, “Słownik fizyczny”, “Słownik terminologii fizjologicznej” itp. 3. Dialektyzmy Słowa, które są używane tylko przez mieszkańców określonej miejscowości, nazywają się dialektyzmami. Na przykład: trepeta (osika), bystreć (potok), gazda (gospodarz), tusk (żal), jar (wiosna), nawidyty (lubić) — w języku Ukraińców mieszkających w Karpatach; kohut (kogut), p’astuk (pięść), fajnyj (ładny), tanyj (tani) — w języku przedstawicieli obwodu iwanofrankiwskiego; patelnia (patelnia), chopta (chwast), riwczak (strumień), pantruwaty (śledzić) — w języku mieszkańców Podola; żyweć (źródło), myhunka (błyskawica), puczka (palec), hupawyj (ładny), kukibnyj (dbały) — w języku osób pochodzących z Czernihowszczyzny; homonity (mówić), kyp’acz (wrzątek), zobuwa (obuwie), harman (klepisko), ripa (ziemniak) — w języku ludzi z południowo-wschodniej części Ukrainy. 4. Najważniejsze słowniki języka ukraińskiego Zasób słownikowy języka odzwierciedla się w słownikach. Spośród współczesnych słowników języka ukraińskiego najważniejsze są następujące: 1. “Słownik języka ukraińskiego” w 11 tomach, wydany w latach 1970—1980. W nim szczegółowo wyjaśniono około 135 tys. słów hasłowych i każde znaczenie zilustrowano cytatami z literatury. 2. “Słownik ukraińsko-rosyjski” w 6 tomach, wydany w latach 1953—1963. Zawiera on około 122 tys. ukraińskich słów, do których podano rosyjskie odpowiedniki. Znaczenia ukraińskich słów zilustrowano przykładami z literatury pięknej i innej. 3. “Słownik rosyjsko-ukraiński” w 3 tomach, po raz pierwszy wydany w 1970 roku. Później był wznawiany. Zawarto w nim ukraińskie tłumaczenia około 120 tys. rosyjskich słów. Przy czym do wielu z nich podano po kilka (a czasem po 10 i więcej) ukraińskich odpowiedników. 4. “Słownik synonimów języka ukraińskiego” w 2 tomach, wydany w 1999 roku. Podano w nim około 9200 szeregów synonimicznych. Znaczenie synonimów jest zwięźle wyjaśnione i zilustrowane przykładami głównie z literatury pięknej. 5. “Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego” (opracował i redaktor naczelny W. T. Busel), wydany w 2001 roku. Wyjaśniono w nim znaczenie 170 tys. słów hasłowych, znaczenia niektórych z nich zilustrowano związkami wyrazowymi. 1) rzeczownikowe — nazywają przedmiot lub zjawisko: kozackie słońce, ratunkowa słomka, kamień węgielny, siedem cudów świata, łabędzi śpiew, biały kruk, niebieska pończocha, łakomy kąsek, piętno Kaina, Sodoma i Gomora, bajka o białym byczku; w zdaniu, tak jak rzeczowniki, występują jako podmioty, dopełnienia, okoliczniki, części imienne orzeczeń złożonych itp.: Ludzie, ucieszywszy się, że minęła zła godzina, kładli się spać (Panas Myrnyj). Śmiertelną godzinę swą ja na polu bitwy spotkam (N. Rybak); 2) przymiotnikowe — nazywają cechy: nie w ciemię bity, krew z mlekiem, nie ostatnia szprycha w kole, nie z płochliwych, nieczysty na rękę, w stępie nie trafisz, białymi nićmi szyty, na jedno kopyto, kupy się nie trzyma, pies na sianie, pod muchą, choć wykręcaj; w zdaniu zazwyczaj występują jako przydawki lub części imienne orzeczeń złożonych: A tam — kozak nie w ciemię bity: coś tam zrozumie! (M. Pryhara). Czego ty się pusisz? Starcy, nędzarze, brzuchy z głodu przywarły do pleców, a ono się puszy (M. Kociubynski); 3) czasownikowe — nazywają czynność lub stan: dać drapaka, motać na wąs, bić się w piersi, zadzierać nosa, dęba stawać, wpaść w kłopoty, siedzieć na dwóch stołkach, tłuc wodę w stępie, dolewać oliwy do ognia; w zdaniu zazwyczaj występują w roli orzeczeń: Ot gdyby tylko mnie do ciebie dotrzeć, ja bym ci pokazał, gdzie raki zimują (Panas Myrnyj); lub w roli okoliczników (w formie imiesłowu przysłówkowego): W chacie słuchali, rozdziawiwszy gęby, starając się nie przepuścić ani jednego słowa (Ja. Kaczura); 4) przysłówkowe — charakteryzują czynność, stan lub cechę: z otwartym sercem, jak na dłoni, nie czując ziemi pod nogami, bez steru i bez żagli, na żywą nitkę, krew stygnie w żyłach, ani w ząb, choć płacz; w zdaniu występują w roli różnych okoliczników: Z ciężkim sercem szedł Maksym Berkut pośród niewielkiej gromady tucholskich młodzieńców na spełnienie woli gromadzkiej (I. Franko). Dokija budzi się do pierwszych kogutów (M. Stelmach); 5) wykrzyknikowe — wskazują na uczucia, emocje: ot ci i masz, ot ci i raz, tam do licha, tym to i tak, połamania pióra, niech go diabli, a niech cię, nie daj Boże, i trzebaż; w tekście są używane na równi ze zwykłymi wykrzyknikami: Ja już was tak będę szanować, jak nikogo na świecie, niech mnie piorun trzaśnie! (M. Stelmach). Oj, jak przyjemnie wrócić z trudnej, męczącej drogi do ciepłego domu… Niech to szlag (P. Doroszko). Frazeologizm w zdaniu jest postrzegany jako jeden członek zdania. Na przykład, w zdaniu: Melchisedek gniewnie spojrzał na swoją żonę; ona domyśliła się, że już nagadała siedem worków grubej wełny, i przygryzła język (I. Neczuj-Łewycki) — frazeologizm siedem worków grubej wełny występuje w roli dopełnienia (głupstw), a frazeologizm przygryzła język — w roli orzeczenia (zamilkła). Znaczenie frazeologizmów języka ukraińskiego szczegółowo naświetlono w “Słowniku frazeologicznym języka ukraińskiego” w 2 tomach, wydanym w 1993 roku. Wyjaśniono w nim i zilustrowano cytatami z literatury pięknej i innej około 10 tys. frazeologizmów. 2. Klisze językowe, stereotypy, nazwy złożone. Klisza to utarty zwrot, regularnie powtarzany w określonych warunkach i kontekstach w celu tożsamego oznaczania adekwatnych sytuacji, relacji między ludźmi itp. Na przykład istnieją klisze etykiety językowej: dzień dobry, życzę zdrowia, miło Pana widzieć, do widzenia, dobranoc, bywajcie zdrowi, wszystkiego dobrego, proszę, jeśli łaska, witamy serdecznie, bądźcie uprzejmi, szczerze dziękuję, jestem głęboko wdzięczny, z poważaniem, szanowny panie, wielce szanowny dobrodzieju, życzę szczęścia i pomyślności, życzę szczęścia i dobra. Do oznaczania różnych zjawisk życia społeczno-politycznego używa się utartych zwrotów, takich jak: rządząca elita, osoba urzędowa, środki masowego przekazu, sfera usług, organy ścigania, zorganizowana przestępczość, sytuacja kryminogenna, blok wyborczy, agitacja przedwyborcza, wyniki wyborów, dyskusja ogólnonarodowa, posiedzenie plenarne, manipulowanie opinią publiczną, warstwy społeczne wymagające wsparcia, rozwiązanie problemu, walka z terroryzmem, wsparcie finansowe, kompleksowe działania, stan środowiska naturalnego. Stereotypy to wyrażenia starte przez częste, nieuzasadnione użycie, które utraciły swoją informatywność. Stereotypy najczęściej zdarzają się w mowie urzędowej, w artykułach prasowych: dać przepustkę do życia, białe złoto (o bawełnie), czarne złoto (o węglu), ludzie w białych fartuchach (o lekarzach), mieć wielkie znaczenie, odgrywać ważną rolę, stanowić znaczne zainteresowanie, poświęcać znaczną uwagę, należy zaznaczyć. Może to być również nagromadzenie zbędnych słów: prowadzenie prac nad uporządkowaniem terenu (zamiast: uporządkowanie terenu), praca nad wdrożeniem nowych metod, prace remontowe, pracują nad realizacją zadania poprawy pracy transportu, kwestia zapewnienia wykonania planu, kwestia prowadzenia walki z przestępczością. Stereotypy zaciemniają treść wypowiedzi, czynią język trudnym w odbiorze, niejasnym. Należy unikać stereotypów. Nazwy złożone różnią się od frazeologizmów tym, że podobnie jak klisze, są pozbawione zabarwienia emocjonalno-ekspresyjnego, ich komponenty z reguły zachowują swoje znaczenie leksykalne, jednak łącznie oznaczają jedno pojęcie lub nazywają jedno zjawisko i mają stały skład: reakcja jądrowa, masa atomowa, pole elektromagnetyczne; siły wytwórcze, fundusz płac, wartość dodana, kredyt bezpłatny, należności; geometria analityczna, rachunek całkowy, równania różniczkowe, rachunek prawdopodobieństwa; ośrodkowy układ nerwowy, zespół nabytego niedoboru odporności, ospa wietrzna, zapalenie płuc; mianownik, tryb przypuszczający, imiesłowowy równoważnik zdania; rejonowa administracja państwowa, kapitan pierwszej rangi, ambasador nadzwyczajny i pełnomocny; Morze Czarne, Wyżyna Doniecka, obwód wołyński. Zdarzają się nazwy złożone, których motywacja znaczeń w takim czy innym stopniu została utracona: jabłko Adama (krtań), cykoria podróżnik (cykoria), ogień św. Antoniego (gangrena), dusznica bolesna (stenokardia), kurza ślepota (choroba oczu), psi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJA 11.

LEKSYKA NASZEGO JĘZYKA ZE WZGLĘDU NA JEJ UŻYCIE 1. Słowa przestarzałe i neologizmy. 2. Profesjonalizmy. 3. Dialektyzmy. 4. Najważniejsze słowniki języka ukraińskiego. 1. Słowa przestarzałe i neologizmy Słowa, które wyszły z powszechnego użycia, nazywane są przestarzałymi. Wśród słów przestarzałych rozróżnia się historyzmy i archaizmy. Historyzmy — słowa, które wyszły z czynnego użycia dlatego, że zniknęły oznaczane przez nie zjawiska. Należą tu nazwy dawnych stanów, urzędów (smerd, poddany, możnowładca, szlachcic, ziemianin, książę, księżna, bojar, wojewoda, wójt, żandarm, hajduk, osauł, burmistrz, urzędnik, stanowy, woźny, wyborny, socki, buńczuczny, chorąży, narkom, politruk); nazwy dawnych instytucji (ratusz, magistrat, rajkom, partkom); nazwy przestarzałych narzędzi pracy, broni (radło, socha, stępa, żarna, prząśnica, kilof, kołczan, czekan, drzewce, rohatyna, muszkiet, hakownica, falkonet, pistolet); nazwy starodawnych jednostek monetarnych i jednostek miar (dukat, czerwoniec, hrywiennik, krajcar, szah, szeląg, złoty, rubel, łokieć, arszyn, sążeń, wiorsta, mila, dziesięcina, mórg, korzec, garniec, kopa, pud, funt) itd. Historyzmy nie mają synonimów. Historyzmy wykorzystuje się w utworach literackich oraz pracach naukowych, w których opisywane są wydarzenia i fakty minionych epok historycznych. Archaizmy — słowa, które wyszły z czynnego użycia dlatego, że z różnych przyczyn zostały wyparte przez inne słowa. Na przykład zamiast dawnych słów czado, usta, desnycia, zyhzycia, rekty teraz używamy słów dytyna (dziecko), huby (wargi), prawa ruka (prawa ręka), zozula (kukułka), skazaty (powiedzieć). Archaizmy mają synonimy: czoło — lob (czoło), perst — palec, otczyj — batkiwśkyj (ojcowski), bran — połon (niewola), upowaty — nadijatyś (mieć nadzieję), otwerzaty — widkrywaty (otwierać), welmy — duże (bardzo), wsue — daremno (na próżno). Wśród archaizmów rozróżnia się: 1) leksykalne — całkowicie przestarzałe słowa: łanity (policzki), rać (wojsko), dzyhari (zegar), wiktorija (zwycięstwo), lycedij (aktor), uzrity (zobaczyć), rekty (powiedzieć), odesnuja (po prawej stronie), onyj (tamten), syricz (czyli); 2) słowotwórcze — z przestarzałymi przyrostkami i przedrostkami: słowesa (słowa), rybar (rybak), sijateł (siewca), fortecija (twierdza),

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Lekcja 12.

FRAZEOLOGIA 1. Frazeologizmy. 2. Klisze językowe, stereotypy, nazwy złożone. 3. Przysłowia i powiedzenia. 4. Skrzydlate wyrażenia. 1. Frazeologizmy. Stałe połączenie dwóch lub więcej słów, które w procesie mówienia odtwarza się jako gotową formułę słowną, wyraża jedno znaczenie i zazwyczaj ma określone zabarwienie emocjonalne, nazywa się frazeologizmem. Frazeologizmy pod względem znaczenia leksykalnego są równoważne poszczególnym słowom lub wyrażeniom: być w siódmym niebie — czuć się szczęśliwym; brać za duszę — wzruszać; robić z muchy wołu — przesadzać; mokrą derką przykryć — besztać; prawa ręka — najbliższy pomocnik; mróz chodzi po plecach — strasznie; jak śnieg na głowę — nagle. Frazeologizmy w języku są odbierane i funkcjonują na równi ze zwykłymi leksemami. Ze względu na to, jak ich znaczenie zależy od znaczenia słów, z których się składają, frazeologizmy bywają: 1) takie, których znaczenie nie wynika ze znaczenia poszczególnych słów: prawić tereweni — paplać; rozbić dzban — rozejść się, pokłócić się; za cara Gorocha — bardzo dawno; być w siódmym niebie — być szczęśliwym; 2) takie, o których znaczeniu można się domyślić ze znaczenia poszczególnych słów: trzymać język za zębami — milczeć; wyprowadzać na czystą wodę — demaskować; nakiwać piętami — uciec; mało kaszy zjadł — niedoświadczony; choć groblę gać — dużo. Ze względu na to, co oznaczają — przedmiot, cechę, czynność, okoliczność czy uczucie, emocję — oraz jakimi członami zdania występują, frazeologizmy bywają:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czas pokrzywa zwyczajna, orzech włoski. Tym zbliżają się do frazeologizmów. 3. Przysłowia i powiedzenia Przysłowie — trwały zwrot w formie składniowo zakończonego zdania, w którym uogólniono doświadczenie społeczne. W przysłowiach w najwyższym stopniu ucieleśniona jest ludowa mądrość. Mają one z reguły charakter pouczający: Straconego czasu i koniem nie dogonisz. Zgoda buduje, a niezgoda rujnuje. Kto dużo obiecuje, ten rzadko słowa dotrzymuje. Złemu wyglądowi nie ma wstydu. Siła i rozum — piękno człowieka. Znaczenie niektórych przysłów zależy od bezpośredniego znaczenia nominatywnego jego komponentów: Przyjaciół poznaje się w biedzie. Nie ma nauki bez męki. Mów mało, słuchaj dużo, a myśl jeszcze więcej. Znaczenie innych przysłów odbierane jest jako przenośne, uogólniająco-metaforyczne: Pod leżący kamień woda nie płynie (tutaj oczywiście chodzi nie o kamień jako taki, a o czyjąś bezczynność). Nie wszystko złoto, co się świeci (nie wygląd zewnętrzny określa wartość rzeczy). Kuj żelazo, póki gorące (wykorzystuj odpowiedni moment). Powiedzenie — trwały zwrot w formie składniowo zakończonego zdania, w którym podaje się obrazową charakterystykę pewnego zjawiska. Powiedzenia stanowią z reguły okazjonalne uwagi z jakiegoś powodu. Nie mają one charakteru pouczającego: Serce — nie kamień. Nagadałeś — i do torby nie zabierzesz. Czasem gęsto, a czasem i pusto. Powiedzenia pod względem znaczenia nierzadko zbliżają się do frazeologizmów: Sroka na ogonie przyniosła (stało się o czymś wiadomo). Nie z naszego pola jagoda (inny pod względem poglądów). Trudno odróżnić powiedzenia od przysłów: Zmartwieniem pola nie przejdziesz. Nie święci garnki lepią. Kozak nie bez szczęścia, dziewczyna nie bez doli. Dlatego nie rozróżnia się ich ani w podręcznikach, ani w zbiorach twórczości ludowej, a podaje i rozpatruje razem jako przysłowia i powiedzenia. 4. Skrzydlate wyrażenia Trafne wypowiedzi wybitnych osób, cytaty z utworów literackich i innych, nazwy postaci literackich, historycznych i mitologicznych oraz realiów, które nabrały uogólnionego znaczenia i często powtarzają się w mowie, przyjęło się nazywać skrzydlatymi. Zachowują one mniej lub bardziej przejrzysty związek z pierwotnym źródłem. Skrzydlate wyrażenia mogą mieć formę zakończonych zdań: Wszystko płynie, wszystko się zmienia. Poznaj samego siebie. Od wielkiego do śmiesznego jeden krok. Każdemu miastu obyczaj i prawa. U każdego swój los i swoja droga szeroka. Ale najczęściej występują w postaci stałych połączeń wyrazowych: pięta achillesowa, łoże prokrustowe, męki tantalskie, przejść Rubikon, ogród Getsemani, kamień węgielny, wieniec cierniowy, syn marnotrawny, Tomasz niewierny, rzecz w sobie, skóra szagrynowa, martwe dusze, stracone pokolenie, apostoł prawdy i nauki, kajdany zerwijcie. Takie skrzydlate wyrażenia z czasem nabierają wszystkich cech frazeologizmów. Do skrzydlatych zalicza się także poszczególne słowa o uogólniająco-metaforycznym znaczeniu. Są to nazwy miejscowości, terenów, obiektów geograficznych, związanych z czymś znamiennym, pamiętnym: Olimp, Parnas, Eden, Golgota, Mekka, Eldorado, Waterloo, Żółte Wody, Chołodny Jar, Kruty. Należą tu także imiona postaci historycznych, mitologicznych i literackich, z którymi wiążą się pewne pojęcia, wyobrażenia, symbole: Prometeusz, Herkules, Herostrates, Hamlet, Don Kichot, Robinson, Dierżymorda, Pliuszkin, Kyrpa-Hnuczkoszyjenkow, Kałytka, Krezus, Napoleon, Rockefeller, Quisling. Źródła skrzydlatych wyrażeń są niezwykle różnorodne. Najwięcej skrzydlatych wyrażeń pochodzi z tekstów Biblii i Ewangelii w przekładach zarówno na język starosłowiański, jak i współczesny ukraiński: Arka Noego, z każdej pary po jednej, krzew gorejący, ziemia obiecana, pieśń nad pieśniami, manna z nieba, trąby jerychońskie, wieża Babel, nie samym chlebem, wilk w owczej skórze, trzydzieści srebrników itp. Wiele skrzydlatych wyrażeń trafiło do języka ukraińskiego ze źródeł antycznych (wiąże się to w szczególności z tym, że w średniowieczu na Ukrainie uczono się języka greckiego i łacińskiego, rozpowszechniona była literatura antyczna): spokój olimpijski, śmiech homerycki, koń trojański, jabłko niezgody, między Scyllą a Charybdą, węzeł gordyjski, miecz Damoklesa, syzyfowa praca, język ezopowy itp. Na język ukraiński przetłumaczono najwybitniejsze dzieła artystyczne, filozoficzne i inne z wielu języków, najwięcej z zachodnioeuropejskich oraz z rosyjskiego. W procesie przyswajania osiągnięć światowej kultury duchowej słownik języka ukraińskiego rozszerzał się, wzbogacał się w szczególności o skrzydlate wyrażenia: burza w szklance wody (Ch. L. Monteskiusz), trzej muszkieterowie (Dumas ojciec), śpiąca królewna (Ch. Perrault), uprawiać swój ogród (Wolter), na skrzydłach pieśni (H. Heine), iskra Boża (F. Schiller), przewartościowanie wartości (F. Nietzsche), być albo nie być (W. Szekspir), cel uświęca środki (T. Hobbes), Sherlock Holmes (A. Conan Doyle), walczyć z wiatrakami (M. Cervantes), popiół Klaasa stuka w serce (Ch. de Coster), niebieski ptak (M. Maeterlinck), a król jest nagi (H. Ch. Andersen), ostatni z Mohikanów (F. Cooper), dzielny wojak Szwejk (J. Haszek), nad rozbitym korytem (A. Puszkin), masło maślane (I. Kryłow), ojcowie i dzieci (I. Turgieniew), żywy trup (L. Tołstoj), człowiek w futerale (A. Czechow). Stały się powszechnie używane także trafne wypowiedzi z literatury ukraińskiej, zarówno dawnej, jak i współczesnej: krwawe wino, łamać kopie, lisy szczekają na tarcze, rozlewać się myślą po drzewie (Słowo o wyprawie Igora), martwi wstydu nie mają, idę na was (ks. Światosław), każdemu usta drze łyżka sucha (H. Skoworoda), chłopska prawda jest kłująca (I. Kotlarewski), wiedźma z Konotopu (H. Kwitka-Osnowjanenko), martwe dusze (M. Gogol), apostoł prawdy i nauki, pracowite ręce, sławnych pradziadów wielkich prawnuki marne, gromadą obuch stal hartuje, niezłymi cichymi słowami, nienasycony nie zaorze na dnie morza pola; i cudzego się uczcie, i swego nie chrońcie; karzę się, męczę, ale… nie kajam się (T. Szewczenko), a wóz i teraz tam, a kot kiełbaskę zajada, Łabędź, Rak i Szczupak (L. Hlibow), stracone pokolenie (Panas Myrnyj), baba Pałażka i baba Paraska (I. Neczuj-Łewycki), tylko walczyć — znaczy żyć, łupcie tę skałę, nauka Hrycia (I. Franko), świtowe ognie, ten, co tamy rwie (Łesia Ukrainka), konie nie winne (M. Kociubynski). Skrzydlate wyrażenia znacząco wzbogacają środki wyrazu języka. Odznaczają się wielką obrazowością i skojarzeniami, ponieważ za każdym takim wyrażeniem stoi nie po prostu obraz, a rozwinięta pewna sytuacja, przypadek, wydarzenie, opisane w literaturze. Sprawdź siebie. Dobierz synonimiczne frazeologizmy i skrzydlate wyrażenia do słów: 1) zgodnie; 2) znudzić się; 3) czerwienić się; 4) poddać się; 5) nieład; 6) zamilknąć; 7) złowieszczy dar; 8) samotnik; 9) zaniedbanie; 10) hańba. Piec raki, puszka Pandory, Robinson Crusoe, dusza w duszę, wieża Babel, stajnia Augiasza, złożyć broń, ugryźć się w język, sława Herostratesa, nabić oskomę. Klucz. Z drugich liter pierwszych słów powinny złożyć się dwa pominięte słowa w wypowiedzi I. Żyłenko: „Niech będzie w nas …: twarz, ubiór i dusza”. zakończenie: młodzież, kraj, zeszyt, książek, rodzin, ziem, pieśni. Nieodmienne słowa i nieodmienne formy słów nie mają zakończeń: biuro, kino, jury, kangur; szybko, powoli, od małego, jesienią; zwyciężywszy, stojąc, odpoczywać. Podstawa — to część słowa bez zakończenia: słońc/e, słoneczk/o, słoneczn/y, prac/a, pracuj/emy, pracowit/y, marzeni/e, marz/ą, marzen/ny, zamarzon/y. Sprawdź siebie. Wypisz słowa do kolumn w zależności od tego, na jaką spółgłoskę kończy się temat: 1) na twardą nieciszącą; 2) na miękką lub zmiękczoną; 3) na twardą ciszącą. Fala, step, rdest, bezdroże, piękno, proca, szleja, wyraj, drzewo, akapit, skrzypek, parandża, zaufanie, oceniający, wjeżdżam, pałac, dzieża. Klucz. Z drugich liter powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi M. Kociubynskiego: „Aby przyszło na ziemię oczekiwane szczęście, …” 2. Rdzeń Słowa, które mają wspólną część dźwiękową i są bliskie znaczeniowo, nazywają się pokrewnymi (lub jednordzeniowymi): naród, narodowy, narodowość, rodzina, ród (rodu), rodzimy, krewni. Wspólna część słów pokrewnych nazywa się rdzeniem. Na przykład słowa las, lasek, przylasek, leśnik, leśny, przebiśniegi są ze sobą powiązane znaczeniem (wszystkie one w pewien sposób dotyczą lasu) i mają wspólną część dźwiękową /les/. Właśnie ta część jest rdzeniem we wszystkich przytoczonych tutaj słowach. Samogłoski i spółgłoski rdzenia mogą się wymieniać, w wyniku czego rdzeń ulega zmianie: rok, roku, w roku, roczny, roczek; brać, biorę, wybieram, wybory, zbiór; chodzić, chodzę, chodzą, chód. W słowie może być jeden, dwa i więcej rdzeni. W zależności od tego oraz od pisowni rozróżniamy słowa proste, złożone i zestawienia oraz formy słów. Słowa i formy słów, które mają w swoim składzie tylko jeden rdzeń, nazywają się prostymi: robotnik, wieś, wieśniak, wiejski, pracować, przeczytam, jeden, dwa, dziesięć. Słowa i formy słów, które mają w swoim składzie dwa lub więcej rdzeni i pisane są łącznie lub z łącznikiem, nazywają się złożonymi: rolnik, rolniczy, robotniczo-chłopski, ramię w ramię, pięćdziesiąt, siedemset. Słowa i formy słów, które pisane są dwoma lub więcej oddzielnymi słowami, nazywają się zestawieniami: będę pisać, będę czytać (złożona forma czasu przyszłego czasowników); dwadzieścia jeden, sto dwa, tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąty pierwszy (złożone liczebniki), podczas, za pomocą, zgodnie z (złożone przyimki), tak że, mimo że, po to aby (złożone spójniki). Sprawdź siebie. Wypisz słowa do dwóch kolumn: 1) te, których rdzeń składa się z trzech dźwięków; 2) te, których rdzeń składa się z czterech dźwięków. Rodzina, udobruchać, osądzony, zgromadzić się, zwieźć, podsumowanie, cichnąć, oczyszczony, rozwiązać, latem, nasypać, wieść. Temat Słowo i jego transkrypcja przedrostki rdzeń przyrostki Zakończenie bojownik [bojec'] — boj ec' — pobojowisko [pobojiszcze] po boj iszcz e przypływ [prybij] pry bij — — biją [b'jut'] — bj — ut' rozbili roz byli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

MORFOLOGIA I PISOWNIA

Morfologia to budowa, sposoby tworzenia słów, znaczenia gramatyczne i formy właściwe różnym częściom mowy. Morfologią nazywa się także dział językoznawstwa, który bada budowę słów, ich znaczenia gramatyczne i formy. Budowa słowa 1. Końcówka i temat. 2. Rdzeń. 3. Afiksy. 4. Analiza słów pod względem budowy. W słowach rozróżniamy temat i końcówkę. Temat z kolei może rozkładać się na rdzeń, przedrostek i przyrostek. Oprócz tego w słowie może występować także przyrostek końcowy (postfiks). Temat, rdzeń, przedrostek, przyrostek, końcówka, przyrostek końcowy — to znaczące części słowa (morfemy). 1. Końcówka i temat Końcówka to zmienna część słowa, która tworząc jego różne formy, wskazuje na związek między słowami w zdaniu. Aby poprawnie określić końcówkę, należy zestawić różne formy tego samego słowa. Na przykład, określając końcówkę w słowie radisnoho (radosnego), odmieniamy je przez przypadki, rodzaje, liczby: radisnomu, radisnyj, radisna, radisnych. Zmieniła się tylko część końcowa. Zatem jest to końcówka. Dźwięki, które zmieniają się wskutek wymiany, do końcówki nie należą: druh, druh/a, druz/i, druz/e; ok/o, w oc/i, ocz/ej; sydż/u, syd/ysz. Określając końcówkę, jak i każdą inną znaczącą część słowa, należy kierować się nie pisownią słowa, lecz wymową, czyli jego składem dźwiękowym. Na przykład w słowie simja (rodzina) końcówka to -a, a nie -ja. Ustalamy to, odmieniając słowo ustnie: [simj-a], [simj-i], [simj-u], [simj-ej-u]. Tak samo: [nadij-a], [nadij-i], [nadij-u]; [zeml-a], [zeml-u]. Jeśli w odmienianym słowie w którejś z jego form nie ma końcówki, mówimy, że słowo to ma końcówkę zerową. Klucz. Z drugich liter powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi O. Olżycza: “Teraz jestem wszędzie, gdzie…” 3. Afiksy Afiksy — wszystkie inne znaczące części słowa oprócz rdzenia. Część słowa, która stoi przed rdzeniem i nadaje słowu nowe znaczenie lub odcień, nazywa się przedrostkiem. Słowa mają przeważnie po jednym przedrostku: pere/moha, pid/mo/ha, wy/moha, z/mahannia, na/mahann/ia, po/mahaty. Czasami w słowie bywają dwa lub więcej przedrostków: do/po/moha, na/po/hotowi, na/w/pere/jmy, na/w/z/do/hin. Część słowa, która stoi między rdzeniem a końcówką, nazywa się przyrostkiem. Przyrostki bywają słowotwórcze i formotwórcze. Przyrostki słowotwórcze nadają słowu nowe znaczenie lub odcień: rob/ot/a, rob/itnyk, rob/ocz/yj, zarob/itok, pererob/k/a, wyrob/nych/yj; son/echk/o, harn/esenk/yj. Do przyrostków słowotwórczych, a nie do końcówek, zaliczamy także zastygłe dawne końcówki w przysłówkach: radisn/o, zhor/y, dodom/u, doczyst/a, wnoch/i, czas/om, zreszt/oju, po/now/omu. Przyrostki formotwórcze pomagają tworzyć różne formy tego samego słowa: zroby/ty (forma bezokoliczna czasownika), zroby/w, zroby/l/a (czas przeszły), zrobyw/szy (imiesłów przysłówkowy), kolisza — kolisz/at/y, plemja — plem/en/i (przypadki zależne rzeczowników IV deklinacji). Przyrostek końcowy (postfiks) — część słowa, która stawiana jest po końcówce: wczyt — wczyt/sia, jakoho — jakoho/ś, jako/ho/nebud. 4. Analiza słów pod względem budowy Słowa pod względem ich budowy analizujemy w następującej kolejności. Przede wszystkim ustalamy, z jakich dźwięków składają się analizowane słowa. W tym celu wypowiadamy je lub zapisujemy w transkrypcji, na przykład: bojec — [bojec], poboji/szcze — [pobojiszcze], prybij — [pry/bij], bjut — [bjut], rozbyły. Dalej określamy ich końcówki i tematy. W tym celu każde słowo odmieniamy. Rzeczownik bojec odmienia się tak: bijcia [bijcia], bijcewi — [bijcewi] itd. Zatem temat w tym słowie kończy się dźwiękiem c ([bo/jec/]), końcówka zerowa. Odmieniamy rzeczownik pobojiszcze: pobojiszcza [po/bojiszcza], pobojiszczu [po/bojiszczu] itd. Dochodzimy w ten sposób do wniosku, że w tym słowie temat to [po/bojiszcz/], końcówka /e. W słowie prybij jest czysty temat i końcówka zerowa. Czasownik bjut ma jeszcze takie formy: bju [bju], bjesz [bjesz] itd. W nim cały czas powtarza się część [bj] — to temat, a końcówka, zatem, /ut (a nie /jut). Forma czasownikowa rozbyły odmienia się przez rodzaje i liczby: rozbyła, rozbyło; zatem tutaj końcówka /y. Teraz znajdujemy wspólną część dla tych pokrewnych słów — będzie ona niejednakowa z powodu różnych wymian dźwięków: [/boj/], [/boj/], [/bij/], [/bj/], [/by/]. To rdzeń. Wszystko, co przed rdzeniem, — to przedrostki: w słowie pobojiszcze przedrostek po/, w słowie prybij przedrostek pry/, w słowie rozbyły przedrostek roz/. Wszystko, co między rdzeniem a końcówką, — to przyrostki: w słowie bojec przyrostek /ec/, w słowie pobojiszcze przyrostek /iszcz/, w słowie rozbyły przyrostek /l/. W słowach prybij i bjut przyrostków nie ma. Zatem analiza podanych słów pod względem budowy powinna mieć następujący wygląd (patrz tabela). Sprawdź siebie. Samodzielnie przeanalizuj pod względem budowy słowa prybij, pobojiszcze, bojec, rozbyły, bjut i swoją analizę porównaj z podaną wyżej. Ciąg dalszy nastąpi. Lekcja 13.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

UKRAIŃSKA GOGOLIANA

34. sesja Konferencji Generalnej UNESCO ogłosiła rok 2009 Rokiem Gogola. Ukraiński tydzień w siedzibie tej organizacji 1 kwietnia otworzył Wasyl Wowkun. Mieszkańcy Paryża będą mogli zapoznać się z wystawą prac graficznych Serhija Jakutowycza motywowanych twórczością genialnego jubilata, a także odwiedzić pokazy filmów „Gogol. Utracony raj”, „Taras Bulba”, „Wieczór wigilijny”, „Zaginiona gramota”. Na szczeblu państwowym 200-lecie urodzin Mykoły Gogola obchodzone jest na Ukrainie, w Rosji, a także w centrach kulturalno-informacyjnych przy placówkach dyplomatycznych Ukrainy za granicą. 27 marca bieżącego roku Ministerstwo Kultury i Turystyki zaprezentowało program uczczenia twórczości wybitnego pisarza, skierowany w szczególności na realizację Dekretu Prezydenta Ukrainy oraz rozporządzenia Gabinetu Ministrów Ukrainy. Właściwie już wymienione tutaj wydarzenia są głównymi punktami tego programu. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Uczestnicy konferencji w Ministerstwie Kultury i Turystyki: Bohdan Stupka, minister Wasyl Wowkun, Serhij Jakutowycz. Taras CHUCHLIB, doktor nauk historycznych. HETMAN NAKAZNY JEWSTAFII GOGOL. Mykoła Gogol wywodził się ze starego rodu szlachecko-kozackiego, który od dawnych czasów zamieszkiwał Ukrainę. Jednym z jego wybitnych przedstawicieli był Jewstafij (Ostap) Gogol, który wchodził w skład starszyzny kozackiej Wojska Zaporoskiego za czasów hetmanowania Bohdana Chmielnickiego, Iwana Wyhowskiego, Jurija Chmielnickiego, Pawła Teteri, Petra Doroszenki, a także sam sprawował urząd hetmana nakaznego Prawobrzeżnej Ukrainy w latach 1675–1678. Jego długoletnia działalność państwowa, polityczna i wojskowa rozpoczęła się wraz z wybuchem wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego w połowie XVII wieku i była nasycona wydarzeniami różnego charakteru. Współpracownik Bohdana Chmielnickiego, który przez 27 lat był pułkownikiem Wojska Zaporoskiego i przez ostatnie pięć lat swojego życia dowodził kozakami Prawobrzeżnej Ukrainy, został pochowany w Monasterze Meżyhirskim. Wiele lat później przechowywano tam dwie Ewangelie (jedną lwowskiego wydania z 1644 roku w srebrno-złotej oprawie), podarowane przez Jewstafija Gogola klasztorowi wraz ze srebrnym kielichem, krzyżem, kadzielnicą i czarką. Na okładce lwowskiej Ewangelii wykonano napis, że 3 kwietnia 1661 roku pułkownik podolski Ostap Gogol kupił tę księgę wraz z żoną Iryną, synami Prokopem i Illą oraz córką Nastasiją i „przekazał [ją] na wieczne czasy do świątyni”. Już po śmierci J. Gogola na Ewangelii pojawił się jeszcze jeden napis: „Roku 1679 miesiąca stycznia dnia 3 pogrzebion j[est] w monasterze wspólnotowym Meżyhirskim Kijowskim, w cerkwi P. Przemienienia, w grobowcu pobożny prawosławny sługa Boży Eustafij Gogol, Hetman wojska jego Król. M. Zaporos.” Dzisiaj ta cenna ukraińska Ewangelia przechowywana jest w Krasnodarskiej Krajowej Bibliotece Naukowej Federacji Rosyjskiej. „Gogol urodził się na Ukrainie i to jest jego rok. Jego Terytorium, jego Przestrzeń i jego Ziemia” — zacytował samego siebie minister. Gogoliana Kijowa teatralnego zaznaczona jest premierą spektaklu „Ożenek” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki, spektaklem „Rewizor” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki, baletem „Noc przed Bożym Narodzeniem” oraz operą „Taras Bulba” w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu im. T. Szewczenki; Teatr Miejski pokaże „Graczy”, a Teatr Młodego Widza na Łypkach — „Noc wigilijną” według utworów M. W. Gogola. Realizacja wystawień nowych spektakli oraz pokazy spektakli z bieżącego repertuaru odbędą się na całej Ukrainie. Na Połtawszczyźnie w tych dniach przebywać będzie Prezydent — państwowe obchody Roku Gogola rodacy pisarza uczczą otwarciem pomników, wystawami artystycznymi, świątecznymi koncertami, spektaklami. Jak wiadomo, w obwodzie połtawskim znajdują się trzy muzea Mykoły Gogola, które wciąż pozostają własnością komunalną. A to oznacza, że są one zabezpieczane materialnie przez władze lokalne, więc nie jest jasne, czy Połtawszczyzna będzie w stanie zapewnić żywotność szlaku turystycznego, łącząc cztery rejony obwodu, związane z życiem i twórczością światowej sławy rodaka. Ilustracja Serhija Jakutowycza do powieści Mykoły Gogola „Taras Bulba”. Literacko-artystyczna nagroda im. M. W. Gogola w tym roku zostanie przyznana po raz pierwszy. Jubileuszowa moneta, złączka dwóch znaczków „Mykoła Gogol (1809–1852)” i „Taras Bulba”, koperta „Pierwszy dzień. 200-lecie urodzin Mykoły Gogola (1809–1852)” ucieszą nie tylko kolekcjonerów, ale i całą ludność Ukrainy. Program zaproponowany przez Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy jest naprawdę różnorodny: Ołeh Skrypka organizuje etno-dyskotekę „Wieczornice” w Moskwie w klubie „Gogol”, reżyser Wład Troicki kontynuuje swój projekt kulturalno-artystyczny „Gogol-Fest”, liczne wystawy artystyczne oraz międzynarodowe konferencje naukowe i sympozja przyciągną do nas gogoloznawców z całego świata. Gogol to przede wszystkim słowo. Siedem tomów w oryginale i siedem tomów przekładów Gogola na ukraiński, zbiorowa monografia „Gogol i świat słowiański: rosyjska i ukraińska repetycje”, indeks bibliograficzny oraz antologia prac naukowych godnie dopełnią twórcze uczczenie pisarza, który pracując w literaturze rosyjskiej, otworzył światu kulturę ukraińską. Inf. „SP”. przebywał tam na honorowym zesłaniu. Semen Juchymowycz również uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i służył na Czernihowszczyźnie w latach 1715–1734 jako towarzysz buńczuczny. Był żonaty z Iryną Skoropadską, córką lewobrzeżnego hetmana Iwana Skoropadskiego z jego pierwszej żony. Pochodziła ona z rodziny czernihowskiego oboźnego pułkowego Nykyfora Kalynyczenki. Zatem Mykoła Gogol był również potomkiem hetmana Skoropadskiego. W 1725 roku brał udział w wyprawie gilańskiej, a w 1727 roku był wśród posłów kozackich wysłanych do Moskwy w celu przywrócenia hetmanatu na Ukrainie. W 1734 roku w składzie korpusu kozackiego swojego wuja Jakowa Łyzohuba brał udział w wyprawie na Polskę, związanej z ingerencją Imperium Rosyjskiego w walkę o tron Rzeczypospolitej po stronie Augusta III. Podczas tej wyprawy zginął. Przodka Gogola pochowano z honorami wojskowymi w monasterze św. Bazylego pod Grodnem. Na Ukrainie Semen Juchymowycz Łyzohub posiadał wielkie majątki, które liczyły około 600 dworów. Miał trzech synów: Semena, Iwana i Wasyla. Ten ostatni był żonaty z Martą Wasyliwną Koczubej, córką pułkownika połtawskiego. Rodzonym bratem prapradziadka ze strony matki Mykoły Gogola, Semena Juchymowycza, był Jakow Juchymowycz Łyzohub. Przez ostatnie dekady XVII i początek XVIII wieku zajmował stanowiska chorążego generalnego, oboźnego generalnego, hetmana nakaznego oraz pułkownika czernihowskiego. Urodził się około 1677 roku na Czernihowszczyźnie. Był żonaty z córką pułkownika perejasławskiego Iwana Myrowycza, Fedorą. Brał udział w wielkiej wojnie północnej w latach 1700–1721. Podczas wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1710–1711 Jakow Łyzohub dowodził wojskiem ukraińskim, które rozbiło na południowo-wschodnich ziemiach Ukrainy ordę tatarską i uwolniło z niewoli około trzech tysięcy Ukraińców. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

UKRAIŃSKI RODOWÓD MIKOŁAJA GOGOLA

Mikołaj Wasiljewicz Gogol zawsze szczycił się swoim ukraińskim rodowodem. Wielokrotnie z wielkim pietyzmem mówił, że należy do „starych narodowych” lub też „małorosyjskich starodawnych i rdzennych familii”. Jak zaznaczał współczesny badacz Gogola Jurij Barabasz, rodowy patriotyzm nie tylko rozbudził pamięć genealogiczną pisarza, ale stał się też prologiem do kształtowania się pamięci historycznej i narodowej, które to właśnie wyraźnie określiły jego ukraińską świadomość. Portret Eustachego Gogola. Nieznany artysta XVII w. Na odpuszczenie swoich grzechów hetman nakazny podarował również na potrzeby klasztorne kosztowne szaty liturgiczne, epitrachilion, aer, haftowane naramienniki oraz obraz Bogurodzicy w oprawie z perłami. Oprócz tego przez pewien czas przebywały tu także jego klejnoty hetmańskie — srebrna buława, buńczuk, chorągiew, a także szabla i odzież wojskowa. Symboliczne jest to, że w cerkwi Świętego Ducha monasteru Meżyhirskiego Przemienienia Pańskiego portret Eustachego Gogola „w czarnych z czerwonymi ziołami ramach” znajdował się obok wizerunku Bohdana Chmielnickiego. Do końca XVIII wieku przechowywano tu również synodyk żałobny rodziny Gogolów, sporządzony, najwyraźniej już po śmierci hetmana. Wpisano do niego następujące imiona: Tymofij, Hanna, Matwij, Iwan, Hafija, Motrona, Osyp, Łukjan, Sawatij, Awramij, Marija, Iryna, Damian, Marija, Iwan, Pawło, Eustachij, Iryna, Wira, Nastasija, Ilja, Martyn, Prokip, Marija, Eustachij, Hryhorij, Wasa, Wasylysa, Wasyl, Hafija, Feodosija, Wasyl. Zgodnie z głównymi zasadami sporządzania takich synodyków, zaczynał on zapis od założycieli rodu — tutaj Tymofij i Hanna. A dalej wspominano ich dzieci, dzieci ich dzieci itd. Tutaj wspominano samego Eustachego Gogola, jego żonę Irynę, synów Prokipa i Ilję, a także córkę Nastasiję. Różnie można oceniać działalność Eustachego Gogola na stanowisku hetmana nakaznego w imieniu króla polskiego. Jednak nie ulega wątpliwości, że za pomocą przyjmowania różnorodnych zagranicznych protekcji robił wszystko, co możliwe, aby nie dopuścić do upadku kozackiego ustroju państwowego na Ukrainie Prawobrzeżnej. Najwyraźniej zrozumienie politycznych dążeń hetmana Iwana Samojłowicza do zjednoczenia Ukrainy pod jednolitym zarządem skłoniło wojowniczego przodka Mikołaja Gogola do uznania władzy politycznej jedynego posiadacza buławy hetmańskiej. POTOMEK WODZÓW LYZOHUBÓW Pradziadem Mikołaja Gogola od strony matki Marii Iwanowny (z domu Kosiarowskiej) był Semen (Symon) Semenowycz Lyzohub, który urodził się na przełomie lat 1708—1709. Był on synem towarzysza hetmana Danyła Apostoła, towarzysza buńczucznego Semena Juchymowycza Lyzohuba. Pradziad Gogola w latach 20. XVIII wieku uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i był człowiekiem wysoce wykształconym oraz bardzo religijnym. Współcześni zaznaczali, że dobrze znał Pismo Święte, ale był skłonny do mistycyzmu. Znaczną część majątku oddawał na cele charytatywne, w szczególności wspierał naukę dzieci z ubogich rodzin. Przez rodzinę Lyzohubów Mikołaj Gogol był potomkiem ukraińskiego hetmana Iwana Skoropadskiego. Semen Semenowycz Lyzohub był bowiem rodowym wnukiem tego posiadacza buławy. Oprócz tego był żonaty z Hanną Tańską — jedyną córką pułkownika perejasławskiego Wasyla Tańskiego. Semen Lyzohub i Hanna Tańska mieli córkę Tetianę, która poślubiła Opanasa Gogola-Janowskiego, oraz syna Wasyla — ojca Mikołaja Gogola. Prapradziad pisarza od strony matki — ojciec Semena Lyzohuba Semen Juchymowycz. Urodził się on w 1689 roku na Czernihowszczyźnie w rodzinie pułkownika czernihowskiego Juchyma Lyzohuba i Lubowi Doroszenko — córki hetmana Petra Doroszenki. Zatem przez rodzinę Lyzohubów Mikołaj Gogol był potomkiem sławnego ukraińskiego hetmana Doroszenki. Wiadomo, że w 1686 roku wraz z ojcem, matką, braćmi i siostrami Semen Juchymowycz Lyzohub jeździł do Moskwy odwiedzić rodowego dziada i upadłego kozackiego władcę Petra Doroszenkę, który od 1676 roku prze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

POWRÓT GENIUSZA DO DOMU

Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ. Prezentację otworzyła starszy pracownik naukowy muzeum Wałentyna Kamenczuk: „Tę wystawę ze zbiorów muzeum przygotowywaliśmy z wielką miłością, bo tylko z miłością można walczyć przeciwko bezduchowości”. Dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy akademik Mykoła Żułynski powiedział, że Mykoła Hohol to unikalne zjawisko w literaturze ukraińskiej, rosyjskiej i światowej. Obchody jubileuszu pisarza dają możliwość powiedzenia wielu rzeczy, których nie można było ujawnić w totalitarnym państwie. Reżim komunistyczny jednych pisarzy „prywatyzował”, innych niszczył. Po uzyskaniu niepodległości Ukraina nie miała informacji o ogromnym literackim kontynencie, stworzonym przez represjonowanych Ukraińców oraz tych, którzy znaleźli się za granicą. Teraz trzeba przeprowadzać restaurację swojego obrazu. Przed rewolucją istniały jeszcze prace, w których odnotowywano ukraińskie korzenie Hohola, w czasach radzieckich nazwanie go ukraińskim pisarzem było niemożliwe. Ukraina w czasach hoholowskich znajdowała się w bardzo trudnym położeniu. Wolą Boga właśnie wtedy pojawia się Taras Szewczenko, który w Petersburgu mógł stać się błyskotliwym malarzem, żyć w dostatku i spokoju. Wielkie nadzieje pokładał w nim Karl Briułłow. Ale on głosem proroka przemówił o Ukrainie. Hohol również pojechał do Sankt Petersburga. W 1830 roku pisał w liście do matki: „Będę pisał w obcym języku”. Był to jego świadomy wybór. Pisarz zrozumiał, że tylko tak zdoła zrealizować siebie. I zaczął pisać „po obcemu”. Ale to nie była klasyczna rosyjska. Język Hohola organicznie wchłonął w siebie stylistykę, obrazowość języka ukraińskiego. Pewnie dlatego krążyły legendy (nawiasem mówiąc, niepotwierdzone), że pisał po ukraińsku, a potem tłumaczył. Losem samej Ukrainy jest przesądzone, że postacie Hohola i Szewczenki są dramatyczne, a nawet tragiczne, mają wiele wspólnego. Obaj wcześnie opuścili rodzinny kraj, nie mieli rodziny, dzieci. Marzyli o własnym domku, nawet zamówili plan budynków: Szewczenko — nad Dnieprem, Hohol — w rodzinnej Wasyliwce. Obu pochowano nie na rodzinnej ziemi. Szewczenkę, zgodnie z jego testamentem, pochowano ponownie, a grób autora „Wieczorów na chutorze…” — do dziś jest w Moskwie. „Postać Hohola jest bardzo skomplikowana, w wielu aspektach niepoznana, mamy nad czym myśleć, ale możemy też być dumni z wielkiego Ukraińca” — podsumował Mykoła Żułynski. Zakończenie. Początek na str. 1. Potem Hohol pojechał do Moskwy, lato 1851 roku minęło w szczęśliwych nadziejach, ale na początku jesieni nastąpił gorzki przełom. 2 września Hohol wołał do matki do Wasyliwki: „Rad bym lecieć do was, ze strachem myślę o zimie…”. Zima, której bał się Hohol, rzeczywiście przyniosła spalenie przez niego. Plac Arbacki z pomnikiem M. Hohola od strony bulwaru Preczysteńskiego. 1909 r. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, w sali dawnej biblioteki kolegium Pawła Hałahana otwarto wystawę, poświęconą 200-leciu urodzin Mykoły Hohola. Na wystawie — najróżniejsze wydania dzieł wybitnego pisarza, wydrukowane w XIX—XXI wiekach w wydawnictwach Kijowa, Lwowa, Połtawy, Odessy, Moskwy, Sankt Petersburga, Saratowa, Winnipeg, Monachium, Lipska itp. W tej sali odbyła się prezentacja pierwszych trzech książek nowego wydania „Mykoła Hohol. Zbiór dzieł w siedmiu tomach”. Zgodnie z projektem, ma wyjść siedem tomów w języku ukraińskim i siedem — w rosyjskim. Wałentyna Kamenczuk zapoznaje ze zbiorami obecnie. Powieść „Taras Bulba”, na przykład, wychodziła po ukraińsku 35 razy, istnieje 15 oryginalnych tłumaczeń tego utworu. „To utwór o rzadkim wpływie na ukraińską samoświadomość” — kontynuował Serhij Halczenko, kandydat nauk filologicznych, opowiadając, że przeczytał „Tarasa Bulbę” w języku rosyjskim, ucząc się w drugiej klasie, i nawet nie poczuł, że język utworu — to nie ukraiński. Tam obecny jest ukraiński duch, dusza. Rozważając na ten temat, profesor Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wasyl Jaremenko pisał: „Wydanie w języku rosyjskim powieści Mykoły Hohola w ich odtworzeniu w języku ukraińskim wypada z praktyki tłumaczeń światowej klasyki na Ukrainie. To, jak zauważał Jewhen Małaniuk, raczej restaurowanie, a nie tłumaczenie, bo chodzi o utwory ukraińskiego pisarza, który pisał w języku rosyjskim”. Ihor Aleksejenko, kandydat nauk biologicznych, dyrektor wydawnictwa „Naukowa dumka”, w którym wychodzi siedmiotomowe wydanie, poruszył pytanie, dlaczego Ukrainiec stał się genialnym rosyjskim pisarzem. I odpowiedział tak. Za czasów kozactwa Ukraina była częścią Europy. W epoce europejskiego oświecenia pojawiła się Akademia Kijowsko-Mohylańska, za czasów baroku zaroiło się od charakterystycznych budowli, na rysunkach rozkwitły jaskrawe kolory. Po osławionej radzie perejasławskiej wraz ze wzmocnieniem Imperium Moskiewskiego ukraińskiemu narodowi coraz mniej zostawało wolności. Zaczęły się przeprowadzki zdolnych Ukraińców do metropolii. Przybierało to formę niszczenia tego, co jeszcze zostało na Ukrainie. Imperium stworzyło warunki, w których najbardziej utalentowani ludzie musieli być w stolicy. Przeprowadzka Hohola do Petersburga — to nie przypadek, a część realizacji tego planu. Hohol po ukraińsku — to powrót geniusza do domu. W oprawie siedmiotomowego wydania autorzy projektu wykorzystali wysoką kulturę poligrafii XIX wieku, unowocześniając ją. „Bardzo spodobała się oprawa Hohola wykonana przez kolegów z wydawnictwa „Łybid” — zaznaczył Ihor Aleksejenko. Bardzo rzadko współautorem utworu staje się artysta. Taką była Biblia Gustawa Doré, „Eneida” Anatolija Bazylewycza, takim jest „Taras Bulba” Serhija Jakutowycza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «O Hoholu, nasz nieśmiertelny Hohol!», s. 1

„O Gogolu, nasz nieśmiertelny Gogolu!”

drugiego tomu „Martwych dusz” i śmierć geniusza. Jednak wcześniej, jesienią 1851 roku, dowiedziawszy się o weselu jednej ze swoich sióstr, Gogol rzucił się z Arbatu przez Kaługę na Małoruś, lecz „po raz pierwszy w swoim życiu zawrócił z drogi” (Ihor Zołotuski), i przyjechał do Moskwy. Myślę, że Mykoła Wasylowycz prawdopodobnie wciąż by żył, gdyby wtedy naprawdę przyjechał do rodzinnej wsi. Bo przecież tylko w domu, na Ukrainie, mógł pozbyć się tego strasznego stanu, gdy, jak sam mówił, „nachodziły mnie chwile życiowego ocieplenia, serce i puls przestawały bić”. Przypomnijmy, że i Szewczenko w dniu swojej śmierci mówił, że chciałby być na Ukrainie: „Oto, gdyby do domu, tam bym być może wyzdrowiał”. I Mykoła Gogol, i Taras Szewczenko zmarli na obczyźnie, jednak Szewczenko zapisał, by pochowano go „na Ukrainie miłej”. Obu ich przeniesiono w inne miejsce pochówku, ale prochy Szewczenki przewieziono na Ukrainę, a Gogola — z klasztoru Danyłowskiego na cmentarz Nowodziewiczy. Cokolwiek by mówiono, Gogol leży w obcej ziemi, może dlatego z jego prochami spotkało się tyle nieszczęść. A dziś grób pisarza, na którym 1 kwietnia tego roku odbyła się licznie zgromadzona panichida, zwieńczono oficjalnym popiersiem od dziś już nieistniejącego sowieckiego rządu, w przeciwieństwie do krzyża w klasztorze Danyłowskim (na tym świętym miejscu również odprawiono panichidę). Chciałoby się wierzyć, że ta przykrość zostanie naprawiona. Bo przecież to właśnie krzyż stał nad prochami pisarza, kiedy Szewczenko prosił z zesłania Bodiańskiego, by pomodlił się do Boga „na grobie Gogola za jego sprawiedliwą duszę”. Mądry Kobzarz w kilku słowach zostawił Ukraińcom ocenę Gogola i jego prawdziwą historyczną przynależność: „O Gogolu, nasz nieśmiertelny Gogolu!” Wołodymyr Melnyczenko, Moskwa, 1 kwietnia 2009 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

makitry… Widzimy to razem z pisarzem. I wierzymy, że Markura sprzedał duszę diabłu; że domownik zaplata koniom grzywy i trzyma pod opieką wszystko, co jest w chacie. Nieprawdopodobne staje się najbardziej prawdziwym, za przypadkowym wyłania się istotne, i to jest syntetyczny obraz Ukrainy. Wlały się w niego i przyroda, i charaktery narodowe, i ogólny koloryt, i jakieś niepewne postulaty folklorystycznego postrzegania świata, i pasja samego autora… Wszystko to irracjonalnie, żywiołowo tworzyło prawdziwe dzieło stylu narodowego i nawet mimowolnie musiało przybliżyć Osmaczkę do kanonu Gogolowskiego. Jurij Szerech: “Stało się nieodwołalnie jasne: jesteśmy zdolni mieć Gogola w swoim języku i w swojej literaturze. Tylko że, oczywiście, sto lat nie minęło na próżno i dzisiejszy Gogol jest zupełnie inny i nazywa się nie Gogol, a Osmaczka”. W finale “Starszego bojarzyna” Ukraina śpiewa i płacze, ma nadzieję i rozpacza: “Oj położyli Hontę aż na trzy drabiny, I usiedli na nogi kaci i na ręce, I pasy zdzierać zaczęli ze pleców, Żeby zaznał ataman nieludzkiej męki. Wszyscy śpiewali, stojąc, niczym kolędnicy, z takim dzikim i potężnym natchnieniem, z jakim nie śpiewał żaden światowy artysta w żadnym państwowym teatrze. Z czoła Podatamańczego ściekał pot, i on nie zauważał, Derkacz trzymał się ręką za duszę, i łzy biegły mu po brodzie aż na wąsy, a Hordij, czerwieniejąc cały, wydobywał głosem z serca taką moc, która, wiecznie nie męcząc się, rwie się do słońca z podziemia. I która teraz, zlewając się z innymi głosami, wydawało się, była duszą tą, co żyła kiedyś w hajdamackich kościach i płakała, aż echa i teraz dudnią spod ziemi. Że nie było siły kozackiej postawić do światowego stołu w obronie Ukrainy ani dyplomaty mądrego, i ani jednej książki wielkiego poety w ich biblioteki, i ani jednego obrazu w ich muzea, i ani jednego uczonego do ich akademii, który znałby się i na nauce, i na polityce, i na sztuce. Ale najwyższa nuta żalu brzmiała o tym, że Ukraina, gdyby nawet wróciła do nich, odebrana z powrotem wrogowi, to nie byłaby taką, jaką ona mu się oddawała. I płakała kozacka dusza, że przeszłości wyrwać z pamięci nikt nie zdoła i że przyszła Ukraina będzie żalem, bez którego żyć nie można już i dzisiaj na ziemi”. Straszne proroctwo: Ukraina, “odebrana z powrotem wrogowi”, nie będzie “taką, jaką ona mu się oddawała”; przyszła Ukraina będzie żalem… W tym państwie, przyszłym-teraźniejszym, żyjemy. I musimy pamiętać Osmaczkę. Zza oceanu dotarł do nas wiersz nieznanego autora na jego śmierć (wspomnienia T. Moroz): “Ten krzyż. I napis. Prosto. Wszystko do tematu. // Ta wieczna pamięć — brama w zapomnienie. // A on leży, samotny i osobny, — // Całkiem taki, jak był i za życia”. Przeczytajmy “Starszego bojarzyna”. Nie zapominajmy, że antyukraińskie ścierwo (weszło i małorosyjskie, domowe) pilnuje, żeby nie oni, a my zachłysnęli się naszą wodą czy zadławili naszym chlebem. Żeby zneutralizować zagrożenie, samych środków literackich (i ogólnie artystycznych) za mało — ale i bez nich sprawa się nie uda. A literaturze za mało tylko intelektualizmu w całym zakresie jego realizacji (od “przeklinającego” u p. Poderwiańskiego do “pretensjonalnie-agresywnego” u p. Zabużko). Ostro potrzebujemy “pełnomocnych od czarnoziemu”, godnych, przepraszam, zdechnąć za ukraińską ideę. A ona polega na tym, żeby wyhodować i “postawić do światowego stołu” i wielkiego poetę, i artystę, i uczonego do wszystkich możliwych akademii. To nazywa się “mieć miejsce na globusie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

PEŁNOMOCNY AMBASADOR CZARNOZIEMÓW

Wołodymyr WOJTENKO, profesor 1. Swoje utwory Todos czytał spokojnie, nawet przyciszonym głosem, ale w gardłowym brzmieniu wyraźnie dźwięczało stłumione napięcie: “Hej, ziemio! // diabelski śmiech twój słyszę // w szumie milionów planet // w milionach wieków, // i chce się splunąć z rozpaczy // tobie ziemio, mamo, // żeby wypalić plamę, pustynię // na grzbiecie twoim, // jak wieczne piętno aresztanckie, // i dymem przepaść w otchłani czasu!” Ani rymu, ani rytmu, czyli — zgodnie z kanonem — zerowa technika wersyfikacyjna. Ale to “mamo” zwala z nóg; po tym słowie chęć “przepadnięcia dymem” nie wydaje się ani pozą, ani hołdem dla poetyckiej retoryki — to rozpacz, która podyktowała również tytuł tego wiersza — “Śmiech”. Aż do utraty tchu śmieje się poeta, bo “Biczami gonią ślepych, nieumytych i nagich”, bo “pryska krew aż w sufit światów”, jednak “gwiazdy na niebie, // jak w polu bławatki” zrywają poeci i (hańba!) wiją wieńce… Pierwszy tomik poetycki Osmaczki (“Krucza”, 1922, 32 str.), do którego wchodzi cytowany wiersz, dał mu literackie imię, jednak dla różnych ludzi (związanych z literaturą czy nie) brzmiało ono różnie. Skłonny do tradycyjnej formy Płużnyk i mistrz poetyckiej akwareli, która niespodziewanie wyłaniała się nawet w traktatach filozoficznych, Tychyna stylu Osmaczki nie zaakceptowali. Płużnyk do dyskusji ochoty nie miał, a oryginalną osobowość Todosia znosił spokojnie. Tychyna tym bardziej nie pragnął polemiki — w mgłach refleksji próbował dostrzec najbliższe kontury swojego życia. Natomiast Osmaczka (głodny w wyczyszczonych butach) uważał się za pełnomocnego ambasadora czarnoziemów i niemal na pięści bronił ich (oraz swoich) praw. W dzienniku (marzec, kwiecień i maj 1922 r.) Tychyna trzykrotnie skarżył się na bezpośredniość oponenta: “zaszedł”, “był”, “biegał po chacie, tańczył ze złości i wściekał się”. Czego chciał? A tego, że trzeba “wziąć do torby zapas i pochodzić po wsiach, a potem już Kominterny wysławiać, a to łatwo, siedząc w Kijowie, być rewolucjonistą”. I wniosek piewcy słonecznych klarnetów: “Niech sobie on będzie geniuszem, a nie ja — nie w tym rzecz. Geniusza zdobyć histerią nie można”. Los na krótki czas ich złączył i rozdzielił na zawsze. Tychyna przeniósł się do Charkowa; wkrótce zapomniał o klarnetach; nastała ostateczna pora wybierać, i jeden z najlepszych europejskich poetów nie swoim głosem zaśpiewał pieśń pochwalną dla Chama. Swój wybór zrobił i Osmaczka. W tym roku mija 65 lat, odkąd ukończył i odczytał w towarzystwie pisarskim, gdzie nie wszyscy go szanowali i nie wszystkich szanował on, jeden z najlepszych utworów w naszej literaturze — powieść “Starszy bojar”. 2. Urodził się Teodozjusz Stepanowycz Osmaczka 16 maja 1895 roku we wsi Kucziwka w powiecie czerkaskim guberni kijowskiej w rodzinie chłopa, który jednocześnie był weterynarzem. Po szkole uczył się w Czerkaskim Seminarium Nauczycielskim. Młodość Todosia przypadła na lata I wojny światowej i rewolucji. Na początku lat 20. był w Kijowie, uczył się w Instytucie Oświaty Ludowej (dawnym uniwersytecie św. Włodzimierza). Pisał wiersze, aktywnie włączył się w życie literackie. Należał do najbardziej radykalnych organizacji literackich. Była to przede wszystkim “Lanka” (należeli do niej jeszcze Hryhorij Kosynka, Wałerjan Pidmohylnyj, Jewhen Płużnyk, Borys Antonenko-Dawydowycz). Dalej Osmaczka przyłączył się do grupy MARS (“Warsztat Słowa Rewolucyjnego”), jak zaczęła nazywać siebie “Lanka”. Na początku lat 20. przez południe i centrum Ukrainy przetoczył się wielki głód. Pisarz i jego współmyśliciele zrozumieli, że bolszewicka władza zaczyna etnocyd Ukrainy. Niepokój znalazł odzwierciedlenie w pierwszym tomiku poezji Osmaczki; po kilku latach wyszła druga książka poetycka “Scytyjskie ognie”. W przededniu procesu sądowego w sprawie tak zwanego Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) T. Osmaczka wydał trzeci tomik — “Klekot” (1929). Proces nad mitycznym SWU stał się sygnałem do brutalnych masowych represji. Osmaczka był w pierwszym szeregu aresztowanych. W więzieniu symulował obłęd. Wprawdzie psychika pisarza rzeczywiście nie była stabilna, co dało o sobie znać w późniejszych latach. Z więzienia Osmaczkę przeniesiono do szpitala psychiatrycznego w Kuryłówce. Wypuścili, znowu aresztowali. Pewnego razu znalazł się nawet w moskiewskiej Butyrce. W końcu zaczął ukrywać się po głuchych chutorach i wsiach, gdzie go mało znano. Przebywał w nielegalnej sytuacji, dopóki nie zaczęła się niemiecka okupacja Ukrainy. W 1942 roku Osmaczka dotarł do Lwowa, mając jedynie niedokończony poemat “Poeta”. Mimo okresowych zaostrzeń choroby, pracował nad tomikiem wierszy “Współczesność” (1943). Pod koniec 1944 roku jego wędrówki nabrały szerokiego rozmachu. Początkowo osiedlił się w Niemczech, brał udział w budowaniu organizacji MUR (“Artystyczny Ruch Ukraiński”). Z Niemiec przeniósł się do USA, żył w Kanadzie, przeniósł się do Francji, błąkał się po Jugosławii, znowu wrócił do Niemiec. Szukał dla siebie Ukrainy, ale była ona nieosiągalna. Na jednej z ulic Monachium latem 1961 roku Osmaczka upadł. Przyjaciele przewieźli go do szpitala psychiatrycznego niedaleko Nowego Jorku. 7 września 1962 roku poety zabrakło. Ostatnim widział go Iwan Bahrianyj — “rozbitego paraliżem i nieprzytomnego, w łóżku wyciągniętego na całą długość, surowego, jak Dante”. Przez wszystkich zapomnianego i porzuconego…. Talent Todosia Osmaczki ujawnił się w trzech utworach prozatorskich: “Starszy bojar” (1946), “Plan do dworu” (1951), “Rotunda morderców” (1956). Poetycka praca życia została podsumowana w wielkiej książce “Spod świata” (1954). 3. Intryga “Starszego bojarzyna” rozpoczyna się od pieśni, którą w nocy słyszy Gordij, młody człowiek o młodej duszy; wykształcił się na nauczyciela i przyjechał do wsi do ciotki, aby objąć posadę. “Od pieśni, przepełnionej niewysłowionym żalem, niebiosa napięły się do granic swoich możliwości, byle tylko nie pęknąć i nie puścić do Boga strasznych żalów nieznanego i samotnego kobiecego serca. I pośród nocy od nagłego księżyca stało się jaśniej i bardziej przerażająco, a on, jakby to poczuł, zaczął ciężko i powoli osiadać nad cerkwią. I obniżył się na najwyższy ostrz krzyża. Krzyż nie wytrzymał, pękł i z księżycem upadł w ogrodzenie… I ten trzask rozbrzmiał jak śmiertelny strzał po wszystkich rozłogach nocy, i na ziemi nastała głucha noc. I pieśń, i echo zniknęły i ucichły, niczym kamień wrzucony do studni, który osiadł na zamulonym dnie głębokiej wody. Gordij zerwał się z siana i nie zakładając odzieży, narzuciwszy na siebie kożuch, wybiegł ze stodoły. W cerkwi wybiła 12 godzina w nocy. …Zobaczył przed sobą, o jakieś dwadzieścia kroków, kobiecą postać, i to tylko w samej białej koszuli. Szła, śpiesząc się, ścieżką na górę i nie oglądała się. Na plecach czerniał rozpuszczony, bujny warkocz. Przyszło mu do głowy, że widziadło przypomina bajkę, w której czarownice i topielice koniecznie mają rozpuszczone włosy. Jednak, przełamując życiową niezwykłość i nocną grozę, zaczął ją doganiać… — Czego wam tu trzeba? Gordij zaś z jakimś uporczywym, nieubłaganym naciskiem zawołał do niej: — Dajcie rękę, — i wyciągnął obie swoje”. Tradycyjne w swej formalnej istocie spotkanie młodego nauczyciela z popówną ma swoją prehistorię, której centralną postacią jest “łanowy, stary dziad Markura Pupań. Ale taki dziad, jakiego nie było od stworzenia świata i nie będzie do Sądu Ostatecznego. Swoją dzierżawę objeżdżał konno na czarnym koniu, który zwał się Remez”. Czy ktokolwiek na Ukrainie spotkał realnego człowieka o nazwisku Basawriuk? Markura Pupań jest tego samego gatunku. “I cóż to był za dziad, i cóż to była za plaga na cały chrześcijański świat… W koniec jego nahajki wpleciony był kawałek ołowiu, powiadają, z pół puda. I kto z biednych chłopów wpadał na przejeździe z kradzioną słomą, tego zabijał nahajką i martwego brał na konia, kiedy to było latem, i wiózł tam, za Terniwkę, gdzie woda strasznie wiruje w skałach, i wrzucał go w wir. A kiedy zdarzało się zimą, to przywoził do przerębla i wpychał pod lód. Kiedy zaś wpadała kobieta, to woził ją ze sobą pośród stogów przez tydzień i już robił z nią co chciał, ale do domu puszczał żywą, a jeszcze i z ziarnem. I tak puszczał, że ta kobieta na wieki traciła rozum i już nigdy nie myślała o swoim mężu, a tylko marzyła o strasznym dziadzie i w dzień, i w nocy. I byli tacy, co szli w pole umyślnie, aby z nimi znów się spotkał i woził tyle czasu, ile mu się zachce. I właśnie tutaj myliły się biedne kobiece dusze. Dziad za drugim razem nic im nie robił, a po prostu brał na konia żywą i wiózł do Tiasminu i tam topił”. Tę historię opowiadała Gordijowi ciotka (wychował się bez matki). Rozstawiała obiad na stole: i barszcz w zielonej misce, i kurczę w białym, kwiecistym talerzu, i pierogi w wysokiej żółtej makitrze, i palanycię wysoką, białą — aż słoneczną… wszystko to z chęcią namalowałby artysta, ale, jak, ciekawie, namalowałby Markurę Pupania? A ciotka kontynuowała: “I utopił on Szurubejliwnę, i twoją matkę, i Kundelkę, i Siromczychę, i Mokijenczychę, i Cycaniwnę. I zaczęli chłopi naradzać się, co zrobić z nim. I może naradzaliby się długo, gdyby Markura nie spotkał mnie”. Tutaj połączono ostrość powieści przygodowej z aurą romantycznego utworu w duchu ukraińskich opowiadań Gogola. “I znów pod księżycem bielały ściany domu popa, i bielała cerkiew. I znów wielki księżyc na niezwykle delikatnej wysokości trzymał się z taką lekkością, jaka może być tylko wymarzona przez młode samotne serce. Tak jest! Księżyc był przywiązany do krzyża cieniutką pajęczyną, którą, schodząc z niego na cerkiew, przeciągnął nocny pająk, żeby nie poleciał w czarną bezmierność nocy lekką, niczym gorące powietrze, złotą bańką”. Znowu Gordij wyszedł w noc, po brzegi przesiąkniętą zwykłymi dla niej ukraińskimi cudami. 4. Świat, wyprowadzony z ram naturalistycznej wiarygodności, świat, ujęty jako nierozerwalna jedność, świat, utożsamiony z Ukrainą, postrzegany jest nie tylko oczami. Dlatego przyroda odtwarza każdy ruch ludzkich dusz, a ludzie czują się drobinką przyrody. W chwili tęsknoty okna zachodzą łzami; w dzień wesela druhny-ptaki śpiewem przygotowują pojawienie się młodej, topola przybrała się w tysiące lusterek-listków, i oto pojawia się nad wsią głowa młodej — słońce. A kiedy śmierć zawitała do ciotczynej chaty i zapanowała tam cisza, którą dogryzał kołatek, słychać było tego zwiastuna śmierci aż w drugiej wsi; w odpowiedzi zawył pies… Na Ukrainie Todosia Osłmaczki proza nie ma granicy z poezją. Nie gardzi on ani krzyczącymi prosiętami, ani wiadrem, w którym dają świniom pomyje; wyraziście maluje najmitkę, która zagniata makutrą słoninę w Pod koniec marca 1922 r., w sobotę pod wieczór, młody człowiek w już nie nowym, ale jeszcze nie przetartym płaszczu jesiennym i wyczyszczonych butach zatrzymał się przy budynku nr 107 na kijowskiej ul. Gorkiego (wtedy Kuzniecznej) i, zaglądając w kartkę, wszedł w półciemny korytarz, znalazł mieszkanie nr 19, gdzie mieszkał Pawło Tyczyna. Gość nazywał się Todos Osłmaczka. Ze wspomnień Tamary Moroz (żony Hryhorija Kosynki), opublikowanych w 1989 roku: Osłmaczka był “wysoki, szczupły, włosy ciemnorude, oczy piwne, brwi gęste i szerokie, aż jakby zrosły się w jedną, — piękny, fajny chłopak. Spojrzenie czujne, niczym spod łba, zasępione. Usta wygięte w trochę aż sarkastyczny uśmiech. Chód — wielkimi krokami, szybki, energiczny, — wrażenie, że on zawsze się śpieszy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

HISTORYCZNE STRONICE

Włodymyr LYTOWCZAK, wieś Małyutianka, rejon kijowsko-światoszyński, obwód kijowski Prenumeruję wasze wydanie. Spośród tych, z którymi miałem możliwość się zapoznać, nie ma lepszej gazety niż „Słowo Proświty”. Znajduję tu odpowiedzi na pytania historyczne i geograficzne, ciekawe materiały o wybitnych Ukraińcach. Z zawodu jestem nauczycielem fizyki, matematyki i astronomii. Z zainteresowaniem przeczytałem w numerach 41, 44, 46 i 47 z minionego roku publikację „Ojczyzna Hrehorija Woronoho — Przyudajska Siwerszczyzna”. Pochodzę z Pryłuczczyzny i Udaj to rzeka, nad którą spędziłem dzieciństwo. W wydawnictwach matematycznych i fizycznych za czasów władzy radzieckiej nie wspominano o tak wybitnych Ukraińcach, jak I. Puluj, J. Krawczuk (Szargej), I. Sikorski, H. Worony. Jeśli to możliwe, proszę o pomoc w wyjaśnieniu kilku kwestii. Do 1941 roku w Pryłuckim muzeum krajoznawczym istniała ekspozycja poświęcona Ha ahanowi. Czy to nie ten Ha ahan, który pomógł carycy Katarzynie rozgromić Zaporoską Sicz? Na Pryłuczczyźnie istnieją wsie Stara Tarnowszczyna i Nowa Tarnowszczyna. Czy te nazwy mają związek z mecenasami-ziemianami Tarnowskimi z Kaczanówki, leżącej na Iczniańszczyźnie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

CZYJE KOŚCI OCHRONIA LENIN?

Niedaleko od Pryłuk położona jest wieś Rudiwka, gdzie na zakątku Markowszczyzna znajduje się „Szwedzka mogiła”. Jak wiadomo z historii, zimą 1708/1709 roku wojska szwedzkie stacjonowały na ziemi pryłuckiej. Czy nazwa kurhanu „Szwedzka mogiła” ma związek z pobytem tutaj Szwedów? * * * Od redakcji. Dziękujemy za uwagę i dobre słowa o naszej gazecie. A na Pańskie pytania prosimy o odpowiedź stałego autora gazety, krajoznawcę z Pryłuk Anatolija Ryżenkę. Mykoła KARPENKO, nauczyciel historii gimnazjum nr 1 w Sumach, zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Niedawno pomnik wodza światowego proletariatu w Lebedynie został pozbawiony głowy. Wierni lebedyńscy leninowcy „pożyczyli głowę” Lenina od mniej potrzebnego, ich zdaniem, pomnika i odnowili go. Taka nieadekwatna walka z idolami komunistycznej przeszłości w niektórych miejscowościach obwodu to prowokacja. Podsyca to niezadowolenie ludzi starszego pokolenia, którzy żyli i pracowali w epoce leninowskiej. Tym niezadowoleniem umiejętnie manipulują dzisiejsi komuniści. Dlaczego by radni, którzy podejmują decyzje o przeniesieniu pomników Lenina, od razu nie wskazali także miejsca ich przyszłej „dyslokacji”? Powiedzmy, radni rady rejonowej w Nedryhajłowie podjęli rozsądną decyzję: przenieść pomnik wodza komunistów i postawić go obok cmentarza — mogił poległych żołnierzy. Byłoby pożytecznie wszędzie stworzyć parki figur historycznych, zbierając tam pomniki i znaki pamięci epoki totalitarnej. Ciekawie byłoby wiedzieć, jaką tajemnicę ochrania pomnik wodza. Kiedy w Kałuszu w obwodzie iwanofrankiwskim w 1991 roku galicjanie zburzyli pomnik Lenina, okazało się, że postument komuniści zbudowali z nagrobków cmentarza żydowskiego. A w Lebedynie to dzieło sztuki z gipsu ustawiono na mogiłach niemieckich oficerów i policjantów, którzy zginęli w latach wojny. Komuniści do dziś noszą na mogiły swoich wrogów kwiaty, nie podejrzewając, że czczą faszystów. O tym można dowiedzieć się ze wspomnień byłego naczelnika milicji rejonu lebedyńskiego I. Borysenki, które przechowywane są w Państwowym Archiwum. Po odwrocie faszystów przybył on do Lebedyna i zdołał przejąć listy zdrajców. Partyzanci nie niepokoili okupantów i ich pachołków, bo uciekli razem z sekretarzem komitetu obwodowego KP(b)U Antonowem. O dezercji przywódców partyzanckich świadczą protokoły NKWD z czasów powojennych. Zatem komitet miejski Kompartii Ukrainy postąpił bluźnierczo: na kościach okupantów ustawili swojego idola i zmusili do kłaniania się mu przez dziesięciolecia. W 75. rocznicę Hołodomoru nie przystoi nam nosić kwiaty do podnóża karzących, na których rękach jest krew milionów Ukraińców. Ich miejsce jest na śmietniku historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Sznureczek drobnych paciorków

Tamara GUSAR, m. Bursztyn, obw. iwanofrankiwski Ten wspomnienie przesyłam do bardzo drogiej mi gazety, którą prenumeruję od wielu lat i z której robię zbiory numerów. Jest to odpowiedź na notatkę naszego ziomka Stepana Bojka (nr 4 z 2009 r.), w której mowa o wulgaryzmach. To wspomnienie wciąż powraca do mnie, kiedy wszędzie, zwłaszcza z ust młodzieży, słyszę grube, prymitywne słowa, rusycyzmy. A od tych „w ogóle” i „typu” aż ciarki przechodzą. Język ubożeje na oczach. Czego to nie nauczy nasz telewizor, który dla wielu jest wzorcem zachowania. Strach o dzieci, bo kreskówki po prostu roją się od wulgaryzmów. …Działo się to w 1947 roku, kiedy głód w Besarabii wyganiał w nasze strony nieszczęsnych ludzi, szukających ratunku. Za kromkę chleba albo garstkę ziarna wymieniano nawet rodzinne relikwie. W naszej rodzinie przez pewien ciężki czas przebywał ciemnowłosy młodzieniec Georg. Pomagał w gospodarstwie, uplótł, pamiętam, z witek kosz i zrobił urządzenie do łuskania kukurydzy. Mieszkała u nas też dziewczynka, szkoda, że nie zapamiętałam imienia. Miała jakieś trzynaście lat. Kiedy ja przygotowywałam lekcje, niepiśmienna Besarabka starała się chodzić na palcach, bardzo uważnie przyglądała się każdej literze i chciwie chwytała każde moje słowo. Pewnego razu uczyłam się na pamięć bajki Leonida Hlibowa „Oracze i mucha”. Kiedy doszłam do słów „Rad-ziutki, co głupiutki, / Choć długi nos, / Lecz rozum krótkusieńki” — dziewczynka ze zdziwieniem podeszła do mnie i nierozumiejącymi oczami chciwie wpatrzyła się w tekst. To czyste stworzenie, nie zepsute ciężkimi życiowymi udrękami, obcym krajem, głodem i losem sieroty, nie mogło uwierzyć, że w książce, która była dla niej czymś świętym i nieosiągalnym, znalazło sobie miejsce tak brzydkie słowo — „głupiutki”. Była zasmucona i rozczarowana. Kiedy dziewczyna żegnała się już z naszą rodziną, podarowała mi na pamiątkę sznureczek drobnych paciorków, który był jej jedyną ozdobą. Patrząc na dzisiejszy świat, wydaje mi się, że komentarze są tu zbędne. Kosz — pleciony z witek i kryty słomą „domek” do przechowywania kukurydzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Święto Szewczenki na Syberii

W. CHALIMONCZUK, przewodnicząca Rady kulturalno-oświatowego Towarzystwa „Ukraińska rodzina”, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, miasto Surgut W dzień urodzin Tarasa Szewczenki członkowie ukraińskiej społeczności miasta Surgut tradycyjnie przyszli pod pomnik Kobzarza. Po złożeniu kwiatów odbył się wiec, na którym przemawiali kierownicy ukraińskich organizacji miasta. Z powitalnym słowem zwrócił się profesor Surgutskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego Jurij Dworiaszyn, a w imieniu władz miasta powitanie wygłosiła naczelnik Wydziału Kultury Hanna Łytwyn. W wykonaniu zespołu wokalnego ukraińskiego centrum kultury zabrzmiała jedna z pieśni na słowa Szewczenki. Ustawienie pomnika Tarasa Szewczenki w Surgucie w 2005 roku, a także jego projekt, wykonanie i transport zostały sfinansowane ze środków znanego surgueckiego biznesmena i mecenasa Wołodymyra Samborskiego. Obecnie jest on prezesem ukraińskiego fundacji charytatywnej „Dowira”. Serhij SULIMA, miasto Łuck Piszę do Was z kraju Lesi Ukrainki, ziemi patriotów Ukrainy. Czekam na Wasze wydawnictwo jak na promyk pociechy w całkowitym zrusyfikowaniu. Potrzebną sprawę robicie, przyjaciele, bo to niełatwa praca – przekazywać prawdę o tym „teatrze absurdu”, który nam odgrywają na każdym kroku. Chcę Was poprzeć jako czytelnik i miłośnik Radia „Kultura” i wyrazić podziękowanie. „Przełknąwszy” świeży numer tygodnika, z żalem stwierdzam niemądrość tych, którzy są u władzy. Dlaczego tak się dzieje, dlaczego tak bogaty kraj jak nasz, kulejąc, plącze się na końcu? Są ludzie pracowici, są zasoby, są pomysły. Dokąd же będziemy się sprzedawać, zaczynając od przydziałów i jałmużny, a kończąc na intratnych fotelach, przyczepiając sobie zamiast ukraińskiej głowy moskiewską dynię? Słabych i niedołężnych zawsze niszczono. Ludzie ze swej natury zawsze gromadzili się- Pomnik T. Szewczenki w naszym mieście stał się symbolem całego narodu ukraińskiego, którego miliony synów i córek przesiedlono do zagospodarowania przestrzeni syberyjskich od Uralu do Sachalinu, setki tysięcy zamęczono na katorgach i ГУЛАГach. Ten pomnik stał się symbolem duchowej jedności z historyczną Ojczyzną dla tych Ukraińców, którzy mieszkają i pracują na Syberii. Jest on nie tylko ozdobą, ale także miejscem uroczystych wydarzeń dla tutejszych Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

MIASTO BEZ UKRAIŃSKICH GAZET

Olga HRUSZKO, m. Torez, obwód doniecki Wielkie podziękowanie dla zespołu gazety „Słowo Proświty” za wspaniałą pracę oświatową, która jest wsparciem dla tych, kto nigdy nie zwątpi w miłość do Ukrainy, bo ma podstawę w znajomości prawdy, i oświetla tych, którzy chcą wiedzieć więcej o tym, co rodzime. Niestety, nas tu jest garstka, tu trzeba ratować dusze przed niewiedzą i mrokiem. Nie doczekaliśmy się państwowego wsparcia, a jest ono bardzo potrzebne. W naszym mieście nie sprzedaje się ani jednej ukraińskiej gazety. W ubiegłym roku na miasto pojawiły się cztery egzemplarze „Słowa Proświty”, ale je chowano, wyrzucano, a potem odmówiono. Tak było także z „Szlakiem Zwycięstwa”, z „Narodem i Państwem” i innymi, które w jakiś sposób trafiały tu do kiosków. Ludzie są już przyzwyczajeni czytać wyłącznie „żółtą” prasę, która jest na każdym kroku, a także „Komunista” i regionalne wydawnictwa wrogie wszystkiemu ukraińskiemu. Szczególnie szkoda młodzieży, której w szkołach wpaja się nieprawdę i agresję wobec wszystkiego, co ukraińskie. A telewizja!.. Trzeba uczyć nauczycieli, bo oni nie czytają i nie prenumerują ukraińskich gazet. Nawet nauczyciele języka ukraińskiego! Trzeba, żeby „Słowo Proświty” było w każdej placówce oświatowej i w każdym gabinecie urzędnika, w każdej ukraińskiej rodzinie. Życzę Państwu twórczych sukcesów. Niech Bóg Wam pomaga!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DO SONCA PRAWDY

...się, aby obronić interesy wspólnoty. Dziś jesteśmy rozbici i w tym tkwi główne nieszczęście. Zniekształcają naszą historię, ukrywając prawdziwych bohaterów. Naszą wysoko duchową, kulturalną nację rozcieńczono przez 350 lat nieudolnym przetaczaniem się, jasne ukraińskie głowy wywieziono, dobra historyczne skradziono. A ilu tych, których zgubiły gładomory, wojny, represje? A ilu Ukraińców siedzi po dalekich światach i z żalem patrzy na tę ubogą chatynkę, która niegdyś była jasną świątynią i zadziwiała nieudolną Europę wielkością, kulturą, obyczajami? I dziwią się, że w tej chacie gospodarz leży pod ławą, a mniejszości etniczne biegają po podwórzu i wrzeszczą na „obszczeponjatnom” o jakichś krzywdach. Środki masowego przekazu! Spójrzcie, ile ukrainofobii, brudu, bezeceństwa — i to wszystko podają co sekundę. Gdzie są ukraińskie prawa, które mają chronić ludzi przed degradacją, kłamstwem, fałszerstwami? Na czym wyrasta nowe pokolenie, czego się uczy, czym zajmują się struktury państwowe, powołane do walki z tym? Trwa wojna informacyjna, a jaka mamy ochronę? Tak wychodzi, że korespondentka z Niżyna w artykule „A ty mógłbyś?” w 8 numerze z przykrością stwierdza, że raczej nikt teraz nie uścisnąłby ręki śmierci w imię wolności Ukrainy. Nie zgadzam się z Panią, Anno Akatjewa, nie wyginęli na naszej ziemi kozacy i nie wyginą. Odzyskaliśmy swoje prawa do samodzielnego życia stosunkowo niedawno, dlatego, jak u więźnia po ciemnym dole, na słońcu chwilowo traci się wzrok. Ale nieudolne kroki z czasem przerodzą się w pewny i sprężysty krok ku słońcu prawdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mii, Ołeś Terentijowycz w 1969 roku zwrócił się do przewodniczącego Rady Ministrów Ukraińskiej SRR W. Szczerbyckiego z propozycją ogłoszenia kompleksu budynków „Kijowskiego Bractwa i Akademii Kijowsko-Mohylańskiej rezerwatem historycznym i oddania go do dyspozycji Uniwersytetu Kijowskiego im. T. G. Szewczenki”. Aby zapewnić sobie wsparcie w tej kwestii w Moskwie, Ołeś Honczar zwrócił się do klasyka literatury rosyjskiej epoki radzieckiej M. Szołochowa: „Czy nie mógłby Pan powiedzieć słowa w obronie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej? Ta ukraińska Sorbona, nasz pierwszy uniwersytet, dokąd przychodził uczyć się Łomonosow, z murów którego wyszli Bohdan Chmielnicki, filozof Skoworoda, to centrum kultury słowiańskiej, skąd fale oświecenia poszły na całą Ruś”. Niestety, ówczesne kierownictwo partyjno-państwowe nie posłuchało opinii wybitnego pisarza oraz działacza społeczno-politycznego. Zwyciężyło stanowisko Ministerstwa Obrony ZSRR, w wyniku czego w tych budynkach umieszczono Kijowską Wyższą Wojskowo-Morską Szkołę Polityczną. Jednak Ołeś Honczar nie porzucił tej sprawy i później. W 1969 roku występował przed kursantami i kierownictwem szkoły, poruszając problem pamięci historycznej. Słowa pisarza znalazły poparcie u komendanta szkoły, który po wspólnym spacerze po terenie obiecał koniecznie zająć się wraz z kursantami poszukiwaniem grobu hetmana w ramach ochrony dziedzictwa narodowego. W apelu do byłego pierwszego sekretarza Kijowskiego Komitetu Miejskiego KPU J. Jelczenki z 9 października 1980 roku artysta poruszył aktualne problemy zabudowy stolicy Ukrainy. W tamtym czasie był to odważny krok. W liście czytamy: „W zabudowie Kijowa wyraźnie czuć architektoniczną samowolę, lekceważenie opinii mieszkańców. Szeroka opinia publiczna, niestety, nie jest angażowana w dyskusję nad projektami”. Ołeś Terentijowycz proponował J. Jelczence przeprowadzenie spotkania kompetentnych osób, wysoko wykwalifikowanych specjalistów w celu omówienia projektów zabudowy stolicy. Wzywał również do uwzględnienia doświadczeń zagospodarowania historycznych dzielnic Tbilisi i Lwowa, gdzie najstarsze części miasta uzyskały status rezerwatów. Działalność Ołesia Honczara w sferze ochrony zabytków kultury Ukrainy nie ograniczała się do ram stolicy. O pomoc zwracali się do niego przedstawiciele opinii publicznej z różnych regionów republiki. Starał się zaradzić każdemu takiemu zgłoszeniu. Oto charakterystyczny przykład obrony przez pisarza niszczonego dziedzictwa kulturowego. Tym razem obiektem uwagi O. Honczara stał się Sobór Trójcy Świętej w Nowomoskowsku, który udało się uchronić przed zniszczeniem w latach 60. XX wieku. A na początku lat 80. obok niego postanowiono wybudować dworzec autobusowy. Zdaniem artysty był to przemyślany krok urzędników, aby sobór „runął od wibracji”. Aby porównać sytuację zabytków kultury na Ukrainie i w krajach europejskich, Ołeś Honczar przytacza przykład włoskiego Koloseum: „Rząd Włoch rozporządzeniem zakazał ruchu samochodów obok Koloseum, aby nie wywoływać wibracji. A u nas obok soboru w Nowomoskowsku domorośli kłusownicy właśnie stawiają dworzec autobusowy, śpieszą się, właśnie po to, żeby wibracja była!” (T. 2) Budowa trwała, mimo protestów wielu patriotów. Pisarz w tej sprawie dwukrotnie zwracał się do Ministerstwa Kultury, które wykazało całkowitą bezradność. Minister S. Bezklubenko jedynie rozłożył ręce: „Nic nie mogę, oni już wpakowali w fundament 200 tysięcy”. Ołesia Honczara oburzało takie zachowanie władz, przecież naruszać plan generalny zabronił nawet Państwowy Komitet Budownictwa i Architektury. „Ustawa o ochronie jest, a co dla nich ustawa? Bandyterka, mafia bezkarna, wandale, na których nie ma bata” — doszedł do wniosku artysta. Jednak na tym nie poprzestał, nie odstąpił od dążenia do uratowania soboru w Nowomoskowsku. Kolejnym krokiem pisarza był list do przewodniczącego Rady Ministrów USRR O. Laszki z 20 stycznia 1982 roku z prośbą o powstrzymanie bezprawia. Wiosną 1982 roku pisarz otrzymał kolejny list z Nowomoskowska, w którym starsza nauczycielka potwierdziła jego przeczucia: uchwała, przyjęta rzekomo po liście O. Honczara, nie działała. Ale artysta nie widział w tym nic dziwnego, gdyż tamtejsi urzędnicy otrzymali pozwolenie od samego pierwszego sekretarza KC KPU W. Szczerbyckiego. Wybitnemu pisarzowi, a wraz z nim całemu narodowi ukraińskiemu, niestety nie udało się pokonać partyjnych dygnitarzy w walce o unikalny zabytek sztuki architektonicznej. Dworca autobusowego w Nowomoskowsku tak i nie przekwalifikowano, jak obiecywała zastępczyni przewodniczącego Rady Ministrów USRR M. Orłyk. Jedyną pociechą dla artysty stało się zwrócenie świątyni w 1989 roku wiernym i Cerkwi, gdyż była w tym cząstka także jego wysiłków. Jednym z ważnych problemów odrodzenia narodowego, w rozwiązywaniu którego pierwszorzędna rola przypada Ołesiowi Honczarowi, było odnowienie kompleksu Michajłow-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

OBROŃCA DUCHOWYCH SKARBÓW

Inna SYROJID. Lejtmotywem twórczości oraz działalności społeczno-politycznej Olesia Honczara był rozwój ukraińskiej kultury, języka, duchowości. Pozycja w społeczeństwie i wysokie stanowiska w strukturach władzy dawały pisarzowi możliwość bronienia interesów narodowych narodu ukraińskiego, stawania w obronie jego świętości. Dlatego wśród problemów, które niepokoiły Olesia Honczara, było zachowanie, ochrona i odrodzenie dziedzictwa historyczno-kulturowego. Jak wspominał zasłużony architekt Ukrainy O. Sylin, po objęciu w 1959 roku stanowiska przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy, O. Honczar stworzył przy nim swoistą radę, której celem działalności była analiza globalnych problemów ochrony zabytków historyczno-kulturowych oraz środowiska naturalnego kraju. Myśli i propozycje rady pisarz przedkładał rządowi jako uzasadnione dokumenty, z którymi struktury władzy musiały się liczyć. Właśnie tak przez wiele lat broniono zabytków dziedzictwa narodowego. W latach 60. i 70. XX wieku Oles Honczar wielokrotnie zwracał się do różnych działaczy partyjnych i państwowych USRR i ZSRR w aktualnych kwestiach dotyczących zachowania świętości narodu ukraińskiego oraz uczczenia pamięci wybitnych Ukraińców. Akademik P. Tronko opowiada: „O. Honczar, stając na czele Związku Pisarzy, zdołał przekonać zarówno KC, jak i rząd, że jubileusze narodowych geniuszy mają stać się świętami ogólnonarodowymi. Honczar był ich „motorem”. To były nie tylko wielkie widowiska ludowe, ale i wydarzenia międzynarodowe — sympozja z udziałem największych mistrzów słowa planety, prawdziwa Wielkanoc ukraińskiego ducha”. W warunkach zakazów ideologicznych nie wszystko przychodziło łatwo, jednak Oles Terentijowycz z jego wrodzoną inteligencją, delikatnością i taktem potrafił być „czołgiem”, gdy chodziło o narodowe świętości, wielkie nazwiska, które wyznaczyły nasz duchowy postęp. Związek Pisarzy Ukrainy na czele z Olesiem Honczarem stał się zbiorowym członkiem-założycielem Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Ukraińskiej SRR na czele z akademikiem P. Tronką, utworzonego w sierpniu 1965 roku w celu zaangażowania szerokich kręgów społeczeństwa w sprawę ochrony, zachowania i popularyzacji dziedzictwa historycznego i kulturowego narodu ukraińskiego. ZPU udzielał znacznej pomocy w sprawie wykrywania, zachowania i ochrony miejsc pamięci na Ukrainie. 19 grudnia 1967 roku zastępca przewodniczącego zarządu Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Ja. Petrusenko zwrócił się do przewodniczącego Związku Pisarzy z propozycją przyjęcia wspólnego postanowienia tych dwóch organizacji „O udziale filii, instytucji oraz członków Związku Pisarzy Ukrainy w ochronie zabytków historii i kultury”. Projekt postanowienia został przyjęty w grudniu 1967 roku. Zawierał on rekomendacje dotyczące zaangażowania członków Związku Pisarzy w ochronę zabytków historii i kultury, wzmocnienia kontroli społecznej nad ich ochroną, wykorzystaniem i renowacją, aktywizacji wznoszenia tablic pamiątkowych i pomników w miejscach związanych z wybitnymi wydarzeniami historycznymi oraz wybitnymi działaczami nauki, kultury i sztuki, tworzenia lokalnych muzeów historyczno-krajoznawczych itp. Przykładem wcielenia w życie postanowienia stał się projekt upamiętnienia miejsc pamięci związanych z historią ukraińskiego kozactwa. 31 sierpnia 1965 roku KC KPU przyjął postanowienie „O upamiętnieniu miejsc pamięci związanych z historią kozactwa zaporoskiego”. Sformułowano uzasadniony plan, który przewidywał wzniesienie na terytorium republiki 45 granitowych obelisków, 25 rzeźbiarskich wizerunków wybitnych działaczy ukraińskiego kozactwa, 50 stel, 21 kamieni pamiątkowych oraz 14 marmurowych tablic pamiątkowych. Szeroki kompleks prac planowano rozwinąć na wyspie Chortyca. Oles Honczar nie tylko interesował się przebiegiem prac nad upamiętnieniem pamiętnych kart historii ukraińskiego kozactwa, budową unikalnego rezerwatu na Chortycy, ale także wraz z innymi pisarzami w listopadzie 1967 roku wziął aktywny udział w dyskusji nad projektami zgłoszonymi na konkurs. Ponadto lobbował za interesami zaporoskich kozaków w Kijowie, w szczególności w KC KPU. Można znaleźć na to dowody w zapisach dziennikowych ówczesnego pierwszego sekretarza KC KPU P. Szelesta: „Zeszło na temat utworzenia muzeum Siczy Zaporoskiej na wyspie Chortyca. Honczar do tej idei i zamysłu odniósł się z wielkim zainteresowaniem i wziął aktywny udział w przygotowaniu materiałów, wniósł wiele rozsądnych propozycji”. Z imieniem Olesia Honczara związana jest także walka o zachowanie kompleksu zabytków Bractwa Kijowskiego i Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Na stronach dzienników artysty od czasu do czasu pojawiają się przemyślenia na temat tych zabytków historycznych i ich znaczenia dla rozwoju kultury ukraińskiej i światowej. Pierwszy taki zapis datowany jest na 1966 rok: „W 1615 roku kijowska mieszczanka Halszka Hulewycziwna (Hulewycz) podarowała swoją posiadłość pod szkołę bracką (przyszłą Akademię). W 1632 roku wysiłkami Piotra Mohyły szkołę bracką przekształcono w Kolegium (połączono ze szkołą ławrską). Od tego czasu: Kolegium Kijowsko-Brackie. Od końca XVII wieku zaczęto je nazywać Akademią. Ale jeszcze wcześniej żyła ona na prawach akademii, czyli zarządzała się własnymi prawami, od władzy była niezależna” (Honczar O. Dzienniki. W 3 t. — T. 1. — Kijów, 2002. — S. 407). Po pewnym czasie pisarz zanotował: „Akademia Kijowsko-Mohylańska — to pierwszy w Europie Wschodniej uniwersytet w europejskim rozumieniu” (Tamże. — T. 2. — Kijów, 2003. — S. 20). Te rozważania świadczą o zaniepokojeniu autora współczesną sytuacją niegdyś znanej placówki edukacyjnej. Stało się wiadome, że do terytorium Bractwa Kijowskiego i Akademii pretendowała Kijowska Szkoła Wojskowo-Morska. Taka sytuacja skłoniła artystę do zdecydowanych działań. Pragnąc przywrócić sławę Akademii, P. Konaszewicza-Sahajdacznego. To, co zobaczył Oles Honczar podczas wizyty w szkole wojskowej, nie mogło pozostawić go obojętnym: „Tam był sobór Borysoglebski, zburzyli go w latach 30. A hetman był pochowany właśnie w soborze lub obok niego. Płyty nie ma. Jeśli była ona z brązu, to poszła na złom. Ale przecież fundament soboru jest? Wybrali, mówią, i fundament. Gdzie był sobór — tam stoi kotłownia. A bliżej, widzicie, w ciemności — toaleta… Tam gdzieś była właśnie mogiła Sahajdacznego. Boże, co my za ludzie? Co przeżyliśmy? Ale do tej pory nikt nie odszukał śladów mogiły, choć urzędników pełno…” (Honczar O. Dzienniki. W 3 t. — T. 2. — Kijów, 2003. — S. 44). Do tego problemu Oles Honczar powrócił po ogłoszeniu państwowej niepodległości Ukrainy, i wtedy wszystkie unikalne zabytki historyczno-kulturowe zostały przekazane Narodowemu Uniwersytetowi „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Oles Honczar nie tylko oburzał się zuchwałymi metodami walki z zabytkami kultury duchowej, które wprowadzały organy władzy państwowo-partyjnej, ale także robił wszystko, co od niego zależało, dla za- Oficjalna radziecka ideologia dołożyła niemało starań, aby w świadomości kilku pokoleń obraz pisarza Ołesia Honczara kojarzył się z ucieleśnieniem idei radzieckiego patriotyzmu, a on sam był postrzegany jako piewca wyzwoleńczej misji Armii Radzieckiej w krajach Europy. Rozumiejąc siłę jego talentu i autorytet w społeczeństwie, władza próbowała wykorzystać i postawić artystę w służbie radzieckiego systemu. Miał najwyższe oficjalne nagrody i odznaczenia, ordery, był deputowanym ludowym USRR i ZSRR, członkiem KC KPU, kandydatem na członka KC KPZR, ale przede wszystkim był sumiennym artystą. Kiedy z jego „upaństwowieniem” nic nie wychodziło, jak to się stało w 1968 roku po ukazaniu się powieści „Sobór”, partyjno-państwowa machina ZSRR bezlitośnie stosowała wobec pisarza wszystkie wypróbowane metody wpływu. Jednak okazały się one „nieskuteczne”, niedziałające i bezowocne w odniesieniu do Ołesia Honczara. On, jak można się przekonać z zapisów dziennikowych, zawsze miał własną prawdę, ideologię, humanizm, do których szedł długo i wytrwale, a osiągnąwszy je, nie zdradził, nie zszedł z obranej drogi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Michajłowskiego Złotopułapnego Monasteru w Kijowie. Ten zabytek architektury z końca XI – początku XII wieku władza radziecka zniszczyła w połowie lat 30. XX wieku. A w kolejnych latach na miejscu zburzonej świątyni planowano budować liczne budynki administracyjne. O. Honczar uważnie śledził działania struktur władzy. Z rozpadem ZSRR wiązał koniec epoki ateizmu i powrót do szanowania dziedzictwa religijnego. Dlatego na początku lat 90. to właśnie on zaproponował rządowi Ukrainy nie tylko odtworzenie zespołu Michajłowskiego Złotopułapnego, ale także założenie tam panteonu staroksiążęcej epoki Rusi Kijowskiej. Jeszcze jednym obiektem uwagi artysty stał się zniszczony w latach II wojny światowej Sobór Uspieński Ławry Peczerskiej. Zgromadziwszy entuzjastów-myślicieli, pisarz stał się inicjatorem założenia dobrowolnego funduszu na rzecz odtworzenia obu zabytków. W 1992 roku rząd przyjął wstępną decyzję o wcieleniu w życie tego zamiaru, a O. Honczara zatwierdził prezesem funduszu. Na konto zaczęły wpływać środki na wsparcie odbudowy, jednak były one skrajnie znikome. Dlatego zaistniała potrzeba stworzenia rady przy Prezydencie Ukrainy, która kierowałaby wszystkimi pracami przy odbudowie świątyń. Wśród myślicieli artysty szczególną energią i wytrwałością wyróżniali się znany krajoznawca, zasłużony architekt Ukrainy Ołeś Sylin oraz akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Petro Trońko. Zdeterminowany, by doprowadzić sprawę do zwycięskiego końca, Ołeś Honczar w maju 1995 roku po raz drugi zwrócił się do L. Kuczmy. W liście prosił Prezydenta o wsparcie sprawy odrodzenia duchowości na Ukrainie, zatwierdzenie utworzonej Rady złożonej z naukowców i przedstawicieli organów władzy państwowej oraz przyjęcie specjalnego dekretu o odnowieniu narodowych świętości narodu ukraińskiego. Poruszone przez pisarza kwestie znalazły odzwierciedlenie w Dekrecie L. Kuczmy „O środkach dotyczących odtworzenia wybitnych zabytków historii i kultury” z 9 grudnia 1995 roku. Innym Dekretem z 12 czerwca 1996 roku L. Kuczma stworzył specjalny fundusz dla finansowania realizacji programu państwowego — Ogólnoukraiński fundusz odtworzenia wybitnych zabytków dziedzictwa historyczno-architektonicznego imienia Ołesia Honczara. Ołesiowi Terentijowyczowi nie było dane zobaczyć odnowionych Soborów Michajłowskiego Złotopułapnego i Uspieńskiego. 14 lipca 1995 roku przestało bić serce orędownika narodowo-kulturowego odrodzenia, wybitnego pisarza, działacza społeczno-politycznego. Dekretem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 14 lipca 2005 roku Ołesiowi Honczarowi nadano tytuł Bohatera Ukrainy „za pełną poświęcenia służbę Ukrainie, wybitny osobisty wkład w narodowe i duchowe odrodzenie niepodległego państwa ukraińskiego, utwierdzanie ideałów prawdy, ludzkiej godności i dobra (pośmiertnie)”. Ale tytuły i nagrody — to nie to, do czego dążył artysta, o co walczył przez całe swoje ziemskie życie. Uważając za największe nieszczęście dla Ukrainy „narodowe samopożeranie”, nienawiść, która rodzi się między samymi Ukraińcami i stoi na przeszkodzie państwowego postępu, Ołeś Honczar wzywał do porozumienia, wzajemnego szacunku i jedności. Niestety, na Ukrainie do dziś nie skończono z kłótniami i niezgodą, nie osiągnięto tego poziomu życia, o którym marzył pisarz. Właśnie dlatego wieńcem z niezwiędłych kwiatów u podnóża pomnika Ołesia Terentijowycza Honczara stanie się niezawodne zjednoczenie — na najwyższym poziomie — wszystkich narodowych sił budowniczych, jedność narodu ukraińskiego w niepodległym, zjednoczonym, demokratycznym państwie. ni / W kołyszącym się oparach deszczów! / Szczęśliwe zwierzątko, wolne w chaszczach, / Na połoninach, gdzie gniazda i mokradła” („Młoda, urodzona w maju…”). Albo „r”, „n”, „g”: „W czarnym lisie Czarnohora. Monte-Negro. / „Montegrappa” pisze na śniegu. / Pod Howerlę z nartami idzie jegier / Z ciepłego Jagru w zaśnieżoną zamieć. / Pióro „Montegrappa” i dawka grappy / Ktoż ten jegier — Madziar, Włoch?” („W czarnym lisie Czarnohora. Monte-Negro…”). Poeta lubi uciekać się do porównań, które czasem są „skrzyżowane” z metaforami: „Boroczkopalinki — jak piana na potoku” („Kłącze”); „I świeci dnem mała rzeczka Pinia, / Jak ryba brzuchem, jak… milczące lata. / Buczy tęż pijalnia, niczym pszczeli pień…” („Pijalnia”); „Dalia, jak czerwony pulower” („Stuletnia jabłoń — pod nią siwi starcy…”). Petro Midianka nie uważa się za postmodernistę, wszak „dla postmodernizmu nie ma nic świętego, sakralnego. A ja mam święte rzeczy: Bóg i Ojczyzna”. I rzeczywiście, w wierszach przewijają się wielka i mała Ukraina (Ojczyzna, „ojcowizna boląca”, Ruś Karpacka, „Ruska Krajna”, „rodzina”, „ojczyzna”) oraz Bóg (liczne zwroty do Pana; duża ilość symboliki kościelno-religijnej; konfesyjny, modlitewny nastrój niektórych wierszy; oparcie na kalendarzu kościelnym: „I znów łagodna, i pieszczona Piotrowa”, „Na Bogurodzicę procesja”, „Gdzie białe mieczyki na Przemienienie?”). Natomiast liryki miłosnej w książce nie ma. Obrazy kobiece są tu jakby przypadkowe, prawie niezauważalne i nieobecne. Dlaczego? O tym nam nie wiadomo. Zbiór Petra Midianki „Jarminok” wzbogaca ukraińską tradycję poetycką przede wszystkim leksykalną wielogłosowością, pomaga głębiej zrozumieć zakarpacką odwieczną rzeczywistość, otwiera przed światem niepowtarzalność Srebrnej Ziemi i samodzielność Ukrainy. na tyle, że, pozbywszy się poprzedniego zawodu, statusu i korzyści finansowych, idzie pracować dla dzieci z autyzmem. I zmiana ta — nie jest łatwa, przechodzi przez całkiem chrześcijańskie uświadomienie pierwotnej — od urodzenia — grzeszności człowieka, nieuchronności Odkupienia Grzechu. Zrozumieć zaś tę prawdę można, jedynie przywracając sobie Pamięć. Bohaterom powieści udaje się to poprzez Muzykę. Ukraińskiemu czytelnikowi utwór będzie interesujący przede wszystkim ze względu na temat II wojny światowej. Oprócz wspomnień Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, na Ukrainie utwory zagraniczne na ten temat są prawie nieznane. Choć utworów takich nie brakuje: o wojnie pisali Aragon, Bernanos, Bloch, Cassou, Kessel, Vercors, Robbe-Grillet, Semprún i inni. Oddzielną gałąź stanowią utwory o Szoa — Holokauście: Anne Frank, Martin Gray, Imre Kertész, Primo Levi, Robert Merle, Art Spiegelman, Elie Wiesel i wielu innych. „Kwestia ludzka” François Emmanuela (zekranizowana w 2007 roku, główne role wykonali Mathieu Amalric i Michaël Lonsdale) jest cenna potrójnie — to powieść, po pierwsze, o II wojnie światowej, po drugie, o Szoa, po trzecie, o utwierdzeniu ogólnoludzkich wartości, o Odkupieniu. Psychiatra Simon pracuje dla firmy SC Farb; ta nazwa odsyła do nazwy niemieckiego koncernu IG Farbenindustrie, który wykorzystywał siłę fizyczną więźniów obozów koncentracyjnych. Jednocześnie „farba” — to potężny symbol; Farby, Maski koniecznie trzeba się pozbyć, inaczej tak i umrzesz, nie poznawszy siebie prawdziwego. Jak tu nie wspomnieć jednego z korzennych obrazów ukraińskiej kultury ludowej — Pomalowanego Lisa, uwiecznionego przez Iwana Frankę? Pomalowany Lis — to symbol tragicznego kłamstwa, oszustwa, szalbierstwa i bluźnierstwa. W „Kwestii ludzkiej” Emmanuela wszyscy Pomalowani Lisowie zrzucają kłamliwe maski i stają nadzy w swojej grzeszności, jak w pierwszym dniu Bytu…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

W SPOKOJU GÓRSKICH KRAJOBRAZÓW:

Julia SZUTENKO, kandydat nauk filologicznych W nowoczesnym ukraińskim dyskursie literackim Petro Midianka jest postacią osobną, i to nie tylko ze względu na geografię (mieszka i naucza w wiosce Szyrokyj Łuh w rejonie tiacziwskim obwodu zakarpackiego), ale przede wszystkim ze względu na oryginalną metodę twórczą, polegającą na nasycaniu tekstów toponimiką Zakarpacia, dialektyzmami i archaizmami. Wiersze, przetykane niezwykłymi słowami i nazwami, sprawiają wrażenie ezopowego języka, właśnie dlatego zapewne Petra Midiankę nazywa się poetą-hermetykiem. Autor sam wiąże swoją twórczość z Włochami: Ungarettim, Quasimodem, Montalem. I oto najnowsza książka zakarpatczyka, podsumowujący dorobek twórczy — „Jarminok” (poprzednie zbiory: „Porih” (1987), „Oseredok” (1994), „Farametłyky” (1994), „Zełenyj fyres” (1999), „Trava Hospodnia” (2001), „Dyżma” (2003)). Jej sukces, a mianowicie zwycięstwo w rankingu książkowym „LitAkcent roku 2008”, świadczy o zainteresowaniu czytelników autentyką, pragnieniu zatrzymania globalizacyjno-kosmopolitycznych żaren, znalezienia się w spokoju górskich krajobrazów. Petro Midianka stworzył własny mit o Srebrnej Ziemi, przez pryzmat ukraińskiej leksyki uczynił polietniczne środowisko swojego regionu ukraińskim. „Ja tę polietniczność wprowadziłem w świat ukraińskiej poezji. Do ukraińskiego czytelnika” — wyjaśnia poeta. Zdaniem artysty, prawdziwie odczuć te wiersze będzie w stanie przygotowany, „dobry” czytelnik, którego gusta ukształtowały się na klasykach, i niekoniecznie trzeba rozumieć wszystkie słowa i nazwy, gdyż dla poezji ważne jest nie logiczne, a artystyczne, zmysłowe postrzeganie: „musisz wejść w trans tej metaforyczności, tego systemu obrazowania”. Poeta dokumentuje oblicza ziomków, surowy chłód i wilgoć Karpat, nazwy rzek, gór, dolin, wsi, życie górali, ubiór, wnętrza, jedzenie, napoje, przedmioty. Apeluje do współczesnych i dawnych sław, literatów, a często do współczesnych, nikomu nieznanych — sąsiadów, znajomych. Zatem w zbiorze „Jarminok”, rzeczywiście, jak na jarmarku — pełno wszelkiego rodzaju różności. Obraz autora w wierszach występuje przeważnie jako zdystansowany obserwator i konstatator rzeczywistości. Pismo Petra Midianki jest miarowe, wyważone. Tak samo spokojnie, powoli czyta on własne utwory. I pomimo licznych dialektyzmów, toponimów, archaizmów, wiersze wydają się zadziwiająco przejrzyste: Na Zemplinś ty podavsia w swiczkari, Parochij ruśkych nebahati porty… Ruskeni znydili, neduzi na suchoty, I drotari po sełach — nestari… („Na Zemplinś ty podavsia w swiczkari…”). W pejzażach czytelnik jakby znajduje się w czasie pozaczasowym — góry dawne jak świat… Nagle pikanie komórki przypomina o sobie współczesność: „Wże widotawywsia w perenyzi pokis. / I w tisyni zapikaje mobilka, / Szczob społoszyty wse szcze dykyj lis” („Grunty tiażki — riz ocha i mitłocha”). Kompozycyjnie książka przypomina teren górski — czytelnik musi się potykać, za każdym razem przechodząc od wiersza sylabotonicznego do wiersza wolnego i odwrotnie, jak schodząc z górki w dolinę. Jednak nie formalny pryncyp został położony u podstaw struktury kompozycyjnej zbioru, a tematyczny — najpierw liryka patriotyczna, potem pejzażowo-filozoficzna, na końcu religijna. Potykasz się, jak o kamyk na drodze, także o łamany rytm w niektórych wersach, czasami uwarunkowany akcentami dialektalnymi. Najnieprzyjemniejsze są, oczywiście, kałuże na górskich drogach, a w poezji — zbite lub czasownikowe rymy: „nas — czas” („Tut wse po-dawnomu, sotajut tycho budni”); „Ukrainu — sokorynu”, „Ukrainu — jedynu” („Wse ridsze j ridsze baczysz Ukrainu”); „nebahato — swiato”, „żyła — seła” („Za litohrafijeju Otto Benda”); „zijdie — roste” („Vynohradna kistoczko, zostanśsia u mojij sklanci…”); „odczynyt — spynyt” („Pisnia Muciana Iwanka”). Midianka jest mistrzem aliteracji. Oto, na przykład, nagromadzenie „szcz”, „sz”, „r”, „cz”: „Łyszko juna, wrodżena u trawni, / Na tołoci łowysz ty chruszcziw. / Szcz o ci wirszi naszi nezuhar- Ivan RIABCZIJ „Krew i Honor” — takie hasło zdobiło sztylety, które wręczano młodym hitlerowcom z okazji dziesięciolecia. Krew jako nieodzowny składnik Honoru. Honor, którego bronić czasem przychodzi się kosztem Krwi. Nie chodzi tylko o honor poszczególnego człowieka — hasło raczej dotyczy narodowej, państwowej, jeśli chcecie — etnicznej godności. Współczesnej ukraińskiej młodzieży, w szczególności tym, których, nieco się wahając, można nazwać intelektualną elitą, nie zaszkodziłoby założyć sobie podobną dewizę. Dla tłumaczy mogłoby to być, powiedzmy, „Dokładność i niebanalność”. Wszak właśnie tych jakości najbardziej wymaga od nich nasza epoka. Ci, którzy odpowiadają tym dwóm wymaganiom (a także jeszcze pół tuzinowi wymagań, wyliczać i analizować których teraz po prostu nie ma miejsca i potrzeby), — to skarb dla Ukrainy. Młodych i zdolnych tłumaczy nie ma wielu. I, bez wątpienia, do ich grona należy Dmytro Czystiak. Ten młodzieniec (21 lat), oprócz tego, że nie męczy się obdarowywaniem nas nienagannymi przekładami, jeszcze milcząco pisze własne. I nie do szuflady, wszak szuflady umierają w milczeniu… W każdym razie nie wiem, czy będzie popularna na Ukrainie intelektualna proza Czystiaka, która już znalazła uznanie w Europie — w zeszłym roku Dmytro zdobył pierwszą nagrodę w konkursie młodych francuskojęzycznych autorów, który odbywał się w Szwajcarii. Jego teksty są pełne muzyki i zbudowane na zasadzie utworów muzycznych. Dlatego, niestety, mnie, osobie, która nie ma słuchu muzycznego, tłumaczyć tekstów Czystiaka nie przyjdzie… Ale przede wszystkim Czystiak-tłumacz interesuje się głównie pisarstwem Belgii. U nas mało kto zajmuje się literaturą belgijską i prawie nikt nic o niej nie wie. Szkoda, wszak nazwiska Maurice’a Maeterlincka, Georges’a Eekhoud, Marguerite Yourcenar, bez wątpienia, zasługują Jak i główny bohater „Ludzkiej kwestii”, François Emmanuel jest psychiatrą z zawodu. Ponieważ tematem utworu są zbrodnie reżimu nazistowskiego, nieuchronnie przywołuje to z pamięci wspomnienie o tym, jak w czasach radzieckich dysydentów przymusowo „leczono” w szpitalach psychiatrycznych. Wielu tego „leczenia” nie przeżyło. Psychiatra był katem, Josefem Mengele, o którym nieustannie wspomina się na stronach powieści Emmanuela. Od psychiatrii — do tematu nazistowskiego. W powieści jest go wiele — nazwy miasteczek, gdzie znajdowały się obozy koncentracyjne (Międzyrzecz, Chełmno, Oświęcim), mieszają się z ponurymi wzmiankami o odgałęzieniach faszystowskiego systemu (Lebensborn, Czarny Zakon). Ale wszystkie te nawarstwienia i pokłady — to tylko stopnie do głównego tematu, tematu Odrodzenia, Pokuty, Pamięci. I, bez wątpienia, Śmierci. Wszak Śmierć — to nieodłączny składnik wszystkich tematów. Główny bohater — psychiatra o imieniu Simon — odradza się, zmienia się na oczach czytelnika. Przypomina to Kafkę — zgrzytanie kończyn olbrzymiego owada słychać w każdym wersie tekstu Emmanuela. I nie dziwota, wszak Owad — to Belzebub, a Belzebub ma bezpośredni związek ze Śmiercią, a Śmierć — z Wojną. Na początku książki psychiatra, który pracuje w wielkiej transnarodowej korporacji, — to człowiek obojętny na wszystko, co nie dotyczy pracy; pod koniec Simon (imię pojawia się dopiero na ostatnich stronach powieści) zmienia się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KAT CZY LEKARZ?

wują na uznanie. Dlatego zainteresowało mnie opowiadanie przełożone przez Dmitra Czystiaka, tym bardziej że autor jest interesujący, a temat jest bliski każdemu Ukraińcowi. Zrozumiałe jest, dlaczego Czystiak wybrał do przekładu właśnie Françoisa Emmanuelle: łączy ich muzyka. Nowele Dmytra są przesycone Bachem, a tekst Emmanuelle roi się od nazwisk Arvo Pärta, Antonína Dvořáka, Franza Schuberta i wielu innych kompozytorów. Do tego dwa utwory — „Fratres” Pärta i „Dziewczyna i Śmierć” Schuberta — to ten zaczyn, który jak cegły spaja liczne warstwy tekstu. (Pisząc ten tekst, słucham „Fratres” — zrozumieć Czystiaka i Emmanuelle można jedynie zanurzywszy się w ich „własną” muzykę, muzykę-podłoże. Arvo Pärt to muzyka niepokoju, przeczucia, mieszanka smutku i obłędu, ponura i jasna zarazem, jak zachmurzone niebo, które mieni się prześwitami.)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

OBNAŻONY NERW PŁÓTEN MYCHAJŁA BEZPALKIWA

Marija LUDKEWYCZ, m. Lwów. Wydaje się, jakby nie XXI wiek, a wieczność patrzyła nam w oczy z płócien Mychajła Bezpalkiwa. Co stało się z nami, ludźmi? Czy zmienił się świat i jak zmieniliśmy się my, udoskonalając technikę i zaglądając w przyszłość? Każdy widz, który przyszedł na wystawę do Muzeum Narodowego we Lwowie, gdzie zaprezentowano ponad sto prac malarskich i graficznych, zadaje sobie te niewygodne pytania. Bezsprzecznie, artysta Mychajło Bezpalkiw wzywa nas do myślenia i przemyślenia teraźniejszości. Jego świat zaczyna się od rodzicielskiego błogosławieństwa, bo za progiem rodzinnego domu wkraczasz w dorosłe życie z jego problemami, strachami, krzywdami, niesprawiedliwością. Mychajło Bezpalkiw sam siebie zbudował jako artystę. On, jak twierdzi, w życiu jest optymistą, a w twórczości pesymistą, bo pragnie dokonywać analizy widzianego i przeżytego oraz przekazać to ludziom. Co niepokoi widza, nie daje spokoju, skłania do rozmyślań przy obrazach artysty? To bezbronność tego świata wobec okrucieństwa i bezprawia, obnażona prawda dzisiejszego życia. Widzimy portret ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody, namalowany w 1972 roku. I rozumiemy, że skoworodyński temat dla artysty nie jest przypadkowy, on żyje nim. Oto obraz, na którym idzie przez świat Hryhorij Skoworoda, którego, niestety, i dziś do końca nie rozumieją, dlatego tyle smutku w tym wizerunku. Obraz “Anioły przelatują” zatrzymuje. Na niebie nad naszą ziemią lecą anioły, tylko ksiądz i wieśniak patrzą w górę i rozumieją, że nie mogą nic zmienić. Bo “Wóz toczy się” z tłumem bez koni i woźnicy, bo “Zapomniana melodia” brzmi requiem dla wsi, która ginie na oczach. Chłopiec gra na skrzypcach tę daleką melodię, a wieśniaczka słucha i wspomina młodość. Tłum, który czeka na przewodnika, żeby coś zmienić, żeby przejść przez biedę, bezduchowość, bezprawie… Uderza, jak artysta otwarcie i zmysłowo traktuje ten temat skąpymi kolorami. Oto obraz “Wyjście z ramy” — tak artysta przedstawia ograniczenia i konwenanse, które istnieją w naszym życiu. Tylko wieśniaczka jest poza tym, bo wiecznie będzie sprzedawać wypracowane, to, co potrzebne codziennie każdemu. Melodia smutku. Zmienny wiatr. Artyście szczególnie boli wieś, która umiera na oczach: pustoszeje nieorana ziemia, smutne chaty, przy nich starzy ludzie, jak samotne ptaki, które jeszcze trzymają się ziemi. “Płynie łódź”: na pierwszym planie rzeka, a w łodzi — garstka ludzi, którzy płyną nie wiadomo dokąd, bo ich wieś została zniszczona i osierocona. To przypomina współczesną Arkę Noego, która ratuje się przed nieszczęściem. Przed nami “Drewniany Chrystus”, któremu modlą się i przed którym płaczą wierni. Ale czy on słyszy ich? Słuchamy “Melodii smutku”, gdzie anioł i kobieta ze świecą stoją przy płycie, na której wyryto lata: 1932—1933. Artysta dziełami pyta, czy potrzebna jest dziś kultura, duchowość, gdzie mecenat, czy dla możnych tego świata — tylko władza i pieniądze?.. I sam odpowiada, że zwykłemu człowiekowi trudno przeżyć, znaleźć zarobek. Nie ma klasy średniej, nie ma mecenasów. Świat stał się zbyt materialny, a duchowe — to nie tylko sakralne. Na wsi ludzie mogą budować dwie cerkwie, ale szkoły nie ma. Niszczy się nasza duchowa kultura ludowa, znikają wielowiekowe tradycje. A jak pragnie twórcza dusza prawdziwego szczerego świata, społeczeństwa, gdzie panowałoby prawo! Oto jakie myśli powstają, kiedy oglądasz wystawę lwowskiego artysty Mychajła Bezpalkiwa. Artysta skończył 70 lat, jest w doskonałej formie twórczej. Uczy studentów, dba o rozwój młodych talentów, którzy pracują w różnych stylach. I pragnie, wykładając podstawy kompozycji we Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, aby jego wychowankowie tworzyli dla Ukrainy na narodowych tradycjach. I sam maluje to, co go boli. “Nie mam prawa zajmować się czystą sztuką, jeśli na Ukrainie jest tak wiele problemów”, — twierdzi artysta. Artysta lubi podróżować z przyjaciółmi kajakami, bywał w różnych zakątkach Ukrainy. Badając rodzinny kraj, historię narodu, wzbogaca światopogląd i przekazuje w obrazach prawdziwe życie epoki. Obrazy Mychajła Bezpalkiwa są mityczne i metaforyczne, prawdziwe i emocjonalne, wzywają do myślenia. Wreszcie, pamiętać, że obok nas żyje utalentowany artysta, który potrafi śmiało powiedzieć własne słowo w sztuce. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. ...garg. — Spektakl odbył się ponad 800 razy z pełnymi salami”. Komedię wystawiano w Moskwie, Leningradzie, bliskiej i dalekiej zagranicy, dotarła ona aż do Kanady. Ołeksij Fedotowycz napisał około 20 utworów dramatycznych. Największe uznanie po “Faraonach” zdobyły “Planeta Speranta”, “Błękitne jelenie”, “Dziki anioł”. Pod koniec lat 50. — na początku lat 60. ubiegłego wieku ukraińska literatura budziła się z “letargu” epoki stalinizmu. “Przyszedł do literatury, wzburzonej świeżymi ideami artystycznymi, syn wiejski, obciążony nie tylko smutnymi wspomnieniami o dramatach swojego narodu, ale i kompleksem ptaka, który wyrósł w klatce”, — pisze N. Szejko-Medwediewa. Stał się jednym z najlepszych ukraińskich dramaturgów. Platon, bohater dramatu “Dziki Anioł”, występując przeciwko “tymczasowym władcom”, ich bezmyślnym czynom, mówi: “Umrzesz, i wtedy pamięć o tobie odpowie za czyny twoje”. Zachowajmy dobrą pamięć o Ołeksiju Kołomijcu! Prawda o naszym niespokojnym czasie, o Ukrainie jest wyryta w obrazach lwowskiego artysty Mychajła Bezpalkiwa, które oświetlają życie takim, jakim widzi je artysta. Ono nie jest słodkie, nie jest upiększone ozdobnikami, ono w swojej prostocie — to obnażony nerw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

O MAZEPIE PO ANGIELSKU

„Porywy do wolności” — tak nazywa się wystawa książek otwarta w czytelni Domu Ludowego Proświty w Chmielnickim z okazji 370. rocznicy urodzin hetmana Iwana Mazepy. Wielkie zainteresowanie budzą książki „Iwan Mazepa — rycerz ducha”, „Kogo zdradził hetman Mazepa”, „Ukrzyżowany Mazepa”. Na wystawie zaprezentowano unikatowe wydania w języku angielskim: „Epoka Mazepy” (Nowy Jork, 1960) oraz „Iwan Mazepa w zachodnioeuropejskich źródłach 1687—1709” (Monachium, 1988). Szczególnie zainteresowała odwiedzających powieść historyczna Leonida Poltawy „1709” (Nowy Jork, 1961), a także reprodukcje wizerunku płaszczanicy, ofiarowanej przez hetmana Mazepę Świątyni Grobu Pańskiego w Jerozolimie, zamieszczone w czasopiśmie „Museum News” (Chicago, 1958). Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WSPOMNIENIE O NAUCZYCIELU

Mirosława MEDIŃSKA-KOWALCZUK, Zaleszczyki, obwód tarnopolski 18 kwietnia 2009 roku społeczność Zaleszczyk będzie obchodzić 100. rocznicę urodzin kompozytora, dyrygenta i działacza społecznego Jarosława Smereczańskiego. Starsze pokolenie pamięta Jarosława Wasylowicza jako entuzjastę zakładania chórów, autora wielu utworów muzycznych do słów T. Szewczenki, M. Szaszkiewycza, I. Franki, M. Rylskiego, A. Malyszki i innych poetów, autora Liturgii. O jego życiu i twórczości dowiedziałam się najpierw od rodziców, którzy uczyli się u Osypa Makowieja w seminarium nauczycielskim. Wówczas sam Smereczański był seminarzystą pierwszego roku. Z szczególnym szacunkiem wspominam lekcje śpiewu, które prowadził w szkole średniej, do której uczęszczałam. W pamięci odżywają próby szkolnego chóru. Prawie każdy starszoklasista marzył, by w nim śpiewać. A żeby zostać chórzystą, trzeba było przejść przesłuchanie u dyrygenta. Wszyscy z niecierpliwością czekali na werdykt Jarosława Wasylowicza, który uważnie i taktownie słuchał każdego ucznia. Jeśli ktoś nie potrafił śpiewać poprawnie, dyrygent delikatnie sugerował, że trzeba więcej słuchać utworów muzycznych, bo to sprzyja rozwojowi słuchu. A jaka radość ogarniała tych, którzy usłyszeli, że mają prawo uczęszczać na zajęcia chóru! Oprócz kółka chóralnego uczęszczałam na kółko literackie, którym kierował nauczyciel języka i literatury ukraińskiej M. Łubkowycz. Wielu członków tego kółka pisało wiersze. Pewnego razu napisałam wiersz o tym, jak wiele wiedzy potrzebuje każdy człowiek. M. Łubkowycz dał go Jarosławowi Smereczańskiemu do przeczytania. Po jakimś czasie kompozytor napisał nuty do tych wierszowanych wersów. Jakież było moje zdziwienie, gdy szkolny chór nauczył się tej piosenki i zabrzmiała ona na rejonowej olimpiadzie! Od tamtego czasu minęło wiele lat. Tekst wiersza wyblakł z pamięci, a melodię pamiętam do dziś.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

PAMIĘĆ O TOBIE ODPOWIE ZA TWOJE CZYNY

Nadija Kyrian 17 marca minęło 90 lat od urodzin Ołeksija Kołomijca, utalentowanego pisarza, dramaturga, laureata Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki. Z okazji tej rocznicy w centrum Kijowa, na Chreszczatyku, odsłonięto pamiątkową tablicę na budynku, w którym mieszkał przez 30 lat. Autorami tablicy są rzeźbiarz O. Czepelyk i architekt B. Pysarenko. Starsze pokolenie pamięta, jak na początku lat 60. Ołeksij Kołomijec gwałtownie wkroczył do dramaturgii komedią „Faraonowie”. Dnia następnego po premierze autor obudził się sławny. „Do dziś pamiętam, jak śmiałem się (nie chichotałem, nie!) na przedstawieniu „Faraonów” w teatrze im. Iwana Franki – wspomina reżyser W. Lyzo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wiczowi i przypomniałem przejmujący oddźwięk holenderskiej prasy na występ Ukraińskiej Kapeli Chóralnej pod kierownictwem Ołeksandra Koszycia w 1922 roku: „Gdyby w państwie ukraińskim wszystkie sprawy szły takim ładem, jak śpiew w tym chórze, byłoby to pierwsze państwo na świecie…” — Tradycyjny ukraiński śpiew chóralny w stroju naturalnym sprzyja zaprowadzaniu ładu w społeczeństwie, bo pomaga ludziom uporządkować swoje uczucia i rozbudzić miłość do czystego śpiewu, a czystość w śpiewie skłania człowieka do czystości w życiu. Trzeba trzymać wzorzec czystości, bez względu na wszystko. Ale czystość sama się nie pojawi, trzeba o nią walczyć! Podczas wręczania mi nagrody przypomniałem Prezydentowi szewczenkowskie przesłanie: „Walczcie — a zwyciężcie!..” Ten dzień jest dla mnie znamienny również tym, że potwierdziła się prawda: nie w sile prawda, a w prawdzie siła!.. Rozmawiał Ołeksander SZOKAŁO kwiaty, powitania i wyrazy szacunku. A kto wie, że to ciężka, żmudna, wytrwała praca?! Na przykład, dla zachowania głosu musisz stale odmawiać sobie smacznego jedzenia. A relacje rodzinne… Bywa, że musisz dokonać wyboru: rodzina albo scena. Niemało goryczy przypadło w udziale również uczestniczkom tria, które pozostało w historii ukraińskiego wokalu. Po rozpadzie kolektywu Ninie Jakiwnie przyszło pracować w różnych placówkach kultury. Za szczerość często natykała się na przeszkody ze strony nomenklaturowców. Jednak zawsze pozostawała i pozostaje sobą. Kiedy dowiedziała się o szkole kobziarskiej, zrozumiała, że jako doświadczony specjalista musi właśnie tam przekazać uczniom dorobek twórczy. Bez przesady, to twórczy wyczyn Niny Bajko. Przypomniały się opowieści stritiwców o improwizowanych wieczorach muzycznych. Na kłodach, pod gwiazdami, siadali wieczorami, jak u Stepana Wasylczenki, chodziła młodzież „na hulanki”… Po kilkadziesiąt piosenek śpiewali. I płynęły melodie pod gwiazdami aż do świtu… Nina Bajko wspierała studentów materialnie, szukała mecenasów skłonnych przekazać datki na naukę. Przywoziła chłopakom odzież, żywność, książki. Czy ona to sobie uświadamia, czy nie, ale dla wielu „kobziarzy” stała się przybraną matką.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«CZYSTOŚĆ W ŚPIEWIE I ŻYCIU»

26 marca Prezydent Ukrainy Wiktor Andrijowycz Juszczenko wręczył odznaczenia państwowe pięćdziesięciu pracownikom ukraińskiej kultury z okazji ich święta zawodowego. Dwóch uhonorowano tytułem Bohatera Ukrainy — dyrygenta Pawła Iwanowycza Murawskiego oraz pisarza Jurija Mychajłowycza Muszketyka. Pawło Murawski — profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego, honorowy akademik Akademii Sztuk Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (1979), kawaler orderu „Za zasługi” wszystkich stopni, Bohater Ukrainy, uczestnik Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Ponad 20 lat przepracował jako kierownik artystyczny i główny dyrygent Państwowej Ukraińskiej Kapeli Chóralnej „Trembita” oraz Państwowej Zasłużonej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Dumka”. Już 40 lat nieprzerwanie pracuje na katedrze dyrygentury chóralnej i tyle samo — jako kierownik artystyczny i główny dyrygent chóru studenckiego Kijowskiego Konserwatorium Państwowego (od 1995 — Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. P. Czajkowskiego). Za działalność twórczą wykonał i nagrał na płyty, kasety i płyty kompaktowe ponad 1000 utworów chóralnych różnych autorów: D. Bortniańskiego, M. Berezowskiego, A. Wedela, H. Skoworody, M. Łeontowycza (wszystkie utwory chóralne), O. Koszycia, S. Ludkewycza, P. Czajkowskiego, L. Beethovena, W. A. Mozarta, G. Verdiego, G. Mahlera, A. Skriabina, I. Strawińskiego, wielu innych ukraińskich i zagranicznych kompozytorów. Dzięki staraniom P. Murawskiego jeszcze na początku lat 70. w chórze Kijowskiego Konserwatorium Państwowego stworzono styl śpiewu a cappella lub śpiewu w stroju naturalnym. Metoda ta rozpowszechniła się na całej Ukrainie jako szkoła chóralna Murawskiego. W chórze studenckim wybitny pedagog wychował ponad 800 dyrygentów-chórmistrzów. Pawło Murawski — żywa legenda ukraińskiej sztuki chóralnej XX—XXI wieku, jest wysoko ceniony na Ukrainie i na świecie. W tym roku nestor ukraińskiej sztuki muzycznej będzie obchodził 95. rocznicę urodzin i 75. rocznicę działalności twórczej. — Pawle Iwanowyczu, jak się Pan czuje po długim oczekiwaniu na zasłużone odznaczenie państwowe i długotrwałej procedurze wręczania, czy nie jest Pan zmęczony? — Nie! Teraz mógłbym zadyrygować cały koncert! — energicznie wypowiedział z właściwym mu zapałem, a po chwili dodał już zamyślenie: — Przeżywam podwójne uczucie. Z jednej strony jest mi przyjemnie, że otrzymałem najwyższe odznaczenie państwa, bo szczerze troszczę się o sprawy o znaczeniu państwowym, przede wszystkim o kulturę, bo kultura jest podstawą życia. A z drugiej strony, niepokoję się o swój chór, o jego gotowość do ukazywania wszędzie i zawsze wysokiej sztuki ukraińskiego śpiewu. Po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

DEKRET PREZYDENTA UKRAINY NR 178/2009 O nadaniu P. Murawskiemu tytułu Bohatera Ukrainy

Za wybitne zasługi osobiste w utwierdzaniu wysokich wzorców ukraińskiego śpiewu chóralnego, wzbogacaniu narodowego dziedzictwa kulturowo-artystycznego oraz wieloletnią owocną działalność twórczą postanawiam: Nadać tytuł Bohatera Ukrainy z wręczeniem Orderu Państwa MURAWSKIEMU Pawłowi Iwanowyczowi — narodowemu artyście Ukrainy, profesorowi Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego, m. Kijów. Prezydent Ukrainy Wiktor JUSZCZENKO 23 marca 2009 roku żymy, ogłoszą występ chóru, a jego kierownika artystycznego i głównego dyrygenta nazwą Bohaterem Ukrainy, a poziom brzmienia chóru mnie nie zadowala… Niepokoję się także o całą naszą kulturę śpiewaczą, bo ona od niedawna obniżyła się do niskiego poziomu śpiewu masowego. A my mamy tradycyjnie bardzo bogaty materiał śpiewaczy — prawie wszyscy mają dobre głosy, jak nigdzie indziej. I bierze mnie narodowa zazdrość, kiedy słyszę, jak czysto śpiewają chóry u innych narodów, a przecież są ubożsi od nas w głosy. Ale co tu mówić o profesjonalnych chórach! Oto oglądamy międzynarodowe mecze piłkarskie, kibice wspierają swoje narodowe drużyny, powiedzmy Anglicy, i na wysokim uniesieniu uczuć nagle pojawia się ich melodia — i wszyscy oni śpiewają w unisonie. A u nas tak trudno osiągnąć brzmienie w unisonie, bo przyzwyczaili się śpiewać w stroju temperowanym, przy fortepianie, i oduczyli się śpiewać naszym tradycyjnym śpiewem w stroju naturalnym. Bardzo trudno oduczyć człowieka złego nawyku… Teraz piszę propozycje, jak postawić na należytym poziomie cały system edukacji muzycznej na Ukrainie. — Słucham Pana, Pawle Iwanowyczu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

NAZWANĄ MATKĄ — NINA BAJKO

Pawło MALIEJEW, członek NSPU Siostry Nina, Maria, Danyjiła Bajko. Komu w Ukrainie, a i nie tylko w Ukrainie, nie jest znane to trio?! Siostry pochodzą ze wsi Jabłunycia, położonej na przedgórzu Karpat. Naukę szkolną pobierały w Busku w obwodzie lwowskim. Lecz największą, pieśniarską naukę dała im matka. Była to pieśniarska dusza, głęboka skarbnica folkloru. Setki, a może i tysiące melodii przelała-prześpiewała, przekazała w spadku córkom, wyznaczając ich życiowe credo. Toteż po ukończeniu szkoły średniej dziewczęta zostały studentkami Lwowskiego Konserwatorium imienia M. Łysenki. Docent Odarka Kyryliwna Bondariwśka zadbała o doskonalenie naturalnego talentu sióstr, szlifowanie, wzmacnianie głosów, rozwój ich elastyczności, odnalezienie nowych barw brzmieniowych, wzrost kunsztu zespołowego. Trio stało się znane jako propagator ukraińskiej kultury pieśniarskiej. Artystki szczerze witali słuchacze Lwowa, Kijowa, Moskwy, stolic i osad republik byłego Związku, a także Belgii, Niemiec, Kanady, Polski, USA, Czechosłowacji. Ludowe uznanie wysokiej sztuki sióstr wieńczy ich niedościgniony kunszt. Wszystko to przypomniało się, gdy tuptałem korytarzem szkoły w Stritiwce, czekając na artystkę. — Słyszałem opinie Waszych uczniów, przyszłych kobziarzy. Są wdzięczni, że to właśnie Pani ich naucza. — Naucza… A wie Pan, w jakich warunkach tutaj żyję? Chodźmy, zobaczy Pan… Pokoik w akademiku — niewielki, ale schludny. Nic zbędnego. Fortepian, stół, kilka krzeseł, łóżko, szafeczka, książki, klawiry. — Proszę wybaczyć, że nie zapraszam do siadania: krzesła są zimne. Oczywiście, to tymczasowo, ale instrument się psuje. I spać po nocach się nie da. Mieszkałabym sobie w Kijowie, w cieple. Ale nie — docieram tutaj przez mróz. Romantyzm? W moim wieku? — Miejscowemu kołchozowi i rejonowemu wydziałowi oświaty trudno opiekować się szkołą. Państwo w czasie tego kryzysu też nie śpieszy się, by wziąć ją na utrzymanie — mówię, żeby nie milczeć z zakłopotania przed tą znaną na świecie, pełną pasji kobietą, jej prostą i istotną prawdą. — Niech Pan nie myśli, nie jestem wybredna, ale mam prawo wymagać normalnych warunków do życia i pracy. I nie tylko dla siebie, ale i dla milczących kolegów, dla uczniów. Dlatego dla niektórych jestem niewygodna… Opowiedziała o rodzinie, siostrach, o dramatyzmie aktorskiego losu. Zauważyła, że w czasach stalinowskich siostry nie to że nie miałyby prawa wstąpić do konserwatorium, a najpewniej zostałyby zesłane na Sybir. Przyczyna? Tata przez pewien czas przebywał w oddziałach UPA. Uratowało rodzinę to, że tata przedwcześnie zmarł. Zatem zrealizować swój talent dziewczętom udało się w tragicznych okolicznościach oraz dzięki rodzinnej i narodowej niezłomności, którą po uzyskaniu niepodległości postrzega się jako heroiczną. Kto naprawdę potrafi ocenić pracę aktora? Wydaje się, że praca na scenie — to oklaski i W 1969 roku trio sióstr Bajko uhonorowano tytułem zasłużonych artystów Ukrainy, w 1976 — laureatów Nagrody Państwowej im. Tarasa Szewczenki, a w 1979 — tytułem ludowych artystów Ukrainy. Siostry były wspaniałymi pedagogami, przygotowywały sobie godną zmianę. O charakterystycznym epizodzie z życia Niny Bajko — nauczaniu w Stritiwskiej szkole sztuki kobziarskiej (1991—1996) — wspomina nasz czytelnik, pisarz, proświcianin.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Korytarze na drugim piętrze w budynku administracyjnym. — Tamaro Wołodymirowno, jaka była droga do prezentacji? — Praca nad przygotowaniem dossier nominacyjnego Rezydencji trwała ponad rok. Ponieważ kosztorys tych prac, przygotowany przez Państwową Służbę Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, wynosił 2,3 mln hrywien, w Czerniowcach postanowiono przygotować dossier własnymi siłami. Do pracy zaangażowano naukowców i studentów Uniwersytetu Czerniowieckiego, specjalistów departamentu kompleksu urbanistycznego rady miejskiej, pracowników archiwów, lokalne firmy telewizyjne i radiowe oraz wydawnictwa. Aerovideofilmowanie obiektu nominacyjnego z kosmosu udostępniono Czerniowcom bezpłatnie. Korektę próbnej wersji dossier w języku angielskim przez native speakera, co jest obowiązkowym warunkiem, zgodziła się w krótkim czasie wykonać wolontariuszka Korpusu Pokoju, która w tym czasie pracowała w Czerniowcach. 28 stycznia bieżącego roku dossier nominacyjne Rezydencji wraz z załącznikami, uzgodnione przez Ministerstwo Kultury Ukrainy, zostało dostarczone pocztą dyplomatyczną do Paryża do siedziby Komitetu UNESCO. — Kto podejmował decyzję w sprawie włączenia Rezydencji do nominacji na Listę UNESCO? — Decyzję o włączeniu Rezydencji metropolitów Bukowiny i Dalmacji do wykazu obiektów kandydatów do nominacji na Listę. Sala Marmurowa. — Czy wiadomo, kto jeszcze pretenduje do włączenia na listę z Ukrainy? — Z Ukrainy jest 12 pretendentów, wśród których znajdują się: Bachczysarajski Pałac Chanów, rezerwaty „Askania Nowa” oraz „Chersonez Taurydzki”, krajobraz kulturowy i kanion Kamieńca Podolskiego, historyczne centrum Czernihowa, park „Zofiówka”, Kaniowski rezerwat „Mogiła Tarasa Szewczenki” oraz inne. — Od kogo zależy, czy dojdzie do „małżeństwa Czerniowiec ze światową cywilizacją”? — Następnym krokiem będzie przyjazd ekspertów. Wszystko zależy od ich decyzji. Rozmawiała Maria WYSZNIEWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Musical „Koloda” to próba połączenia współczesnej muzyki, folkloru, tańców ludowych i współczesnych, strojów etnicznych i śpiewu, żartów oraz humoru. W inscenizacji poprzez komiczne sytuacje, które zdarzają się w codziennym życiu, autorzy przekonują widza o optymizmie życia i nieśmiertelności kultury narodowej.

— Rada Społeczna ds. ochrony dziedzictwa kulturowego Czerniowiec wysoko oceniła wysiłki specjalistów, którzy pracowali nad przygotowaniem dossier, oraz zaleciła wzmocnienie działań władz i struktur społecznych w zakresie minimalizacji ingerencji w środowisko architektoniczne na terenie wchodzącym w skład „niebieskiej” (buforowej) strefy Rezydencji Metropolitów, a także wykorzystanie unikalnych materiałów dossier do wydania przewodników turystycznych i informatorów o Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym. W szczególności członek rady społecznej Serhij Osaczuk powiedział: „Włączenie Rezydencji metropolitów bukowińskich do Listy światowego dziedzictwa UNESCO jest równoznaczne ze ślubem Czerniowiec ze światową cywilizacją, deklaracją, że zobowiązujemy się być absolutnie moralni w kwestiach dziedzictwa architektonicznego i prosimy w tym o pomoc światowej cywilizacji”. Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301213 Nakład w kwietniu — 57500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 1 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ANONS

Dokumentację nominacyjną Rezydencji metropolitów bukowińskich w celu wpisania tego zabytku architektury na Listę światowego dziedzictwa UNESCO zaprezentowały na posiedzeniu rady społecznej ds. ochrony dziedzictwa kulturowego prorektor ds. naukowo-wychowawczych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, doktor nauk historycznych, profesor, członek rady eksperckiej Wyższej Komisji Atestacyjnej Ukrainy Tamara Marusyk oraz doradca mera miasta ds. architektury i urbanistyki Iryna Korotun. autorem J. Hlavką, nad wystrojem którego pracowali autorytatywni specjaliści w dziedzinie rzeźby, kowalstwa i malarstwa; jako historyczne centrum duchowe Europy Wschodniej, w okresie budowy największe centrum prawosławne Europy Południowo-Wschodniej, w którym sprawowano funkcje świeckiego i klerykalnego zarządzania administracyjno-terytorialnego, nabożeństw kościelnych i nauczania duchowego; jako zespół, którego architektura według zasad artystycznych łączy historyczne tradycje czasów Bizancjum, okresu romańskiego budownictwa klasztornego, ceglanego gotyku Europy Środkowej i Północno-Wschodniej, zasady planistyczne baroku; zespół architektoniczny, który ucieleśnia ideały ludzkości za pomocą sztuki plastycznej i architektury. Jako unikalne dzieło sztuki przestrzennej Rezydencja metropolitów miała znaczący wpływ na rozwój architektury kultowej i sztuki monumentalnej Europy Środkowej i Wschodniej. — Jakie stanowisko wyraziła rada społeczna ds. ochrony dziedzictwa kulturowego? Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło Mowczan Informacja „SP” Obecnie na Listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisano 878 obiektów w 145 krajach świata, z których 679 należy do dziedzictwa kulturowego, 174 — dziedzictwa przyrodniczego, 25 — mieszanych. Ukraina jest reprezentowana przez cztery obiekty, z których tylko dwa są czysto ukraińskie — Sobór Mądrości Bożej w Kijowie oraz Ławra Peczerska (1990 r.), historyczne centrum Lwowa (1998). W 2007 roku na Listę wpisano wspólny ukraińsko-czeski obiekt przyrodniczy „Bukowe lasy pierwotne Karpat”, a w 2005 — południkowy łuk Struvego (wspólny projekt Norwegii, Finlandii, Rosji, Estonii, Łotwy, Litwy, Białorusi, Mołdawii i Ukrainy). Redaktor naczelny Lubow Hołota Kolegium redakcyjne Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszuk Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina Hnatiuk 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro Antonenko 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Serhij Kłymko 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija Kyrjan 270-55-57 Dział korekty Ołena Szulha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna Szewczuk Ołeh Besskyj 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen Buket 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija Kyrjan UNESCO uchwaliła 31. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, która odbyła się 23 czerwca — 2 lipca w Nowej Zelandii. Nominacja Rezydencji metropolitów Bukowiny i Dalmacji będzie przebiegać według czterech kryteriów unikalności: arcydzieło budownictwa, symbol architektoniczny Czerniowiec, zaprojektowany przez czeskiego architekta 6 kwietnia w Kijowskim Miejskim Teatrze Muzycznym (stacja metra Kontraktowa Płoszczad, ul. Meżyhirska 2) odbędzie się premiera ludowego musicalu „Kołoda”, stworzonego przez męską grupę „Kozackie zabawy” oraz folklorystyczno-etnograficzny zespół „Kalyna”. Kierownik artystyczny — przewodniczący Podilskiego rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Wałentyn Kozaczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn