Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

A „Natalka” znów stała się „Chustianką”… Z okazji święta odrodzenia działalności teatru zawodowego na Zakarpaciu

Слово Просвіти, №13 за 2018 рік

Wasyl NEWOŁOW, pisarz, profesor, krytyk teatralny, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący zarządu Kijowskiej miejskiej organizacji Towarzystwa „Znannia” Ukrainy. Najbardziej znaczącym wydarzeniem minionej zimy, moim zdaniem, stało się wydarzenie, które miało miejsce 17 lutego na Zakarpaciu. Chust — wspaniałe, gościnne miasto nad Cisą — stało się tego wieczoru znów miastem teatralnym. Od czasu założenia pierwszego w Chuście teatru „Nowa scena” w 1934 roku (który przetrwał do 1939 roku) minęły 84 lata. Właśnie tyle Chust czekał na powrót teatru zawodowego. I oto ten dzień nadszedł! Wydarzenie się odbyło! Teatr się od(na)rodził… Póki co „de iure”, bo do „de facto” miasto, jak i niemowlę-teatr, będzie musiało jeszcze sporo popracować i to nie tylko w planie materialno-technicznym, wszak trupa rozpoczęła pracę w starym i dość zaniedbanym pomieszczeniu (dawnym domu kultury), a „rodziła” swojego „pierworodnego”, delikatnie mówiąc, w „niekomfortowych” warunkach. Byłem tam i choć ta sala prób, którą pokazywał mi najbardziej doświadczony historyk zakarpackiego teatru, kandydat nauk o sztuce Wasyl Andrijćo (jest on moim byłym kolegą z roku z Instytutu im. I.K. Karpenki-Karego, na którym studiowaliśmy wspólnie ze sławnym Bohdanem Stupką), „oddycha afiszami i fotografiami”, to do „sali prób” teatru zawodowego jej daleko… Władze wkrótce obiecały przeprowadzić kapitalny remont, ale nikt go dotąd nie rozpoczął… Lecz to Święto mimo wszystko rozpoczęło nową historię Teatru! I chociaż obecnie ma on „według paszportu” nazwę Zakarpacki obwodowy teatr dramatu i komedii, tak go „pobłogosławił” na otwarciu przewodniczący Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej Hennadij Moskal, to według „grupy krwi” jest on, oczywiście, Chustski… To naturalne, że teatr przede wszystkim zwrócił się ku twórczości Iwana Petrowycza Kotlarewskiego — założyciela zawodowego teatru ukraińskiego, protoplasty ukraińskiej literatury, dramaturgii; o autorze warto mówić słowami Szewczenki, adresowanymi do Kotlarewskiego, którego uważa się za twórcę ukraińskiego języka literackiego: „Będziesz, ojcze, panował, póki żyją ludzie; póki słońce z nieba świeci, ciebie nie zapomną!”. To zwrócenie się miało na celu misję oświatową i estetyczną. Teatr pragnął poprzez grę, muzykę, sceniczną metaforę teatralną przybliżyć młodzieży najlepsze wzorce dziedzictwa narodowego. Zatem „Natalka Połtawka”… Ona dla chustian-starzyzny od dawna jest swoja. Rodzima. Jeszcze 19—21 września 1936 roku „Nowa scena” braci Jurija i Jewhena Szerehijów, przyszły narodowy teatr Ukrainy Karpackiej, zagrała w Chuście trzy premierowe spektakle „Natalki…”. I utrzymywała się ona w repertuarze ponad dwa lata. Wasyl Mychajłowycz Andrijćo później opowiedział mi jeszcze o jednej premierze „Natalki Połtawki” w Chuście po II wojnie światowej. W 1945 roku część aktorów „Nowej sceny” opuściła Zakarpacie, część — pozostała w Chuście, co dało wtedy możliwość Jewhenowi Szerehijowi zorganizować kółko dramatyczne i, wyczyściwszy salę dawnego domu „Levente”, gdzie stały konie (obecnie znajduje się tam rejonowy dom kultury, gdzie znalazł schronienie od(na)rodzony dzisiaj teatr), zagrać „Natalkę Połtawkę”, a J. Szerehij był jej i reżyserem, i dyrygentem… Na tle burzliwej popularności „Natalki Połtawki” w Chuście czasem zdarzały się i kurioza, które wywoływała wrogość językowa między „ukrainofilami” (Towarzystwo „Proświta”) a „rusofilami” (Towarzystwo im. O. Duchnowycza). Członkowie kółka dramatycznego jednej z czytelni Towarzystwa im. O. Duchnowycza w spektaklu doszli do tego, że Natalka stała się Nataszą i była ubrana w gorset, a na głowie miała kokosznik. W tekst również wprowadzono zmiany: Natalka mówiła nie „panie Woźny”, a „gospodin Woźny”, i nie „mamo”, a „mamieńka”… Dziwowisko, niech Bóg broni! Utwór Kotlarewskiego nie może być nieciekawy dla współczesnego widza, jest on — klasyką na wszystkie czasy… I klasyczny wątek Iwana Kotlarewskiego, i nieśmiertelna muzyka Mykoły Łysenki, ściśle splecione z ludową twórczością pieśniarską, i mistrzowska gra młodych aktorów, i niektóre uwspółcześnione kwestie, i zabezpieczenie organizacyjne — wszystko zadziałało na piątkę. Humor, liryczne i żartobliwe ukraińskie pieśni, życiowa mądrość i dramaty rodzinne rozlewały się ze sceny i otrzymywały żywy odzew widzów. Reżyser-inscenizator — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Archypczuk — zrobił ze spektaklu muzycznie nasycony wariant, niemal musical, umiejętnie i pomysłowo go uwspółcześnił i przybliżył do zakarpackich realiów. Ten spektakl, moim zdaniem, pomyślany jest jako poruszająca opowieść sceniczna o wzajemnej miłości, o wiernej przyjaźni, a zaostrzone problemy zabarwiają tę romantyczną opowieść w tony społecznie wyważonej interpretacji dramatu I. P. Kotlarewskiego. W spektaklu jest wiele pieśni, wplecionych w kanwę fabuły, niektóre z nich są klasyczne. Pieśń wstępną „Wieją wiatry” wykonali wszyscy uczestnicy spektaklu, a widzowie entuzjastycznie je przyjęli. Sprawnie brzmiała orkiestra. Ihor Biłecki — wspaniały scenograf. Cała historia miłości wiejskiej dziewczyny Natalki i parobka Petra rozwiązana jest ciekawie i profesjonalnie. Natalka (Myrosława Rybczuk) była po prostu Bohaterką! Na scenie rozbrzmiewały i słowa dialektyczne (najwięcej z ust Wybornego, którego zagrał Ołeksandr Anyszynęć), i frazy o Zakarpaciu od Woźnego (Anatolij Barna). Zatem można uznać, że debiut trupy był udany, a „Natalkę Połtawkę” widzowie nie tylko pokochali od pierwszego wejrzenia, ale ochrzcili ją „Natalką Chustianką”, wszak tak nazwa brzmi bardziej po zakarpacku, bardziej swojsko. Mimo pewnych zarzutów dotyczących opracowania poszczególnych scen zbiorowych, do wpadek oświetleniowych, które były, oraz niektórych „przesunięć” temporytmicznych, które odbiły się na dynamice spektaklu, „Natalka Połtawka” pozostawiła świąteczne wrażenie i przekonuje o perspektywiczności twórczych poszukiwań tej młodej trupy. Mam więc nadzieję, że i dalsze kroki trupy w opanowywaniu wyżyn aktorstwa będą udane, a ich repertuar wzbogaci się i urozmaici, spektakle zaś — będą miały taki sam premierowo-podniosły sukces i, co najważniejsze, że wkrótce uczestnicy teatru otrzymają normalnie urządzone pomieszczenie. Dyrektorowi-kierownikowi artystycznemu teatru Wasylowi Snitarowi życzę tak trzymać teatralny ster. Jesteście na właściwej drodze, przyjacielu! A drogę, jak wiadomo, pokonuje ten, kto idzie! stali się ludźmi zbliżonymi do czystości i miłości. Ołena Chochłatkina, artystka ludowa Ukrainy, odtwórczyni roli Pameli: — Chcieliśmy, aby spektakl nie był nudny i spodobał się widzowi. Myślę, że nam się to udało. Sukces to wspólna zasługa wielkiego zespołu: od reżysera-inscenizatora po pracowników działu rekwizytów. Jestem pewna, że dzisiaj nasza planeta potrzebuje przede wszystkim nie ludzi sukcesu i sławnych, lecz rozjemców, którzy potrafią nauczyć kochać i w których otoczeniu przyjemnie się żyje. Właśnie o tym jest nasza inscenizacja. Ołeksij Zubkow, odtwórca roli Brada Wienera, reżyser: — John Patrick nazwał swoją sztukę triumfem w trzech aktach. Moim zdaniem to triumf dobroci i miłości. Pamela nie zmusza nikogo do niczego, ona sama czyni dobro. Szczerością, miłością i autentycznością bohaterka zmienia ludzi wokół siebie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn