Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Trembita, która zawodzi o przemijalności życia

Слово Просвіти, №13 за 2017 рік

Halina MATWIJISZYN, historyk sztuki, członkini Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy Dzieła przypominają nasze katedry. Przez trzy ostatnie dziesięciolecia swojego życia duma sztuk plastycznych Bukowiny, a także całej Ukrainy — zasłużona artystka Ukrainy Odarka Olekseiwna Kyseliciа (1912—1999) — tworzyła swój niepojęcie głęboki świat barw i obrazów w ciasnym dwupokojowym mieszkaniu w „chruszczowce” przy alei Niezależności 103 w Czerniowcach. Teraz na fasadzie pięciopiętrowego budynku widzimy niepozorną pamiątkową tablicę: „W tym domu w latach 1962—1999 mieszkała Zasłużona Artystka Ukrainy Odarka Kyseliciа”. Za ironią losu artystka o rzadkim talencie, otrzymawszy tytuł, przeczytała wybite — „Ludowy Artysta Ukrainy”. To nie żart — nagrody pomylono przypadkowo, ale wiemy, że twórczość Odarki Kyseliciі jest godna najwyższych odznaczeń! Stało się to jasne już z pierwszej indywidualnej wystawy, która stała się odkryciem dla szerokich kręgów społeczeństwa: zostawszy członkinią Związku Artystów Ukrainy już w 1954 roku, Odarka Kyseliciа czekała na nią jeszcze długich 34 lata. Ekspozycja z 1988 roku w Sali Wystawowej w Czerniowcach (obecnie „Wernisaż”) stała się odkryciem nie tylko dla szerszego ogółu, ale także dla miłośników sztuki i specjalistów. Wtedy napisano, że dzieła już nie najmłodszej autorki przypominają nasze katedry, które są swoistym modelem Wszechświata: uniwersalne w treści, doskonałe w formie i harmonijne z oddechem Stwórcy. Dziś, w 105. rocznicę urodzin, czym Bukowina odwdzięcza się swojej, ukochanej w tę ziemię, w jej ludzi, w każdy krzyżyk haftu, każdą kropelkę na kolorowej pisance, artystce? Przyszła malarka urodziła się 1 kwietnia 1912 roku w Berehometi na Wyżnicy, gdzie pod wpływem przeważnie rodzinnego otoczenia ukształtowała się jako całościowa i wszechstronna osobowość. W 1996 roku artystka otrzymała Obwodową Nagrodę im. Sydora Worobkewycza. W październiku 2014 roku Szkole Sztuk w Berehometi nadano imię Odarki Kyseliciі. Obrazami olejnymi czerniowiczanie i goście miasta mogą się zachwycać w Czerniowieckim Muzeum Sztuki, w którym otwarto nową ekspozycję sztuk plastycznych, gdzie prezentowane są także dzieła artystki. Co do muzeum… Mieszkanie, które otrzymali nieoczekiwani spadkobiercy, sprzedano, dobrze, że kolekcjonerzy zdążyli nabyć niektóre dzieła, a to — nadzieja-pewność dla miłośników piękna na spotkanie z nimi na wystawach w przyszłości. Z okazji 100. rocznicy urodzin ukazało się wydanie „Odarka Kyseliciа”, które jest najpełniejszym zbiorem jej dzieł. Zarząd Kultury Czerniowieckiej Obwodowej Państwowej Administracji ustanowił coroczną nagrodę im. Odarki Kyseliciі w dziedzinie sztuk plastycznych. Ojciec Odarki Leś Kyseliciа — ludowy nauczyciel i dyrektor szkoły, równocześnie był także znanym na Bukowinie działaczem społecznym: aktywistą towarzystwa „Ruska Besida”, wydawcą i redaktorem „Dziecięcej Biblioteki”, folklorystą (jego zapisy ludowych pieśni drukował Wołodymyr Hnatiuk), założycielem amatorskiego teatru w Berehometi, później zarządzał biblioteką w Łukawcach, którą uznano za wzorcową w całej Ukrainie. Matka przyszłej artystki również była inteligentką o narodowym nastawieniu. Za suchymi datami oficjalnej biografii kryją się wzloty i upadki, olśnienia i poznanie, wypełnione żmudną pracą, triumfami i porażkami dni utalentowanego artysty. Malarstwa Odarka Kyseliciа uczyła się najpierw w pracowniach malarza-amatora Rackiego oraz znanego bukowińskiego malarza Pantelejmona Wydynowskiego (1928—1930 r.). Bardzo zdziwiło, że w publikacjach, które ukazały się w ciągu ostatniego dziesięciolecia, prawie żaden z autorów nie wspomina tego artysty — Racki nie stał się sławny, jednak Odarka Olekseiwna wspominała go z ciepłem i wdzięcznością. Następnie ukończyła Praską Akademię Sztuk Pięknych (1930–1939). Pedagog Wratysław Nechleba, znany z nadzwyczajnej wymagającości wobec studentów, bezwarunkowo uznawał zdolności poważnej i cierpliwej dziewczyny z Bukowiny, która przyniosła w mury prestiżowej uczelni głębokie poczucie estetyki sztuki ludowej. A kiedy bywała w Czerniowcach „na wakacjach” lub z innych powodów, uczęszczała do pracowni Jewzebiusza Lipeckiego, którą artysta prowadził w budynku Ukraińskiego Domu Ludowego w Czerniowcach. W pracowni J. Lipeckiego uczyli się także Daryna Makohon (przyszła pisarka Irina Wilde), Irma Rosenstock i Mychajło Moldawan. Od 1949 roku Odarka Kyselycia została zatrudniona w czerniowieckim Funduszu Artystycznym. Było niezwykle trudno: absolwentka, duma i nadzieja prestiżowej europejskiej uczelni, wtłoczona w prokrustowe łoże wymagań socrealizmu! Ówczesny Fundusz Artystyczny stawiał bardzo konkretne zadania: powielać portrety działaczy epoki radzieckiej. „Lenin z dziećmi”, „Lenin w chacie”, „Lenin w łodzi, na placu, za trybuną…” i tak bez końca, aż do otępienia — przenosić na płótno fotografię z mikroskopijną dokładnością, bez jakiegokolwiek prawa do twórczości i przejawu własnej indywidualności (nie chodzi tu o jakość prac — w epoce radzieckiej tworzyli utalentowani artyści — lecz właśnie o system). Choć bywały też wyjątki: dwa portrety wykonane przez Kyselycię na konkurs — „Portret studenta” (1971 r.) i „Dziewczyna z książką” (1971 r.). Obie prace zauważono i wyróżniono na poziomie republikańskim w Kijowie oraz ogólnozwiązkowym w Moskwie. Kiedyś Kysełycja przyznała się, że nie lubi, gdy ktoś podarowuje jej kwiaty. Talent to wymagający dar, który potrzebuje cierpliwości i codziennej, żmudnej pracy. Niszczeje, gdy człowiek spoczywa na laurach albo z bezradności opuszcza ręce. Artystkę Odarkę Kysełycję ominęło jedno i drugie. Choć w jej życiu był moment, gdy nagle wydawało się, że cała ta trzęsawisko ostatecznie pochłonie talent. Jednak ratunek nadszedł niespodziewanie. Kwiaty! Choć Kysełycja sama kiedyś przyznała się, że nie lubi, gdy ktoś podarowuje jej kwiaty: „Stoją, a potem więdną i nic już z nimi nie zrobisz, chyba że je namalujesz. A nie można dać drugiego życia każdemu kwiatkowi. Czasem po prostu nie zdążysz uchwycić krótkich godzin ich niewolniczego pobytu w ciasnym wazonie, w duszącej atmosferze mieszkania. Dlatego nie lubię, gdy dają mi kwiaty”. Żałowała niewinnych stworzeń, które nic nie mogą zrobić, a najmniej — obronić siebie. Mimo to zawsze lubiła, żeby w domu były suszki: można je malować i malować. A narcyzy, braciszki, pannice i nawet nagietki gasły nieznośnie szybko. Za każdym razem rzucała się, by ratować drżące chwile ich kwitnienia, i za każdym razem bardzo żałowała, jeśli wśród codziennych zajęć nie zawsze zdążyła. Jednak to właśnie kwiaty pozwoliły jej powrócić do mistrzostwa, nabytego w murach akademii od utalentowanego nauczyciela Wratysława Nechleby. Artystka zrealizowała swój wyjątkowy talent, malując martwe natury — bukieciki niewymagających kwiatów, dzbanki, wrzosy („Smutek”, 1969; „Sołomianki”, 1967; „Nagietki”, 1970) — podczas odpoczynku w rodzinnym Berehometi, a także pejzaże („Barwy jesieni”, 1973, „Przedwiośnie”, 1971, „Wierzby”, „Sierpniowe otawy”, 1973). Na pierwszą osobistą wystawę artystka czekała długich 34 lata. Członkini Związku Artystów Ukrainy od 1954 roku, Ołarka Kysełyca czekała na swoją pierwszą indywidualną wystawę długich 34 lata. Byli wobec niej życzliwi przede wszystkim ówczesny kierownik sali wystawowej Jurij Jakymczuk, artyści Petro Hrycyk, Orest Kryworuczko, Oleh Ljubkiwśkyj i inni. Przyłączyła się do nich także krytyczka sztuki Iryna Miszczenko. Ekspozycja z 1988 roku w Sali Wystawowej w Czerniowcach stała się odkryciem nie tylko dla szerszej publiczności, lecz także dla miłośników sztuki i specjalistów. Krytycy napisali wówczas, że dzieła już niemłodej autorki przypominają nasze sobory, które są swoistym modelem Wszechświata: uniwersalne pod względem treści, dopracowane pod względem formy i harmonijne z tchnieniem Stwórcy. W księdze wrażeń z pierwszej wys-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn