Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

WIKTOR ŻADKO: SAMOTNIK, KTÓRY CIĄGNIE PŁUG HISTORII

Слово Просвіти, №13 за 2011 рік

Iwan DZIUBA, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Aby zrozumieć pisarza, trzeba, według mojego przekonania, udać się w jego strony, tam są źródła jego dzieciństwa, dowiedzieć się więcej o tym, co konkretnie zrobił dla swojej ojczyzny. Stronami Wiktora Żadki jest Czerkaszczyzna, ale żeby wyobrazić ją sobie (podobnie jak jego stosunek do niej), przeczytajmy to, co napisał Wiktor w encyklopedii „Czerkaszczyzna”: „Czy jest gdzieś na ziemi taki czarujący kraj, gdzie ciche wiosenne noce płyną na skrzydłach słowiczych pieśni, gdzie rano na zamyślonej rzece źródlaną wodą obmywają się białe grzybienie, gdzie wiosną i latem pod okapami rozłożystych drzew jaśnieje dywan różnozioł, kwiatów i kaliny? Jest! To nasz rodzinny kraj — Czerkaszczyzna! Pieszczona złotymi rękami naszych przodków, skropiona słonym potem pradziadów, dziadów, ojców, upiększona pracą wszystkich następnych pokoleń — Czerkaszczyzna jest dla nas szczególnie droga. Każdy człowiek z wielką miłością i duchowym drżeniem wspomina to miejsce, gdzie się urodził, gdzie przeminęło jego dzieciństwo, z cudownym światem-baśnią, z matczyną pieszczotą w przytulnym ojcowskim domu. To rodzinne ognisko, Mała Ojczyzna każdej osobowości. To jej wielkie „Ja”, od którego zaczyna się człowiek, rodzina, ojczyzna i cała nasza wielka i niepowtarzalna na świecie Ukraina. Jej pięknem zachwycali się i w zachwycie są nim obecnie poeci, malarze i kompozytorzy”. I tym wszystko powiedziano — takie wyznanie Żadki świadczy o moralnej wartości jego duszy i jego wrażliwych przekonaniach, szczerej chęci, by przed całym światem zaświadczyć o swojej dumie i szacunku do kraju Bohdana i Tarasa… Wiktor Ołeksijowycz Żadko — znany ukraiński naukowiec i pisarz, w ostatnich latach w centrum jego uwagi znalazła się także kulturowo-historyczna pamięć naszego narodu (zaznaczę szczególnie — to naukowe prace historyczne — jedyne w państwie wydawnictwa nekropolistyczne o grobach znanych Ukraińców zarówno na Ukrainie, jak i za granicą; znowuż, Wiktor samodzielnie odwiedził wszystkie cmentarze, nekropolie, zebrał o nich materiały i sfotografował nagrobki): „Bajkowy nekropol”, „W pamięci Kijowa: stołeczny nekropol pisarzy”, „Ukraiński nekropol”, „Nekropol na Bajkowej Górze”, dwa solidne tomy badania naukoznawczego o historyku i autorze opery „Kateryna” do słów T. Szewczenki „Mykoła Arkas” oraz jeszcze dziesięć innych wydawnictw). W dobrze zilustrowanej zdjęciami historycznej książce „Idę za Szewczenką. Od Kijowa do Kaniowa” (2010) autor podsumowuje wyniki swoich wędrówek szewczenkowskimi miejscami, łącząc informacje historyczne z osobistymi wrażeniami z tego, co zobaczył i usłyszał; fotografując te miejsca, w których Kobziarz malował (w wydaniu jest 25 rysunków Tarasa Hryhorowycza), Wiktor napisał historię powstania każdej pracy Szewczenki oraz miejsca, gdzie stąpała noga Tarasa, co nadaje opowieści szczególnej szczerości i wzruszenia. Szczególnie cenne jest to, że Wiktor zamieścił w tym wydaniu pomniki i popiersia T. Szewczenki, które znajdują się we wsiach i miastach Czerkaszczyzny, napisał historię ich ustawienia, jak również osadnictwa i autorstwa. Być może w tych wędrówkach ostatecznie utwierdziło się pragnienie, by szerzej, gruntowniej opowiedzieć o bliskiej autorowi Czerkaszczyźnie. Całą ją obszedł i objechał (700 wsi i miast kraju Bohdana i Tarasa!), robiąc zdjęcia i zbierając materiały w lokalnych archiwach i muzeach, które przydały się zarówno do książki „Idę za Szewczenką”, jak i do uporządkowania fundamentalnej „uniwersalnej encyklopedii”, jak nazywa ją autor, „Czerkaszczyzna”. Istnieje pogląd, że naród powstaje wtedy, gdy ma swoją encyklopedię. Encyklopedia — to znak dojrzałości narodu do bytu państwowego. We Francji, powiedzmy, naród powstał po tym, jak wydano Encyklopedię Francuską. „Encyklopedia „Czerkaszczyzna” — to, bez przesady można stwierdzić — unikalna autorska praca naukowa, bogato ilustrowana i udokumentowana, analogii której nie ma żaden obwód Ukrainy. Przez lata niepodległości wiele zrobiono dla obiektywnego naukowego badania wcześniej ignorowanych tematów, odtworzenia pełnego obrazu naszej historii, nauki, kultury, w szczególności dla rozszerzenia spektrum wydawnictw encyklopedycznych, ale „Czerkaszczyzna” uporządkowana przez Żadkę — to jest to, czego nie dawały encyklopedie czasów radzieckich i niewystarczająco dają obecne encyklopedie branżowe. Nie wszystkie osobistości, zjawiska, obiekty gospodarcze czy kulturalne obwodu itd. trafiły do niej, a jedynie najwybitniejsze — odpowiadają one wysokiemu kanonowi, swojemu miejscu w szerszym ukraińskim obrazie. Zadanie, zapewne, Wiktor Żadko stawiał zupełnie inne — dać maksimum informacji o Czerkaszczyźnie, w tym także o Ukrainie od XV do początku XXI wieku. Szczególnie zadbał autor o to, by przywrócić zapomniane imiona, przemilczane czy niesprawiedliwie dyskryminowane w czasach radzieckich osobistości. Jak opowiadał Wiktor, ta encyklopedia była pomyślana przez niego w trzech tomach, ale, jak zawsze, zabrakło środków i sił, aby ogrom takiej informacji doprowadzić do końca samemu. Jakichś odkryć encyklopedia nie czyni, jest ona podsumowaniem pracy wielu historyków, krajoznawców, literatów itd., a Żadko rozsądnie jako naukowiec uporządkował ich pracę. Wiem, że znajdą się tak zwani „znawcy spraw krajoznawczych”, zwłaszcza — lokalnego chowu, którzy wynajdą pewne nieścisłości, powtórzenia, nie w tym miejscu postawiony przecinek, pominięte przez autora-redaktora fakty, które oni, jak myślą, zbadali lepiej (choć to wszystko trzeba jeszcze sprawdzić) oraz innych „pcheł” nakłują, ale Wiktorowi nie radziłbym zwracać uwagi na ten lament — karawana musi iść. Wiadomo mi, jak starał się uniknąć nieporozumień, jak zwracał się do władz lokalnych, urzędników obwodu, do tych samych krajoznawców, aby wyczytali napisane, pomogli w pracy, wnieśli poprawki i uzupełnienia, nic z tego nie wyszło — teraz oni „podniosą głos” — to wiem, jak to mówią, na własnej skórze. Oczywiście, przykro, gdy są niedociągnięcia, autor zawsze to boleśnie przeżywa, ale proszę wymienić mi solidne wydawnictwo jak encyklopedia, nad którą pracują dziesiątki specjalistów, żeby nie było błędów — nie ma takich wydawnictw. A Wiktor wziął się za uporządkowanie i, jak wiem naprawdę, — samodzielnie podniósł ogromną warstwę materiałów o swoim kraju (niewiarygodnie ciekawym, bo stworzonym w 1953 roku na terenach obwodów połtawskiego i kijowskiego) — i musimy być mu wdzięczni za taką tytaniczną pracę. A jeśli i są błędy — piszcie do autora, a on je uwzględni przy wznowieniu, czy, powiedzmy, wpisze (jak to już robi teraz) na końcu stron „Zauważone błędy”. W każdej encyklopedii są kryteria formalne i są istotne. Powiem na zakończenie tak: uniwersalna encyklopedia zawsze była uważana za najwyższy produkt kulturowy każdego narodu, dowód naukowej respektowalności i dojrzałości społeczeństwa i o tym musi pamiętać każdy wykształcony człowiek. Część alfabetyczna encyklopedii zawiera artykuły kilku rodzajów. Po pierwsze, są to artykuły o ludziach, którzy urodzili się na Czerkaszczyźnie (działacze historyczni dalekiej i bliższej przeszłości, działacze kulturalni, lite- oratorzy, artyści, naukowcy, gospodarze, inne wybitne lub czczone w pamięci ludowej osobistości). Po drugie, ci, którzy urodziwszy się gdzie indziej, żyli na Czerkaszczyźnie lub czynili na niej dobre czy też niedobre sprawy (i o nich nie należy zapominać — ku nauce potomnym i dla obiektywizmu). Po trzecie, literaci, artyści, naukowcy różnych narodów i kultur, którzy zwracali się do twórczości T. Szewczenki i wnieśli swój wkład w szewczenkianę (nawiasem mówiąc, o Kobzarzu, jego rodzinie, otoczeniu, szewczenkoznawcach — zebrano chyba najpoważniejszy materiał ze znanych wydań tego typu). Po czwarte, różne publikacje, wydarzenia, akcje związane z imieniem i dziedzictwem Szewczenki, pomniki jemu poświęcone. Po piąte, wszystkie miasta i wsie Czerkaszczyzny, historia ich założenia, a artykuły te są ilustrowane kilkoma fotografiami; wydarzenia historyczne związane z obwodem. Po wydaniach Pochylewycza i Trońki o miastach i wsiach Ukrainy, historii ich założenia, uniwersalna encyklopedia „Czerkaszczyzna”, którą opracował doktor nauk filozoficznych, profesor i pisarz W. O. Żadko, nie ma analogów. Za nią stoi wieloletnie, trwające dziesięć lat żmudne i naukowe poszukiwanie (to niewiarygodnie skomplikowana praca, by spośród mnóstwa faktów, imion, zalet kraju wybrać to, co główne, istotne): w encyklopedii wykorzystano bogaty materiał archiwalny, naukowy, artystyczno-dokumentalny, historyczny oraz publicystyczny o charakterze kulturokomparatywistycznym i kulturohermeneutycznym, który Wiktor jako kompilator wykorzystał także z literatury, na którą powołuje się po artykule lub na końcu wydania. Niezaprzeczalnie, w moim przekonaniu, tak naukowo obszerna praca W. O. Żadki wzbogaca naszą kulturę i pamięć historyczną, jest ona adresowana nie tylko do samych mieszkańców Czerkaszczyzny, ale do wszystkich, którym drogie jest imię T. H. Szewczenki i nasza ukraińska ziemia, którzy chcą znać historię swojej wsi, miasta, zwyczaje i obrzędy, o wszystkim, z czym i z kim związany jest ich kraj, dlatego też powinna zostać godnie oceniona Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. zespole, ale także proponując to innym. Bierzcie logo akcji, proponujcie je tam, gdzie zbyt często słyszycie języki obce, a za mało naszą śpiewną, kalinową. Dołączajcie do akcji „Kalinowa gałązka”!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn