Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Zadania polityki oświatowej

Слово Просвіти, №13 за 2017 рік

literatury, w tym także kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego języka obcego uczy się obecnie w 23–25% szkół Ukrainy; b) poszerzać ukraińską przestrzeń językowo-kulturową w systemie szkolnictwa wyższego, które nadal ulega rusyfikacji, również na poziomie uniwersytetów, które otrzymały status „narodowych”, zwłaszcza prywatnych uczelni, „wychowując” przyszłą zdenacjonalizowaną inteligencję i hamując dążenie do jedności i tożsamości narodu politycznego. Zatem, aby Ukraina mogła skuteczniej realizować zadania postawione w Strategii zrównoważonego rozwoju państwa do 2020 roku (wśród 25 kluczowych wskaźników Strategia przewiduje: 1) Ukraina znajdzie się wśród 40 najlepszych państw świata według globalnego indeksu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego; 2) Ukraina zajmie miejsce wśród pierwszych 30 pozycji w rankingu Banku Światowego; 3) Ukraina znajdzie się wśród 50 najlepszych państw świata pod względem jakości edukacji [PISA] oraz wśród 30 najlepszych państw świata według globalnego indeksu konkurencyjności w walce o talenty [INSEAD]), musi ona opierać się na międzynarodowym doświadczeniu historycznym i współczesnym oraz na interesach narodowych. Reformowanie i modernizacja kraju w każdym segmencie życia przede wszystkim muszą zakładać wysoki naukowo-edukacyjny i kulturalny rozwój społeczeństwa. Również logicznym potwierdzeniem tego jest analiza wyników dość trudnych polskich reform. Jeden z liderów ruchu „Solidarność”, działacz państwowy, przewodniczący fundacji „Edukacja dla demokracji”, autor wielu międzynarodowych projektów edukacyjnych Krzysztof Stanowski, formułując oczekiwania społeczeństwa, zauważył, że „budowa państwa to program edukacyjny”. Bo utraciwszy państwowość, przez 124 lata, co 30 lat podnosząc powstania o wolność Polski, naród zrozumiał, że odpowiedzią na zniewolenie nie jest wyłącznie walka zbrojna. Najważniejsze jest wychowanie, świadomość narodowa i godność narodu skolonizowanego. Dlatego tak konieczne było pielęgnowanie tradycji, pamięci narodowej, historii i patriotycznego postępowania w rodzinach. Dziś poziom edukacji średniej na wsi i w mieście z uniwersytetem istotnie się nie różni. Polska zajmuje 4–5 miejsce w Europie i 10. na świecie [PISA]. Samorząd lokalny dobrowolnie przeznacza na edukację do 80% swojego budżetu lokalnego. Wskaźnikiem decentralizacji jest poziom edukacji. Na Ukrainie natomiast problem równości w dostępie do jakościowej wiedzy jest szczególnie drażliwy. Dane wyników ZNO potwierdzają to, co powiedziano. Poziom jakości wiedzy absolwentów miast (powyżej 500 tys. mieszkańców) i ukraińskich wsi różni się 3–4-krotnie. Tak więc 174 punkty uzyskali: z języka ukraińskiego (miasto – 19,06%, wieś – 6,89%); z matematyki (21,96% i 7,03%); z języka angielskiego (16,73% i 3,79%). Na razie polski nauczyciel zarabia tylko połowę tego, co zarabia brytyjski. Ale jest to bardzo prestiżowy zawód. Natomiast zawód ukraińskiego pedagoga znajduje się (według szacunków Państwowej Służby Statystycznej) wśród piątki najmniej prestiżowych. Ta krótka ilustracja pokazuje, że dla postępu kraju potrzebna jest wola polityczna, odpowiedzialność za perspektywę narodu i państwa tych, którzy znajdują się na najwyższych szczeblach władzy, patriotyczne, profesjonalne i obywatelskie podejście do reform, u podstaw których musi leżeć Człowiek i Ojczyzna. Dlatego „Nowa Szkoła Ukraińska” musi kształtować się na jakościowej edukacji i charakteryzować się 3 podstawowymi zasadami: 1) jakościowe nauczanie (wysokiej jakości kształcenie pedagogiczne, wykwalifikowani specjaliści, ciągłe doskonalenie kompetencji zawodowych, należyte wynagrodzenie i warunki pracy pedagogów); 2) jakościowe narzędzia (solidne pod względem treści i dydaktyki plany nauczania, programy, podręczniki, nowoczesne materiały i zasoby edukacyjne, technologie informacyjno-komputerowe); 3) jakościowe środowisko społeczne (sprzyjające zdrowiu, bezpieczne, komfortowe warunki odpowiadające kulturze, które zapewniają jakość nauczania i wychowania). Edukacja wszystkich poziomów pod względem treści i formy musi być nie tylko nowoczesna, ale i głęboko narodowa. Wychowanie od wczesnego dzieciństwa oraz przez całe życie miłości i szacunku do Ukrainy, rodziców, ludowych tradycji i obyczajów, języka państwowego, własnej historii, kultury narodowej, rodzimej przyrody, duchowych symboli i wartości Narodu Ukraińskiego – to najważniejsze strategiczne zadanie polityki oświatowej. Pilnym zadaniem, zgodnie z postanowieniami dekretu Prezydenta o wychowaniu narodowo-patriotycznym, jest jakościowe udoskonalenie (z uwzględnieniem doświadczeń międzynarodowych) koncepcji i treści edukacji historycznej, literackiej i artystycznej, z wykorzystaniem ich znaczącego potencjału budowania narodu i państwa oraz humanistycznego. Kultura narodowa i sztuka muszą stać się metodologią edukacji. Ważne jest, aby nie dopuścić do minimalizacji na wszystkich jej poziomach składnika humanistycznego (jak i przyrodniczo-naukowego), gdy zmniejsza się liczba godzin nauki języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy, filozofii, wycofując – począwszy od szkoły podstawowej – muzykę i sztuki plastyczne jako przedmioty obowiązkowe, ubożąc treść edukacji artystycznej w uczelniach pedagogicznych. Współczesny wymiar „pedagogiki dobra” Zjazjuna W Ukrainie dla tego, mimo całej złożoności rozwoju historycznego, istnieją niezbędne warunki wstępne. Ważne jest tylko, aby słodka fraza przywódców nie zastępowała czynu etycznego, aby ukraińskiej kulturowości nie wymieniano na rozmytą polikulturowość, a krytycznie wielkiej liczby władczołubnych, którzy nie wyznają Ukrainy jako wartości duchowej, ideowej, politycznej i narodowej, nigdy na naszej ziemi nie było za wiele. Iwan Zjazjun przestrzegał przed przeciążaniem władzy, a także edukacji, nauki i kultury, przez przeciętniaków, którzy często „z powodzeniem” kompensują własną niekompetencję i bezduchowość cynizmem, agresją, zdradą i służalczością. W tym kontekście wspominał raport rektora Uniwersytetu Kalifornijskiego Johna Gardnera „Naród na krawędzi ryzyka. Niezbędne reformy edukacji”, cytując jego wyrazisty początek, że „fundamenty naszego społeczeństwa podkopuje coraz bardziej narastająca fala przeciętności”. Lecz nie był to zwykły strach o perspektywy takiej narastającej „jakości” kapitału ludzkiego. Naród uświadomił sobie swoją odpowiedzialność za politykę państwa i stanowisko społeczeństwa obywatelskiego, które ukształtowały pokolenia o niższym niż poprzednie poziomie wykształcenia. Dlatego rząd i społeczeństwo, określiwszy priorytety strategiczne, zaczęły działać, a nie tylko deklarować czy nawet bronić stanowisk. Te kadry, które przeważnie troszczyły się jedynie o karierę czy koniunkturę polityczną, a nie o rozwiązywalność złożonych problemów naukowo-edukacyjnych, stawały się coraz mniej pożądane. Edukacja dla narodu amerykańskiego stawała się głównym czynnikiem bezpieczeństwa narodowego. Umownie przekładając powiedziane na ukraiński grunt, należy zauważyć, że w tych instytucjach, gdzie podejmuje się decyzje dotyczące strategii edukacyjnych, najwyraźniej tak i nie zrozumiano, że współczesny cywilizowany świat, konkurencyjność państw opiera się, według słów Zjazjuna, na trzech filarach — „edukacji, pracy, kapitale”. Rzeczywiście, nowoczesna narodowa edukacja, produktywna wysokotechnologiczna praca, kapitał ludzki są determinującymi czynnikami zrównoważonego rozwoju świata i państw. Zatem kultura władzy jest kulturą stosunku do edukacji i nauki. Przypominam emocjonalne wystąpienie, wygłoszone prawie 20 lat temu przez I. Zjazjuna na zebraniu ogólnym Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, które określiło istotne wymiary kulturologiczne edukacji oraz priorytetowość w warunkach kształtowania się ukraińskiej państwowości „przekazywania narodowych wartości kulturowych w ich rozwoju historycznym”. „Ucieszmy się z tego, — pisał w roku ukraińskiej pedagogiki, — że jesteśmy świadkami pozytywnych zmian w sferze rozwoju naszej duchowości, w powrocie do użycia i społecznego odtwarzania historycznych dorobków kultury narodowej w dziedzinie historii, literatury, sztuki, pedagogiki”. Jego postrzeganie świata, oceny, wnioski były wyraźnie zbieżne z ideami znanych ukraińskich pedagogów i oświeciciele G. Skoworody, P. Jurkiewycza, B. Hrinczenki, H. Waszczenki, S. Rusowej, W. Suchomlińskiego, K. Uszynskiego. Był i pozostaje jednym z nielicznych przedstawicieli akademickiej elity pedagogicznej, który wyznawał „filozofię serca” w wychowaniu człowieka, ludu, narodu, dobrze uświadamiając sobie sam i przekazując innym znaczenie zasad ludowości i obywatelskości. Jego wizja światopoglądowa i działanie pedagogiczne, czyn obywatelski oraz wyidealizowane uczucie wobec swojego Rodu i Ludu wykluczały obecność w jego „Ja” deklaratywności, służalczości i pozornej ideowości. Bowiem, zgodnie z jego moralno-etyczną postawą, wychowanie obywatela jest w stanie podjąć jedynie prawdziwy obywatel. Te myśli, wnioski, wypowiadane przez niego od czasu do czasu w różnych formach i sytuacjach, tworzyły pewne paralele z sądami pedagoga-klasyka W. Suchomlińskiego, który w pracy „Od czego zaczyna się obywatel” pisał: „Wychowanie obywatelskie — to wychowanie na ideach obywatelskich. A idee — to świętości, zdobyte, wycierpiane przez ludzkość, i nie powtarza się ich codziennie…, bójcie się tej gry w ideowość… Miłość i oddanie matce — to pierwsza szkoła obywatelskości. I jeśli dziecko wyrosło na analfabetę, to nie opanuje w przyszłości wyższej szkoły obywatelskości — oddania interesom Ojczyzny. Zły syn nie może być dobrym patriotą”. Szacunek dla Matki, obowiązek syna, narodowe świętości, Ukraina, ogólnoludzkie wartości i ideały, moralny przykład w wychowaniu, postawa i czyn obywatelski — to wszystko pojedynczo i w związku zawsze było dla Zjazjuna miarą etyczną osobowości, moralnym punktem odniesienia, wskazującym wysokość człowieczeństwa. Dlatego zawsze był zwolennikiem przywracania edukacji poczucia honoru, narodowej i ludzkiej godności w swoim społeczeństwie, a na poziomie stosunków międzypaństwowych uczył, by nie usługiwać po chłopsku innym krajom i narodom. Mimo całej wagi edukacji dla rozwoju gospodarki i postępu technicznego, był on jednak zorientowany przede wszystkim na potrzeby człowieka, a nie tylko na potrzeby gospodarcze, i wszystkie zjawiska i fakty społeczne oceniał z punktu widzenia rozwoju ludzkiego. Jego pedagogika opierała się na pojmowaniu duchowości, która tworzy się na zasadach kultury narodowej, na wartościach kulturowych, osiągnięciach, które kształtują, jak pisał, „niepowtarzalność i wielkość ducha narodowego człowieka”. Ignorowanie „narodowego” w edukacji powodowało nieodwracalne straty dla rozwoju normalnej psychiki ludzkiej, która, podkreślał I. Zjazjun, „nigdy nie była i nie może być pozanarodowa”. Dlatego właśnie kultura ludowa jest podstawą duchowości, a nie prymitywny „masskult”, którego tiraż w Ukrainie osiągnął niespotykane rozmiary, zniekształcając ludzkie dusze agresywnością, okrucieństwem, odczuciem obcości wobec własnego „Ja”, które traci szacunek do siebie, twórcze dążenia i ideały życiodajne. Bezsprzecznie skutecznie chronić i bronić człowieczeństwa w człowieku można jedynie w zdrowym środowisku socjokulturowym, które tworzy państwo, społeczeństwo obywatelskie, Kościół, organizacje, związki twórcze i ukraińska inteligencja, sfera kulturalno-edukacyjna oraz media. Zawsze z niepokojem przyjmował fakty, gdy „niszczą się i przechodzą na własność komercyjną pozaszkolne placówki dziecięce, bazy wypoczynkowe, obozy zdrowotne, gdy niszczy się mikrospołeczność, w której wcześniej funkcjonowało 10—15 podmiotów rozwoju człowieka, gdy negatywne szybko rozprzestrzenia się w środowisku młodzieżowym, czemu w znacznym stopniu sprzyjają prasa, radio, telewizja”. Problem wychowania w szerokim znaczeniu był główną tematyką i troską polityki państwowej, rodziny w różnych czasach i epokach. Pod koniec XVII w. wybitny filozof i pedagog J. Locke w „Myślach o wychowaniu” tak określił najważniejsze czynniki tego procesu. „Największy wpływ na zachowanie dzieci, — pisał on, — mają społeczeństwo i zachowanie tych ludzi, którzy się nimi opiekują”. Oczywiście, że powyższe dotyczy osobowości nauczyciela. Stwierdzić, że ten priorytet był ważnym składnikiem w pedagogicznej twórczości naukowej Zjazjuna, to za mało. Bo osobowością pedagogów on żył, tworzył i wiecznie współodczuwał, przekonując, że nauczyciel jest podstawową siłą społecznego odtwarzania — kulturowego, gospodarczego, politycznego. Bez niego staje się niemożliwy postęp społeczny, jakiekolwiek osiągnięcia państwa i narodu, bo on jest bezpośrednio siłą produkcyjną. Dlatego odnosił się dość krytycznie do wielu reform edukacyjnych, które ignorowały lub pozostawiały na uboczu pedagoga, bolesnie przeżywał utrwaloną tendencję odpływu najlepszych nauczycieli z oświaty w związku z nieprestiżowością zawodu, a główne przyczyna-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn