Strona · s. 8strona oryginału ↗
«Powiało ziemskim, niepowtarzalnym, jak sama młodość…» Oles Honczar — pracownik powiatowej gazety «Rozwiniętym frontem»
Слово Просвіти, №13 за 2018 рік
Oleksij Neżywyj, doktor nauk filologicznych, profesor
Wtedy miał zaledwie piętnaście lat. Tak, zaledwie piętnaście, a on, absolwent siedmioklasowej szkoły w Breusiwce, był już pracownikiem powiatowej gazety «Rozwiniętym frontem» — organu rejonowego komitetu partyjnego i rejonowego komitetu wykonawczego w Brygadyrowce, w obwodzie charkowskim. Obecnie jest to rejon kozelszczyński na Połtawszczyźnie. Co mógł wtedy czuć i rozumieć dociekliwy młodzieniec, którego największym marzeniem w życiu było pisać, nawet obrazowo odtwarzać to, co widział. Tragiczny 1933 rok. Właśnie wtedy, po ukończeniu szkoły, Oles Honczar został etatowym pracownikiem gazety, do której zaczął pisać jeszcze jako uczeń. W Breusiwce rozpoczął naukę pod koniec 1931 roku. A 24 grudnia 1931 roku gazeta «Rozwinięty front» informowała: „Dzwony na industrializację. Na wezwanie mieszkańców Wasylówki odpowiedziały kołchozy im. Serdiukiwa i Winnyków — «Szewczenko» i «Nowe życie», które postanowiły oddać miedziane dzwony z breusiwskiego kościoła na industrializację kraju. Wzywamy wszystkie wsie, w których jeszcze są cerkwie — ostatnie schronienia wroga klasowego — do podejmowania uchwał i oddawania dzwonów na industrializację”. Ta informacja przede wszystkim świadczyła o tym, że na Połtawszczyźnie trwało niszczenie duchowości narodu ukraińskiego. A jesienią 1932 roku rozpoczął się złowieszczy Hołodomor. Gazeta «Rozwinięty front» z 21 lutego 1933 roku informowała, że cały rejon brygadyrowski jest czarnym rejonem,
…że za brak bolszewickiej walki w zbieraniu nasion został wpisany na czarną tablicę. Czytamy szkic z 9 maja 1933 roku „Dwaj traktorzyści” podpisany Oles Honczar. Dlaczego jego pejzażowy wstęp budzi jakiś niepokój, poczucie, że nowe nie zawsze jest lepsze od tego, które kształtowało się przez stulecia: „Słońce pokonało kruczą noc… Rozwiało mgłę… i, jak na dłoni, wymalował się krajobraz Suchej: tradycyjne chatki i wierzby… Czernecza góra z perejarkami… i niezapomniane głębokie ślady… Za wsią dwa traktory cięły miękkie ścierniska pasami czarnego mydła”. Dalej młody autor przechodzi do, zdawałoby się, sceny obyczajowej: obiadu dwóch traktorzystów. Jednak właśnie ona jest wymownym świadectwem tych kardynalnych zmian, które dokonały się na wsi i które utalentowany Pawło Tyczyna wyraził w dość kategorycznej formie obrazowej:
Jedna, druga turbacja, Tradycje podcięte, Kolektywizacja. Cóż nowego zobaczył w tym złowieszczym 1933 roku młody autor? „Jadalnia kolchozowa. Tu i Ławrin, i Iłko. Jednak Iłko, jako udarnik, dostał lepszą kolację. Ławrin się oburzył. Twarz poczerwieniała, zadrżała broda: — Co? Ja nie traktorzysta? Nie w tej samej zmianie z Mieczem!? Dlaczego kolacje są nierówne!? — A orali wy jednakowo? — wtrącił się brygadzista. — No, Ławro, rywalizujmy. Po bolszewicku! — (to Iłko wesoło)”. Jednak u niektórych czytelników już wtedy powstawało wrażenie, że wyniki bolszewickiej rywalizacji wyrażały się w większym talerzu zupy dla półgłodnych ludzi. Właśnie okrutny Hołodomor, pragnienie ratowania własnego życia i życia bliskich, skłania do ciężkiego, jak na owe czasy, przestępstwa chłopkę ze wsi Piskiwka. Na polu kolchozowym zerwała kilka kłosów. („Ukarać kułaczkę Perwakową”, gazeta „Rozgornutym frontom”, 4 lipca 1933 r.). Stylistyka ówczesnej sowieckiej prasy zmuszała do operowania specyficznymi, to znaczy antyhumanitarnymi formami językowymi: kułacy i ich poplecznicy, próby zerwania wykonania podatku w naturze, rozkradanie kolchozowego plonu, pozostawianie kolchoźników bez chleba, szkodzenie kolchozom, rozkładanie ich z celem klasowym itd. Krótka w treści informacja „Blisko nam do domu…” (5 sierpnia 1933 r.), podpisana O. Honczar, w rzeczywistości opowiada o tragicznych skutkach Hołodomoru. W radzie wiejskiej Łutowyniwka kierownictwo kolchozu „Rozgornutym frontom” nie zorganizowało polowych obozów, chociaż odległość do wsi wynosi półtora–dwa kilometry. „Z powodu braku obozów wagary i spóźnienia do pracy w kolchozie stanowią haniebną porażkę w żniwach”. W rzeczywistości sens staje się jaśniejszy, jeśli przypomnieć o wyludnionych połtawskich wsiach, kiedy wycieńczeni chłopi w tragicznym oczekiwaniu nowych plonów nie mogli pokonać odległości półtora–dwóch kilometrów. Bibliograficzny wskaźnik „Oleś Honczar” („Ukraiński pisarz”, 2013 r.), przygotowany w Narodowej Bibliotece Parlamentarnej Ukrainy, podaje za lata 1933 i 1934 dziewięć tytułów publikacji prasowych na łamach gazety „Rozgornutym frontom”. W rzeczywistości jest ich znacznie więcej. Zestawiony przez nas wskaźnik (opracowali Oksana Niżywa, Ołeksij Niżywyj, Ołeksandr Niżywyj) zawiera już 41 pozycji. W dziewiątym tomie dzieł Olesia Honczara (Honczar O. T. Twory: w 12 t. Tom 9. Księga 1. K.: Naukowa Dumka, 2012. — 887 s.) w komentarzach umieszczono następujące publikacje z gazety „Rozgornutym frontom”: „Dwa wieczory”, „Dwaj traktorzyści”, „Zima w kolchozie „Perebudowa””, „Roztopić lodowatą obojętność wobec dzieci”, „Dokąd że w Suchej będą znęcać się nad końmi?”. Krytyczny stosunek do dalekich od pozytywnych przykładów „nowego” sposobu życia, umiejętność analizy, choćby na poziomie poszczególnych epizodów, jest najbardziej charakterystyczny dla tych korespondencji. Takim jest artykuł „Roztopić lodowatą obojętność wobec dzieci” (1934 r. — 1 lutego), w którym mowa o dziecięcych patronatach dla sierot, utworzonych w wielu kolchozach rejonu. Chociaż młody dziennikarz nie podaje przyczyny ich sieroctwa (a jest nią bez wątpienia Hołodomor 1933 roku), jednak prawdziwie odtwarza obrazy ich nędznego istnienia: dzieci są chude, słabe, bo „to, co gotuje się dzieciom, zjada zarząd kolchozu”, nie chodzą do szkoły, mieszkają w brudnych, zimnych pomieszczeniach. A na koniec: „Komórki partyjne rady wiejskiej powinny roztopić obojętność biurokratyzmu wobec dziecięcych patronatów”. Twórcze doświadczenie 15-letniego Olesia Honczara to przede wszystkim doświadczenie rozwoju obrazowego światopoglądu przyszłego utalentowanego pisarza. Ponadto pierwsze życiowe wrażenia dzieciństwa i młodości nierzadko zbiegały się z narodowym widzeniem świata Ukraińców, szczególnie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
