Strona · s. 8strona oryginału ↗
«...mnie z Honczarem nic nie mogło rozdzielić za jego życia, nie rozdzieli i teraz, nigdy nie rozdzieli»
Слово Просвіти, №13 за 2018 рік
Twórczo-zawodowe, obywatelsko-społeczne i ludzkie relacje Olesia Honczara z Dmytrem Pawłyczką to szczególna karta w badaniach nad twórczością Honczara. W pierwszym tomie „Wspomnień” Pawłyczki znajduje się artykuł „Oles Honczar (Idź za mną!)”. Postać Olesia Honczara przedstawiona jest jako najważniejsza w twórczym życiu Dmytra Pawłyczki. Oksana SLIPUSZKO, profesor KNU im. T. Szewczenki, Kijów. Uczeń 10 klasy Pawłyczko uważnie czytał pierwszą powieść Honczara „Sztandarowi”, zachwycał się nią. Później Pawłyczko napisze we wspomnieniach: „Ale już teraz, w nowych czasach, kiedy zobaczyłem na ścianie w Reichstagu nazwiska ukraińskich czerwonoarmistów, uderzyła mnie myśl o tym, że wszyscy Chajeccy, Makoweje, Błażenkowie i Szołkunowie wrócili z wojny jako niewolnicy. Stalin pognał ich na wojnę z UPA, do kołchozów na bezpłatną pracę, prześladowano ich za ukraińską wyszywaną koszulę, język i pieśń. Wszystko, co zdobyli, poszło do Moskwy”. W 1954 roku Pawłyczkę przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy na propozycję Mykoły Bażana. Jego podania nie było, tak jak i rekomendacji Lwowskiego oddziału Zarządu ZPU. Na tym posiedzeniu był Honczar, który poparł kandydaturę Pawłyczki. Znaczy to, że już znał jego utwory. Swoje wrażenia z pierwszego bliskiego kontaktu z Honczarem Pawłyczko opisał tak: „Ludzka godność i narodowy szacunek do samego siebie — to jest to, co z zachowania Honczara rzuciło mi się w oczy i zapamiętało na zawsze”. W 1959 roku na zjeździe pisarzy Pawło Tyczyna krytykował zbiór Pawłyczki „Prawda woła!”, Oles Honczar powiedział Pawłyczce: „Dobrze, że nie podziękowałeś Tyczynie za jego słowo. Wiem, nie posłuchałeś samego Kondufora! Nie trzeba dziękować za służalczą służbę władzy!”. We Lwowie zimą 1959 r. Pawłyczko odprowadzał Honczara do jego hotelu. Głębokimi zaspami szli oni — Honczar z przodu, za nim Pawłyczko. Dmytro Wasylowycz przyznawał, że jest przygnębiony rusyfikacją Ukrainy: „Nie widzę wyjścia dla siebie z sytuacji, kiedy zmuszają mnie do kajania się za wiersze z książki „Prawda woła!”. Chce mi się porzucić to wstrętne życie, wrócić do lasu, gdzie już byłem, ale tam już nie ma tych…”. Na to Honczar odpowiedział bardzo krótko: „Idź za mną!”. Pawłyczko wspomina, że „zrozumiał dwuznaczność jego odpowiedzi. Zamilkł i, zawstydzony swoim natrętnym skomleniem, szedł… za Honczarem. Szedł tamtej nocy, szedł długo przez całe swoje życie, aż do pożegnania z nim na cmentarzu Bajkowym. Ale „Idź za mną!” oznaczało także „nie idź obok”. Nauczyłem się tamtego wieczoru trzymać dystans, idąc za Honczarem. Nigdy nie niosłem aureoli nad jego głową, duszą czułem jego duszę, starałem się być wśród tych pisarzy, których nazywano honczarowcami”. Pawłyczko wspomina: „Moje spotkanie z Szełestem przeszło pod znakiem szczególnie dobrego stosunku do mnie ze strony Olesia Honczara. Właśnie Oles Terentijowycz odegrał pierwszorzędną rolę w tym, że udało mi się od 1963 roku opuścić Lwów, żyć w Kijowie, należeć, z jednej strony, do szestdziesiatnykiw, a z drugiej — do starszych pisarzy, którzy nie tylko tam, gdzie można, ale i tam, gdzie zabroniono, prowadzili linię na zachowanie, ochronę, rozwój języka ukraińskiego i na wychowanie pisarskiego środowiska w duchu służenia choćby przygniecionej, ale żywej Ukrainie”. 3 kwietnia 1968 roku odbył się jubileuszowy wieczór Olesia Honczara z okazji 50-lecia od dnia jego urodzin. Pawłyczkę wezwano do KC KPU i ostrzeżono, żeby na wieczorze nikt nie wspomniał jego powieści „Sobór”. Ale Pawłyczko, witając Honczara w imieniu Związku Pisarzy, wyliczając wszystkie jego utwory, wspomniał „Sobór”. Ależ tylko nazwał ten najlepszy utwór Honczara, całe życie potem wyrzucał sobie to, że się przestraszył, przemilczał. Ważna karta ich relacji — dyskusja o twórczości Iwana Franki. W sierpniu 1986 r. obchodzili 130-lecie od dnia urodzin Kamieniara. Do Pawłyczki zadzwonili z rosyjskiej „Litieraturnoj Gaziety” z prośbą o napisanie artykułu o Iwanie France. W tym artykule czytamy: „Mistrz prostego, małomównego, bezlitośnie realistycznego pisania, Franko stworzył dziesiątki i setki rozmaitych ludzkich portretów, docierając do najskrytszych zakamarków duszy, w każdym przypadku idąc za prawdą charakteru i prawdą życia. On zniszczył i, wydawało się, rozwiał na zawsze sentymentalną, pseudoludową i pseudoromantyczną tradycję ukraińskiego opowiadania, która jednak niespodziewanie odrodziła się w naszych czasach pod pozorem szczególnie osłodzonego poetyckiego romantyzmu, nie mając, zrozumiała rzecz, przed sobą żadnej perspektywy”. Honczar niespodziewanie napisał list do Pawłyczki, choć nigdy nie korespondowali. Dla Pawłyczki ten list był bolesny. Oles Terentijowycz zaznaczył, że jest zdziwiony, bo autor „rzuca kamienie”. Walentyna Honczar, Dmytro Pawłyczko, śpiewaczka Hałyna Kołesnyk, Oles Honczar, Iwan Dracz i dyrygent Wołodymyr Kołesnyk. Koncza-Ozerna, 1991 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
