Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wybaczcie ignorancję rodaków, pani profesor Rusowa

Слово Просвіти, №13 за 2018 рік

W Czernihowie wybuchł kolejny skandal. Tym razem wokół imienia Sofii Rusowej. Redaktor tamtejszej popularnej gazety internetowej „Siwerszczyna”, znany działacz Proświty Wasyl Czepurnyj, po raz kolejny poruszył przed władzami kwestię godnego uczczenia pamięci wybitnej Ukrainki. Jego zdaniem, w najlepszy sposób można by to zrobić, nadając imię Rusowej (lub rodziny Rusowych) głównej bibliotece obwodu, którą ona wraz z mężem Ołeksandrem i jeszcze kilkoma osobami o podobnych poglądach zakładała 140 lat temu. W publikacji mowa była o bezsensowności uwieczniania w nazwie tego ważnego ośrodka oświatowego regionu narzuconego przez okupacyjne władze rosyjskie jeszcze w 1922 roku imienia człowieka, który nie miał żadnego związku ani z Czernihowem w szczególności, ani z ukraińską kulturą i książką w ogóle — wysokiego rangą urzędnika Imperium Rosyjskiego i pisarza przy okazji, Władimira Korolenki. Jak to zwykle bywa w takiej sytuacji, od razu znaleźli się bardzo krzykliwi i nietolerancyjni wobec niespójnych z ich mentalnością poglądów obrońcy rosyjskiego ducha. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. O „burżuazyjnej nacjonalistce” z „sytego Zachodu” w interpretacji pracowników biblioteki. Przykro, ale większość z nas już przyzwyczaja się do takiej niepokojącej tendencji: jak tylko Ukraińcy u siebie w domu wykazują choćby najmniejsze próby przezwyciężenia nabytego upokarzającego kompleksu chochoła-małorusa, jak tylko aktywizują się próby narodowo świadomej elity intelektualnej, by poznać i utrwalić w świadomości przeciętnych Ukraińców prawdziwych, a nie narzuconych z zewnątrz bohaterów narodu, od razu pojawia się, jakby dyrygowany czyjąś niewidzialną ręką, szalony, bezpośredni lub pośredni opór. Jednak w tej sytuacji niezwykłe jest to, że bronić Korolenki w Czernihowie zaczęli nie zwykli mieszkańcy, którym w końcu wszystko jedno z tymi nazwami czy przemianowaniami, a… pracownicy samej biblioteki z jej kierownictwem na czele. Zatem inteligencja, rzekomo elita regionu. W tym kontekście nasuwa się do dyskusji problem konserwatyzmu, a nawet nieukrywanej antyukraińskości znacznej części naszej budżetowej inteligencji. Jak i wyjaśnienie przyczyn, dlaczego właśnie pracownicy biblioteki na czele z jej kierowniczką Inną Aliferenko stanęli murem za „swoim” Korolenką. Co więcej, dlaczego właśnie oni pozwalają sobie wygłaszać publicznie niedorzeczności z cudzego, jeszcze radzieckiego głosu. Mówiąc, że Sofia Rusowa uciekła z radzieckiej Ukrainy na syty Zachód. Zatem, posługując się leksyką ówczesnych kremlowskich ideologów, jest „sprzedawczykiem i zdrajczynią interesów pracującego ludu”. Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czego więcej w takich sentencjach — ignorancji, politycznego zaangażowania, braku wiedzy czy bezmyślnego lekceważenia czynu ukraińskiego inteligenta-patrioty — wymaga osobnej publikacji. A póki co chcę zaproponować czytelnikom „Słowa Proświty” całkowicie nieznane jeszcze na Ukrainie poszczególne strony z życia tej „burżuazyjnej nacjonalistki” na „sytym” Zachodzie. Chodzi o odnalezioną przez autora w jednym z archiwów Wielkiej Brytanii, nieznaną dotąd na Ukrainie korespondencję Sofii Rusowej z kierownictwem Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie, które działało w ciągu lat 30. ubiegłego wieku przy wsparciu materialnym i bezpośrednim kierownictwie Amerykanina ukraińskiego pochodzenia Jakowa Makohona. W każdym razie przed tym pierwodrukiem warto przypomnieć kilka faktów z biografii Sofii Rusowej z okresu jej życia na Ukrainie. Ukraińska patriotka bez kropli ukraińskiej krwi. Panieńskie nazwisko Sofii to Lindfors. I genetycznie nie miała ani jednej kropli ukraińskiej krwi. Urodzona w 1856 roku w zapomnianym przez Boga zakątku północy powiatu horodniańskiego guberni czernihowskiej, na pograniczu z Białorusią, we wsi Olesznia, z ojca Szweda i matki Francuzki. Ojciec miał tam majątek i pracował w służbie państwowej. Szybko zdobył autorytet wśród miejscowego chłopstwa. I nie tylko za to, że wybudował własnym kosztem we wsi szpital i szkołę, ale też dlatego, że był dobry i sprawiedliwy. Za to kochali go w całej okolicy, nie raz wybierali sędzią pokoju. W wieku 18 lat los młodej i pięknej francusko-szwedki Sofii przeciął się z losem ukraińskiego patrioty Ołeksandra Rusowa. I to tak, że z jasną pamięcią o nim oraz z Ukrainą w sercu żyła do ostatniego tchu swojego długiego życia. Jeszcze jako młoda dziewczyna pracowała jako położna na chutorze pod Borzną, uczyła wiejskie dzieci w Oleszni, stworzyła w Kijowie pierwsze ukraińskie przedszkole. W czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej z głową zanurzyła się w wir wydarzeń związanych z narastaniem fali ukraińskiego odrodzenia narodowego. Stanęła na czele „Narodowego Komitetu Nauczycieli”, była wśród współzałożycieli czasopisma pedagogicznego „Switło”. Dalej — kierownik zarządu szkoły podstawowej Ministerstwa Oświaty, inicjatorka derusyfikacji ukraińskiej oświaty. Twórczyni koncepcji ukraińskiej szkoły narodowej. Kiedy rząd URL przeniósł się do swojej ostatniej stolicy — Kamieńca Podolskiego, inicjuje stworzenie dwumiesięcznych kursów ukrainoznawstwa dla żołnierzy armii ukraińskiej, ramię w ramię pracuje z ówczesnym rektorem tego uniwersytetu Iwanem Ohijenką, zakłada „Związek Ukrainek” i zostaje jego pierwszą przewodniczącą. Nie zdradziła swojego wysokiego życiowego powołania służenia Ukrainie także na emigracji. W Pradze została profesorem Ukraińskiego Instytutu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, aktywnym głosicielem sprawy ukraińskiej w Europie Zachodniej. Takich wymownych faktów z życia tej niezwykłej ukraińskiej patriotki-działaczki państwowej można przytoczyć wiele. Ale chce się publicznie zadać tym pracownikom biblioteki i kierownikom kierunku humanistycznego Obwodowej Administracji Państwowej w Czernihowie, którzy rzekomo należą do tak zwanej elity narodu, kilka pytań: Czy znane im są takie fakty o swojej rodaczce? Czy próbowali zbierać liczne wycinki o tym z wydawnictw diaspory, sieci, kopiować wydane za granicą jej własne książki, które do niedawna były w funduszach specjalnych i które teraz stają się dostępne? W każdym razie dla tych, którzy się tym naprawdę interesują. Czy chcieli, choćby dla porównania, położyć na szali wkład w ukraińskie odrodzenie, o którym tak często teraz mówimy, Sofii Rusowej i tegoż drogiego im Korolenki? Czy zastanawiali się nad tym, jaką wysoką cenę płaciła lekceważona przez nich Sofia Rusowa za swoją ukraińską miłość? Wyjaśnię. Płaciła za tę miłość wysoką cenę: więzieniami, zsyłkami, wymuszoną rozłąką z mężem, któremu władza zabraniała mieszkać na Ukrainie. Uczniowie Szkoły S. Rusowej w Oleszni. M. Tymoszyk i H. Daciuk przy pomniku S. Rusowej w Ripkach. „Kiedy mowa była o sprawie ukraińskiej, to nic nie mogło powstrzymać jej zapału…” Odpowiedź na pytanie, jak i dlaczego ta niebędąca Ukrainką z pochodzenia osoba tak zawzięcie i bezinteresownie broniła sprawy ukraińskiej, jak kochała swoją drugą, przybraną Ojczyznę — Ukrainę i jak dbała o nią na przymusowej emigracji, można zrozumieć ze wspomnień jej syna Jurija Rusowa: „Kiedy mowa była o sprawie ukraińskiej, to nic nie mogło powstrzymać jej zapału: ani rodzina, ani dzieci, ani prześladowania carskich żandarmów czy bolszewickich czekistów, ani więzienia, ani areszty, ani ciężkie osobiste straty majątkowe, ani wydarzenia z życia prywatnego, ani smutek czy straty bliskich. Nic nie powstrzymywało jej energii w walce o ukraiński ideał i, przeciwnie, często coś dodawało jej jakiejś nowej siły do pracy obywatelskiej i politycznej”. Pani Zofia ciężko przeżywała emigrację. Lecz jeszcze bardziej przejmowała się tym, co działo się w bliskiej jej (przez wielką miłość do swojego męża Ołeksandra Rusowa) Ukrainie. Tam bolszewiccy satrapowie na polecenie Moskwy tak już zamęczyli ukraińskie chłopstwo, że z głodu i niedożywienia od 1932 roku ginęły setki tysięcy dzieci. Wiedząc z prasy o skutecznej działalności Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie, wysyła tam (z prośbą, by za wszelką cenę opublikować w angielskiej prasie) napisany prawdziwie krwią serca „Apel o pomoc dla ukraińskich dzieci” do uczciwych ludzi świata, aby zrobili choć coś, by zatrzymać skalę tej światowej tragedii.W końcu — przedwczesnymi śmierćmi męża i ich trzymiesięcznej córeczki Ludmyłki, wyczerpującą nerwową i niewdzięczną pracą społeczną na niwie ukraińskiego oświecenia, przymusową i bezradościową emigracją. Imię jej zaś przez wiele dziesięcioleci wspominano tutaj tylko w negatywnym świetle: pani-kapitalistka, burżuazyjna nacjonalistka, sprzedawczyk i zdrajczyni interesów pracującego ludu. Tego, choć odrobinę, warto jednak dowiedzieć się bibliotekarzom obwodowym, pracownikom „ukraińskiego frontu kulturalnego”, aby nie kompromitować się emocjonalnymi i bezpodstawnymi uwagami o tak zwanym zdradziectwie Zofii Rusowej i jej „sytym życiu” na emigracji.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn