Strona · s. 9strona oryginału ↗
który nie padał na kolana…»
Слово Просвіти, №13 за 2017 рік
w archiwach, opublikował po raz pierwszy. Z jego przedmowami i przypisami ukazały się książki „Opowiadania. Bajki. Listy. (Z niepublikowanej spuścizny)” S. Kowaliwa, „Nieznane utwory” T. Bordulaka. Autor monografii „Markijan Szaszkewycz”, „Jurij Fedkowycz”, „Jurij Drohobycz i jego epoka”, książek „Budziciele” (o „Ruskiej Trójcy”), „Światowa wielkość poety” (o I. Franko) i innych. Wydał ponownie, naukowo zredagowawszy i opatrzywszy komentarzem, „Historię Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, 1914–1918” O. Dumina, rarytas, wydany w 1950 roku w Ratyzbonie (Niemcy) „Śpiewnik UPA”… I jeśli już mnie „zniosło pod brzeg” Szałaty-naukowca, to po prostu jestem zobowiązana dodać: autor licznych przedmów czy posłowi, publikacji w zbiorach, almanachach, w periodykach Ukrainy i zagranicy, artykułów encyklopedycznych itp. W samych tytułach nieobeznany człowiek może łatwo zabłądzić! Dlatego wyodrębnię to, co najistotniejsze, moim zdaniem: wszechwiedzący szaszkewyczoznawca i frankoznawca. …Czy mielibyśmy Ukrainę nad Dniestrem I rodzimą naszą ukraińską mowę, Gdyby Szaszkewycz w ciężkiej porze Rusałki nam nie poświęcił Dniestrowej?.. („Sławień Szaszkewyczowi”, 1991) …W ostatni dzień jesieni ubiegłego roku, kiedy niebo już pachniało pierwszym śniegiem i kiedy „…dumy snują się smutne Wokół wiecznej tematy: Co i w życiu jesienieje…”, rozkoszowałam się w Nahujowicach: Mychajło Josypowycz zaprosił do przeczytania poezji-poświęceń Iwanowi Franko swoim ziomkom — nauczycielom i uczniom Żydaczowszczyzny. Zadyszana, śpiesząc za szacownym przewodnikiem po posiadłości Franki, nie mogłam wyjść z podziwu: taki sam lekki krok, takie samo jasne słowo, jak w te odległe już lata siedemdziesiąte, kiedy natchnienie wzywało: Przypadnij, pielgrzymie, do tego źródła, Bo tu — Franki błogosławiony kraj. Ziemia, co światu geniusza dała, — Święta. Tutaj krzepy nabieraj. („Frankowe źródło w Nahujowicach”). Chyba „kompasem” duszy można nazwać intuicję, która „szkicowo” maluje artyście obrazy przyszłości, która zawsze i wabi, i przeraża mglistą niewiadomą. Bo jak inaczej można wyjaśnić narodziny tych wersów na długo przed dzisiejszymi tragicznymi ukraińskimi realiami, kiedy trwa wojna z moskwicinami: „Synów rodzą boje, Rodzą i zabierają”?.. O tak, dotkliwa przeszłość nie raz przypomina o strasznych oparzeniach pamięci, tym samym ostrzegając przed nowymi. Właśnie o tym pisał poeta jeszcze w 1963 roku: „Ziemia przesiąkła krwią…”, „Barwinku krzyżowy, Zielony barwinku, Którą z dziewcząt Wybierać za żonę?..” (1965), „Gromnice twojego gniewu Najświętsze, Ojczyzno…” (1966). Jeszcze od ławy studenckiej smakuję liryką Mychajła Josypowycza — przejrzystą, dźwięczną, pachnącą! Wszystko — „według kanonów i praw” kwietnia, który pobłogosławił go na życie, kiedy „Niby cukierkiem, Szczęsna wiosną dziatwa. W niebie nad cerkwią Wienie się para bociania”… („Kwiecień”). Szukaliśmy my, wesołe i zakochane drohobyckie studenctwo, zwłaszcza studentki, do których „nabijali się chłopcy w giermki”, i czegoś „smaczniejszego” w twórczości naszego wykładowcy, współbrzmiącego z ówczesnym wiosennym szaleństwem, bo naiwnie wydawało się, że życie i młodość — są wieczne… I znajdowaliśmy! Miesiąc ścieżkę szmaragdzi, Malinowo dzwonią rosy. Trzy dęby szerokopierśne Nad rzeką siano koszą. W jaśminowe zaspy Nurzają się białe marzenia. I rusałki w trzcinie Delikatnie piersiami bieleją. Chodzą dwoje pośród kwiatów… Łódź szczęścia na przystani… W noc taką nie ma na świecie Ani troski, ani smutku. (1961) To już kiedy zaprosili ulubionego profesora na wesołe (w pozłotce smutku…) swoje „zgromadzenie” — spotkanie po trzydziestu latach, to „wyprowadzali”, och, „pieśń” inną z jego „repertuaru”: Z Iryną Wilde po konferencji w Drohobyczu z okazji jej 70-lecia, 1977 r. Gęstnieje i gaśnie dzień. Z pola, przesiąkła makami, Wraca do wsi Dziewczęca pieśń. Chaty na wzgórzach marzą Weselami i gruchają, Że rozdziela strumyk Dwoje serc zakochanych. Kładka taka chwiejna Ponad strumykowym chlupotem — Stanęło czyjeś dziewczę, Stanęło i zawahało się… Uliczką wąziutką Pchał się z sianem wóz I po obu stronach Obudził czereśniowe szelesty… („Etiudy wiejskiego wieczoru”, 1971) Bol mnie, pal mnie, miłości, Bo całe życie — jedna bolesna chwila! A wieczność? Wieczność — to, panie i panowie, Tylko na mogile trzy-cztery słowa, W rodzaju: „Mnie już serce nie boli”. Bol mnie, pal mnie, MIŁOŚCI! (1982) Dziecko wsi, Mychajło Josypowycz umiejętnie (bo — z miłością!) maluje ją to jasnosmutnymi, to tęczowo-słonecznymi barwami, które tak po swojsku (większość bowiem — to wieśniacy) odzywały się do nas, wywołując z pamięci drogie pejzażowe obrazy: Jak wam? Chce się jeszcze, prawda, niepodrobionego miodu Poezji? Nie pominiemy i tematu przekładu artystycznego w twórczości Mychajła Szałaty, bo objawił światu we własnym tłumaczeniu polskojęzyczne utwory ukraińskich klasyków (I. Wahylewycz, I. Franko), zapoznał Ukraińców z korowodem poezji światowego piśmiennictwa: G.G. Byrona, C. Norwida, A. Delwiga, M. Lermontowa, A. Błoka, E. Dunina-Brzezińskiego, J. Kupały, N. Hilewicza, S. Paniznika, O. Vacietisa, D. Tarvy… „Kluczowym” dla twórczości Mychajła Szałaty nazwał Roman Łubkiwski wiersz „Odsolowieje — przejdę w trawę…” (1996). I — testamentowym: …Tylko nie o tym ja dzisiaj, nie o tym… Wiadomo jeszcze z czasów neandertalczyka, Że musi być coś w duszy świętego. Dla mnie to — dla wiecznego tułacza: Jeśli trawę, co na mnie wyrośnie, Ktoś przyłoży do skaleczonego palca. …Chłopski syn, Mychajło Szałata dobrze zna prawdziwą cenę nabitym odciskom — i na dłoniach, i na duszy. „Naszemu wieśniakowi nic nie przychodzi bez ciężkiej pracy”, — właśnie te gorzkie słowa z przemówienia również chłopskiego syna — Iwana Franki — na jego jubileuszu 1898 roku bierze poeta za epigraf do poezji „Kopa” (1996). Praca w pocie czoła dla świetlanej przyszłości — przewodnia gwiazda i w życiu Mychajła Josypowycza: Bo przecież ileż się namarzyło, żeby Dla rodzimego państwa pracować! Niech tłoczą się przed ekranem sławy, Mnie zaś — na łan, na łan!.. Ja — rolnik! Bo najsłodszy miód — w „plastrach” dni, uszlachetnionych skoworodynowską ideą „rodzimej pracy”, bo pustokwiatami lata, nie zapłodnione pracą serca, myśli, duszy, bo znowu „Kroczy dzień uśmiechniętej urody, Do pracy śpiesząc i pieśni”! Dlatego zamiast tradycyjnie-banalnych życzeń mojemu Nauczycielowi powiem własnymi poetyckimi wersami „Kwiecieńcowej dedykacji”, w której spróbowałam kiedyś „spojrzeć” na poetę-pracownika jego własnymi oczami: Następują na pięty lata Z oczami króla Salomona. I łzę, co jak morze, słona, Dosładza pociecha prosta — Dzwonek śmiechu, ścieżka nowa, Walc deszczu na płatku tulipana, Strof delikatnych piękno filigranowe… I jeszcze wszelakie cuda! Do kolan już nogi schodził, I kąsała bieda czarnogębna… Ja na pamięć wyuczyłem, że praca — Najsłodsza z tysiąca cudów. Bracie kwietniu, do pługa zaprzęgaj Uparte serce — niech orze głęboko! …A że srebrna łza myje oko — Na drobnostkę taką nie zważaj! Mnoga lata, Nauczycielu! Rostysław Bratun, Ołeksandr Marynycz, Ołeś Honczar, Mychajło Szałata, Wałentyna Honczar. Drohobycz, 1978. Luba Proć i Mychajło Szałata na święcie Franki we wsi Dobriwlany w rejonie drohobyckim, 2011 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
