Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Artystyczny Majdan

Слово Просвіти, №13 за 2014 рік

Dzień przed sobotą 4. tygodnia Wielkiego Postu, kiedy Cerkiew Prawosławna sprawuje ogólne wspomnienie zmarłych, w sali wystawowej Związku Artystów Ukrainy odbyła się wystawa artystyczna „Artystyczny Majdan”. Przywróciła nas ona do krwawych, tragicznych wydarzeń na kijowskim Euromajdanie, kiedy najemnicy na rozkaz Janukowycza 18—20 lutego dokonali niesłychanego zbrodni — masowego rozstrzelania pokojowych i nieuzbrojonych protestujących. Zatem duch tamtych wydarzeń i dusze Niebiańskiej Sotni, które zgodnie z nauką Cerkwi do czterdziestu dni nie opuszczają ziemskiego padołu, byli wśród zwiedzających tutaj, na tej improwizowanej wystawie. Mykoła CYMBALIUK Wydawałoby się, że artyście czy rzeźbiarzowi stworzyć w tak krótkim terminie pełnowartościową pracę artystyczną jest niemożliwe. Nierzadko u twórcy okres od pomysłu do realizacji zabiera wiele czasu. Ale to jeszcze zależy od wcześniejszego przygotowania artysty, jego postrzegania rzeczywistości i stanu duchowego, na ile „żyje” wybranym tematem. Przeważająca większość artystów, których prace zaprezentowano na obecnej wystawie, byli nie tylko świadkami Majdanu, ale i uczestnikami prawie wszystkich tych wydarzeń. Na przykład Ołeksandr Melnyk. O nim już kilka razy pisał nasz tygodnik, opowiadały inne wydania, kręciły materiały krajowe i zagraniczne stacje telewizyjne. Od pierwszych dni, razem ze studentami, brał udział w pokojowych akcjach protestu przeciwko zbrodniczemu reżimowi Janukowycza. To już później, kiedy na Majdanie wyrosły barykady i zaczęły się wielotysięczne wiece, u artystów dojrzał pomysł, by podnieść swój głos (do trybuny nie mogli się dostać), aby deklarować swoje stanowisko jako cech artystyczny i bezpośrednio inspirować majdanowców swoimi płótnami. W centrum ekspozycji obraz O. I. Melnyka „Widzę sprawy twoje, człowieku” — szeroko otwarte, jako uosobienie bezmiernej duchowej głębi, smutku, miłości do ludzi oczy Wszechmogącego. Obraz niezmiennie był obecny i na wiecach, i wśród ognia i dymu na Hruszewskiego, i wśród rozstrzeliwanych przez berkutowców i snajperów demonstrantów na Instytuckiej, gdzie został „raniony” kilkoma kulami, jak i jego twórca. Symbolicznie wita zwiedzających także inny obraz tego samego artysty — czarne delikatnie smukłe astry na czarnym tle („Ofiarom szowinizmu, rasizmu, faszyzmu, komunizmu”). Jest on jak żałobna wstążka na opuszczonym narodowym niebiesko-żółtym sztandarze, jak zasłonięte czarnym krepem lustro w domu zmarłego. Ale nie ma w nim beznadziei, tego upiornego odczucia rzeczywistości — zarysy płatków odcinają się ledwo zauważalnym jasnym odblaskiem nadziei. Swego czasu fascynację Melnyka malowaniem astrów w różnych tonowych i treściowych ujęciach psycholog, która odwiedziła jego wystawę, rozszyfrowała jako niosącą w sobie wielki osobisty nieukojony ból duszy, smutek… To, co działo się i obecnie dzieje w naszym życiu, Ołeksandr Iwanowycz wchłonął i przepuścił przez swoją duszę, przekształcając we własne, teraz zrozumiałe dla każdego obrazy artystyczne. Tak samo symbolicznie znaczące jest inne jego płótno — „Dzwonnik”: kozak, którego typ można było zobaczyć na obrazie „Iwan Zalizniak”, rozhuśtuje serce alarmowego dzwonu, który podnosi naród do walki przeciwko wrogowi. Dzisiaj zidentyfikować obraz wroga może każdy — to raszyzm, w którego podstawie leży putinowska forma imperialno-szowinistycznej ideologii i praktyki. Jako przejaw — dokonana agresja przeciwko Ukrainie i aneksja jej nieodłącznej części — Krymu. To poruszająco odtworzono w brązowej kompozycji rzeźbiarskiej Anatolija Kuszcza: jakby zdjęty z ikony obraz prześladowanej, umęczonej kobiety-Ukrainy z dzieckiem, które wisi w jej lewej ręce, a po obu stronach, z tyłu częstokół skróconych, karłowatych karabinów z piętnem drapieżnego rosyjskiego dwugłowego sępa, lufy wieńczą nie bagnety, a poziomo przywiązane kamienne siekiery. Takim zobaczył utalentowany rzeźbiarz obraz „bratniego narodu”. Podobne odczucie, ocenę i pogląd na zło jako niezmienną istotę kryminalno-antynarodowej władzy i polityki jej kremlowskich patronów mają nie tylko ukraińscy artyści. Gdybyż tylko rosyjscy pracownicy mediów mogli przejrzeć (o politykach-putinoklonach tutaj mowy być nie może — to klinika), to ujrzeliby pod wieloma obrazami tej wystawy nazwiska wcale niecharakterystyczne dla „banderowców”-Ukraińców. Tutaj, jak i na euromajdanowskich barykadach, ramię w ramię z Ukraińcami sąsiadują płótna Azerbejdżanina, Ormianina, Rosjanina, Polaka, Żyda, krymskiego Tatara itd. Wydaje się, że nic nie zmuszało 22-letniego Azerbejdżanina Abasa Sajiłowa, studenta Kijowskiego Uniwersytetu Telekomunikacji, wyjść wtedy, podczas pierwszych i kolejnych wydarzeń rewolucji godności w Kijowie, na wsparcie ustawowych praw i wolności Ukraińców. Ale przecież godność i wolność, prawo żyć w cywilizowanym społeczeństwie i państwie prawa są niezmiennymi wartościami nie tylko dla Ukraińców. Dla Abasa wszystko to, co przeżył i zobaczył, wybuchło na płótnie, które nazwał „Odrodzenie”: w szalonym szale ognia wyłania się słoneczna tarcza; jeszcze dużo mroku, jakichś niewyraźnych sylwetek; ale jeszcze chwila, i to słońce wzejdzie, rozgoni wrogą i przygnębiającą ciemność zła. Te narodowe, czysto ukraińskie czarno-czerwone kolory, które są charakterystyczne nie tylko dla ukraińskiej wyszywanki, ale i dla naszej wielowymiarowej i nieprostej historii — świadomie czy podświadomie — szczodrze wykorzystali uczestnicy „Artystycznego Majdanu”. Tak odebrał i w takich barwach namalował wydarzenia na ulicy Hruszewskiego Wartan Markarian. Nazwę dla obrazu — prorocze słowa naszego Kobziarza — wziął jakby z ust jednego z tych pierwszych bohaterów Niebiańskiej Sotni Serhija Nihojana: „Walczcie — zwyciężycie, wam Bóg pomaga”! I On pomagał wszystkim tym, którzy, jak pisał Jurij Wynnyczuk w skandalicznym w ocenie pro-władzowej cynicznie-zachłannej ko-literackiej braci wierszu: Postaw przed wyborem czasu: Do władzy przyszli bandyci i kłamcy, Szulerzy i świniopasy. Pokonali państwo i złożyli do nóg, Pijąc naszą krew jak wampiry, A ich pachan, ledwo przybity jajkiem, Wiedzie nas do przepaści. Bandytą on był i bandytą został Teraz już wyższej klasy. Bo już nie czapki, a miliony kradnie — Zabij pedała. Za to, że Ukrainę sprzedał wrogom I testamenty Tarasa, Przywiódł tabacznię i moskiewskich popów… I wyższe siły, i słowa narodowego proroka Tarasa, które podnosiły determinację i wiarę Ukraińców w zwycięstwo prawdy i sprawiedliwości, rzeczywiście pomagały. Bo takiego duchowego uniesienia, poświęcenia, desperacji i heroizmu uczestników Majdanu, przypływu twórczości dawno już nie znała Ukraińska ziemia. O przebiegu tamtych dni już napisano i nakręcono wiele. Przemyślenie obrazami artystyczno-plastycznymi rewolucji godności będzie wymagało więcej czasu. W końcu sama Artystyczna Sotnia, która aktywnie dołączyła do walki przeciwko zbrodniczemu reżimowi i o nowy ład świata Ukrainy, została stworzona niedawno. Ale ona coraz bardziej i szerzej rozwija swoją działalność. Od pierwszego dnia na Majdanie stała artystka, pedagog Maryna Soczenko, która nie raz znajdowała się twarzą w twarz z rozwścieczonymi berkutowcami. Tutaj pracowała z z sztalugą i jako chyba pierwsza ze wszystkich artystów zorganizowała indywidualną wystawę malarstwa pod gołym niebem. Zbiegło się to z jej jubileuszem, który uczciła (o czym nikt nawet nie wiedział) w tak oryginalny sposób. Mówią, że na jej wystawie było wtedy w dosłownym znaczeniu setki tysięcy widzów. Na „Artystycznym Majdanie” Maryna wystawiła około dziesięciu portretów pastelowych majdanowców, kilka obrazów olejnych o tematyce fabularnej. Kateryna Tkaczenko była jedną z inicjatorek niedawnego majdanowskiego pleneru. Zjechało się na niego niemało artystów z różnych zakątków naszego państwa. Potem w Kijowie odbyło się kilka ciekawych improwizowanych wystaw zarówno na Majdanie, jak i w galeriach. Obecnie w sali wystawowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy wystawiono tylko część ich prac. Reszta w ramach zorganizowanej akcji „Komunikacja od Majdanu do Wschodu” jest prezentowana w obwodach charkowskim, ługańskim, donieckim i południowych obwodach Ukrainy. — Jestem szczęśliwa — powiedziała Katia Tkaczenko na otwarciu — że znalazłam ludzi o podobnych poglądach. Dla naszych artystów ważne jest odtworzenie wydarzeń, historii, która tworzy się na żywo. Nie mogliśmy stracić takiej okazji. Teraz musimy — to nasz obowiązek jako obywateli i artystów — opowiedzieć o Majdanie żywym słowem plastycznym. Bo jestem przekonana i wierzę, że Ukraina i nasz naród mają wielką i piękną przyszłość. „Bo z nami prawda, z nami Bóg” — przypomniałem sobie słowa jednego z organizatorów „Artystycznego Majdanu” Ołeksandra Melnyka. A obrazy świetlanych dusz Niebiańskiej Sotni powinny inspirować i dawać przykład tego, jak trzeba kochać swoją ziemię, swój naród, jak trzeba kochać dobro i nienawidzić zło.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn