Strona · s. 12strona oryginału ↗
Rodzina Kistiakiwskich czeka na należne uhonorowanie w Ukrainie
Слово Просвіти, №13 за 2018 рік
Mykoła TKACZ, etnolog, członek NSPU, kandydat nauk historycznych, profesor. Jego dziadek Omelan Wasylowycz Kistiakiwski był chłopem pańszczyźnianym i jednocześnie zarządcą rodowego majątku znanego petersburskiego senatora, bohatera szturmu Izmaiła (ze środków jego oraz jego brata O. A. Bezborodki zbudowano i otwarto znane Nieżyńskie Gimnazjum Nauk Wyższych) hrabiego Ilji Andrijowycza Bezborodki w miasteczku Stołne, położonym trzy kilometry od Horodyszcza. A ojciec — proboszczem cerkwi św. Mikołaja w Horodyszczu, którą w zeszłym roku z inicjatywy i na koszt St. Dowhoho rozebrano i przewieziono do Muzeum Architektury i Życia Codziennego Ukrainy we wsi Pyrohiw. W 1808 roku I. A. Bezborodko, odwiedziwszy swój rodowy majątek w Stołnem, w salach którego wisiały portrety starszyzny kozackiej i kozaków rejestrowych pułków lewobrzeżnych, dał „wolność” kilku gospodarnym chłopom, wśród których była także rodzina Omelana Wasylowycza Kistiakiwskiego — zarządcy jego majątku. Żona O. W. Kistiakiwskiego była klucznicą w tym majątku, czyli zarządzała wszystkimi spichlerzami hrabiego. W tym samym 1808 roku na rozkaz I. Bezborodki Kistiakiwski kupił działkę ziemi w Stołnem przy ulicy Zubrijowskiej i zbudował dom o czterech pokojach ze spichlerzami i stodołą. Ale Omelan Wasylowycz zachorował na suchoty i w 1810 roku zmarł, pozostawiając dwie córki i trzyletniego syna Fedora pod opieką żony Marfy. Przez pewien czas wdowa z dziećmi mieszkała w Stołnem. Na początku 1812 roku Marfa Kistiakiwska poprosiła hrabiego o zwolnienie i zajęła się wyłącznie dziećmi. Mały Fedko, według wspomnień w „Kijowskiej starożytności”, początkowo uczył się u kościelnego cerkwi w Stołnem, a kiedy ten zmarł, matka najęła do domu w charakterze nauczyciela wędrowca Demiana; siostra Nastia pobierała naukę w hrabiowskiej pracowni krawieckiej. Z czasem, dzięki wstawiennictwu hrabiego, skłonnego do nauki Fedora przyjęto na naukę do Czernihowskiej Szkoły Duchownej na pełne utrzymanie. Po szkole ukończył Czernihowskie Seminarium Duchowne. Studiując, dorabiał prywatnymi lekcjami w domach zamożnych rodziców. Uczył nawet córki czernihowskiego gubernatora P. I. Mohylewskiego. Kiedy ukończył seminarium, pojawiła się kwestia ożenku i zatrudnienia młodego księdza. Wtedy żona księdza z sąsiedniej wsi Horodyszcze, Fedora Jasminskiego (Esmanskiego), odwiedziwszy Stołne, „wyswatała” Fedora za swoją córkę Jarynę. A teść jako posag przekazał zięciowi swoją parafię w Horodyszczu — tamtejszą cerkiew św. Mikołaja. Sam zaś, przyjmując śluby zakonne, przeniósł się do monasteru Domnyckiego. Młoda rodzina założyła gospodarstwo, sad, z czasem nabyli młyn i pasiekę. Urodzili ośmioro dzieci: siedmiu synów i jedną córkę. Dwaj synowie, niestety, zmarli, nie osiągnąwszy wieku dorosłego. W swoim domu Kistiakiwscy urządzili szkołę dla dzieci chłopskich. W niej ojciec Fedor bezpłatnie nauczał czytania i pisania oraz Prawa Bożego. Tutaj uczyli się także dzieci samego ojca Fedora. Do Horodyszcza przeprowadziła się również matka Fedora — Marfa Kistiakiwska, gdzie w latach 50. XIX wieku zmarła i została pochowana na cmentarzu przy cerkwi św. Mikołaja. Rodzina Kistiakiwskich to liczna plejada utalentowanych uczonych w różnych dziedzinach wiedzy. Ołeksandr Fedorowycz — pionier ukraińskiej nauki prawniczej, prawnikiem był także jego brat Pawło Fedorowycz. Brat Mykoła Kistiakiwski kontynuował linię ojca: był księdzem. Fedor i Wasyl poszli w medycynę. Wasyl Kistiakiwski obronił pracę doktorską, praktykował i był wykładowcą Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, potem — profesorem uniwersytetów w Heidelbergu i Strasburgu. A Fedor Kistiakiwski spowinowacił się z rodziną Symyrenków. Praktykował jako lekarz. Sam O. F. Kistiakiwski wstąpił na wydział prawny Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza w 1853 roku. Po ukończeniu studiów w 1858 roku przeniósł się do Sankt Petersburga, służył w Senacie Rządzącym, Ministerstwie Oświecenia Narodowego. Publikuje swoje pierwsze badania naukowe. W szczególności w czasopiśmie „Osnowa”, gdzie był członkiem redakcji i pomocnikiem redaktora, opublikowano jego pracę „Charakterystyka rosyjskiego i polskiego ustawodawstwa o poddaństwie w odniesieniu do Małorosji”. W 1863 roku młody uczony zdaje egzamin na kandydata praw i powraca do Kijowa. Tutaj wykłada na Uniwersytecie św. Włodzimierza. Od 1864 roku — prywatny docent Uniwersytetu Kijowskiego. W 1867 roku, po obronie pracy magisterskiej, znanej jako jego praca naukowa „Badanie kary śmierci”, O. F. Kistiakiwskiego wybrano etatowym docentem katedry prawa karnego i sądownictwa. Praca naukowa O. F. Kistiakiwskiego „Badanie kary śmierci” była kilkakrotnie wznawiana zarówno w ówczesnej Rosji, jak i w naszych czasach. Jest aktualna również dzisiaj. W sierpniu 1867 roku młody uczony otrzymuje delegację naukową do Moskwy i Sankt Petersburga. Cel — zbadać doświadczenia w stosowaniu w praktyce statutów sądowych z 1864 roku. O. F. Kistiakiwski nie tylko z powodzeniem wywiązał się z postawionego zadania, ale także zebrał wystarczająco dużo materiałów, na podstawie których napisał i obronił pracę doktorską „O niedopuszczeniu oskarżonemu sposobów uchylania się od śledztwa i sądu”. W 1869 roku była profesorska „toga” i delegacja (1871–1873) na uniwersytety w Wiedniu, Berlinie, Heidelbergu, Neapolu, Rzymie, Sofii, gdzie, władając kilkoma językami europejskimi, gruntownie zapoznaje się z istniejącymi w tamtym czasie problemami prawa karnego i procesu sądowego; historii prawa, kryminologii, adwokatury, praktyki penitencjarnej. Jedna po drugiej pojawiają się jego prace dotyczące elementarnych i pilnych problemów nauki i praktyki prawniczej. W szczególności „Zarys angielskiego procesu karnego (według Mittermaiera)”, „Adwokatura we Francji, Anglii i Niemczech”, „Młodzi przestępcy i instytucje dla ich poprawy z przeglądem instytucji rosyjskich”, która nie straciła na aktualności również dzisiaj. Wśród nich także „Elementarny podręcznik ogólnego prawa karnego”, który jeszcze za życia uczonego był dwukrotnie wznawiany. Z czasem O. F. Kistiakiwskiego wybrano honorowym członkiem uniwersytetów w Sankt Petersburgu i Moskwie, Moskiewskiego Towarzystwa Prawniczego, członkiem rzeczywistym Towarzystwa Miłośników Przyrodoznawstwa, Antropologii i Etnografii przy Uniwersytecie Moskiewskim, członkiem korespondentem Oddziału Ołeksandr Fedorowycz Kistiakiwski
Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Swoją pracę naukowo-badawczą i pedagogiczną O. F. Kistiakiwski aktywnie łączył z praktyką adwokacką oraz działalnością społeczną, która często stawała się dla niego przyczyną nieprzyjemności w służbie. Zostaje wybrany na pełnomocnika przysięgłego oraz radnego Dumy Kijowskiej. A także — na przewodniczącego Kijowskiego Towarzystwa Prawniczego i dyrektora Kijowskiego Komitetu Więziennego. Od pierwszych dni założenia „Starej Hromady” oraz Towarzystwa Historycznego im. Nestora Kronikarza O. F. Kistiakiwski staje się ich aktywnym członkiem. Blisko zaprzyjaźnia się z wieloma znanymi działaczami społecznymi: O. Rusowem, P. Czubynskim, W. Antonowyczem. Z dwoma ostatnimi O. F. Kistiakiwski miał również więzi rodzinne: jego żona Ołeksandra (Lesia) była rodzoną siostrą żony W. Antonowycza oraz kuzynką P. Czubynskiego. Ponadto W. Antonowycz był ojcem chrzestnym jego drugiego syna, Bohdana Kistiakiwskiego. Przebywając w kręgu znanych działaczy ukraińskiej historii i kultury, O. F. Kistiakiwski ukształtował trwały światopogląd z twardymi przekonaniami, które opierały się na zasadach świadomości narodowej oraz naukach humanistyczno-filozoficznych. Jego zdaniem ukraiński uczony, inteligent w tamtym czasie naturalnie nie mógł nie być nacjonalistą, jeśli uważał się za Ukraińca. 2 marca 1884 roku o godzinie 2 w nocy zapisuje w swoim dzienniku: „Ja zaś myślę o stworzeniu ukrainofilstwa jako podstawy świadomości narodowej. Ukrainofilem musi być każdy mieszkaniec Małorosji. Rolnik i właściciel domu, fabrykant i rzemieślnik, kupiec i karczmarz, ksiądz i uczony, pedagog i nauczyciel ludowy, dzierżawca i chłop — wszyscy i każdy powinien być świadomym ukrainofilem. Ukrainofilstwo musi być praktyczne. Każdy, pracując w swojej sferze, na swojej niwie, na którą postawił go los, powinien być nacjonalistą”. Ale jednocześnie, najwyraźniej wychodząc z założeń ideowych „Starej Hromady”, ogólnie — jeszcze niedojrzałej w społeczeństwie myśli o państwowej samodzielności, podkreśla potrzebę niepodzielności Małorosji z Wielką Rosją. I ta niepodzielność rzekomo ma legnąć u podstaw małorosyjskiej partii. Jak widzimy, zbyt niełatwo szliśmy do całkowitego uświadomienia sobie naszej Niepodległości. Jako członek „Starej Hromady” O. F. Kistiakiwski aktywnie włączył się w opracowanie Programu badania ludowych zwyczajów prawnych. Pozostawił również niemały spadek badań nad ludową obyczajowością. W szczególności w tej dziedzinie niezwykle interesująca jest jego praca „Do kwestii cenzury zwyczajów u ludu”. Ale najcenniejszą i najbardziej znaną spośród wszystkich prac O. F. Kistiakiwskiego jest zebrany, usystematyzowany i wydany przez niego po raz pierwszy w 1879 roku zbiór praw i zasad ustroju sądowego pod ogólnym tytułem „Prawa, według których sądzi się lud małorosyjski”; tych praw i zasad, które obowiązywały w pierwszej połowie XVII wieku na Lewobrzeżnej Ukrainie i które obecnie są wybitnym zabytkiem ukraińskiej kultury. Ustaloność własnych poglądów O. F. Kistiakiwski zdążył przekazać również swoim dzieciom, które uczyły się w drugim kijowskim gimnazjum. Ta druga rodowa dynastia Kistiakiwskich była nie mniej utalentowana niż pierwsza. Odbiło się to również na ich losie. Tak, starszy syn Wołodymyr (1865—1952), student pierwszego roku wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, po studenckich rozruchach politycznych w 1884 roku został skreślony z listy studentów i zmuszony był opuścić Ukrainę. I w 1885 roku został studentem pierwszego roku wydziału fizyczno-matematycznego już Uniwersytetu w Sankt Petersburgu oraz jednym z najlepszych uczniów D. Mendelejewa. Ciąg dalszy nastąpi. 185 lat temu, 26 marca 1833 roku, we wsi Horodyszcze w rejonie mieńskim obwodu czernihowskiego urodził się wybitny ukraiński uczony w dziedzinie prawa karnego, prawnik, autor licznych prac z zakresu prawa karnego, historii prawa i ustroju sądowego na Ukrainie — Ołeksandr Fedorowycz Kistiakiwski. W tym samym roku mija 150 lat od dnia urodzin jego syna — Bohdana Ołeksandrowycza Kistiakiwskiego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
