Strona · s. 15strona oryginału ↗
Kremeńczuckie historie Iwana Driapaczenki
Слово Просвіти, №13 за 2014 рік
Sto lat temu miało miejsce znaczące wydarzenie w życiu kulturalnym Krzemieńczuka. W 1914 roku w mieście odbyła się Pierwsza wystawa artystyczna. Właśnie od niej rozpoczniemy kremeńczuckie historie o artyście-malarzu i grafiku Iwanie Kyryłowyczu Driapaczence (1881—1936). Przez dziesięciolecia rodacy z Połtawszczyzny — wielbiciele jego twórczości — tworzyli historię ukraińskiej sztuki. Dzięki nim wspomnienia o artyście dotrwały do czasów współczesnych i trafiły na łamy „Ukraińskiej kultury”. Uczniowie wsi Wasyliwka przy grobie I. K. Driapaczenki czytają wiersze poświęcone rodakowi. 2007 r. Tetiana NIKOŁAJEWA pozostał tylko jego zamysł-testament dotyczący pomnika”. Jeśli chodzi o portret nauczycielki Hanny Myrhorodśkiej (1934), to w 1980 roku trafił on do zbiorów Połtawskiego Muzeum Sztuki od I. P. Lubyni. Oprócz niego w muzeum przechowywany jest portret lekarza I. A. Bohajewśkiego. Wspaniałą pracę Iwana Driapaczenki z 1910 roku muzeum otrzymało w 1971 roku. Były Według danych znanego badacza twórczości I. Driapaczenki i jego ucznia Anatolija Tereszczenki, pierwsza wystawa obrazów w Krzemieńczuku odbyła się 5 czerwca 1914 roku. Według katalogu udział w niej wzięło 35 artystów, wśród nich I. Driapaczenko, O. Bohomazow, A. Petrycki, W. Menk, M. Chołodowśkyj i inni. Na wystawie zaprezentowano 222 prace, w tym dzieła I. Driapaczenki: portret pastelowy pani D. (1914), szkic akwarelowy „Chora” (1914), „Róże” (1908) oraz „Imeretynka” (?). Niestety, miejsce pobytu tych dzieł jest dziś nieznane, podobnie jak większości prac artysty. Po wydarzeniach rewolucyjnych 1917 roku Iwan Kyryłowycz Driapaczenko mieszkał na stałe w rodzinnej wsi Wasyliwka (obecnie obwód połtawski). W latach 1920—1930 tworzył dekoracje dla teatrów amatorskich, pracował jako nauczyciel rysunku i śpiewu w miejscowej szkole oraz szkołach sąsiednich wsi: II Ołeksandriwce, Zaruddi, a za żywność malował swoim współmieszkańcom portrety i ikony. Ze wspomnień kremeńczuckiego artysty-grafika Anatolija Diaczenki: „Opowiadali mi starzy mieszkańcy, że już po śmierci Iwana Driapaczenki, gdzieś w przededniu II wojny światowej, w Krzemieńczuku przeprowadzono wystawę jego dzieł. Ale kto ją prowadził, gdzie i jakie dokładnie dzieła były eksponowane, nie wiadomo”. W latach 50. XX wieku nauczycielem rysunku w 14. szkole kremeńczuckiej, gdzie uczył się Anatolij Diaczenko, pracował Charyton Iłarionowycz Myrhorodśkyj, który znał artystę Iwana Driapaczenkę osobiście. „Właśnie u Charytona Iłarionowycza zobaczyłem portret żony — Hanny Myrhorodśkiej (również nauczycielki), wykonany przez Iwana Driapaczenkę, oraz jego etiudę z modelką z okresu włoskiego — opowiada Anatolij Diaczenko. — A w 1959 roku planowaliśmy z Myrhorodśkim odwiedzić grób artysty na cmentarzu wiejskim w Wasyliwce, aby postawić mu pomnik. Chcieliśmy też odnaleźć obrazy Iwana Driapaczenki, które Charyton Iłarionowycz ukrył gdzieś w Krzemieńczuku podczas wojny. Włożył je do skrzyni po karabinie maszynowym „Maxim” i zakopał w mieście. Jednak stało się nieprzewidziane: mój nauczyciel szkolny zmarł. I. K. Driapaczenko. Niemowlę z jabłkiem. 1923. Papier, ołówek. 38x50 Kremeńczuckie Muzeum Krajoznawcze właściciel portretu A. I. Perepeliatnyk z Krzemieńczuka twierdził, że to dzieło było prezentowane pod tytułem „Ukrainiec” w 1912 roku na wystawie w Szwajcarii. Pisał o tym badacz Anatolij Tereszczenko (maszynopis przechowywany jest w CDAMLM Ukrainy). W 1975 roku w Krzemieńczuku otwarto muzeum krajoznawcze. Jego kolekcja również wzbogaciła się o dzieła sławnego ukraińskiego artysty Iwana Driapaczenki — trzy prace graficzne: portret Uliany Dmytriwny Drobachy (1925), „Niemowlę z jabłkiem” (1923), „Pogrzeb dziecka” (1932) oraz siedem portretów malarskich współmieszkańców — mieszkańców wsi Wasyliwka. Portrety datowane są na lata 1926—1932. Prace wykonane są na płótnie i na sklejce. Opowiada kierownik działu zbiorów muzeum Jana Hudź: „To prace dojrzałego mistrza. Lekkość ołówka i akwareli — a jednocześnie głębia przeniknięcia w nastrój młodej dziewczyny; zachwyt niemowlęciem, które niczym słoneczny promyk rozświetla wszystko radością pierwszych życiowych odkryć; dziecko na śmiertelnym łożu, widziane jakby oczami pogrążonej w żalu matki. Jeśli chodzi o prace malarskie (pięć portretów męskich i dwa kobiece) — są one powściągliwe, utrzymane głównie w ciemnych tonacjach. Postacie w większości przedstawione są en face, nie uśmiechnięte, nieco napięte — czuć, że nie są przyzwyczajone do pozowania, nieprzyzwyczajone do uwagi artysty, trochę nieswojo im w „odświętnym stroju” i wydaje się, że pozowały w milczeniu. A oczy są niezwykle wymowne i wyraziste — widać w nich to zadumę, to zmęczenie, to lekki humor. Tutaj nieco wyróżnia się portret B. S. Nosonenki — siedzi swobodniej, zwrócony w trzech czwartych, a jego spojrzenie jest spokojne i nieco zagadkowe”. Jeszcze w zbiorach Kremeńczuckiego Muzeum Krajoznawczego znajdują się portrety Fokija Semenowycza Nosonenki (1928), Oksany Wasyliwny Nosonenko (1931), Iłariona Omelianowycza Osnacza (1931), Serhija Josypowycza Bondarenki (1932), Kyryła Wasylowycza Chołodija (1931) oraz Ołeny Markiwny Chołodij. Te dzieła artysty trafiły do muzeum w 1979 i 1981 roku. Znany krajoznawca i były pracownik muzeum Ałła Łuszakowa wspomina, że właśnie dzięki wsparciu nauczycieli szkoły średniej w Wasyliwce muzeum zakupiło rysunki i portrety malarskie z ostatniego okresu twórczości mistrza. Prace graficzne Iwana Driapaczenki prezentowano w 1983 roku na wystawie ze zbiorów muzeum. Portret Iłariona Omelianowycza Osnacza (1931), pierwszego przewodniczącego kołchozu we wsi Wasyliwka, niedługo znajdował się w dziale ekspozycji okresu radzieckiego „Industrializacja w ZSRR i kolektywizacja rolnictwa”. Portret Borysa Semenowycza Nosonenki (1926) eksponowany był na stałej wystawie „Wspomnienie żywe przemawia do żywych (Krzemieńczuk na przełomie XIX i XX w.)” w dziale „Gabinet gospodarza domu”. „Od czasu otwarcia Kremeńczuckiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego jego pracownicy naukowi aktywnie popularyzowali spuściznę twórczą artysty poprzez organizację wystaw objazdowych i stacjonarnych oraz wygłaszanie wykładów” — dodaje Ałła Łuszakowa. Czas mijał. Kremeńczucki artysta-grafik Anatolij Diaczenko przez długie lata pamiętał testament swojego nauczyciela Charytona Myrhorodśkiego. „Wszak to właśnie Charyton Iłarionowycz postanowił uczcić pamięć naszego wybitnego rodaka i postawić na grobie pomnik”. Na wszystkie prace od szkicu, poszukiwania pieniędzy, materiału do bezpośredniego odsłonięcia pomnika potrzeba było dwóch lat. Projekt i sam nagrobek wykonał rzeźbiarz Wołodymyr Maksymenko. Anatolij Diaczenko stworzył szkic ornamentu z kwiatami, paletą i pędzlami na tylną stronę pomnika. „Robiliśmy pomnik w garażu Kremeńczuckiej Szkoły Artystycznej razem z Wołodymyrem Maksymenkiem i moim synem Ihorem. 8 czerwca 2007 roku na cmentarzu w Wasyliwce zebrała się cała wieś. Na otwarciu obecni byli przedstawiciele rady wiejskiej, bratanica artysty. Urządzono improwizowaną wystawę prac Iwana Ky-
I. K. Driapaczenko. Portret Borysa Semenowycza Nosonenki. 1926. Płótno, olej. 42x53 Krzemieńczuckie Muzeum Krajoznawcze rylowicza Driapaczenki, wśród nich był portret samej bratanicy Marii Horbań, wykonany przez artystę w latach 20. XX wieku, kiedy miała około piętnastu lat. Zresztą w Wasyliwce prawie w każdym domu do dziś można zobaczyć obrazy lub rysunki mistrza” — zaznacza Anatolij Diaczenko. Opowiedzmy jeszcze jedną krzemieńczucką historię. We wrześniu 2011 roku, obchodząc 440-lecie założenia Krzemieńczuka, dział sztuki Krzemieńczuckiej Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. Gorkiego przeprowadził dla użytkowników wirtualną wycieczkę „Ich ojczyzna — ziemia krzemieńczucka”. Oczywiście wspomniano także Iwana Kyryłowycza Driapaczenkę. „Zwrócenie się ku twórczości tego na wpół zapomnianego artysty nie było przypadkowe — zaznacza kierownik działu sztuki biblioteki Ołena Szindina — w 2011 roku minęło 130 lat od dnia urodzin malarza. Popularyzacja jego twórczości stała się możliwa dla biblioteki niedawno dzięki informacjom znalezionym w Internecie oraz reprodukcjom dzieł artysty (ponieważ materiałów drukowanych w dziale było niewiele). Zdecydowana większość uczestników wydarzenia usłyszała nazwisko mistrza po raz pierwszy, dlatego tym ważniejsze dla biblioteki było zapoznanie mieszkańców Krzemieńczuka z twórczością Iwana Driapaczenki”. Minęło 100 lat od naszej pierwszej historii. Wspomnienia o ukraińskim artyście malarzu i grafiku Iwanie Kyryłowyczu Driapaczence dotrwały do czasów współczesnych. Przecież dzięki wspomnieniom, dobrym uczynkom wielbicieli, dzięki miłości i uznaniu zachowana została pamięć. Ponieważ prawdziwy talent, kunszt i szczere serce są ponadczasowe. Maria Iwaniwna Horbań (bratanica artysty), jej portret wykonany przez I. K. Driapaczenkę w latach 20. XX wieku, obok Anatolij Diaczenko
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
