Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Natalia Dziubenko-Mays: garncarz nad kołem, gdzie gasną gwiazdy

Слово Просвіти, №13 за 2017 рік

W „Słowie Proświty” (nr 7 z 2017 roku) zwraca uwagę „Stworzenie czary” — poetycka antologia Natalii Dziubenko-Mays. Głęboka, zmysłowa, otwierająca kolejny zastawkę serca, jak powinna czynić prawdziwa twórczość, aby nieść ozon zmysłowych prawd-olśnień do komórek, spragnionych wysokiego duchowego sensu bytu. Antonina CARUK, m. Kropywnycki Zdawałoby się, że rozpoznawalne metaforyczne obrazy wiatru czasu i zawiei w poezji „Wiatr porwie chmur kądziel…” nabierają jednak uniwersalnych rozmiarów „Bożych prądów” epoki. Epoki, symbolicznie nazwanej „zawiejami drobnego przemiału”. Ile rejestrów zawarto w tym tropie… Kluczowe obrazy wrastają strachem w przestrzeń uczuć lirycznej bohaterki: nie donieść, nie uchronić, nie spełnić swojego przeznaczenia w starciu z burzą i zawieruchą… Wizja poetyckiego płótna jest żywa, oddycha, zmienia się, rośnie, podobnie jak wyzwania czasu. Poetka subtelnie nakłada projekcje przyszłych prób na obraz kobiety-berehyni, głównej świadkini znaków strasznej epoki: „Sypią się, sypią z nieba gwiazdy, / Bezlitośnie grzmią prądy”. Pisząc o drganiach miłości, bólu, odpowiedzialności, o symfonii uczuć naszej współczesnej, N. Dziubenko-Mejs sięga po zabiegi sugestii, refreny, obramowania, a co najważniejsze – pytające intonowanie, hojnie nasycone miłością. Nie pokazową, trybunową, lecz wrodzoną emfatycznością wobec człowieka, bezradnego i stałego, małego i wielkiego zarazem. Człowieka, który swoim życiem ma dorastać do siebie samego. Autorka zdołała organicznie połączyć łagodną ironię („Mój brat świerszcz”) z jaskrawą kolorystyką („Po złotych trawach, które cicho kładą się…”, „Nauczyć się stawać jesienią…”), epicką prostotę („Pytając o wojnę”) i sarkazm: „I nazwano go miarą wszystkiego / Ten kwadrat, który upił się atramentem” („Czarny kwadrat”). Płótno Malewicza w odczuciu N. Dziubenko-Mejs jest symbolem, który zmusza odbiorcę wszystkimi włóknami do dociekania źródeł duchowej pustki zkwadratowanego narodu, zagnanego w granice drobnostkowości, nicości i czarnego słońca. Poetka staje do sporu ze stereotypami, obnaża kanoniczną czarną dziurę „liniowej władzy”. W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czym jest wojna, za prostą kompozycją i narracyjną matrycą przebija się pewne oparcie – wzory ludowego melosu, rozpoznawalne detale codzienności („Pytając o wojnę”), których nagromadzenie i powtórzenia prowokują wybuch emocji: „Lecz znów w żałobie cmentarnej / Rosną krzyże i garbią się drzewa…” Rozwój motywu nieśmiertelności rodu i „starego strachu nowej wojny” organicznie splata się z tematem Hołodomoru („W ciężkich chwilach troszczę się żalem…”). Poetka tworzy wizję warunkowego trybu rozwoju rodziny, łagodnym dotknięciem ciepła do babć i dziarskich dziadków, przeciwstawia lodowatym uściskom życiowych dworców idyllę: „Bociany gnieździłyby się w kapuście”. Za pozorną prostotą syntezy wariantów trwania rodu, za nakładaniem projekcji afirmujących życie – zabójcze dla snu uświadomienie: „Gdyby…”. Miłość jako kod rodzinny i wybrańczość losu, przeznaczenie dumnego noszenia swojego daru i swojego krzyża zostają zgromadzone w jednej, zewnętrznej cesze – stałej równowadze spokojnie zarysowanych brwi. Czytam – i widzę autoportret wielkiej pracownicy w poetyckiej pracowni. Ma prawo filozoficznie podsumować, że taka miłość – „to przywilej jedynie kobiet-Scytyjek. I wdów” („W mojej miłości – zimna i dawna struna…”). Powtórzę, że zwartość zbioru jest uwarunkowana przenikającymi obrazami wiatru czasu i spadającej, sypiącej się gwiazdy, wywołującymi aluzję do ofiarności ukraińskości na historycznych żarnach. Tytułowy wiersz „Stworzenie czary” wypełniają rozmyślania o sensie życia. Tradycyjne atrybuty stwarzania – czara (obraz Ziemi) i glina (oczywiście człowiek), lecz jak poetycko napełnia się roztrzaskany czerep kiedyś harmonijnego świata młodym winem i twardniejącym ziarnem! Jak zmysłowo wypisane są dni stworzenia świata. Jak organicznie odbiera się obraz duszy jako jaskini z chimerami, zaczerpnięty z klasycznej filozofii! Po raz kolejny się przekonuję: mistrzostwo polega na tym, jak twórca pracuje ze słowem, ile życiowej energii w nie wkłada. A niestrudzona praca tworzy samego człowieka jako demiurga własnego losu. Mimo zabójczych dla osobowości twórczej znaków czasu, oddanych przez porównania strat: „Jak rzeźbiarz, któremu ukradziono glinę, / Jak skrzypce bez jednej jedynej struny, / Jak skazaniec na szafocie – bez winy, / Okładka – bez wnętrza” („Nigdy bym tu nie wróciła…”) – szczera spowiedź wysokiej duszy N. Dziubenko-Mejs musi przeniknąć do naszych dusz. Musi, mimo czasu, w którym „limit surowy na papier i laury”…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn