Strona · s. 5strona oryginału ↗
«I z chmur zsunie się — bagnetem — błyskawica…» W 70. rocznicę rozstrzelania Oleny Teligi
Слово Просвіти, №13 за 2012 рік
…przede wszystkim dotyczy Oleny Teligi… Wystawienie sztuki właśnie we Lwowie można uznać za spóźnione przeprosiny lwowskiej społeczności za bezpodstawną, brutalną obstrukcję, jaką latem 1941 roku we Lwowie urządzili ówcześni ura-patrioci Olenie Telidze, Ulasowi Samczukowi i ich przyjaciołom… Decydującą rolę w zapewnieniu sukcesu spektaklu odegrała aktorka Natalia Lisowa, która podarowała nam, z okazji 105. rocznicy urodzin, nieugiętą i mężną Olenę Teligę, zapoznała widza z jej twórczością i zainteresowała nią, dała impuls do lepszego zrozumienia wielkości takich postaci w naszej historii. Z głębi serca życzę Natalii Lisowej zagrania jeszcze niejednej takiej roli, a naszym pisarzom i dramaturgom – by nie marnowali swojego talentu na pisanie pustych jednodniówek dla różnych show, aby zaspokajać zachcianki dzisiejszych dorobkiewiczów, by nie zdradzali patriotycznych ideałów Oleny Teligi, której wielkość zobowiązuje potomnych do budowania naszego niepodległego państwa według jej testamentu: zachowywania duchowości, tradycji, kultury, języka, chwalebnej historii… Dobrze, że w Dubnie istnieje ulica jej imienia. Wspaniale, że wiemy o pobycie w naszym mieście tej, być może najbardziej patriotycznej poetki, latem 1941 roku, kiedy na całej Ukrainie, w okupowanym przez niemieckich faszystów Kijowie, nie znalazł się ani jeden mężczyzna, który mógłby stanąć na czele Związku Pisarzy, i to właśnie ona, rzucając wyzwanie wszystkim wrogom, to zrobiła. Wspaniale, że kiedyś w czeskich Poděbradach tak niespodziewanie splotły się i połączyły jej losy z rodziną Feszczenków-Czopiwskich, również bezpośrednio związanych z ziemią dubieńską. Lecz byłoby jeszcze lepiej (jestem co do tego całkowicie przekonany), gdyby ten spektakl zobaczyli nasi ziomkowie, na przykład choćby na scenie Dubieńskiego Domu Kultury. A dlaczego nie! Wtedy bowiem nie tylko głębiej poznaliby tę bohaterkę, ale także zastanowili się nad jej słowami: „My, pisarze, powinniśmy działać nie tylko słowem, ale także własną odwagą. Bo co, jeśli nie własna odwaga, nadaje słowu boską siłę, która podnosi ducha narodu i zapala życie… Nie może nam być wszystko jedno. Nie może być wszystko jedno, jakim językiem mówimy, jakie książki czytamy, jakie pieśni śpiewamy… A jeśli wszystko jedno, to kim jesteśmy? Nie narodem, lecz bezkształtnym tłumem i szarą, wiecznie poniżoną masą…” Przypomnijmy sobie jej tak aktualny dziś publicystyczno-wybuchowy artykuł o ówczesnych (i, ku wielkiemu żalowi, także o obecnych) „partaczach życia”: „…to właśnie oni są tymi, którzy wszystko patrzyli i milczeli, i w milczeniu drapali się po czubach… gotowi w każdej chwili po stronie – wszystko jedno – jakiegokolwiek zwycięzcy, pomagając mu w jego ostatnim ciosie, by za tę tanią cenę kupić sobie prawo, by później być w pierwszych szeregach przy nim…” Ona, jak nikt inny, jest naszą współczesną. Tak, miała prawo (i wybór!), z dumnie podniesioną głową pójść na śmierć od hitlerowskiej kuli 70 lat temu. Bezwarunkowo wsparł ją w tym mąż i współtowarzysz o wspólnych poglądach, Mychajło Teliha. Tylko bardzo boli, że tam, gdzie spoczywa ich prach, nie ma ani jednego pomnika! Miesiąc temu siedemdziesiąte rocznice rozstrzelań członków OUN w Babim Jarze uczczono konferencją naukową-requiem. Jednak nie na poziomie państwowym. Ponieważ tam, gdzie spoczywa ponad pół tysiąca prawdziwych patriotów Ukrainy, nadal wznosi się tylko skromny drewniany krzyż. I tam nie przychodzą dzisiejsi przywódcy Niepodległej Ukrainy (wiadomo dlaczego!)… Swoim życiem-wyczynem Helena Teliga wzniosła pomnik nie uczyniony ręką ludzką: „Nie idź w cień. Trwaj w palącej grze. // Nie lękaj się oślepiającego blasku, patrząc // Tylko po skwarze zagrzmi wyczekiwany grom // I z chmur zsunie się — bagnetem — błyskawica”. Albo: „Nie złapiesz: jestem ogniem, jestem wichrem! // A oni nie przywykli do zatrzymywania się! // Ale nagle… cicho się uśmiechnę, // I w moich oczach zapali się wyzwanie”. Albo: „Wiatrami i słońcem mój Bóg wytyczył mi drogę. // Lecz tam, gdzie trzeba, jestem twarda i surowa: // O kraju mój, moich jasnych pozdrowień // Od mnie żaden wróg nie otrzymał”. Jednym słowem, tak właśnie żyła: albo–albo… Nigdy nie zapomnę, jak ponad dwie dekady temu, pewnego lutowego mroźnego dnia, my, kilkudziesięciu jej współmyślących, na Placu Teatralnym w mieście Równem odsłanialiśmy tablicę pamiątkową Oleny Teligi i Ulasa Samczuka (na budynku, w którym mieściła się redakcja i drukarnia gazety „Wołyń”, z którą ściśle współpracowała). Głęboko symboliczny jest ten pamiątkowy znak, jakby rozłupany piorunem na pół po przekątnej. Błyskawica uderza jedynie w wysokie drzewa. Kto się czołga, ten nigdy nie upadnie…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
