Strona · s. 1strona oryginału ↗
Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 13 (961), 22 marca – 4 kwietnia 2018. 3 kwietnia – 100. rocznica urodzin Rycerza Słowa Ukraińskiego Olesia Honczara
Слово Просвіти, №13 за 2018 рік
Kostiantyn MESZKO, p.o. dyrektora Nowomoskowskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego im. P. Kałnyszewskiego
Ołesz Terentijowycz Hončar urodził się 3 kwietnia 1918 roku we wsi Łomiwka, na obrzeżach Dniepropetrowska. We wrześniu 1938 roku wstąpił na wydział filologiczny Charkowskiego Uniwersytetu. W czerwcu 1941 roku w składzie batalionu studenckiego zgłosił się jako ochotnik na front. Za zasługi bojowe był odznaczany orderami i medalami. W latach 1959–1971 był przewodniczącym zarządu Związku Pisarzy Ukrainy, od 1973 roku – przewodniczącym Ukraińskiego Republikańskiego Komitetu Obrony Pokoju, członkiem Światowej Rady Pokoju, akademikiem Akademii Nauk Ukrainy. Ojczyzna pisarza (robotnicze przedmieście Dniepropetrowska), jego życie, zasady moralne – wszystko to wylało się na karty znanej na całym świecie powieści, której centralnym obrazem stał się dziwny, tajemniczy, starożytny sobór. Pracując nad powieścią, Ołesz Hončar 5 lutego 1967 roku zapisał w swoim dzienniku: „Zbliża się wszystko, z sarmackich plaw, z Nowomoskowska nadpływa sobór. Łomiwka stała się Zaczepiłanką, wszystko, przesunąwszy się w przestrzeni, zbliżyło się, ożyło już w nowej poetyckiej geografii, w nowych wzajemnych związkach, i czujesz, jak z tych zbliżeń, rzeczywistości, z twoich wyobrażeń, fantazji i wizji wyrasta coś jednego, rodzi się ta mozartowska harmonia sztuki… Będzie „Sobór”1. Powieść „Sobór” Ołeszа Hončara ukazała się w świecie w 1968 roku i, kto wie, być może właśnie ta książka ocaliła starożytną świątynię przed usiłowaniami miejscowych „kłusowników”, by ją zniszczyć. Powieść zwróciła uwagę na nowomoskowski sobór, miejscowa inteligencja i student – wiem, do kogo się zwracać. Prosił P. Z., aby od Związku zwrócił się do rządu – milczy. Puszcza mimo uszu… Ideały są jak gwiazdy: nie da się ich osiągnąć, ale można według nich wyznaczać swoją drogę. Rząd Włoch postanowił zakazać ruchu samochodów przy Koloseum, aby nie powodować wibracji. A u nas przy nowomoskowskim soborze domorośli kłusownicy właśnie stawiają dworzec autobusowy, spieszą się, akurat żeby wibracja była!”3 O sobór walczyli również i troszczyli się o jego przyszłość mieszkańcy Nowomoskowska. Właśnie z listów nowomoskowian pisarz dowiedział się o nielegalnej budowie dworca autobusowego obok soboru. 20 stycznia 1982 roku Ołesz Hončar zapisał w swoim dzienniku: „Z Nowomoskowska stara nauczycielka znów pisze o kozackim Soborze Trójcy: przecież on jak biała lotos, jak łabędź na wodach, a oni znowu chcą go niszczyć!.. Pod bokiem soboru, przy tym dziewięciowieżowym cudzie, wzniesionym przez geniusz ludowy (bez jednego gwoździa!), miejscowi herostratesi celowo stawiają… dworzec autobusowy! Akurat tam, gdzie według generalnego planu miał być park, zielona strefa. Odrzucili nawet własny generalny plan, dawajcie dworzec autobusowy, żeby wstrząsnął, zniszczył naszą chwałę i dumę. I nikt nie ma siły powstrzymać samowolników. Ministerstwo Kultury hipokrycko roni krokodyle łzy. „Nic nie mogę, oni już wbili w fundament 200 tysięcy”, – mówi minister Bezkłubenko, do którego już dwukrotnie się zwracałem. Derżbud też jest przeciw, zakazał naruszać generalny plan, a im wszystko jedno. Ustawa o ochronie jest, ale co im ustawa? Bandytyzm, mafia bezkarna, wandale, na których nie ma kontroli… Napisałem właśnie list w tej sprawie do Liaszki, Przewodniczącego Rządu. Może on ich powstrzyma?”4.
Zakończenie na str. 11
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
