Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pawło FYŁYPOWYCZ (1891—1937) Światłem i miłością

Слово Просвіти, №13 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Teraz jestem wszędzie, gdzie światło i miłość. P. Fyłypowycz. Poezja Pawła Fyłypowycza nie wyróżnia się ani jaskrawą obrazowością, ani oryginalnością. * * * Zaklinam wiatr i chmury, Zaklinam, ziemio, ciebie! I brzmią najmocniejsze czary — Zaklinam słońce ślepe. Przeleciały ogniste pszczoły Między zielonych pól ludzkich. Zaklinam was, ciche doliny, Nie puszczajcie do siebie ich! A głuche śnieżne gradziny, Śmiały wietrze, choć ty rozwiejesz, — Niech żyją i kwiaty i rośliny W kraju biednym moim! Jasny świecie, stepie bez kresu, Srebrna pieśni rosy i trawy, Was kocham, was zaklinam, Chcę być takim, jak wy! * * * Kiedy ucichną drzwi, Kiedy zasną krzesła, I położysz się bez kolacji, I zmęczenie na twarzy, — Ja wiem, wiem, wiem: Ja znowu nie sam — Niby ruchy gaju, Wzrasta szum minut. Czyjeś tajemne cienie Zegar wywołuje, W nieustannym dążeniu Biegnie wieków rzeka. kowskich i petersburskich czasopismach, a nawet pierwszy jego ukraiński zbiór „Ziemia i wiatr” wyszedł pod podwójnym nazwiskiem Fyłypowycz-Zorew. Jeszcze w studenckie lata napisał znaczącą pod względem objętości pracę o Baratynskim, poecie, który zapoczątkował tę linię rosyjskiej poezji, która osiągnęła swój szczyt w utworach Tiutczewa. To w pewnej mierze przemawia i o nim samym. O jego skłonności do kontemplacji, rozmyślań, zrównoważonej emocji, niegłośnej intonacji. Między neoklasykami Fyłypowycz-poeta jest obdzielony uwagą czy nie * * * Patrzył z wieży Na ciemny bór, Tam ślad niedźwiedzi I wilczy wzrok. Tam błądzą tury W dali, A dąb ponury Połyka dni. Patrzył i broń Ścisnął prędzej, Sokołów dwoje Naraz na ramiona. Bycza szyja, Jak kamień, krzyk, Nie Bizancjum — Do stepu przywykł. Żelazna skóra, Serce twarde — Na rogi zwierza Nie trafi. O Monomachu! Ty nie nauczaj, Że szczęście nasze Pokora i raj. Zejdą na popiół Bladzi mnisi, Jak tajemniczo ścielą się rozmowy Między białych ulic sennej zimy. Ja czekałem: przeminie tęsknota, Ty skrzydła duszy rozprostujesz, I delikatna biała ręka Dotknęła białych klawiszy. Lecz cichy żałosny śpiew Przeniósł się w ciemnym pokoju, I póki on wieczorował, Powstrzymać go nie mogłaś. I stałaś sama smutniejsza Od cieni w twoim mieszkaniu, Zdawało się, że stoisz Sama w niemej pustyni I widzisz, jak dzień gaśnie, I niebo znika sine, I delikatna twoja uroda Na wieki, na wieki ginie… Wołodymyr Monomach najbardziej. Dlaczego tak się stało, wyjaśnił W. Derżawyn, autor najgłębszego artykułu, jemu poświęconego: „Filozoficzna liryka nigdy nie uchodziła za ogólnie szanowany gatunek w ukraińskim piśmiennictwie”. W swoim czasie Fyłypowycz okazał się obcy duchowo „zproletaryzowanym warstwom czytelnictwa”. Bliższe im były, według słów krytyka, „bezsensowne ekstrawagancje” w rodzaju M. Semenki i W. Poliszczuka oraz „poeta epoki”, „literacko nikczemny i mentalnie prymitywny W. Sosiura — idealny rzecznik mało piśmiennego literackiego „wysuwanstwa”. Kijów * * * Przy wszystkich skrajnościach tych sentencji, akcent Derżawyna jest niepodważalny: filozoficzna liryka dotąd przebywa na peryferiach zainteresowania. To, być może, najbardziej przekonujący dowód anomalii ewolucyjnej drogi ukraińskiego piśmiennictwa, spowodowanej anomaliami historii. W polemicznym oporze Derżawyn nazwał Fyłypowycza wielkim poetą-myślicielem, chociaż całkiem mógł obejść się bez tego ryzykownego epitetu. I to wcale nie odbiłoby się na reputacji poety już choćby dlatego, że myśliciele na odtłuszczonych poetyckich gruntach to zjawisko odosobnione. Dla Derżawy- A włócznia i sokół W twojej ręce! Grzmi odwaga Na wszystkie wieki — Ten krzyk wariaga, Ten uścisk ręki! 1923 Nie do ciebie płynęli skandynawscy bohaterowie, Bojowymi łodziami rozłożywszy obóz. Ani wieńcami Aten, ani ruinami Troi Nie rozsławił ciebie cudzoziemski Bojan. Kto uwierzy słowom, że Andrzej Pierwszy Powołany Na wysokich górach twoją sławę przepowiedział? W ciemną niebytność wieków odeszły karawany Wodzów stepowych i azjatyckich władców. Co władców dawnych spróchniałe klejnoty! I na wschód, i na południe twój niewolnik wędrował — Słyszysz, tam, w oddali, gigantyczne fabryki Inny los kują, inna łuna sław! Na placach twoich rok za rokiem kona, Pomiłła rzeka, wał zrównał się — osiadł, Ale pieśń leci w pola w bezkresy, Niby jaskółka z ciepłych krajów. 1922 Nie wino, nie sen i nie truciznę… W ciemnej czaszy — spokój i woda. Ty nie sławiłeś cieni i trudności. Spójrz: przechodzi stado. Żółty promień świeci na oborze, Kogucikiem czerwonym w oknie. Ręce opalone i nie szybkie Podały napić się mnie. Ja napiłem się i powiedziałem: dziękuję! Za wsią jary i dal, I wiatrak ukłonił się czarnej skibie, Tej pracy upartych pokoleń. Srebrne wierzby, nie wspominajcie złym słowem Nędzarzy i marzycieli-nieudaczników. Kurzem i brzęczeniem cichym Ściele się wieczorny szlak. 1924

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn