Wiktor SKORYK, obserwator “SP”
Dalej będzie łatwiej i nie dlatego, że 13, jakoby, jest liczbą odrażającą, a dlatego, że dostawy sprzętu wojskowego i amunicji od naszych partnerów wzrosły w postępie geometrycznym. A jeszcze na front wracają tysiące naszych bojowników, nasza elita – wojownicy, nauczeni walczyć na tym zaawansowanym technologicznie sprzęcie, a z nimi – technicy wojskowi, którzy nabyli umiejętności w obsłudze i naprawie takiego sprzętu.
Na front idzie, jedzie, leci to, czego nam tak brakowało – sprzęt, pociski i wyszkoleni specjaliści. Przyleciały pierwsze samoloty z Polski, pod dowództwem naszych pilotów, a także czekamy na samoloty ze Słowacji i to tylko początek wzmocnienia naszego lotnictwa po wyczerpujących i kosztownych walkach minionych 13 miesięcy. Nadchodzi lotnictwo, choć sowieckich wzorów, ale zmodernizowane, unowocześnione i przystosowane do użycia amunicji oraz broni NATO. Kanclerz Niemiec Olaf Scholz zaraportował o przybyciu na Ukrainę pierwszych czołgów z Niemiec, i to nie byle jakich, a mianowicie supernowoczesnych Leopard 2A6, ze wszystkimi współczesnymi zaawansowanymi technologicznie udogodnieniami do efektywnego prowadzenia walki, ze wzmocnionym pancerzem, który zmienia te czołgi w mobilne fortece, bardzo żwawe na drodze i w terenie, a jeszcze wyposażone w wydłużone lufy, które biją wroga nie tylko mocno i daleko, ale też bardzo celnie: jeden strzał – gwarantowane trafienie celu. Do walk czołgowych te czołgi są niedoścignione na świecie, one, przynajmniej pod względem siły wyposażenia ogniowego, nawet przewyższają superpotężne Abrams M1A2. Co więcej, na Ukrainę dostarczono wszystkie czołgi właśnie tego typu – 2A6, wszystkie 18 jednostek, które zostały nam obiecane 25 stycznia. Dwa miesiące – i one już są gotowe do walki razem z naszymi wyszkolonymi czołgistami i technikami, z zapasami pocisków. Swoją drogą, to bardzo ważne, że od razu wszystkie 18 czołgów dotarło, bo to już gotowy kompletny pododdział, zgrana pięść bojowa. Jednocześnie Niemcy przygotowują się do rozlokowania technologicznego centrum obsługi i naprawy na terytorium jednego z sąsiadujących z Ukrainą państw, bo poważna naprawa i serwisowanie są niemożliwe na polu walki, a te 18 czołgów to tylko początek dostaw czołgów Leopard, które będą nadal napływać z Niemiec i innych krajów. Swoją drogą, z kilku krajów czołgi już dotarły wcześniej. Niemcy mogą pochwalić się jeszcze tym, że na Ukrainę już dotarł bardzo efektywny sprzęt do ofensywy i prowadzenia walki – 40 bojowych wozów piechoty Marder. W szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy do pracy bojowej wstąpiły także brytyjskie czołgi Challenger, bojowe wozy opancerzone Striker i Cougar z USA. Jednym słowem, poważne i napięte przygotowania do ukraińskiej ofensywy trwają nieprzerwanie. I głównym pytaniem obecnie nie są samoloty zachodniego wzoru – to kwestia przyszłości, a pożądany wał amunicji, ciężkiego sprzętu i artylerii. Już nie raz pisałem, że do tak szerokiej wojny nie byli gotowi nie tylko nasi niekompetentni włodarze, którzy bardziej praktykowali hype, PR i pustą propagandę, ale też zachodni politycy, zaślepieni częściowo swoim wygodnym i komfortowym zakłamaniem oraz ubogą teorią “końca historii” – nieuchronnego i szybkiego nadejścia zwycięstwa liberalnej demokracji na całym świecie, co przypominało zaklinanie “leninowców” w swoim czasie o nieuchronności “wszechświatowo-historycznego zwycięstwa komunizmu”. Fukuyama, który nagłośnił zgubną teorię “końca historii”, był jedynie głosicielem nastrojów i cielęcego optymizmu liberalnej demokracji, która ochoczo sama siebie uśpiła, uśmierciła, skostniała, czego rezultatem stało się natarcie skrajnie prawych sił politycznych na całym świecie, poczynając od końca lat 90. XX wieku. To reakcja na wiotką liberalną demokrację, która faktycznie odmówiła rozwijania się. Trumpizm w USA, imperialny nazizm Moskowii, imperialne ambicje Chin, węgierskie “wygibasy” itp. – to wszystko reakcja i wypełnianie luki, którą sama sobie stworzyła zakłamana i nędzna teoria “końca historii”, która teraz zagraża końcem świata. Ale Apokalipsy, którą przepowiadali wiele razy w ciągu całej historii ludzkości liczni prorocy, nie będzie. Bo natura zawsze bierze swoje, ludzkość przez ciernie tworzy swoją historię, rozwija się – niestety, przez krwawe lekcje i liczne ofiary. Przyswajając lekcje, tworzymy historię. Nieskończona jest tylko natura, bo ona stale się rozwija. Dlatego polityka i ideologia powinny być naturalne, wtedy są najbardziej zbliżone do właściwego koryta życia. Ale wróćmy do wiadomości z minionego tygodnia. Odbyło się znamienne i ciekawe wydarzenie – wizyta chińskiego lidera Xi Jinpinga w Moskwie, której uważnie przyglądał się świat. W tym wydarzeniu wszystko jest “piękne” – od początku do końca. Dokładniej, właśnie początek i zakończenie tego wojażu były najbardziej znamiennymi aktami przedstawienia, które grali liderzy dwóch totalitarnych państw – nowoczesnych komunistycznych Chin i imperialnej faszystowskiej Moskowii, dwóch imperialnych cywilizacji, które w pewien sposób są potomkami starożytnego Imperium Mongolskiego. W tej parze – Chiny i Moskowia (która nazywa siebie “Rosją”) – panuje patriarchalny ład. Dlatego ważna jest hierarchia – “tata-mama”. To po pierwsze. Od pierwszych minut wizyty Xi demonstrował siebie jako ojca, a Putinowi zostawiał rolę mamy w tej “rodzinie”. Po drugie, ta wizyta była planowana przez Putina jako mezalians, ale Xi nalegał na morganatyczne geopolityczne małżeństwo, w którym Moskwie przypisuje się rolę mniejszego, nierównoprawnego partnera, który nie otrzymuje w rezultacie tego małżeństwa tak wysokiej pozycji geopolitycznej, jak jego partner – Chiny. Zatem o początku wizyty. Na wideo pierwszego, powitalnego spotkania Xi z Putinem rzucało się w oczy, że Xi zachowywał się jak gospodarz, taki sobie “tatuś”, a Putin nerwowo wywijał swoją kozią nóżką kędziorki, co w języku ciała nieświadomie zdradzało, jak ciężko mu uświadamiać sobie swoje skazanie na rolę posłusznej i bezprawnej “mamy” w tym morganatycznym, patriarchalnym małżeństwie. Ale zmuszony był ustępować, żeby przeżyć. Bo “Rosja we mgle” – w mroku, w który wprowadziła się Moskowia, nie, nie Putin, a kolektywny Putin, czyli faktycznie wszystkie 140 mln “dumnych” potomków “wielkiej” Ordy. Ale Putinowi za to odpowiadać, inaczej czeka go śmierć, jak śmierć, która spotkała prawie 200 tysięcy jego ordyńców, którzy ginęli za “swoje ideały”. Powrotu dla Putina już nie ma, trzeba się ratować. Dlatego te “negocjacje” – o nierównym małżeństwie z Chinami, innego wyjścia nie ma. A Chiny, między innymi, też marzą o nowym podziale świata na swoją korzyść. I Tajwan – to daleko nie jedyne marzenie Chin. Mają dobry apetyt i złą pamięć, marzą nie mniej niż o Tajwanie, o części Mandżurii, która teraz nazywa się Krajem Nadmorskim Moskowii, są łase także na zasoby Syberii itp. Ale to odległe plany. I te plany Chiny skłonne są realizować geopolitycznymi, ekonomicznymi napędami, właściwie tak jak to robią teraz, przede wszystkim w Afryce i wszędzie, gdzie znajdują słabość i korzystają z niej dla własnej hegemonii w tym czy innym państwie, czyniąc je zależnym i uległym wobec siebie. Wszystko to Putin uświadamia sobie, mając nadzieję na ratunek od wielkiego Xi.
Zakończenie na str. 2
Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny osobiście nagrodził żołnierza 22. batalionu 92. brygady zmechanizowanej Rusłana Zubarewa, pseudonim "Drapieżnik", osobistą bronią nagrodową — automatycznym karabinem M4 kalibru 5,56 mm oraz odznaczeniem "Złoty krzyż". Zdjęcie ze źródeł otwartych
WASYL HORBATIUK
10–11
Tłumaczenie maszynowe
23 marca odbyło się posiedzenie Centralnej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Rozpatrzono następujące kwestie: 1. Problemy bezpieczeństwa informacyjnego i kultury na Ukrainie. 2. 90. rocznica Hołodomoru-ludobójstwa. 3. Działalność i finansowanie gazety „Słowo Proświty”. Postanowiono: 1. Zwrócić się do ONZ oraz do Ukraińców świata w sprawie nadania językowi ukraińskiemu statusu międzynarodowego. 2. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy w sprawie zmiany składu Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki i delegować do składu Komitetu przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajła Oleksijowycza Sydorżewskiego oraz literaturoznawcę, doktora nauk filologicznych, profesora Mykołę Stiepanowycza Wasków. 3. Przeprowadzić okrągły stół pod hasłem „Derusyfikacja przestrzeni informacyjnej Ukrainy”. 4. Zwrócić się do Ministra Edukacji i Nauki Ukrainy Oksena Lisowego o współpracę z Ogólnoukraińskim Towarzystwem «Proświta» im. T. H. Szewczenki. 5. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Ruslana Stefanczuka oraz Premiera Ukrainy Denysa Szmyhala w sprawie likwidacji przez ministra kultury O. Tkaczenkę Instytutu Badań nad Hołodomorem. (Apel publikujemy w numerze 13 „SP”).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Rusłana Stefanczuka oraz Premiera Ukrainy Denysa Szmyhala, z żądaniem zwolnienia z zajmowanych stanowisk ministra kultury i polityki informacyjnej Ołeksandra Tkaczenki oraz przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Antona Drobowycza za prowadzenie antyukraińskiej działalności oraz przywrócenia funkcjonowania Instytutu Badań nad Hołodomorem Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa. Zwracamy się do Narodu Ukraińskiego z prośbą o zjednoczenie się i poparcie petycji, która została opublikowana na stronie internetowej Gabinetu Ministrów Ukrainy, w sprawie zwolnienia O. Tkaczenki ze stanowiska ministra kultury i polityki informacyjnej za antyukraińską działalność. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy I–VI kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Heorhij Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący sekretariatu Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Lubow Hołota – pisarka, redaktorka naczelna gazety „Słowo Proświty”, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wasyl Kujbida – polityk, działacz społeczny, naukowiec, deputowany ludowy Ukrainy V i VI kadencji Wołodymyr Semystiaha – kandydat nauk historycznych, docent, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Dmytro Łomaczuk – reżyser filmowy, przewodniczący zarządu Zjednoczenia Kinematografistów „KINOLOGOS” Kyryło Stecenko – skrzypek, kompozytor, artysta ludowy Ukrainy Mykoła Waskiw – literaturoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor Petro Czerneha – doktor nauk historycznych, profesor Jurij Handziuk – doktor kulturoznawstwa, kandydat nauk technicznych, docent, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
W sprawie zniszczenia przez ministra kultury O. Tkaczenkę Instytutu Badań nad Hołodomorem
W 2018 r. na wniosek ukraińskiego społeczeństwa Gabinet Ministrów Ukrainy podjął decyzję o utworzeniu Instytutu Badań nad Hołodomorem jako filii Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa (dalej – Instytut). Działalność naukową Instytut rozpoczął 1 stycznia 2019 r. Instytut Badań nad Hołodomorem to pierwsza instytucja państwowa, która kompleksowo badała zbrodnię komunistycznego reżimu totalitarnego – Hołodomor-ludobójstwo lat 1932–1933. Tematyka opracowań naukowych Instytutu polegała na prowadzeniu badań naukowych nad historią Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego, w szczególności przesłanek, dokonania, długofalowych skutków (historyczno-prawnych, medycznych, społeczno-statystycznych, społeczno-ekonomicznych, transgeneracyjnych, psychologicznych i in.), a także nad historią masowych sztucznych głodów lat 1921–1923 oraz 1946–1947. W instytucie pracowało łącznie 20 wiodących specjalistów z zakresu tematyki Hołodomoru-ludobójstwa. Przez cztery lata działalności naukowcom Instytutu, wykorzystując podejście interdyscyplinarne, uwzględniając dorobek historyków, prawników, politologów, socjologów, psychologów i innych specjalistów, udało się zbadać dotąd ukrywane przed opinią publiczną zbrodnie komunistycznego reżimu totalitarnego, w tym ich skalę i skutki. Osobno należy odnotować aktywną pracę badawczą Instytutu w zakresie przekazywania prawdy historycznej społeczności światowej. Pozytywną ocenę działalności tej placówki naukowej wystawiły organizacje międzynarodowe oraz ukraińska diaspora podczas szeregu międzynarodowych wydarzeń, które ujawniały zbrodnie popełnione przez kremlowskich dyktatorów. Znaczący wkład naukowcy Instytutu w latach 2019–2022 wnieśli podczas prowadzenia postępowania karnego w sprawie ustalenia sprawców ludobójstwa Ukraińców oraz w przeprowadzanie ekspertyz sądowych, co umożliwiło ustalenie masowych skutków i liczby ofiar ludobójstwa lat 1932–1933. 7 września 2021 r. na Międzynarodowym forum “Masowe sztuczne głody: pamiętamy, czcimy” zaprezentowano badania naukowe Instytutu oraz ekspertyzy sądowe, w których odnotowano, że dyktator Stalin w latach 1932–1933 zniszczył 10,5 miliona Ukraińców, z czego 4 miliony dzieci. Uzasadnione stanowisko naukowców Instytutu Badań nad Hołodomorem, w tym także w kwestii ustalenia ofiar ludobójstwa Ukraińców, spotkało się z szalonym oporem ze strony ministra kultury i polityki informacyjnej O. Tkaczenki oraz szefa Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej A. Drobowycza. Począwszy od grudnia 2019 roku A. Drobowycz próbował przekonać kierownictwo Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa, aby nie badać strat Ukraińców w wyniku Hołodomoru, lecz porozumieć się w sprawie określenia strat narodu ukraińskiego w przedziale 5–5,5 mln ofiar, ale nie więcej! W tej sprawie zwołano naradę naukowców, na której postanowiono odrzucić “bezsensowne i niezrozumiałe propozycje” Drobowycza. Pod koniec 2021 r. Tkaczenko i Drobowycz rozpoczęli prześladowania polityczne kierownictwa Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa oraz pracowników Instytutu Badań nad Hołodomorem. Celem ich bezprawnych działań jest dyskredytacja uczonych i zniszczenie Instytutu Badań nad Hołodomorem. Kontynuując swoją antyukraińską działalność, Tkaczenko i Drobowycz wprowadzili cenzurę na publikowanie badań naukowych o Hołodomorze-ludobójstwie oraz zakazali rozpowszechniania wydawnictw przygotowanych i wydanych przez Instytut. W dalszej kolejności bezprawnie zwolniono ze stanowisk kierownictwo muzeum i Instytutu, a także wiodących uczonych-badaczy zbrodni Hołodomoru-ludobójstwa. Te swoje bezprawne działania wymienione osoby, destabilizując ukraińskie społeczeństwo, podejmują w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Rażąca jest cyniczna likwidacja przez O. Tkaczenkę, z dniem 1 stycznia 2023 roku, Instytutu Badań nad Hołodomorem. I to w czasie, gdy naukowcy zajmują się utrwalaniem świadectw o ludobójstwie, popełnionym przez rosyjską armię okupacyjną w latach 2022–2023. Należy również zaznaczyć, że 25 listopada 2022 r. ukraińska społeczność, za pośrednictwem wydawnictwa “Ukraina mołoda”, już zwracała się do Prezydenta Ukrainy w sprawie antyukraińskiej działalności Tkaczenki i Drobowycza, w kwestii zniszczenia 18 listopada, w przeddzień 90. rocznicy Dnia Pamięci Ofiar Hołodomorów, billboardów opracowanych przez szereg organizacji społecznych dla uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa. Informowaliśmy, że organizatorem tej bezprawnej, antyukraińskiej akcji był właśnie O. Tkaczenko, który od pierwszych dni na stanowisku ministra kontynuował prorosyjską politykę byłego ministra edukacji D. Tabacznyka. Po raz kolejny zwracamy uwagę opinii publicznej i społeczności światowej, że nawet w czasach Janukowycza, który publicznie negował Hołodomor jako zbrodnię ludobójstwa, nie prześladowano naukowców i nie niszczono reklamy społecznej, która informowała o zbrodniach komunistycznego reżimu totalitarnego. Działania Tkaczenki i Drobowycza, skierowane na zniszczenie ukraińskiej tożsamości i kultury, faktycznie otworzyły “drugi front” przeciwko państwu ukraińskiemu i narodowi ukraińskiemu, w czasie gdy giną najlepsi synowie Ukrainy, broniąc niepodległości państwa. Ukraińskie i międzynarodowe organizacje społeczne, uczeni, badacze, dysydenci, więźniowie polityczni, obrońcy praw człowieka, przedstawiciele ukraińskiej diaspory po raz kolejny zwracają się do Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Rusłana Stefanczuka, Premiera Ukrainy Denysa Szmyhala oraz do całego społeczeństwa ukraińskiego z żądaniem natychmiastowego powstrzymania niszczenia ukraińskiej nauki i kultury, a także pociągnięcia do odpowiedzialności osób winnych tych działań. Zakończenie. Początek na str. 1. O samych negocjacjach – z krzepiącymi, udawanymi optymistycznymi przemówieniami Pu i mglistymi, wymijającymi, bez jakiejkolwiek konkretności, a tym bardziej obietnic ze strony Si. Podpisano dwa dokumenty, które można scharakteryzować jako “za wszystkim co dobre”, ale o niczym. Pokój na wieki, przyjaźń na zawsze i polityczny refluks sensów. I najciekawsze wydarzyło się przy zakończeniu wizyty. Jak zapowiadano wcześniej, wizyta Si miała trwać od 20 do 22 marca. Ale faktycznie została zakończona wieczorem 21-go, podpisano dokumenty i umowy. A wczesnym rankiem następnego dnia Si poleciał do domu, do Pekinu. Po co było zostawać w Moskwie na noc, jeśli wszystkie sprawy zostały już zakończone? Wniosek z tego wszystkiego jest oczywisty: negocjacje zostały faktycznie przerwane z powodu sprzeczności między stronami. Najwyraźniej Si postawił takie żądania ustępstw dla Chin ze strony Moskwy, że Kreml, Putin nie byli w stanie się na to zgodzić. Sądząc po wszystkim, były to żądania ultymatywne. Dlatego te negocjacje zakończyły się ukrytą porażką. Aby nie wystawiać tego na pokaz całemu światu, Si przenocował w Moskwie i rano pognał do domu, do Chin, aby zaświadczyć, że wizyta odbyła się w zaplanowanych terminach, do 22 marca. I tutaj sprawa nie w pozornej taktowności Si, a w tym, żeby nie dawać Zachodowi powodów do radości i złośliwej satysfakcji, bo Chiny nie są zainteresowane osłabieniem Moskwy w konfrontacji z Zachodem. Tym bardziej, że Chiny zerwały dalszy przebieg tej wizyty z pełnym przekonaniem, że klient w Moskwie jeszcze nie dojrzał do ultimatum Pekinu, ale nie będzie mógł ich uniknąć, więc z czasem Moskwa dojrzeje do potrzebnej kondycji, kiedy pożądany owoc sam wpadnie w troskliwe ręce Pekinu. Nawiasem mówiąc, ta sztuczka dla zamydlenia faktu zerwania negocjacji Pekinowi się udała: w mediach na świecie nie ma ani jednej wzmianki o tym fakcie. Nie potrafię powiedzieć, czy istnieje zrozumienie tego w analitycznych politycznych sztabach państwowych.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…bo politycy nie ujawniają wszystkiego, co wiedzą. Na wojnie jak na wojnie, nie wszystko się mówi. Nie wszystko się ujawnia. Temat Chin w tej wojnie jest jednak znaczący i wymaga własnej, rozbudowanej, szerokiej analizy, dlatego teraz wróćmy znowu do bieżących wydarzeń w Ukrainie. Na frontach bez wielkich, a nawet drobnych zmian. Wróg próbuje szturmować to tu, to tam, ale daremnie. Niestety, kontratak naszych wojsk w obwodzie zaporoskim, o którym mało kto mówił, zakończył się niepowodzeniem. Tam naszym wojskom na jednym z odcinków południowo-zachodniego frontu udało się przerwać pierwszą linię obrony wroga, ale dalej czyhała na nich zasadzka na drugiej linii obrony, gdzie ukryła się niezauważona przez nasz wywiad brygada specnazu wroga. Nasze straty były dość dotkliwe. Jednak takie kontrataki są potrzebne, są rozpoznaniem walką na tym perspektywicznym kierunku naszego prawdopodobnego masowego natarcia. Taka jest logika i sztuka wojny, a bez strat, niestety, się nie obejdzie. Aby natarcie było skuteczne, trzeba wykrywać rozmieszczenie wroga. Oprócz działań wywiadu potrzebne są walki rozpoznawcze i elastyczne manewrowanie. Iść na pojedynek – to dawna taktyka ukraińskich wojaków, która była wyjątkowym zjawiskiem w taktyce minionych zmagań i pozostaje dorobkiem godności i mistrzostwa także dziś, w tej wojnie przeciwko ordyńcom naszych czasów. Herc – to prowokacyjny taniec śmierci, kiedy przed wrogiem hasają na koniach, tańczą hopaka i drwią kozacy na granicy ostrzału, a nawet w jego zasięgu wzywają wroga do wyjścia na pojedynek; właściwie to swoista psychiczna szarża odwagi i pogardy dla śmierci, która onieśmiela przeciwnika, podsyca strach i jednocześnie jest rozpoznaniem walką, zwabianiem wroga w pułapkę, wskazywaniem fałszywych punktów orientacyjnych itp.
W Bachmucie trwają zacięte walki o centrum miasta, za torami kolejowymi znajduje się Nowy Bachmut, czyli duża dzielnica wieżowców – tam wróg nie wszedł. Ale ostrzały i zniszczenia są szalone. W tej dzielnicy minęły moje dwa lata życia podczas służby wojskowej. A dziś tam mój syn, razem z innymi żołnierzami, broni tego miasta, Ukrainy. Dlatego dla mnie to miasto w żadnym razie nie jest abstrakcją, jest mi bólowo bliskie, żywe, ciało z mojego ciała. Niedawno Zełenski pochwalił się udanymi działaniami wywiadowców w Bachmucie. Tak, mogę potwierdzić, narobili oni niezłego szumu, mam źródło pierwotne. Ale ponieważ nie było szczegółów, również i ja będę milczeć. Najważniejsze, że są sukcesy i dobre działania naszych żołnierzy w Bachmucie. Poza walkami bezpośrednio w mieście toczą się uparte walki o panowanie nad dwiema drogami życia dla Bachmutu, tymi logistycznymi pępowinami, które zasilają naszą obronę miasta. Są sukcesy: próby moskiewitów odcięcia drogi 0506 nie powiodły się, ponadto nasi zdołali jeszcze odrzucić wroga dalej od tej drogi. Wróg z Bachmutu nieco przeniósł akcent swoich wysiłków w dążeniu do zdobycia Awdijiwki, ale i tu nie ma żadnych mniej lub bardziej znaczących postępów. Pod Kremińną wróg też napiera ile sił, nie szczędząc ani pocisków, ani ludzi. Za taką cenę wróg odepchnął nasze wojska z południowo-zachodniego skraju Kremińnej, a także z Dibrowy, co pod Kremińną. I wygląda na to, że przejął kontrolę nad Krasnopopiwką. Pod Siewierskiem było szereg wrogich ataków, ale nasi obrońcy powstrzymali wszystko, co ruszyło do natarcia. Powstrzymali i odrzucili. Wszędzie pojawiło się więcej wrogiego lotnictwa i nowszego, jak choćby SU-35. To świadczy o tym, że jest pilna potrzeba wzmocnienia naszej obrony przeciwlotniczej na frontach. A dostawy samolotów od naszych partnerów, o których mówiłem wyżej, właśnie teraz są na czasie, w sam raz. Podsumowując przegląd wydarzeń frontowych: nasze wojska na razie nie są gotowe do pełnoprawnych, masowych operacji ofensywnych, ale prace przygotowawcze idą pełną parą. Nasza obrona w całości skutecznie i godnie broni umocnionych pozycji na wszystkich frontach. W szeregu wcześniejszych artykułów w „Słowie Proświty”, począwszy od listopada, przewidywałem mniej więcej taki przebieg wojny zimą i w pierwszych miesiącach wiosny, dlatego wszystko idzie zgodnie z planem i we właściwym tempie. Trzeba uzbroić się nie tylko w cierpliwość, ale też nagromadzić siły, to znaczy broń i amunicję, przeprowadzić rotację żołnierzy, odświeżyć skład wojska, doczekać powrotu tych dziesiątek tysięcy żołnierzy, którzy zostali wyprowadzeni z powodu niepowodzeń, aby pojechać za granicę i nauczyć się obsługi sprzętu, który dostarczają nasi partnerzy. Czasu natarcia nie można zgwałcić. Jest sprzyjająca chwila. To koniec maja, a w czerwcu–lipcu – rozwinięcie pełnoprawnej ofensywy. Na koniec ważne jest, by zauważyć, że ani setki „Leopardów” wraz z „Abramsami”, ani tak pożądane dziesiątki samolotów F-16 itp. nie będą w stanie same przez się złamać kręgosłupa hordzie. Cały ten wspaniały sprzęt potrzebuje wsparcia jej Wysokości skromnej artylerii. Cały ten sprzęt nie jest w stanie dostarczyć na cel tak wielkiej liczby pocisków, jak robi to harujący artylerzysta. To właśnie ta nić Ariadny w tej wojnie, która jest drogowskazem do zwycięstwa. Nowoczesna artyleria, ciężki sprzęt, lotnictwo i wielka mnogość amunicji, pomnożone przez kreatywność, męstwo, heroizm i sztukę naszych żołnierzy, są gwarancją naszego zwycięstwa w bitwie z krwiożerczym imperium zła. Tak będzie, zwyciężymy! Chwała Ukrainie!
Wiktor SKORYK
Tłumaczenie maszynowe
Na rosyjskim biegunie – żadnych zmian. Odrażającą Moskowia była – taką też pozostała, przechodząc długą ewolucję od „Czyngis-chana z telegrafem” do „Górnej Wolty z rakietami” oraz „imperium zła”. Śmiercionośna broń w rękach barbarzyństwa. Takie jest skojarzenie, kiedy próbuje się zrozumieć zachowanie współczesnej raszystowskiej esefii. „Biedni głupcy podupadli” – śpiewa szekspirowski błazen w „Królu Learze”. Przypominałem to sobie za każdym razem, gdy do niedawna z eterów rozlewało się bełkotanie żyrinowszczyzny, a obecnie tę wstrętnie błazeńską rolę wykonuje już inny dworski „pedryło” miedwiediew, który, jeszcze nie do końca ocknąwszy się po tradycyjnie przyjętej alko-normie, zabawia suzerena i świat niesmieszną przygłupowatością. Obraz „prawdziwego głupca”, który bezustannie sili się rozbawiać swój głębinowy naród i jego zwierzchnika – putinoida, odbierany jest, niestety, już nie w przenośnym znaczeniu. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
„Ukraina to w ogóle część Rosji, powiedzmy szczerze, to część Rosji. Ale z powodów geopolitycznych i z powodów historii tego, co się stało, długo godziliśmy się z tym, że żyjemy w różnych mieszkaniach” – oświadcza putlerowski błazen. Nic dziwnego, wszak kremlowska hołota wciąż czyta tę samą „historię”, która została napisana przez katarzyńską grupę szuwałowców, którzy z bajek ulepili jeszcze bardziej nieprawdopodobne urojenie, bo prawdziwej historii Moskali nie było nawet w XVIII wieku. Jednak pisanie przez Tatiszczewów i Karamzinów swoich kłamstw na użytek imperatorowej nie oznaczało zagwarantowania utwierdzenia własnej historii, bo obok żyli i pamiętali narodową przeszłość Ukraińcy, którzy nie przestawali pragnąć odzyskania odebranych im przez Moskali wolności, państwowości, duchowej i politycznej suwerenności. Zatem zniszczenie nosicieli tej sakralnej wolności było dla Moskali nie mniej znaczącym czarnym dziełem niż stworzenie z pięciu bajek pamięci narodowej dla bezpamiętnego narodu rzekomo ze „świętej Rusi”. Dlatego od czasów powstania Iwana Mazepy w państwowej polityce imperialnej Moskwy na zawsze utwierdził się „postulat” Piotra I – „Małorosję do rąk przybrać”. Minęło 300 lat (1723), kiedy car-ukrainofob napisał, że od czasów Bohdana Chmielnickiego wszyscy hetmani byli zdrajcami. Zatem wyjątkowym strategicznym zadaniem imperium było niszczenie wszelkimi sposobami ukraińskiego kozactwa – symbolu wolności. To na ich kościach budowano Petersburg, kopano północne kanały, wznoszono twierdze, ich krwią opłacano zaborcze wyprawy. O tej narodowej tragedii napisano u Szewczenki: „Aspidzie nienasycony! / Coś ty zrobił z kozakami – / Błota zasypałeś / Szlachetnymi kośćmi; / Postawiłeś stolicę / Na ich trupach katowanych! / I w ciemnej ciemnicy / Mnie, wolnego hetmana, / Głodem zamęczyłeś / W kajdanach”. Bo i rzeczywiście, kiedy Pawło Połubotok wstawił się za swoim narodem, rzucając w oczy znienawidzonemu Piotrowi, że da „odpowiedź za wszystkie swoje krzywdy, które czynił narodowi ukraińskiemu” (I. Ohijenko), to został okrutnie zamęczony w twierdzy Pietropawłowskiej w 1724 roku. I taki był los wszystkich następnych obrońców ukraińskiej wolności, w szczególności ostatniego koszowego Siczy Zaporoskiej Petra Kałnyszewskiego, wysłanego na sołowiecką katorgę. Szczególnie nieznośna była zniewaga wobec ukraińskiej cerkwi, w obronie której zdecydowanie stanął Arsenij Macijewicz (Ukrainiec z Wołynia, metropolita rostowski i jarosławski), ogłaszając anatemę na carycę i synod, za co przypłacił życiem już jako więzień rewelskiego kazamatu. Martyrologium ofiar i zbrodni Moskali jest nieskończone. I naszym wiecznym zadaniem domowym jest to, że tę historię bytu musi znać każdy Ukrainiec, aby wszystkie te rodowe traumy narodu czyniły nas silniejszymi, bardziej zjednoczonymi i bardziej nietolerancyjnymi wobec wszystkiego, co raszystowskie, imperialno-kremlowskie, ruskomirowe. Właśnie taki pogląd na siebie i świat ma chronić Naród, Państwo, ukraińską Tożsamość. Bo najmniejsze tolerowanie moskiewskiego zła będzie rodzić nowe wojny. Wszak z paranoiczną wspólnotą, jaką jest ten głębinny antyspołeczny naród, dogadać się nie sposób, on z natury stworzony jest tylko do produkowania zła, oszustwa i nienawiści. Dla chełpliwych, nadętych i złowrogich kacapstanów nie ma miejsca na dialog, ponieważ dla takich „Nie ma ani piekła, ani Raju. / Nie ma też Boga, tylko ja!”. A wszystko, co „braterskie” i „pokojowe” dla ruskomirowych paranoików, staje się możliwe tylko wtedy, gdy „ty” jesteś gorszy, ujarzmiony, a jeszcze lepiej wykorzeniony. W przypadku, gdy nie chcesz być upokorzonym „bratem”, „pokojowiec” Cyryl (onże Gundiajew, agent KGB o operacyjnym pseudonimie „Michajłow”) święci broń i zdziczałą wojskową ordę, żeby zabijać Ukraińców; grozi atomowym apokalipsą, uważając Rosję za fundament prawdy, wierząc w koniec świata, jeśli ktoś zechce narzucić jej obce wartości. Zatem obecnie mamy kontynuację inercji patologicznego postrzegania przez Moskali własnej wielkości. „Nosiciele” wielkiej kultury i potężnego języka są jednocześnie gwałcicielami, mordercami, rabusiami i ludobójcami. Nieuleczalnie chora wspólnota chłopów uważa, że całe zło, niebezpieczeństwo znajduje się poza Moskowią, która dla nich jest obrazem „świętości”. Dokonując strasznych barbarzyńskich zbrodni, uważają, że wszystko to tworzy się w imię „oswobodzenia” i ochrony rosyjskojęzycznych oraz „zjednoczenia” historycznych terytoriów. Nic dziwnego, wszak wszyscy kaci narodu ukraińskiego (Stalin, Mołotow, Kaganowicz, Postyszew, Kosior, Chatajewicz, Czubar i wielu innych) również organizowali morderstwo ponad 10 milionów Ukraińców podczas Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat w imię triumfu „świetlanej przyszłości”. Dlatego, z jednej strony, należy całkowicie wycisnąć Moskowię ze wszystkich sfer działalności ukraińskiego narodu, odgrodzić się od neoimperium zła politycznie, ekonomicznie, militarnie, językowo, światopoglądowo, duchowo, stając się częścią demokratycznego zachodniego świata. Już teraz na froncie humanitarnym warto maksymalnie zminimalizować wpływy ruskomirowości na świadomość i mentalność Ukraińca. W przestrzeni publicznej pozbawić możliwości używania „języka” i „kultury” morderców i gwałcicieli, tych wiecznych wrogów narodu ukraińskiego. Żeby nigdy i nikomu nie chciało się „oswobadzać” Ukraińców, używając nazistowskiej tezy: „Rosja tam, gdzie mówią po rosyjsku”. Wtedy karłowaty Miedwiediew nie będzie już bełkotał nonsensów, że na większej części Ukrainy „odwiecznie” żyła rosyjska ludność, która była w składzie „wielkiej, a nie małej Rosji”. A Putin i nadal (do śmierci) nie będzie powtarzał tej samej „historii”, którą aktywnie wbijano w mózgi „Rosjan” po zagarnięciu Krymu w 2014 roku, że prawosławny ruski naród wiekami walczy o Krym (o Ukrainę!) jako miejsce chrztu księcia Włodzimierza, historycznej „duchowej kupieli”. Jednak problem nie w tym, że takimi fałszywymi kategoriami operuje grupa kremlowskich zboczeńców. Tą bacylem imperialności i ludożerstwa przesiąknięta jest cała masa Rosjan – od Duginów do Kadyrowów, od gundiajewców do Striełkowów, Sołowjowów, Skabiejewów, Sobczaków i innych suk, od buriackich gwałcicieli do donieckich zaprzańców. To całe moskiewskie wojsko z ordyńską mentalnością od Kamczatki do Kaliningradu „z skośnymi oczami” (według Błoka) przekształciło się w zbiorową terrorystyczną watahę. Chociaż dlaczego przekształciło, wydaje się, że wiecznie takim było. A „święci” ten narodek (z „najlepszymi” hokejem, baletem, kosmosem i jądrową pałką) na wojnę, samowolę, rabunki i przemoc ich upaństwowiona totalitarnością „cerkiew”. Nie „Ojcze nasz”, a ludobójcze kazania stały się podstawą działań obecnego ruskomirowego synodu, jakby zjednoczywszy się (jak to było zawsze) z carami, bolszewikami, czasami piotrowsko-stalinowskimi oraz oberprokuratorskimi i putinowskimi katami. Dokonanym faktem jest, że „cerkiew”, która nie pokajała się za Hołodomory, Sołowki, Gułagi, za zdradzieckie „małżeństwo” z dyktatorami-satanistami, obecnie stała się najbardziej skutecznym zaborczym instrumentem w rękach współczesnych kremlowskich zbrodniarzy. Wypłodziwszy w imię imperialnego celu raszystowskie „samodzierżawie-prawosławie”, zbudowawszy antyhumanitarny model stosunku do „innego”, Moskale zignorowali wszystkie międzynarodowe prawne i humanitarne normy, stając się wyrzutkami w światowej polityce. Nawet dzieci przestały być dla tego dzikiego potwora choćby jakąkolwiek wartością. Ta sama gundiajewska cerkiew wyrzuciła na margines nawet ustaloną chrześcijańską cnotę dotyczącą humanitarnego traktowania podczas wojny „małego”, „starego” i „słabego”, zastępując ją „błogosławieństwem” morderców. Przed oczami wciąż mam rewanżystę-patriarchę Cyryla w podmoskiewskiej Bałaszyce, który w nowo wybudowanej „świątyni” Rosgwardii, grożąc atomowym apokalipsą, dosłownie cytuje wojskową doktrynę Federacji Rosyjskiej o zastosowaniu broni jądrowej, rzekomo przewidując jej rozmieszczenie na Białorusi Łukaszenki. „Modlitwy” diabła, wszak w tym samym czasie dokonywane jest bezpośrednie ludobójstwo naszego narodu: zgodnie z raportem Uniwersytetu Yale, około 6000 ukraińskich dzieci przebywa obecnie pod strażą w moskiewskich gułagach, a jeszcze tysiące i tysiące ich wywieziono i skradziono. Naruszając prawa człowieka i dziecka, moskiewscy okupanci stworzyli ponad 40 filtracyjnych obozów koncentracyjnych, gdzie przetrzymywane są ukraińskie dzieci, których głównym celem jest „polityczne przewychowanie”. Dlatego nakazy aresztowania, wydane przez Międzynarodowy Trybunał Karny, „zasługują” nie tylko główny zbrodniarz Putler ze swoją partnerką-pedofilką, ale i wielu innych niegodziwców w Rosji, w tym także w „patriarszych” szatach. I to nie tylko pozycja ofiary (Ukraińców) wobec swoich katów, ale i bezstronna i surowa ocena międzynarodowej wspólnoty, przede wszystkim wyższych hierarchów światowej Cerkwi. Tak, w zeszłym tygodniu Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej oświadczył, że właśnie rosyjska cerkiew prawosławna jest odpowiedzialna za wojnę Rosji przeciwko Ukrainie. „Cerkiew i kierownictwo państwowe Rosji współpracowały w zbrodni agresji i podzieliły odpowiedzialność za popełnione zbrodnie, takie jak szokujące uprowadzenie ukraińskich dzieci”, – ogłosił Patriarcha. Podkreślając ważność międzyreligijnego dialogu, Jego Świątobliwość wzywa nie do kompromisu z obłąkanymi Moskalami, a przede wszystkim do skonsolidowanych wysiłków, skierowanych na przeciwdziałanie temu „trzeciorzymskiemu patriarchatowi”. W wyrażonej przez niego propozycji, najwyraźniej dla całej międzynarodowej wspólnoty, wybrzmiała prawdziwa prawda, że „nasz międzyreligijny dialog musi być skoncentrowany na sposobach przeciwstawienia się i neutralizacji zdolności kierownictwa patriarchatu moskiewskiego do podważania jedności i teologicznego legalizowania zbrodniczego zachowania”. Na tym tle absolutnie sprawiedliwego oświadczenia Patriarchy Ekumenicznego dość niezrównoważony jest raport Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka (OHCHR), który uważa, że przeszukania funkcjonariuszy w budynkach ukraińskiej cerkwi prawosławnej (MP) mogą mieć „dyskryminacyjny charakter”. Chociaż jakie jeszcze argumenty są potrzebne, kiedy oczywisty jest absurd jej przynależności do „cerkwi”, która jest agentką obcego państwa i instrumentem rosyjskiego wpływu, „błogosławi” morderstwa Ukraińców? Przypomnijmy na chwilę, komu służą obecnie hierarchowie UCP (MP) w okupowanych Krymie, obwodach donieckim, ługańskim, zaporoskim, chersońskim, z jakim gorliwym „uwielbieniem” ci zmoskwiczeni popi na niedawnym kremlowskim zjeździe wspierali „dobrowolne wejście” ukraińskich ziem do moskiewskiego ułusu. Niezatarte jest wspomnienie o zabitych ukraińskich żołnierzach-„cyborgach”, którzy bronili lotniska w Doniecku, o katowanych przez popów tej zdziczałej „cerkwi”, o masowym kolaboracjonizmie i szpiegostwie moskiewskiego popstwa obecnie, w czasach pełnoskalowej rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Wszak czego tylko nie wykryto przez SBU w „moskiewskich cerkwiach”: i przepustki dla okupantów, i raszystowskie paszporty, i propagandowa (antyukraińska) literatura, i zakazana symbolika, i wstążki gieorgijewskie… Dlatego jakkolwiek nie próbowaliby w tych dniach używać kremlowcy hierarchów gruzińskiej, bułgarskiej, polskiej cerkwi prawosławnych w kwestii „niepokojących” wydarzeń w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, jakiekolwiek głośne oświadczenia nie wydawałaby RKP o naciskach („prawdziwe prześladowania”) na kleryków i parafian UCP (MP), jednak zrozumiałym jest imperatyw – przyszłości u rosyjskiej cerkwi na Ukrainie nie ma i być nie może. Tym bardziej, że Sąd Konstytucyjny już uznał, że nie istnieje w rzeczywistości żadna ukraińska cerkiew prawosławna patriarchatu moskiewskiego, a jedynie rosyjska cerkiew prawosławna na Ukrainie. To imię – jej prawdziwa istota. W tym kryje się główny aspekt Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, który, zaczynając od lat 90., wyraźnie niedoceniano na najwyższych szczeblach ukraińskiej władzy. Dlatego też służyła ta „cerkiew” tak długo moskiewskiemu totalitarnemu reżimowi, głosząc, jakby się psiego szaleju najadła, ducha „ruskiego miru”. Wspierając imperialną pozycję Kremla i obcej autorytarnej „cerkwi”, że „zmieniać kanonicznych granic nie pozwolimy”, kontynuując życie imperatywami metropolii, „nasi” domorośli solidaryzowali się z mitami o „jednorodności”, o wspólności duchowych, kulturowych, a zatem i politycznych granic. Ponieważ Kijów jest kolebką Świętej Rusi, do której wyłączne „prawo” ma tylko Moskwa. A ten, kto „przeszkadza” tym „świętym” zamiarom, jest „nazistą”, uniatą, rozłamowcem, ateistą. Zniszczyć ukraińską Cerkiew i zniszczyć Ukrainę są tożsamymi zadaniami moskiewskich ordyńców. Dlatego też stali Ukraińcy zawsze przed dylematem: a) albo podporządkować się moskiewskiej metropolii; b) albo stworzyć swoją cerkiew, przywracając historyczną sprawiedliwość, duchową suwerenność narodu. Wreszcie nastały czasy, chociaż i tragiczne, kiedy Ukraińcy ostatecznie wybrali prawdziwą i narodoobronną drogę – odnowienie i wzmocnienie jedynej Pomiestnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, duchowej Wolności i politycznej Niepodległości. Właśnie z tych powodów 105 lat temu (1918 r.) w Kijowie odbywał się cerkiewny Sobór w sprawie samodzielności ukraińskiej cerkwi. Przypomina się pamiętne oświadczenie-deklaracja ówczesnego ukraińskiego Ministra wyznań A. Łotockiego: „W samodzielnym państwie musi być i samodzielna Cerkiew… czyli Autokefalia Ukraińskiej Cerkwi. To nie tylko cerkiewna, ale i nasza narodowa konieczność”. I wtedy wszystkie świętości, bezcenne duchowe skarby i narodowe zabytki sprawiedliwie będą należeć do Ukraińskiego Narodu. Tak będzie, bo z Ukrainą Bóg!
Tłumaczenie maszynowe
Za każdym razem, gdy biorę do ręki nową książkę i czytam tytuł, pojawia się pytanie: „O czym ona jest? Jaki jest jej temat, idea? Czy wzbogaci moją duchowość, historyczny, moralno-intelektualny światopogląd?”. Przez lata odnowionej niepodległości państwa ukraińskiego przestrzeń informacyjno-humanitarna wypełniła się potrzebną literaturą naukowo-badawczą, publicystyczno-dokumentalną, artystyczną i popularną, która otwiera okno na prawdziwy świat wielowiekowej historii Ukrainy. „Niezłomna Ukraina” Wołodymyra Iwanyszyna to swoisty, głęboko przemyślany, starannie wykonany, sumiennie opublikowany twórczy konspekt aktualnych prac wielu badaczy historii, języka, kultury. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki
Określenie „twórczy konspekt” w żaden sposób nie umniejsza gruntownego znaczenia tej książki, nasyconej prawdziwym historycznym i współczesnym materiałem faktologicznym, który wiąże się z dwoma najważniejszymi procesami światowymi – globalizacją oraz pełnoskalową agresją wojskową Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, będącą 28. taką agresją w całej historii istnienia Moskowii=Rosji. Jednocześnie z niszczeniem pokojowych miast, miasteczek, wsi, przerażającymi morderstwami dzieci, matek, statecznych babć i dziadków, grabieżami, torturami, niszczeniem ukraińskich jeńców, moskiewscy agresorzy zatruwają świadomość ukraińskiej i światowej opinii publicznej manipulacyjną, kłamliwą informacją. Dzisiejsza ludobójcza, terrorystyczna wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie swoimi korzeniami sięga czasów Ordy, Carstwa Moskiewskiego, Imperium Rosyjskiego, Związku Radzieckiego. Jej cel jest niezmienny: stłumienie wolności, zniszczenie narodowej istoty podbitych narodów i przemiana ich w niemoralnych ordyńców, mankurtów, ślepców, którzy dla imperialnych interesów Moskowii oddają nawet własne życie. Dzięki potężnej dezinformacji rosyjskiemu społeczeństwu nieustannie narzuca się ideę, że świat chce zniszczyć Rosję. Na drugim miejscu po USA jako wroga Rosji moskiewscy manipulatorzy wymieniają Ukrainę. Uważam, że obecny rosyjski problem tkwi nie tylko w raszystowskiej istocie Putina, ale w rasistowskiej psychice mokselców=moskali=Rosjan. Obecnie rosyjskie społeczeństwo znajduje się pod potężnym ideologiczno-psychologicznym kloszem manipulacyjnej propagandy, która jest skierowana na odbudowę wielkiego Imperium Rosyjskiego. Nie tylko kremlowska władza, ale i dziesiątki milionów przeciętnych Rosjan rozumieją, że bez Ukrainy (z jej terytorium, zasobami oraz ludzkim potencjałem intelektualnym) jakiekolwiek próby Rosji odzyskania swojego imperialnego statusu są bezperspektywiczne. Rozpętali oni przeciwko Ukrainie pełnoskalową wojnę, której potężnym składnikiem jest agresja informacyjno-psychologiczna, w której dominują trzy kluczowe imperatywy: 1) przeciwdziałanie polityce integracyjnej Ukrainy w kierunku zachodnim, ponieważ jej członkostwo w NATO i UE czyni samą ideę odrodzenia rosyjskiej (pod maską eurazjatyckiej) neoimperii niemożliwą do zrealizowania; 2) wykorzenienie wszystkiego, co ukraińskie, w granicach i poza granicami Ukrainy i Rosji, ponieważ tylko zniszczenie ukraińskiej tożsamości mentalnej może stać się przesłanką stworzenia i gwarancją istnienia takiego imperium; 3) stworzenie i nieustanne podtrzymywanie na Ukrainie stanu sterowanego chaosu oraz prowokowanie ruchów separatystycznych, skierowanych na osłabienie instytucji państwowych, rozczłonkowanie kraju i zniszczenie jego państwowej soborności. Neonazista Putin bezwstydnie, drwiąco narzuca tezę, że „współczesna Ukraina jest w całości i całkowicie dzieckiem epoki radzieckiej”, a nie wynikiem historycznego, naturalnego, obiektywnego rozwoju. Mówi, że na ziemiach, na których Lenin stworzył Ukrainę, od wieków żyli rosyjscy ludzie, a teraz zostali oni ogłoszeni nie rdzenną ludnością. „Wychowani przez wrogów Rosji ukraińscy nacjonaliści” wypierają język rosyjski z praktycznego, realnego życia, co może doprowadzić do zmniejszenia ogólnej liczby Rosjan na Ukrainie. „Można to porównać pod względem negatywnych skutków do użycia jakiejś broni masowego rażenia” – troszczy się ojciec-patriarcha Władimir Putin o swoje dzieci-Rosjan, opierając się na fałszywej wersji „trójjedynego ogólnorosyjskiego narodu”, „małoruskiej gałęzi Wielkorusji”, „ogólnorosyjskiego języka”, co w rzeczywistości jest pozłotą wielowiekowej antyukraińskiej moskiewskiej polityki imperialistycznej, którą dziś zuchwale legitymizuje Putin, oświadczając, że Ukraina to terytorium Rosji. „Małoruska tożsamość kulturowa” miała możliwość rozwinąć się tylko „w łonie wielkiego narodu rosyjskiego”. A ukształtowanie się odrębnego narodu ukraińskiego nastąpiło dzięki ingerencji Polski i Austro-Węgier – uważa prezydent Federacji Rosyjskiej. Obecnie niezwykle ważne jest, aby na zasadach historycznej prawdy odkrywać prawdziwą istotę moskiewskiej ideologii kolonialnej i polityki, zaborczej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. W monografii docent Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Olhy Szczodry „Słowianie i Ruś we wczesnym średniowieczu. Przesłanki i początki formowania imperium Rusów”, która ujrzała światło dzienne w 2021 roku, napisano o udanej misji dyplomatycznej Rusi do Konstantynopola w 838 roku. „O niej wiadomo z »Roczników bertyńskich« (nazwa pochodzi od opactwa św. Bertyna na północy Francji), które są kontynuacją frankijskich kronik królewskich, opisujących wydarzenia od 839 do 882 roku. Szczególna wartość roczników bertyńskich jako źródła naukowego polega na tym, że zachowały się one w oryginalnym odpisie z X w., który znajduje się w zbiorach biblioteki publicznej we francuskim mieście Saint-Omer” – zaznacza Olha Szczodra. Wytrwała i odpowiedzialna badaczka dokumentów archiwalnych opowiedziała o przybyciu w 839 roku do Ingelheim poselstwa od ludu Rosów. W artykule kroniki, datowanym na 18 maja 839 r., Prudencjusz donosi o przybyciu do stolicy Franków, Ingelheim, poselstwa od bizantyjskiego cesarza Teofila i od ludu Rosów. Skrupulatnie opracowawszy teksty kroniki, Olha Szczodra napisała, że początkowo ruskie poselstwo odwiedziło Bizancjum, gdzie przyjął je cesarz Teofil. Ponieważ w tamtym czasie nawigacja na Morzu Czarnym była możliwa tylko latem i w pierwszych miesiącach jesieni, to aby przyjechać do Ingelheim w maju 839 r., ruscy posłowie musieli przybyć do bizantyjskiej stolicy latem 838 r. Jak wskazywał w liście do Ludwika Pobożnego bizantyjski cesarz, poselstwo przybyło do Konstantynopola „dla przyjaźni”, co w języku średniowiecznej dyplomacji oznaczało – dla zawarcia układu pokojowego. Jak widać z listu cesarza Teofila, status ruskiego poselstwa nie budził u Greków żadnych wątpliwości, podobnie jak jego cel – rozwój pokojowych stosunków gospodarczych i politycznych. „Roczniki bertyńskie są nie tylko pierwszym datowanym źródłem z historii Rusi, świadczą one, że w pierwszej połowie IX w. między Bizancjum a Rusią został zawarty »układ pokojowy«” – podkreśla sumienna historyczka Olha Szczodra. Badania zachodnioeuropejskich, bizantyjskich i arabskich źródeł archiwalnych przez lwowskich uczonych Olgę Szczodrę, a także Ihora Bojkę (artykuł „Do kwestii czasu założenia państwa ukraińskiego” // Wisnyk NTSh. – 2017. – Nr 58. – S. 37-40) dają gruntowne podstawy twierdzić, że na 838 rok już w pełni istniało wysokorozwinięte, jak na tamte czasy, wczesne państwo ukraińskie Ruś, które wchodzi w skład najstarszych państw Europy. „Do końca XII wieku pod »Ruską ziemią«, »Rusią« rozumiano tylko terytorium Środkowego Naddnieprza, wyznaczone miastami Kijów – Czernihów – Perejasław (ziemie Polan, Drewlan, Siewierzan). Tylko do tych ziem i miast używano terminu »Ruś« – słusznie przypomina profesor Ihor Bojko. – Ani ziemia nowogrodzka, ani suzdalska (podobnie jak reszta przyłączonych do Kijowa ziem), w opinii współczesnych, Rusią nie były. Przekonująco świadczą o tym doniesienia kronik. Tak, pierwsza kronika nowogrodzka często donosi o podróżach nowogrodzian »do Rusi« (czyli do Kijowa, Czernihowa lub Perejasławia). Tak samo »do Rusi« jeżdżono z ziemi suzdalskiej”. Rosowie, Rusini, Ukraińcy – to historyczne etnonimy jednego narodu, którego językiem jest ukraiński, znany jeszcze od VII w., a o języku rosyjskim wtedy nawet nie śniło się ugrofińskim i tatarsko-mongolskim plemionom. W X w. w międzyrzeczu Oki i
nad Wołgą powstało księstwo rostowsko-suzdalskie. Jego ośrodkami politycznymi były początkowo Rostów, od początku XII w. – Suzdal, a od drugiej połowy XII w. – Włodzimierz nad Klaźmą. Na początku XIII w. księstwo włodzimiersko-suzdalskie rozpadło się na szereg księstw udzielnych: rostowskie, jarosławskie, perejasławskie, moskiewskie i inne. W 1238 r. na ziemię włodzimiersko-suzdalską napadli Połowcy i podbili Zalesie. Od połowy XIII w. na ziemi włodzimiersko-suzdalskiej zaczęło zyskiwać na znaczeniu księstwo moskiewskie i za zgodą oraz przy aktywnym wsparciu tatarsko-mongolskich chanów przyłączało do siebie sąsiednie ziemie. Wołodymyr Biliński w trzytomowym badaniu naukowo-historycznym „Kraina Moksel, albo Moskiewszczyzna” w sposób argumentowany rozwiał dziesiątki mitów Imperium Rosyjskiego. Udowodnił on również: Moskwa nie została założona w 1147 r. przez Jerzego Dołgorukiego. Po raz pierwszy osada Moskwa została odnotowana dopiero w 1272 roku podczas trzeciego spisu ludności w posiadłościach Złotej Ordy. Dopiero w 1277 roku Moskiewszczyzna pojawiła się jako księstwo za pozwoleniem złotordyńskiego chana Mengu-Timura – o 439 lat później od już znanej staroukraińskiej państwowości Ruś. I była Moskiewszczyzna zwykłym Ułusem, który pozostawał podległy dynastii Czyngisydów. Pierwszym moskiewskim księciem został młodszy syn Aleksandra Newskiego – Daniel, który urodził się w 1201 roku. Fakty te potwierdzają między innymi rosyjscy historycy M. Karamzin, S. Sołowjow oraz W. Kluczewski. Sam Aleksander Newski nie był uczestnikiem bitew, które przypisują mu rosyjscy manipulatorzy. Ponieważ, po pierwsze, miał on w tamtym czasie zaledwie 12-14 lat i był nieletni do takich spraw, a po drugie, jeszcze w 1238 r. chan Batu zabrał go w amanaty, czyli jako zakładnika, bo inaczej ojciec Jarosław Wsiewołodowicz nie otrzymałby wielkoksiążęcego tronu. Zresztą nie były to żadne „bitwy”, a zwykłe potyczki nielicznych oddziałów bojowych poszczególnych plemion, które graniczyły na tych terytoriach (O. Mykytenko). Moskiewscy książęta umiejętnie wykorzystywali władzę tatarsko-mongolskich chanów w swoich interesach i osiągali w tym wielkie sukcesy, chociaż prowadzili otwartą politykę antyzłotordyńską. Ale umiejętnie ją ukrywali, przysięgali chanom wierność i oddanie, na wszelkie sposoby ich udobruchiwali i za to zdobywali wsparcie – jarlyk na panowanie, stanowiska i szczodre podarunki. Przy tym stosowali różne metody: moskiewscy książęta-wasale chętnie spowinowacali się z tatarskimi możnowładcami, uważając za zaszczyt żenienie się z krewnymi chana lub ze szlachetnymi dziewczętami z Ordy. W polityce uciekali się do kłamstwa lub półprawd, obłudy, przebiegłości, bez zasadności, oszczerstw, intryg, dwulicowości, łapówkarstwa, podstępów, szantażu, zmyśleń, zdradliwości itp. Wszystkie te środki w polityce wykorzystuje obecnie terrorysta Putin i jego klika nie tylko w stosunku do Ukrainy, ale także w kontekstach europejskim i światowym. Przykro, że w azjatyckich, arabskich, a tym bardziej europejskich państwach narodowych są takie siły władcze, które nie znają i, być może, nie bardzo chcą znać prawdę o wielowiekowym ludobójstwie, etnobójstwie i lingwobójstwie narodu ukraińskiego. Niektórzy przywódcy państw narodowych nie uświadamiają sobie, że Ukraińcy mają takie samo naturalne prawo być gospodarzami na swojej ziemi, jak Niemcy – w Niemczech, Norwegowie – w Norwegii, Polacy – w Polsce, Rosjanie – w Rosji, Rumuni – w Rumunii, Węgrzy – na Węgrzech, Francuzi – we Francji, Japończycy – w Japonii, utwierdzać we wszystkich komórkach organizmu państwowego język ukraiński, rozwijać kulturę narodową, zwyczaje, tradycje, posiadać jedyny lokalny Ukraiński Kościół Prawosławny. Warto przypomnieć, że francuska Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela, przyjęta przez Zgromadzenie Konstytucyjne 26 sierpnia 1789 roku, uroczyście głosiła: „Źródło wszelkiej suwerenności spoczywa w narodzie. Żaden człowiek ani żadne ugrupowanie nie może sprawować władzy, która nie pochodzi bezpośrednio od niego”. Państwo, które powstało na tej zasadzie, jest „całkowicie suwerennym i jednolitym pod względem kultury i języka państwem narodowym”. Obecna 28. wojna rosyjsko-ukraińska to wojna wartości moralno-duchowych, narodowo-obywatelskich, światopoglądowych, humanistycznych; to wojna cywilizacji. Jej korzenie tkwią w moskiewsko-imperialnej ideologii i polityce wobec Ukrainy. Ostatecznym celem rasistowskiej polityki Rosji jest totalne zniszczenie Ukrainy jako narodu, suwerennego państwa i rzeczywistości geopolitycznej. Niewiarygodnie okrutne represje przejęły grozą Ukrainę po tym, jak w latach 1708–1709 hetman Iwan Mazepa z pomocą szwedzkiego króla Karola XII spróbował wyrwać naród ukraiński z moskiewskiej niewoli. Francuski ambasador w Moskiewszczyźnie z przerażeniem donosił do Paryża: „Moskiewski generał Mienszykow przyniósł na Ukrainę wszystkie okropności zemsty i wojny. Wszystkich przyjaciół Mazepy haniebnie torturowano. Ukraina zalana krwią, zrujnowana grabieżami i ukazuje wszędzie straszny obraz barbarzyństwa…”. Tylko w hetmańskiej stolicy Baturynie wycięto według różnych danych od 6000 do 15000 mieszkańców. Z „Historii Rusów” dowiadujemy się, że tragedię Baturyna zakończono ogniem i roztopioną siarką: „Całe miasto i wszystkie jego budynki publiczne, czyli cerkwie i budynki rządowe wraz z ich archiwami, arsenały i magazyny ze wszystkich stron podpalono i obrócono w pogorzelisko. Ciała zabitych chrześcijan i niemowląt rzucono na ulicach i poza miastem. Mienszykow, śpiesząc się z odwrotem i będąc obcym ludzkości, pozostawiał je na pastwę ptakom niebieskim i zwierzętom ziemskim, a sam, obciążony niezliczonymi kosztownościami i skarbami, miejskimi i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
narodowymi, i zabrawszy z arsenału 315 armat, odszedł od miasta i, przechodząc przez przedmieścia, palił i niszczył wszystko, co napotkał na drodze, zamieniając ludzkie siedziby w pustynię”. W maju 1709 r. wojska moskiewskie zdobyły i zniszczyły Sicz Czortomłycką, która istniała ponad wiek. Mokselczycy zbezcześcili nawet grobowiec dawnych atamanów i zabrali armaty, ukraiński kozacki skarb oraz sztandary. Piotr I niezwykle się ucieszył, usłyszawszy nowinę o zniszczeniu Siczy, i pisał do Mienszykowa: „Przyjęliśmy z wielką radością wieść, że zdobyliście to przeklęte miejsce, źródło wszelkiego zła i nadziei naszych wrogów”. Informował również generała Apraksina, „że pułkownik Jakowlew zawładnął tym przeklętym gniazdem i wyciął całą hołotę. W ten sposób wytępiliśmy ostatni pień rodu Mazepy i z tej okazji składam wam szczere gratulacje”. Tylko archiwa i kroniki tamtej epoki zachowały szczegóły barbarzyńskich mąk Ukraińców, które wymyślała sadystyczna wyobraźnia Piotra I. Obchodząc 350. rocznicę urodzin uzurpatora, niszczyciela Ukraińców Piotra I, współczesny sadysta Putin realizuje szowinistyczno-nazistowskie hasło: „Rossija dołżna prawit’ biesstydno”. W ten sposób w obecnych warunkach realizuje się agresywna istota kodu genetycznego plemion ugrofińskich i tatarsko-mongolskich, na pożywnym gruncie których wytworzył się tak zwany naród rosyjski. Nie tylko na Ukrainie, ale i na całym świecie każdy człowiek musi głęboko uświadamiać sobie, że kod genetyczny Rusinów=Ukraińców nie ma nic wspólnego z genem Mokselczyków=Moskali=Moskali=Kacapów=Rosjan, których głównym celem jest obecnie podbój Narodowego Sobornego Państwa Ukraińskiego, zniszczenie Ukraińców jako samodzielnego etnosu, bo ten, jakoby, pragnie zbudować anty-Rosję na rodzimej dla Moskali ziemi. Obecna pełnoskalowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie niezaprzeczalnie i przejrzyście świadczy, że rosyjscy żołnierze oraz ich złowieszczy przywódcy (carowie, gensekowie) zarówno w przeszłości, jak i teraz są głównymi zbrodniarzami światowej historii. Teraz na złowieszczym szczycie niemoralnego „ruskiego miru” stoi kanibal Putin ze swoimi czarnokrwistymi mutantami. Putinowskie szalone imperialne idee odrodzenia Związku Radzieckiego w otoczce Moskowii zawładnęły rosyjskimi masami ludowymi. Pochwalają one, wspierają terrorystyczną antyukraińską wojnę, wraz z popami Cyryla błogosławią żołnierzy do stosowania przeciwko duchowo wolnym, narodowo świadomym Ukraińcom wściekłych metod i form ujarzmienia, które w ciągu krwawej historii stosowali różni Iwanowie III, Iwanowie IV Groźni, Piotrowie I, Katarzyny II – Aleksandrowie, Mikołaje, Leninowie, Stalinowie, Żukowie i inne diabelskie pomioty. Zewnętrzni i wewnętrzni agresorzy wszelkimi sposobami i metodami przeciwdziałają duchowo-narodowemu odrodzeniu wszystkich Ukraińców: konsolidacji narodu, jego identyfikacji oraz integracji z europejskim cywilizowanym światem. Bezsprzecznie, państwo narodowe nie jest panaceum na wszystkie choroby i nie jest natychmiastowym rozwiązaniem wszystkich problemów. Ale książka Wołodymyra Iwanyszyna „Niezłomna Ukraina” swoim prawdziwym materiałem faktograficznym jest niezawodnym źródłem uświadomienia każdemu obywatelowi Ukrainy, niezależnie od narodowości, że Ukraińskie państwo narodowe to jedyna droga do sprawiedliwego i godnego życia społeczeństwa, droga do rozwoju i utwierdzenia narodu ukraińskiego w warunkach wojny z Rosją oraz procesów globalizacyjnych.
Tłumaczenie maszynowe
Dlatego niezwykle ważne jest, aby nie utonąć w obecnym potężnym nurcie informacyjnym pełnym schlebiających, populistycznych i miodopłynnych kłamstw, lecz uczyć się głęboko rozumieć istotę i cel każdej informacji, każdego wystąpienia polityków, deputowanych, naukowców, każdego wywiadu, talk-show, czyli myśleć i rozważać w sposób wyważony, w oparciu o ukraińskie zasady narodowe, aby znów nie popaść w moskiewską niewolę. Przypomnijmy imperatyw: “Myślę, więc jestem” (Kartezjusz). Ale to za mało. Niezwłocznie uczmy się myśleć poprawnie, wszak “myśleć poprawnie – to norma moralno-etyczna” (Pascal). Dla Ukraińców w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej “poprawne myślenie” to myślenie ukraińskocentryczne, postawa ukraińskocentryczna, czyny ukraińskocentryczne, aktywne działania moralne przede wszystkim na rzecz ochrony, rozwoju i utwierdzenia ukraińskiej Ukrainy w organicznej jedności z troską i odpowiedzialnością za stan rozwoju wspólnoty, społeczeństwa, za swoją rodzinę, osobiste duchowo-materialne, narodowe samostanowienie. Wszak “Moskwa – to śmierć, a wieczność – Ukraina!” (Dmytro Pawłyczko). W Ukrainie, niestety, wciąż jest wielu niemoralnych nosicieli “moskiewskiego brudu”, nawet w najwyższych gabinetach władzy. Rozpoznawajmy ich, oczyszczajmy się z manipulacyjnego brudu, nie wpuszczajmy tej trucizny do serca i rozumu, odrzucajmy ich wraz z nosicielami w otchłań niebytu, aby nie przekształcić się w moskiewskie “podnóżki”. Wszak rosyjscy i promoskiewscy ideolodzy, politycy i ludzie mediów pragną duchowo okaleczyć, podporządkować sobie Ukraińców, zamienić ich w ordyńsko-putinowskich błąkaczy. Dlatego, aby pełnowartościowo żyć, myślmy cnotliwie, sumiennie analizujmy procesy społeczno-polityczne, bo gwarancją rozwoju udanego państwa narodowego jest analityczne ukraińskocentryczne myślenie, ukraińskocentryczne przekonanie oparte na ogólnoludzkich zasadach moralno-duchowych, które inspirują do heroicznej walki obrońców i obrończyń Ukrainy przed moskiewskimi okupantami. Wyzwolenie z trujących rosyjskich imperialnych pęt jest nie tylko możliwe, ale i nastąpi! Europejska i światowa opinia publiczna wraz z ich liderami coraz aktywniej przejrzewa i udziela coraz potężniejszej pomocy heroicznym Ukraińcom, aby pokonać, rozgromić, ukarać antyludzkie, antysłowiańskie moskiewskie siły wrogie, a nad danym przez Boga ukraińskim niebem zajaśnieje pokój. Wtedy zrujnowana przez potomków dzikich plemion ugrofińskich i tatarsko-mongolskich ofiarna Ukraina dzięki dobroczynnej, cnotliwej pracy rozkwitnie radosnym rozwojem w światowej przestrzeni cywilizacyjnej. Z Wszechświata Wszechmogącego dusza Bohatera Ukrainy Dmytra Kociubajły o pseudonimie Da Vinci, dziesiątki tysięcy dusz jego Towarzyszy broni, którzy oddali swoje życie za każdego z nas, za niepokonaną Ukrainę, wzywają Ukraińców, by całym swoim jestestwem usłyszeli i zrozumieli Tarasa Szewczenkę: “Swoją Ukrainę kochajcie, // Kochajcie ją… W czasie złym, // W ostatniej ciężkiej minucie // Za nią Boga proście”. Każdego z nas prosi Iwan Franko: “Nie pora, nie pora, nie pora // W rodzinny dom wnosić niezgodę! // Niech przepadnie niezgody przeklęta mara! // Pod Ukrainy jednoczmy się sztandarem!”. Myślmy dobrze, mężnie brońmy rodzinnej ziemi, sumiennie pracujmy na rzecz rozbudowy, utwierdzenia Państwa Ukraińskiego, “by gospodarzem, nie sługą przed światem się stać!”. 1 Iwanyszyn W. S. Niezboroma Ukrajina. – Lwów, FOP Korpan Borys Iwanowycz, 2022. – 252 s. – Mykoło Jarosławowyczu, jest nakaz aresztowania Putina… – Od samego początku wojny nalegałem, że nasze rodzime organy ścigania mają pełne prawo wszcząć przeciwko Putinowi postępowanie karne i udać się do sądu po jego aresztowanie oraz ogłoszenie go międzynarodowym listem gończym, ponieważ rozpętał przeciwko Ukrainie niesprowokowaną agresję. To znaczy, ogłaszając początek zajęcia Ukrainy wraz z rozpoczęciem specjalnej operacji wojskowej, popełnił zbrodnię przeciwko światu. Obecnie armia rosyjska popełnia zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo narodu ukraińskiego. Nie raz o tym mówiłem i pisałem. Ówczesna prokurator generalna Wenediktowa tłumaczyła, że Putin korzysta z immunitetu, a ja z kolei nalegałem, że ten, kto popełnia wymienione zbrodnie, traci immunitet. Większość ekspertów zgadzała się, że immunitet istnieje i że MTS nie ma jurysdykcji do rozpatrywania takich zbrodni, tym bardziej, że FR nie ratyfikowała Statutu Rzymskiego. Ja natomiast twierdziłem, że zgodnie ze Statutem MTS, Kartą Narodów Zjednoczonych i Międzynarodowym Trybunałem Praw Człowieka, Trybunał ten ma prawo rozpatrywać takie sprawy, nawet w tych okolicznościach i przy niechęci FR do uznawania prawa międzynarodowego. Dlatego chciałoby się życzyć ekspertom, aby bardziej odpowiedzialnie opierali się na znajomości prawa międzynarodowego, Statutów, ONZ, MTS i Międzynarodowego Trybunału Praw Człowieka. Należy operować nie własnymi przemyśleniami, a wyłącznie ustawami, opierając się na zasadach prawa, a nie na własnej świadomości prawnej i emocjach. Tutaj są i pozostają pytania do rodzimego systemu ochrony prawa. U nas codziennie dokonywane są akty terrorystyczne przez wojska FR, giną cywilni obywatele: tylko w samym Mariupolu zginęło ponad 100 tysięcy ludzi. Szczytem cynizmu i jeszcze jedną ciężką zbrodnią jest przetrzymywanie przez raszystów w niewoli ukraińskich nastolatków na okupowanych terytoriach i wykorzystywanie ich do sprzątania katowni po zastosowaniu tortur. Putlerowcy szukają patriotycznie nastawionych nastolatków, zabierają im telefony, sprawdzają korespondencję z rodzicami i krewnymi: wszędzie widzą partyzantów, z którymi, ich zdaniem, mogą współpracować te dzieci – uczniowie klas 8-9-10, mogą być i młodsi. Takie dzieci widzą całą nieczystość, którą czynią putlerowcy, są świadkami tortur, obsługują zakładników, których przetrzymują i torturują putlerowcy. To jeszcze jeden epizod do tych licznych zbrodni, który legnie u podstaw oskarżenia putlerowców w Hadze. Teraz o wnioskach Komisji ONZ, która nie znalazła oznak ludobójstwa. Spójrzmy chociażby na ten sam Mariupol, który metodycznie niszczyło raszystowskie lotnictwo, broń pancerna, artyleria, całkowicie niszcząc budynki mieszkalne z ludźmi, placówki medyczne, instytucje, infrastrukturę krytyczną, a nawet zabytki kultury, historii i tym podobne.
Tymczasem ze wszystkich raszystowskich państwowych kanałów telewizyjnych brzmiało i brzmi: zniszczyć Ukrainę, wybić wszystkich Ukraińców co do jednego, nawet dzieci, zabijać, palić i topić, nie mówiąc już o innych miastach, Bachmucie, Marjince, Awdijiwce itd., które są ścierane z powierzchni ziemi. Trwa nieustanny ostrzał całego terytorium Ukrainy rakietami, połączony z niszczeniem infrastruktury krytycznej i środowiska życia oraz morderstwami Ukraińców. A jak zakwalifikować działania zbrodniarzy wojennych, którzy gwałcili i gwałcą, zabijają, torturują, wywożą Ukraińców, trzymają ich w obozach koncentracyjnych, choć nazywają je filtracyjnymi, kiedy ludzi zaganiano do piwnic i ginęli tam bez wody i jedzenia? Jak więc zrozumieć wnioski komisji? A gdzie tu kwalifikacja działań raszystów ze strony naszych organów ścigania, na kogo oni się oglądają, przecież to czysta zbrodnia – ludobójstwo narodu ukraińskiego? Swoją drogą, praktyka ścigania takiej zbrodni na Ukrainie już istnieje. Musimy działać pewnie i pryncypialnie, nie omijając i nie pozostawiając szans żadnemu zbrodniarzowi. – Co Pan myśli o eksmisji UCP MP z Ławry? – Zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem UCP MP i wszyscy ich przedstawiciele muszą opuścić terytorium Ławry. I tutaj nie na miejscu są różne przypuszczenia „a jeśli”, „a dokąd oni pójdą” itp. Mieszkańcy powinni byli szanować nasze prawa, nasz język, kulturę i służyć Bogu, a nie sataniście Putinowi, nie znieważać naszych wartości, naszych praw, naszych patriotów. Władze ukraińskie nie muszą przejmować się tym, dokąd oni pójdą. Ich dostojnicy mają wiele mieszkań, nieruchomości, ziemi itp. W ostojach moskiewskich cerkwi na Ukrainie SBU wykryła całą sieć kolaboracji – rozpowszechnianie antyukraińskiej literatury, prowadzenie wrogiej propagandy. Rozpowszechnione są fakty ukrywania funkcjonariuszy służb specjalnych, broni i środków walki, a nawet bojowników Federacji Rosyjskiej w pomieszczeniach cerkiewnych UCP MP na Ukrainie od 2014 roku. Moskiewscy popi odmawiali odprawiania pogrzebów naszych bohaterów, zamiast tego „błogosławili” raszystów na zabijanie Ukraińców. Żadne oświadczenia poszczególnych polityków, „obrońców” cerkwi MP nie powinny wprowadzać wątpliwości i „zamętu” w decyzje władz ukraińskich. Mocą prawa i uprawnień władz ukraińskich, przedstawiciele Patriarchatu Moskiewskiego powinni w sposób uzasadniony opuścić terytorium Ławry Peczerskiej. Żadna „obawa” nie powinna się tu pojawiać. Wszystkie decyzje o eksmisji są zgodne z literą prawa. – Nie możemy pominąć tematu Sekretarza Generalnego ONZ António Guterresa… – Po raz kolejny szef ONZ przyjeżdża do Kijowa i z „szacunku” do niego Moskale znów ostrzeliwują Ukrainę, demonstrując jakąś szczególną, niezdrową uwagę do tej persony, który, nawiasem mówiąc, pierwszą wizytę po inwazji złożył w kraju-agresorze! Najbardziej tego szefa niepokoi temat „zachowania” korytarza zbożowego. Czyż to nie cynizm w czystej postaci? Nie interesuje go przestrzeganie przez Rosję Karty Narodów Zjednoczonych, utrzymanie porządku światowego i choćby wykonanie Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego w sprawie zaprzestania niesprowokowanej agresji przeciwko Ukrainie. Niestety, nie usłyszeliśmy współczucia, potępienia agresora za ostrzały pokojowych terytoriów Ukrainy, spowodowanie ogromnej liczby ofiar, zniszczenie infrastruktury krytycznej, porywanie dzieci, dorosłych, tortury, zbrodnie przeciwko ludzkości, wreszcie – ludobójstwo narodu ukraińskiego! Szef ONZ nie zapewnia wykonania rozdziału 7 Karty Narodów Zjednoczonych, który przewiduje tworzenie Sił Pokojowych, ostrzeżenia i uderzenia w przypadku nieprzerwania agresji, a prowadzi „kampanię obserwacyjną”, która jest mniej lub bardziej „zaniepokojona”, „zatroskana” czy też skonsternowana i, niestety, nie jest gwarantem bezpieczeństwa, jak to przewiduje Karta Narodów Zjednoczonych. Pan Guterres, który po stwierdzeniu światowej zbrodni przez Rosję, członka Rady Bezpieczeństwa ONZ, powinien był od razu podnieść kwestię usunięcia Rosji z tej pozycji (tym bardziej, że i tak przebywa tam nielegalnie), spokojnie milczy o tych działaniach. Warto podnieść kwestię niemożliwości szerokiej obecności rosyjskiego segmentu w tym organie porządku światowego, co pozwala Rosji sprawnie manipulować i unikać odpowiedniej, adekwatnej reakcji ze strony ONZ na światowe zbrodnie tego państwa. Tę niezdecydowanie już świadomie można zaliczyć do przestępczego niedbalstwa – tak to się kwalifikuje z punktu widzenia prawa karnego. Ile ofiar poniosła Ukraina – a proszę spojrzeć, jakie liczby podaje ONZ. Pytanie brzmi, dla kogo to praca? Wszystkie te gorące pytania bez odpowiedzi podważają zaufanie do organów porządku światowego. W końcu ONZ dobrze wie o Memorandum Budapeszteńskim, które pozbawiło Ukrainę parasola nuklearnego. I gdzież tu ONZ, która powinna była natychmiast zareagować i zainicjować konsultacje ze strony sygnatariuszy, zwłaszcza gdy jeden z nich napadł na Ukrainę? Takie tematy nie powinny znikać z porządku dziennego. A społeczeństwo obywatelskie świata musi wywierać nacisk na ONZ w celu zapewnienia porządku światowego, demokracji i rządów prawa, w przeciwnym razie – to chaos i bezprawie. Nie bądźmy obojętni – działać trzeba już i teraz. – Dziękuję za komentarz. Z nami Bóg i Ukraina. – Sława Ukrainie! Inf. „SP” Czytelnicy „Słowa Proświty” zauważyli, że do redakcji tygodnika dołączył znany prawnik, pierwszy zastępca dowódcy ochotniczej formacji wspólnoty terytorialnej Kijowa „Patriota”, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Mykoła Hołomsza. Poprosiliśmy go o skomentowanie wydarzeń, które obecnie są szeroko omawiane w przestrzeni informacyjnej.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Michnowski – jeden z tych działaczy, których poświęcenie wpłynęło na losy całego narodu ukraińskiego. 31 marca przypada 150. rocznica jego urodzin, ale o takich ludziach trzeba pamiętać i oddawać im cześć nie tylko w czasie ich jubileuszy. Jest on uznanym ideologiem ukraińskiego nacjonalizmu, który od samego początku swojej biografii politycznej opowiadał się za stworzeniem niepodległego państwa ukraińskiego. Jest autorem dokumentu programowego Bractwa Tarasowców „Credo młodego Ukraińca” oraz broszury „Samostijna Ukraina”. Wasyl WEŁMOŻKO, krajoznawca, m. Odessa. Urodził się w 1873 roku we wsi Turiwka na Połtawszczyźnie. Życie rodzinne było całkowicie chłopskie, ludowe, opierało się na zdrowych zasadach moralnych. Jego ojciec, Iwan Michnowski, był księdzem, który prowadził nabożeństwa w języku ukraińskim, a zarazem zamożnym gospodarzem, właścicielem 17 dziesięcin ziemi. Oprócz tego ojciec Mykoły był prawdziwym, szczerym Ukraińcem, który gorąco kochał swoją ziemię. Nieprzypadkowo wszystkie dzieci okazały się związane z ruchem ukraińskim. Lata nauki w Pryłuckim Gimnazjum Męskim (lata 80. XIX w.) przypadły na czasy nasilenia w Ukrainie polityki rusyfikacyjnej caratu. Po ukończeniu gimnazjum w Pryłukach w 1890 roku młodzieniec, idąc w ślady starszego brata, wstąpił na wydział prawa Uniwersytetu Świętego Włodzimierza w Kijowie. Nie mógł ograniczyć się do wiedzy akademickiej i właśnie na początku lat 90. rozpoczął swoją biografię polityczną. Młody student przyłączył się początkowo do ukrainofilów, choć odrzucał ich apolityczność i umiarkowanie. Pragnąc aktywnej działalności politycznej, wraz z radykalnie nastawionymi członkami „Młodych Hromad”, wśród których była też Łesia Ukrainka, zaczął studiować idee zachodnioeuropejskiej socjaldemokracji. Jednak hasła internacjonalizmu, które wyznawali socjaliści, w duszy Michnowskiego nie znalazły uznania. Od dzieciństwa jego ideałem był prorok odrodzenia narodowego Taras Szewczenko, w twórczości którego widział bezpośrednie wezwanie do walki o niepodległość Ukrainy. Radykalnie nastawiony, szukał ludzi o podobnych poglądach i nieprzypadkowo stał się aktywnym członkiem tajnej organizacji studenckiej, której celem było zdobycie wolności narodowej, budowa własnej państwowości – „Bractwa Tarasowców”. Mykoła opracował ideowo-teoretyczne podstawy organizacji, nazywając je „Credo młodego Ukraińca”, będące w swej istocie pierwszym dokumentem programowym, w którym sformułował rewolucyjny jak na tamte czasy cel. „Nasze pokolenie ma stworzyć ukraińską ideologię narodową dla walki o wyzwolenie narodu i dla stworzenia swojego państwa. Walczymy o niepodległą suwerenną Ukrainę, soborną, całą i niepodzielną – od Sanu po Kubań, od Karpat po Kaukaz, wolną między wolnymi, bez pana i bez chama” – zdecydowanie określił 18-letni Mykoła Michnowski własne credo życiowe. Z działalnością M. Michnowskiego związane jest opracowanie jeszcze jednego dokumentu „Bractwa” – „Profession de foi młodych Ukraińców” („Symbol wiary młodych Ukraińców”), wydrukowanego w lwowskim czasopiśmie „Prawda” w 1893 roku. Jednak poprowadzić ruch wyzwoleńczy „Tarasowcom” pod tymi hasłami w Ukrainie się nie udało. „Bractwo Tarasowców” szybko znalazło się w polu widzenia policji, która zamach na „jedyną i niepodzielną” postrzegała jako jedną z najcięższych zbrodni państwowych. Część „Tarasowców” została aresztowana, reszta – zesłana na wieś.
Michnowskiemu udało się uniknąć aresztowania i zesłania. Stosunkowo spokojnie ukończył studia w 1895 roku i zaczął pracować w jednej z kancelarii adwokackich Kijowa, jednocześnie nie porzucając działalności społecznej. W 1897 roku młody adwokat pojechał do Lwowa, gdzie nawiązał ścisłe kontakty z galicyjskimi działaczami i zakupił znaczną ilość zakazanej literatury. Jak wcześniej, policja uważnie śledziła jego działalność. W 1898 roku Michnowski przeniósł się do Charkowa, co było związane z osobistym dramatem: zakochawszy się w żonie swojego przełożonego, musiał wraz z nią opuścić Kijów. Ale rodzice byli przeciwni. Małżeństwo nie doszło do skutku i Mykoła Iwanowycz pozostał kawalerem. Zajął się praktyką adwokacką, otworzył własną kancelarię i wkrótce zdobył niemałą popularność jako skuteczny adwokat. W lutym 1900 roku młody charkowski adwokat wystąpił z przemówieniem „Samostijna Ukrajina” na nielegalnym święcie szewczenkowskim w Połtawie i Charkowie. Zaczął dowodzić konieczności ogłoszenia programu dla nowej partii. Oświadczył również „o konieczności zbrojnej walki o prawa narodu ukraińskiego”. Właśnie wtedy podjęto decyzję o utworzeniu Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii (RUP). Jej kierownictwo przychylnie odniosło się do głoszonych w przemówieniach idei i zaproponowało połączenie ich w osobnej broszurze. W tym samym roku przemówienie Mykoły Michnowskiego „Samostijna Ukrajina” zostało opublikowane jako oficjalne wydanie RUP. „Samostijna Ukrajina” wzywa do otwartej walki. „Synowie Ukrainy! My, jak ów Anteusz, dotykając ziemi, nabierzemy coraz większej siły i zapału. Jest nas mało, ale głos nasz będzie rozbrzmiewał wszędzie po Ukrainie i każdy, u kogo jeszcze nie podłe serce, odezwie się do nas, a u kogo podłe, do tego my sami się odezwiemy! Ukraina dla Ukraińców i dopóki choć jeden wróg-cudzoziemiec pozostanie na naszej ziemi, nie mamy prawa odłożyć broni. I pamiętajmy, że sława i zwycięstwo – to los bojowników o sprawę narodową”. W 1902 roku, kiedy w RUP zaczęły zwyciężać tendencje socjalistyczne i autonomistyczne, Michnowski założył Ukraińską Partię Ludową (UNP), która ogłosiła swoim celem walkę o niepodległość Ukrainy. Mykoła Michnowski został jej przywódcą i głównym ideologiem, opracował „Dziesięć przykazań UNP” i wydał je w 1903 r. we Lwowie. „Dziesięć przykazań UNP” – jeden z najostrzejszych dokumentów ruchu niepodległościowego, stworzonych przez Michnowskiego. Swoje idee Mykoła Michnowski popularyzował w czasopismach, które zakładał mimo wszelkich zakazów: „Samostijna Ukrajina” (1905), „Chliborob” (1905), „Zaporiżżia” (1906), „Słobożanszczyna” (1906), „Snip” (1912–1913). Z początkiem I wojny światowej M. Michnowski został zmobilizowany do armii czynnej, chociaż sam, będąc dawnym wrogiem Rosji, z pobudek ideowych nie walczył i bardzo szybko przeniósł się do Kijowa, gdzie później służył w Kijowskim wojskowym sądzie okręgowym. W nowych okolicznościach pojawiła się u niego idea położenia fundamentów pod przyszłe wojsko ukraińskie. Wiedząc, jaki rozmach i wpływ zyskał legion Ukraińskich Strzelców Siczowych (USS) po tamtej stronie frontu, Michnowski próbował inicjować tworzenie ukraińskich oddziałów w armii carskiej, ale w tamtym czasie ten zamysł nie znalazł należytego poparcia. Obalenie samowładztwa M. Michnowski przyjął jako realną szansę na stworzenie suwerennej i niepodległej Ukrainy. Pozostając w służbie wojskowej, natychmiast włączył się w działalność polityczną, dążąc do zjednoczenia swoich zwolenników, wznowienia propagandy idei niepodległości Ukrainy. W warunkach wojny, kiedy miliony Ukraińców trzymały broń w rękach, aktualne stało się stworzenie armii narodowej. Ale to dążenie wielu wojskowych nie miało poparcia w Centralnej Radzie. Mykoła Iwanowycz nie zgadzał się powierzać losu Ukrainy cudzoziemcom. Nie widział różnicy między liberałami czy socjalistami Rosji. Szczególnie przerażało go zwycięstwo „moskiewskiego proletariatu”, ponieważ jego panowanie nad narodem ukraińskim „będzie jeszcze cięższe i niezmiernie okrutniejsze niż panowanie moskiewskiej burżuazji”. Dlatego, czując niebezpieczeństwo, Michnowski rozwinął aktywną działalność na rzecz formowania narodowych sił zbrojnych. Nawiązuje kontakty z wojskowymi, występuje na różnych zebraniach. 6 marca, po spotkaniu z oficerami-Ukraińcami, została przyjęta i rozpowszechniona w wojskach rezolucja „Wiec przygotowawczy”, a 9 marca Mykoła Iwanowycz przeprowadził zebranie wojskowych-Ukraińców kijowskiego garnizonu, którzy poparli decyzję „Wiecu przygotowawczego”. Pod koniec marca utworzono „Ukraiński Klub Wojskowy imienia hetmana P. Połubotka” na czele z M. Michnowskim. Głównym zadaniem klubu określono: „Gromadzić w jednej rodzinie żołnierzy, lekarzy i urzędników wojskowych” oraz wychowywać wśród nich i wśród całego narodu ukraińskiego świadomość znaczenia i roli wojska w walce o wyzwolenie narodu. Na początku kwietnia w Kijowie zebrał się Wszechukraiński Kongres Narodowy, wśród delegatów którego byli także niepodległościowcy na czele z M. Michnowskim. Kongres przekazał swoje pełnomocnictwa nowej Centralnej Radzie, znacznie liczniejszej od poprzedniej. Nowa Rada włączyła Michnowskiego do składu delegacji w sprawie negocjacji z ministrem wojskowym Rządu Tymczasowego dotyczących ukrainizacji wojsk. Szczególnych nadziei na to spotkanie Mykoła Iwanowycz nie miał, w odróżnieniu od innych członków delegacji, nie oczekiwał istotnych ustępstw od Rządu Tymczasowego. Tak też się stało. W połowie kwietnia ogłoszono utworzenie Pierwszego Ukraińskiego pułku kozackiego im. hetmana Bohdana Chmielnickiego. Utworzono delegację wojskowych, w składzie której był także porucznik Michnowski, która miała porozumieć się z dowództwem Frontu Południowo-Zachodniego w sprawie statusu ukraińskiego oddziału. Jednak rosyjscy generałowie nie dali zezwolenia na formowanie pułku. Mimo to M. Michnowski i jego zwolennicy zignorowali zakaz generałów i Centralnej Rady i kontynuowali pracę nad formowaniem oddziału. Dość szybko chętnych do wstąpienia do pułku zebrało się ponad trzy tysiące żołnierzy i oficerów, sformowano 16 sotni. W czerwcu ogłoszono formowanie jednostki wojskowej – Drugiego ukraińskiego pułku kozackiego imienia hetmana Pawła Połubotka. Pułk nie został uznany ani przez władze rosyjskie, ani przez Ukraińską Centralną Radę. Tę ostatnią przestraszyło pojawienie się w Kijowie niepodległościowego wojska. Wołodymyr Wynnyczenko odwiedził pułk i wezwał żołnierzy do powrotu do swoich jednostek i wyruszenia na front. Przyszło rozporządzenie do służby intendentury o zaprzestaniu zaopatrywania w żywność, umundurowanie, broń. Jednak połubotkowcy w noc na 4 lipca spróbowali zająć centrum miasta, czekając na wsparcie ze strony Centralnej Rady, ale stanowisko Rady pozostawało niezmienne. Centralna Rada nakazała podległym jej siłom rozbroić powstańców. Połubotkowcy byli zdemoralizowani i nie odważyli się na opór, część z nich została aresztowana. Mykoła Michnowski również został aresztowany i pod wojskową strażą wysłany na Front Rumuński. Na Ukrainę Mykoła Iwanowycz powrócił dopiero w listopadzie 1917, ale nie do Kijowa, a na Połtawszczyznę, gdzie wybrano go sędzią pokoju w Łubniach. Mykoła Iwanowycz zainteresował się działalnością Ukraińskiej Partii Demokratyczno-Chleborobskiej (UDChP), która popierała niepodległość Ukrainy, ustrój demokratyczny oraz prawo do własności prywatnej na ziemię. Tutaj przyszło mu przeżyć także okupację bolszewicką, ale udało się uniknąć represji jako znanemu adwokatowi, który występował w obronie chłopów po rewolucji 1905 roku. Po wygnaniu bolszewików z Ukrainy przy pomocy wojsk niemiecko-austriackich, Mykoła Michnowski powrócił do Kijowa. W tamtym czasie generał Skoropadski jako Główny Ataman Wolnego Kozactwa przygotowywał przewrót państwowy i szukał sił społeczno-politycznych, na których można by się oprzeć. Jego uwagę przyciągnęła UDChP i jej liderzy. Przyszły hetman spotkał się z Michnowskim i rozważał go jako kandydaturę na stanowisko premiera Państwa Ukraińskiego. Skoropadskiemu imponowały antysocjalistyczne poglądy Michnowskiego i uznawanie przez niego własności prywatnej na ziemię. Jednak Hetmana przekonano, by nie mianował Michnowskiego premierem, i zaproponował mu stanowisko „bunczucznego towarzysza”, czyli swojego osobistego doradcy. Od tej propozycji Mykoła Michnowski, oczywiście, odmówił. Wraz z UDChP przeszedł do opozycji wobec reżimu hetmańskiego, ale przy tym partia odmówiła wstąpienia do Ukraińskiego Związku Narodowego, który przygotowywał bunt przeciwko Hetmanowi. 14 października konsula generalnego Niemiec w Kijowie odwiedziła delegacja UDChP w składzie M. Michnowskiego, S. Szemeta i D. Doncowa. Delegaci przedstawili swoje propozycje wyjścia z kryzysu, w jakim znalazł się rząd hetmański. Po tym spotkaniu został sformowany rząd koalicyjny, w skład którego proponowano także Michnowskiego, jednak kadeci odrzucili jego kandydaturę. Jednak ten rząd przetrwał niedługo, po miesiącu ogłoszono Dyrektorię UNR, która ogłosiła „przywrócenie ustroju republikańskiego” na Ukrainie. Michnowski i liderzy UDChP próbowali przy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
godzić obie strony, jednak ich próby okazały się daremne. Stosunek Mykoły Iwanowycza do Dyrektoriatu był skrajnie negatywny, w nim Michnowski widział reżim socjalistyczny, który może doprowadzić do dalszej anarchii na wsi i w przemyśle, przyczynić się do rozpadu aparatu państwowego, rozkładu armii i uczynić Ukrainę bezsilną w walce z bolszewicką Rosją. Na początku 1919 roku przywódcy UDKP opracowali plan odsunięcia Dyrektoriatu od władzy. W tym czasie wojska bolszewików szerokim frontem prowadziły ofensywę na Ukrainę. Postanowiono skontaktować się z dowódcami Korpusu Strzelców Siczowych J. Konowalcem oraz Korpusu Zaporoskiego P. Bołboczanem. Były to zdyscyplinowane i zdolne do walki oddziały, których dowódcy sympatyzowali z UDKP. Z ich pomocą postanowiono ustanowić reżim dyktatury, doprowadzić do normalizacji życia gospodarczego i społeczno-politycznego, zlikwidować skutki anarchii i nieładu. Mykoła Iwanowycz pojechał na spotkanie z Petrem Bołboczanem do Krzemieńczuka, ale nie zdążył. Następnego dnia pułkownik Bołboczan na rozkaz Petlury został aresztowany, a Mykoła Iwanowycz z powodu zachorowania na tyfus plamisty trafił do szpitala. Chorego Michnowskiego bolszewicy przenieśli do więzienia, a następnie pod nadzór w prywatnym mieszkaniu. Mykoła Iwanowycz wyszedł na wolność po zajęciu Krzemieńczuka przez oddziały atamana Hryhorjewa. Jednak z życia politycznego z powodu ciężkiej choroby był na długo wykluczony. Mykoła Iwanowycz przeniósł się na Połtawszczyznę, gdzie przebywał pod czujnym nadzorem CzeKa. Wraz z klęską ukraińskiej rewolucji i ustanowieniem reżimu bolszewickiego Michnowski na początku 1920 roku przeniósł się na Kubań, skąd bezskutecznie próbował przedostać się za granicę. A kiedy powrócił do Kijowa, aby podjąć jeszcze jedną próbę przekroczenia granicy, ponownie trafił pod czujny nadzór GPU i… tragicznie zginął 3 maja 1924 roku. Nie mógł syn księdza i szczery chrześcijanin wziąć grzechu na duszę, popełniając samobójstwo. Jeszcze od tamtego czasu istnieje wersja o tym, że śmierć Michnowskiego to sprawka GPU. Tak samo, po złodziejsku, przez agentów bolszewików zostali zniszczeni przywódcy ukraińskiego narodu Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera. Jego śmierć jest symboliczna dla ukraińskiej idei narodowej, ciało można powiesić, a idei zniszczyć nie sposób. Wielu współczesnym Mykoła Michnowski był niezrozumiały, wydawał się „radykałem” i nadmiernym optymistą. Jego, jako konkurenta, bali się i Hruszewski, i Wynnyczenko, i Petlura. Pawło Skoropadski obawiał się mianować Michnowskiego premierem z powodu jego nieustępliwości. Lecz mimo to, myśli i idee Mykoły Michnowskiego przejęło pokolenie Ukraińców, które już po jego śmierci, w szczególności w szeregach OUN i UPA, walczyło o niepodległą Ukrainę. Dopiero po ataku Rosji ukraińskie władze zaczęły wsłuchiwać się w idee jednego z pierwszych ideologów ukraińskiego nacjonalizmu, tworząc narodową armię, język i wiarę. Michnowski ostrzegał przed nieuchronnością rosyjsko-ukraińskiej wojny i wierzył, że zwyciężymy.
Tłumaczenie maszynowe
Roman KOWAL, pisarz, historyk, prezes klubu historycznego „Chołodnyj Jar” Muzeum rosyjskiego szowinisty w Połtawie „serdecznie zaprasza”… Na oficjalnej stronie Zarządu Kultury Departamentu Kultury, Młodzieży i Rodziny Rady Miejskiej w Połtawie opublikowano liryczny artykuł pod tytułem „Połtawskie literacko-pamięciowe muzeum W. G. Korolenki”. Zaczyna się on tak: „Siedziba wybitnego pisarza-humanisty, demokraty, obrońcy praw człowieka Włodzimierza Gałaktionowicza Korolenki serdecznie zaprasza połtawian i gości miasta. W malowniczym zakątku starej Połtawy, na samym początku ulicy Korolenki pod numerem 1 (stary adres: ulica Mało-Sadowa, 1) stoi jednokondygnacyjny biały domek z przestronnym drewnianym tarasem. To siedziba pisarza o szerokim i wyrazistym talencie Włodzimierza Gałaktionowicza Korolenki, który, mając ukraińsko-polskie korzenie, stał się klasykiem literatury światowej... Za początek działalności muzeum można uznać 1928 rok… I oto już prawie 90 lat drzwi domu Korolenki są gościnnie otwarte dla wszystkich chętnych”. Komunistyczno-rosyjski reżim okupacyjny tworzył na Ukrainie kult Korolenki przez wiele dziesięcioleci. Przypominam sobie, jak rozpływała się w szacunku do niego nasza szkolna nauczycielka języka rosyjskiego, kiedy w latach 70. XX wieku studiowaliśmy jego „Dzieci podziemia”. Wraz z ogłoszeniem Niepodległej Ukrainy sytuacja nie zmieniła się – wszystkie pokolenia władz miejskich Połtawy kultywowały wyjątkowy szacunek do Włodzimierza Korolenki, stawiały go za wzór do naśladowania. Cóż on dobrego zrobił dla Ukrainy? Jak oceniali go wybitni ukraińscy działacze, którzy żyli z nim w jednej epoce? „Zdrajcom mojego narodu ręki nie podaję” Otwórzmy książkę „Mykoła Michnowski. Wspomnienia, świadectwa, dokumenty”, która stała się „Książką roku” w 2021 (autorzy Roman Kowal i Jurij Juzyc). Oto rozdział „Zdrajcom mojego narodu ręki nie podaję”. W przedmowie do niego wraz z Jurijem Juzyczem zaznaczamy, że jest to wspomnienie Serhija Szełuchina, sędziego generalnego Ukraińskiej Republiki Ludowej, o obywatelskim czynie Mykoły Michnowskiego, który odmówił podania ręki rosyjskiemu pisarzowi Włodzimierzowi Korolence. Szełuchin pisał, że wydarzenie to miało miejsce wieczorem 30 sierpnia 1903 r. w połtawskim teatrze podczas honorowania Iwana Kotlarewskiego z okazji odsłonięcia mu pomnika w Połtawie. W liście do redakcji wiedeńskiej gazety „Soborna Ukraina” pod tytułem „Stracona dusza” w styczniu 1922 r. Serhij Szełuchin zwrócił uwagę, że Korolenko „stał z boku od ukraińskiego nastroju [radości z powodu odsłonięcia pomnika Kotlarewskiego], jak cudzoziemiec, jak literacki plantator, jak przedstawiciel »państwowej narodowości« (Rosjan. – Red.), która w osobie połtawskiego Gubernatora prowadziła moskiewską politykę i dusiła ukraiński ruch do odrodzenia tak, że zabroniła na kulturalnym święcie ukraińskiego pisarza nawet słowa mówić po ukraińsku”. Szełuchin zauważył również, że „Korolenko, bogaty w protesty przeciwko nieludzkości w nieukraińskich sprawach”, nigdy nie protestował przeciwko polityce rusyfikacji Ukrainy. „On jawnie był po stronie tyranów ukraińskiego ducha, słowa i wolności – pisał Szełuchin. – W rezultacie tego wtedyż na wieczorze Michnowski odmówił podania mu ręki i zrobił to publicznie, demonstracyjnie… Kiedy Korolenko wyciągnął rękę na powitanie, Michnowski, chowając ręce za plecy, odpowiedział: »Ja zdrajcom mojego narodu ręki nie podaję«”. Połtawski gubernialny komisarz oświaty ludowej w latach 1917–1918, działacz „Proświty” Wiktor Andriewski zaznaczał, że czyn Michnowskiego oburzył większość jego liberalnych rodaków, ale mniejszość (głównie młodzież) była zachwycona, bo „to przecież był godny naśladowania czyn Ukraińca nacjonalisty”. Andriewski uważał, że Michnowski miał rację, gdyż Korolenko na pytanie, którą ojczyznę uważa za swoją, odpowiedział: „Moja ojczyzna – wielka rosyjska literatura!”. Jewhen Czykałenko jako człowiek łagodnego, delikatnego usposobienia w konflikcie niedelikatnego Michnowskiego i Korolenki stanął po stronie tego ostatniego. Czykałenko uważał, że Michnowski swoją nietaktownością odepchnął Korolenkę od ukraińskości. Więc publikując to wspomnienie, wraz z Jurijem Juzyczem daliśmy taki komentarz: „Choć autorzy tej książki szczerze szanują Jewhena Czykałenkę, to w opisanej sytuacji jesteśmy całkowicie po stronie Mykoły Michnowskiego, bo przyciąganie do ukraińskiej sprawy rosyjskich szowinistów-rusyfikatorów to daremny trud”. Takiego samego zdania była też poetka Ołena Teliha. W artykule „Partacze życia”, opublikowanym w 1942 r., zachwycając się czynem Michnowskiego, zauważyła ważny szczegół: „[Michnowski] głęboko obraził Korolenkę. Co prawda, łagodne otoczenie oburzało się takim nietaktownym zachowaniem Michnowskiego, ale i oni później uznali, że Korolenko często wracał do tego przypadku i zaczął interesować się ukraińskimi sprawami”. Ołena Teliha nazwała czyn Michnowskiego „cywilną odwagą”, a Michnowskiego postawiła w jednym rzędzie z Tarasem Szewczenką, Iwanem Franką i Ołeną Pcziłką, którzy również mieli „cywilną odwagę”. „Odniósł się wrogo do ukraińskiego wojska” Sotnik Armii URL Borys Monkewycz we wspomnieniach „Pochód Bołboczana na Krym” zaświadczał, że wiosną 1918 r. Korolenko „odniósł się wrogo do ukraińskiego wojska i występował w miejscowej prasie przeciwko »szowinistycznemu nastrojowi« (wypowiedź Korolenki. – Red.) Zaporożców”, którzy wyzwolili Połtawę od rosyjskich bolszewików-okupantów. Czy dziwić się, że kiedy po kilku miesiącach w Połtawie liberalna rosyjska inteligencja urządziła dla Korolenki jubileuszowe święto (65 lat. – Red.), to wszyscy Ukraińcy (bez różnicy partii i kierunków) demonstracyjnie zignorowali to wydarzenie? (świadectwo Wiktora Andriewskiego). Zignorowali, bo wiedzieli, że Korolenko – to rusyfikator, wróg ukraińskiego odrodzenia, ukraińskiej państwowości.
“Dlaczego rozmawiacie ze sobą po ukraińsku?” W książce “Mykoła Michnowski. Wspomnienia, świadectwa, dokumenty” znajduje się jeszcze jedna niezwykle ciekawa publikacja, która rzuca światło na Korolenkę jako na rosyjskiego szowinistę. Jest to wspomnienie Jewhena Czykałenki o rozmowie z Korolenką, z którym przypadkowo spotkał się w pociągu 15 marca 1912 roku. Korolenko opowiadał Czykałence: “Kilka lat służyła u nas w Petersburgu dziewczyna z Jaresiek… i tak się z nią zżyliśmy, że stała się nam jak bliska, niczym członek naszej rodziny. Po tym, jak osiedliliśmy się w Połtawie, wyszła za mąż za gimnazjalnego woźnego (pedla) (nadzorca studentów w wyższych uczelniach. – Red.), który ma własny dom na przedmieściach Połtawy. Kiedy urodziło jej się dziecko, zaprosiła moją żonę na chrzestną. Na chrzcinach zastaliśmy u nich wielu gości – rodzinę oraz kilku towarzyszy jej męża. Jak zawsze, Marusia i jej mąż rozmawiali z nami “po-russki” (po moskiewsku), choć nie całkiem czysto, a teraz zauważyłem, że między sobą wszyscy rozmawiają w języku ukraińskim i przy tym używają wielu nie miejscowych słów, a “galicyjskich”. Ja więc mówię do Iwana: “Przecież dobrze znacie “russkij jazyk” (język moskiewski), dlaczego więc rozmawiacie ze sobą po ukraińsku?”. Po co rozmawiać w ojczystym języku, kiedy znasz “russkij jazyk”? Tak powiedzieć mógł tylko odrażający szowinista-rusyfikator. Iwan odpowiedział mądrze: “A wy, zapewne, dobrze znacie język francuski, dlaczego więc rozmawiacie ze sobą po-russki?”. “Bo to mój ojczysty język – odpowiedział Korolenko – od małego nim mówię i kocham go”. A Iwan na to: “Tak samo i my. Język ukraiński – to nasz ojczysty język, my nim od małego mówimy i kochamy go”. “Ależ wy mówicie, o ile zrozumiałem, nie miejscowym językiem ukraińskim, a “galicyjskim”… – kontynuował szowinista. “Nie galicyjskim, a naszym literackim, którym piszą w naszej gazecie “Rada”, którą w składkę prenumerujemy”. “Ależ wy dobrze rozumiecie “russkija” gazety?..” I znów wyjrzał ryj rosyjskiego szowinisty! Mówiąc krótko, jeśli są rosyjskie gazety, po co czytać ukraińskie?! O przyszłym muzeum Mykoły Michnowskiego W Czernihowie dobrzy ludzie postanowili przemianować bibliotekę obwodową, nazwaną na cześć Korolenki, i omówić nowe warianty nazw: dla uczczenia wybitnej pedagożki Sofii Rusowej lub ukraińskiego bajkopisarza Leonida Hlibowa… Chcę postawić sprawę na ostrzu noża: czy są w Połtawie wśród ukraińskiej inteligencji ludzie, którzy mają “odwagę cywilną”, by rozpocząć kampanię z żądaniem przywrócenia ulicy Korolenki historycznej nazwy (Mało-sadowa) oraz zamknięcia muzeum “zdrajcy narodu ukraińskiego”? Czas przemianować także Połtawski Uniwersytet Pedagogiczny, nadać mu imię Mykoły Michnowskiego (przypominam, że 31 marca br. kończy się 150 lat od jego urodzin. Ta data znajduje się w uchwale Rady Najwyższej Ukrainy “O obchodach pamiętnych dat i jubileuszy w latach 2022–2023”, które mają być obchodzone na szczeblu państwowym). Czas za środki podatników wspólnoty, które są kierowane na muzeum, gdzie wywyższa się rosyjskiego szowinistę Korolenkę, otworzyć muzeum “apostołowi ukraińskiej państwowości” Mykole Michnowskiemu, który w Połtawie, w domu zesłanego tutaj przez rosyjski carat małżeństwa krzewicieli oświaty i patriotów Ołeksandra i Sofii Rusowych 19 lutego 1900 roku ogłosił “Samostijną Ukrainę”! Precz z rosyjskimi szowinistami! Chwała Mykole Michnowskiemu! Literatura Andriewski W. “Zarys biografii społeczno-politycznej” M. Michnowskiego // Wyzwolna droga. – 1974. – Nr 4. Kowal R., Juzyc J. Mykoła Michnowski. Wspomnienia, świadectwa, dokumenty // Biblioteka Klubu Historycznego “Chołodny Jar”. – Kijów: wydawca Melnyk M. J. Klub Historyczny “Chołodny Jar”; 2020. – 424 s. (Seria “Wybitni Ukraińcy”. – Ks. 14). – S. 145–146. Monkewycz B. Wyprawa Bołboczana na Krym. Wspomnienia setnika Armii UNR i jego towarzyszy broni / Opracował, autor przedmowy R. Kowal. – Kijów: Klub Historyczny “Chołodny Jar”, “Nasza forma”, 2014. – S. 81. Teliha O. Zbiór / Opracował O. Żdanowycz. – Detroit – Nowy Jork – Paryż: Wydanie Ukraińskiego Złotego Krzyża w USA, 1977. – S. 112–113. Czykałenko J. Dziennik. Tom 1 (1907–1917). – Kijów: Tempora, 2004. – S. 220–222. Szełuchin S. Stracona dusza. List do redakcji “Sobornej Ukrainy” // Soborna Ukraina (Wiedeń). – 1922. – Nr 5 (17). – 1 lutego. – S. 1. Został on wywyższony w nazwach ulic, w nazwie Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Postawiono mu pomnik w centrum obwodowym. W Połtawie funkcjonuje muzeum zdrajcy…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obojętność. Obojętność wobec siebie i otoczenia, wobec swoich obowiązków, obojętność wobec zewu krwi i losu narodu. Taras Szewczenko wzywa nas, abyśmy byli odpowiedzialni i walczyli o utwierdzenie godności, prawdy i wolności. Na zakończenie przypomnę jeszcze jeden testament Tarasa Szewczenki: być uczciwymi i sprawiedliwymi we wszystkim, co robimy. Ta uczciwość i odpowiedzialność dzisiaj powinna skłaniać nas do walki nie tylko z Moskalami zewnętrznymi, ale i z Moskalami wewnętrznymi. Z zewnętrznymi Moskalami walczyć łatwiej, bo nie ukrywają, że chcą nas zniszczyć. Wewnętrzni Moskale działają skrycie i podstępnie. Zabierają nam historię, poniżają naszą kulturę, a mówiąc o ogólnoludzkości i tolerancji, odmawiają nam prawa do budowy państwa narodowego. Kontynuują kultywowanie radzieckiej moralności, którą nam narzucano przez dziesięciolecia, aby uczynić nasze życie kłamliwym i nieznośnym. Jest ich wielu. Pracują na różnych stanowiskach, wliczając stanowiska w szkołach, uczelniach wyższych, organach władzy wszystkich szczebli. Naszym zadaniem jest pomóc wszystkim tym świadomym i nieświadomym nosicielom „ruskiego miru” albo stać się Ukraińcami, albo odejść z nim na nieprzebyte Sybiry. To nasz wewnętrzny front, który czeka na swoich bohaterów. Aktualność poezji-testamentu Tarasa Szewczenki w naszych dniach jest niezwykle wysoka. Ukraina kontynuuje walkę o swoje prawa i wolność, a my musimy pamiętać słowa naszego narodowego geniusza i być jednością, solidarni, kiedy chodzi o nasze państwo i naszą kulturę, która jest podstawą naszej odrębności, naszej tożsamości, a zatem naszego prawa do swojej przyszłości, przyszłości, jaką ją myślimy i budujemy.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl KUJBIDA W swoim głębokim, emocjonalnym słowie, które porusza duszę, Pawło Mychajłowycz Mowczan wyciągnął wniosek, że cała twórczość Tarasa Szewczenki jest jego testamentem. To pełne, całościowe rozumienie twórczości Tarasa Szewczenki. Zatem, omawiając jego twórczość, omawiamy jedną z najważniejszych rzeczy, jakie mamy w naszym narodowym dorobku – testamenty Tarasa Szewczenki. Nasz narodowy geniusz i prorok, który jest symbolem świadomości narodowej i bojownikiem o wolność Ukrainy, pozostawił niezapomniany ślad nie tylko w historii Ukrainy, ale także w kulturze światowej. Jego twórczość odzwierciedla wszystkie najtrudniejsze tematy, które interesowały ludzi na przestrzeni historii świata aż do dnia dzisiejszego. Taras Szewczenko pozostawił nam owoce swojej twórczości, inspirowanej Ukrainą, które stały się wskazówkami dla naszego narodu i zniewolonych narodów świata w ich walce o prawa i wolność, o swoją państwowość i miejsce w kręgu wolnych narodów. Testamenty Tarasa Szewczenki, w których wyraża swoją miłość do Ukrainy, wiarę w jej przyszłość, mówią nam, co dokładnie trzeba i jak trzeba robić, aby ta przyszłość istniała i była wolna – to nie tylko cenne zabytki kultury światowej, ale także ważne idee, które nabierają jeszcze większego znaczenia w naszych czasach. Odczuwając całym swoim jestestwem naszą historię narodową, Szewczenko rozwijał kulturę ukraińską i dbał o wolną przyszłość Ukrainy, inicjując procesy, które miały doprowadzić ją do tego celu. Ponieważ w swoich poezjach Taras Szewczenko mówi o swoich ideałach, marzeniach i nadziejach, o swojej wierze w człowieka i Ukrainę, o swoim stosunku do świata i potrzebie jego odnowy, to te poezje-testamenty są drogowskazami nie tylko dla Ukraińców, ale i dla milionów ludzi różnych narodów. Właśnie dlatego przez ostatnie 160 lat poezja Szewczenki, która kształtowała i ukierunkowywała procesy tworzenia narodu, utwierdzania wolności i godności jako głównych wartości, ma wybitne znaczenie dla naszego narodu i jest bliska zniewolonym narodom Moskowii oraz narodom świata. Literaturoznawcy, wyodrębniając niektóre poezje jako testamenty, uważają, że pierwszy testament Szewczenko napisał w 1845 roku („I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”). W nim wzywa Ukraińców, by nie zapominali swojej historii, języka i kultury, bo od tego zależy przyszłość narodu ukraińskiego. Wzywa do zjednoczenia i współdziałania wszystkich Ukraińców, niezależnie od ich statusu społecznego czy pozycji politycznej w walce o swoje prawa jako narodu. Wzywa, by zawsze być gotowymi walczyć o nie, o Ukrainę, bo tylko w niej możemy znaleźć to, co dla nas najpotrzebniejsze. Być zjednoczonym, zwartym narodem na drodze do wolności i niepodległości – to wezwanie do wszystkich Ukraińców, by pracowali nad stworzeniem sobornego państwa ukraińskiego, które będzie oparte na zasadach prawdy-prawa, godności, równości i braterstwa. Ta idea jest niezwykle aktualna dzisiaj, kiedy Ukraina walczy nie tylko o swoją integralność terytorialną i niepodległość, ale o istnienie ukraińskości jako takiej, o fizyczne istnienie Ukraińców na świecie. I my jak nigdy rozumiemy znaczenie naszej jedności i wspólnej walki po to, aby nie tylko przetrwać, ale pozostać wolnymi i mieć swój dom – narodowe państwo ukraińskie, w którym panować będzie nasza prawda, utwierdzana naszą siłą i wolą. W poezjach-testamentach, napisanych w 1857 i 1861 roku, Taras Szewczenko wzywa Ukraińców do samodoskonalenia i rozwoju poprzez naukę i pracę na bazie kultury ukraińskiej, podkreśla konieczność wychowania patriotycznych, godnych i niezależnych ludzi, wzywa do walki z dręczeniem i przemocą, do tego, by zdobyć wolność, skropiwszy ją wrogą krwią. Mówi on także o konieczności wypracowania zasad moralnych, które będą sprzyjać współdziałaniu ludzi i budowie harmonijnego społeczeństwa. A jeszcze w swoich testamentach mówi o tym, że największą klęską ludzkości jest obojęt-
Tłumaczenie maszynowe
Spotkałem się ponownie z Jewhenem Chotymczukiem w mojej rodzinnej wsi Nabereżne, obecnie już w rejonie dubieńskim obwodu rówieńskiego. Daleko teraz moim współmieszkańcom dojeżdżać do nowego centrum rejonowego – wydaje się, że 45 km, a może i więcej. Bliżej do Łucka. Dlatego tak wielu łuckan przyjeżdża połowić ryby na szerokiej tafli bystrego Styru, zatrzymanego przez Chrynnycką Elektrownię Wodną. A i krajobrazy – dech zapiera! Mykoła Żułynski, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Otóż i Jewhen Chotymczuk zakotwiczył w mojej rodzinnej wsi, która w czasie reform administracyjnych Nikity Chruszczowa straciła swoją pierwotną nazwę Nowosiłki i otrzymała „oryginalną” nazwę Nabereżne. Kupił Jewhen starą chatę, której kiedyś i ja się przyglądałem, ale gdzież mi tam – z Kijowa nie najeździsz się. A energiczny, rzeczowy dziennikarz i wydawca udanie rozporządził tą ziemią: wybudował schludny domek, urządził podwórko, wyłożył ścieżkę aż do samego Styru… Minęły od tamtego czasu dwa lub więcej lat, odkąd odwiedziłem Jewhena Chotymczuka w „nowosiłkowskim” domku. Posiedzieliśmy, pogadaliśmy, Jewhen obdarował mnie niemałą liczbą egzemplarzy gazety „Wisnyk+K”, dodatków do „Wisnyka” pod tytułem „Ludzie i losy”, swoimi własnymi książkami „Lód na patelni”, „Malinowy żal”, „Rodzona matko moja”, „Słowo gorące i szczere”, „Bękart” – wszystkie te książki wydane w serii „Biblioteczka Wisnyka”. Myślę, że Jewhen Chotymczuk, darując te wydania gazetowe i książkowe, nie spodziewał się, że będę je czytał, a tym bardziej, że zareaguję w prasie. Ja jednak raz po raz brałem do ręki to jedną książeczkę, to drugą, przeglądałem egzemplarze dodatku „Ludzie i losy”, podczytywałem opowiadania, powieści i nowele… Czytałem i dziwiłem się, kiedy Jewhen zdąży to wszystko robić: przygotowuje do druku miesięczniki „Od wsi do wsi”, „Między nami babami”, tworzy wydawnictwo „Wisnyka+K”, gdzie drukuje nie tylko swoje utwory, ale i wołyńskich dziennikarzy oraz pisarzy, wydaje gazetę „Program-Panorama”… A jakiż jeszcze ogrom pracy społecznej niestrudzony Jewhen Chotymczuk ochoczo zwalił na swoje barki! Zapoczątkował akcję „Znajdź mogiłę powstańca”, wzywając swoich czytelników do odnajdywania zapomnianych grobów bojowników Ukraińskiej Powstańczej Armii; założył patriotyczny dziecięcy konkurs powstańczej pieśni „Złożymy choć późne wieńce”, który odbywa się co roku w święto Pokrowy na Wołyniu; przygotował i wydał książkę „Wołyński niebiański batalion” o poległych w ATO wołyńskich bohaterach; pomógł wybudować w rodzinnej wsi cerkiew Świętego Ducha (PCU)… A także operatywnie reaguje publicystycznym piórem na wszystko, co dzieje się na rodzinnym Wołyniu i na Ukrainie, pisze utwory literackie… I chatę ładną zbudował. Twórcza produktywność Jewhena Chotymczuka zadziwia. I co najważniejsze – nie przygasa ani na chwilę. Jakże długo trwa ta wydawnicza, dziennikarska i czysto pisarska, twórcza praca, którą nazwałbym narodowym oświeceniem? Rozwijam jakoś egzemplarz ogólnoukraińskiej gazety „Wisnyk+K” z 22 kwietnia 2021 roku i czytam odezwę szefa redakcji Jewhena Chotymczuka do czytelników: „Jesteśmy wdzięczni czytelnikom, którzy piszą do nas listy, dzwonią, podpowiadają tematy. Pomagają nam tworzyć gazetę”. Okazuje się, że gazeta skończyła 25 lat. To rzadkość w naszych dramatycznych, burzliwych okolicznościach życia. Gazety to pojawiają się, to znikają, nakłady są mizerne, poligrafia droga, konkurencja straszna i cyniczna do nieprzyzwoitości… Utrzymać się tak długo na powierzchni – to godne podziwu i zachwytu. Główną gwarancją długiej żywotności „Wisnyka+K” jest wyjątkowo uważne wyczucie i odbiór pragnień oraz zapytań czytelnika o interesującą i potrzebną mu informację, w celnej, współodczuwającej uwadze na codzienne troski, niepokoje i potrzeby zwykłego, przede wszystkim wiejskiego człowieka, w umiejętności mówienia do czytelnika jego własnym językiem, bycia maksymalnie szczerym w dialogu z nim, zaświadczając, że właśnie personalnie do niego zwraca się autor. Dzięki temu tak stabilna przychylna uwaga czytelniczej publiczności do gazety „Wisnyk+K” oraz innych wydań, których szefem redakcji jest Jewhen Chotymczuk, w szczególności do artystyczno-dokumentalnego dodatku „Ludzie i losy”, pozwoliła wypełnić ważną niszę informacyjną. Rola szefa redakcji i inicjatora tych wydań Jewhena Chotymczuka jest nieprzeciętna. Dobrze zna nastroje, myśli i nadzieje swoich potencjalnych czytelników, a sekret władania artystycznym słowem, umiejętność stworzenia precyzyjnych i psychologicznych portretów stały się skutecznym narzędziem twórczych poszukiwań. Obok prostych, ale wyrazistych i zrozumiałych komunikatów, redakcja „Wisnyka” podaje znaczące fakty, które bezpośrednio dotyczą historii rodzinnego kraju. Tak, z jubileuszowego kwietniowego numeru dowiadujemy się, że w Poczajowie na Tarnopolszczyźnie od prawie czterdziestu lat działa muzeum kosmonautyki. Znajduje się w nim około pół tysiąca eksponatów. Wśród oryginałów – skafander ukraińskiego kosmonauty Wołodymyra Lachowa. Jewhen Chotymczuk nie ogranicza się do „czystego dziennikarstwa”. Na przykład „Wisnyk+K” pomógł wybudować w wsi Mulczyce szkołę. Budowa stała się rekordowa pod względem tempa – w ciągu trzech miesięcy szkoła z placami zabaw i boiskami sportowymi już przyjmowała uczniów. A oto historia Brazylijczyka Rogerio Mello, który przyjechał do Czarnobyla na staż w leczeniu chorób onkologicznych. Z czasem trafił na Tarnopolszczyznę, wstąpił na uniwersytet pedagogiczny, w pół roku nauczył się języka ukraińskiego. Przebywając w gąszczu ludowego życia, Jewhen Chotymczuk zdołał przekroczyć granicę od prostej rejestracji faktu do artystycznego przemyślenia, uogólnienia. Pojawiają się książki, które zaświadczają, że wołyński kraj ma jeszcze jedną nieprzeciętną twórczą osobowość. Są to zbiory opowiadań i nowel „Chata ojca” (1989 r.), „Pokuta” (1991 r.). Z czasem pojawiają się powieści „Sąd” oraz „Idę do ciebie”. W twórczości Jewhena Chotymczuka przeplatają się dokumentalna weryfikowalność faktu i artystyczno-emocjonalne uogólnienie. Na przykład w noweli „Bękart”. Na sali ciężko chorych leży Iwan i przypomina sobie wydarzenia swojego życia. Zewnętrznie niepozorne, ale w obliczu śmierci przeradzają się one w węzłowe momenty jego życia. Iwan „rozgląda się” w swojej duszy, jak w chacie, którą wkrótce przyjdzie opuścić. I każde wydarzenie, każda rzecz zaczyna wyrażać dla niego swoją wewnętrzną istotę. Lakonizm, surowa grafika uczuć nagle zaczynają uwydatniać wewnętrzną istotę rzeczy, prawdziwą wartość. W 2017 roku w Łucku wychodzi znacząca dla Jewhena Chotymczuka książka „Słowo gorące i szczere”. Jest to w istocie dziennikarski i literacki kronikarski zapis, uformowany przez autora na podstawie publikacji w bibliotece „Wisnyk+K”. Tutaj przedstawione są prawie wszystkie gatunki artystycznej publicystyki – od psychologicznego eseju po wyraziste i ostre pamflety. Odnośnie ostrości i dramatyzmu publicystyki Chotymczuka w jej najlepszych przejawach można powiedzieć o podobieństwie poszukiwań autora publicystyki Dmytra Pawłyczki: ta sama szczera pozycja, ból i żal obnażonego serca. Świadczą o tym nagłówki rozważań, pamfletów, ironicznych szkiców: „Rozkradli Ukrainę, teraz chcą ukraść i język”, „Nasz ziomek prześcignął wszystkich zdrajców”… Wołyń jest bogaty w talenty, jego historia – to historia narodowych zmagań. Twórczość Jewhena Chotymczuka – to wyraziste świadectwo zakorzenienia twórczego pierwiastka artystów tego kraju w ludowym życiu, które daje szczodre możliwości dla duchowego postępu.
Tłumaczenie maszynowe
Maestro o światowym wymiarze – skrzypek, producent telewizyjny i muzyczny, kompozytor, kulturoznawca, Artysta Ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Oddziału Proświty, wnuk znanego Kyryła Hryhorowycza Stecenki (kompozytora, dyrygenta chóralnego, działacza społecznego i kulturalnego) Kyryło Stecenko zaproponował ukraińskiej społeczności projekt świeckiego kaznodziejstwa kulturalnego o znaczących postaciach sztuki, które, jak mówi, „obok naszych bohaterów walczących na froncie, także bronią ukraińskiego ducha narodowego”.
Wira KYTAJHORODSKA, m. Czerniowce
Koncert-dedykacja „Misja” zbudowany jest na historycznych tablicach wybitnych ukraińskich nazwisk, których żaden okupant ani ideolodzy imperialnych zbieraczy ziem nie zdołają już przerobić na swój sposób. Ci, o których mowa w projekcie, w żaden sposób nie dają się dopasować do ideowego czy narodowego błędu. Są stałymi miarami i wagą ukraińskości w przestrzeni światowej. I to właśnie oni aż do niedawna byli szczelnie przemilczani, chowani do szuflad, ponieważ cenzura imperialna mogła dowolnie poprawiać twórczość pisarzy, a pismo muzyczne było dla niej nie do opanowania. Ale to właśnie ono niosło rozpoznawalną spośród tysięcy matrycę folklorystyczną, która poświadczała, że należy ona do wielkiego, niezwykle pracowitego w dziedzinie kultury narodu. Narodu, który stworzył tysiące niedoścignionych pieśni ludowych, wydał i wykrystalizował plejadę genialnych kompozytorów zawodowych, których dzieła są dziedzictwem światowej kultury. Świat ma usłyszeć ich w pełnym wymiarze. A przede wszystkim mają oni zostać przywróceni do kulturalnej przestrzeni rodzimego narodu. 5 marca Kyryło Stecenko wraz z koleżanką Natalią Strochan przywiózł ogólnoukraiński projekt „Misja” do Czerniowiec, zaraz po dniu urodzin naszego Wołodymyra Iwasiuka, któremu poświęcone jest to wydarzenie. A w przestrzeni czasowej obejmuje on trzy stulecia – od Mychajła Werbyckiego do Wołodymyra Iwasiuka. „Misja” rozpoczyna się skrzypcową wersją Werbyckiego (w wykonaniu Kyryła Stecenki) najsłynniejszego utworu „Jeszcze nie zginęła chwała ani wolność Ukrainy”. Rola skrzypiec jest tu wypisana w niezwykle delikatnej brzmieniowej
My – zespół Sicheslawskiej „Proświty” – chcemy podzielić się z czytelnikami „Słowa Proświty” szczegółami naszej humanitarno-kulturalnej podróży na deokupowane tereny Snihurivszczyzny.
Dlaczego kulturalny? – zapytacie. Ponieważ oprócz pomocy żywnościowej przywieźliśmy też wiele ukraińskich książek dla dzieci i młodzieży, aby zachęcić do czytania. To była niezwykle ważna misja naszego wyjazdu. Najprzyjemniejszymi momentami naszych spotkań stały się interaktywne zajęcia dla dzieci i młodzieży, które odbyły się w bibliotekach we wsiach Snihurivskiej gromady: w Nowowasylwce, Halahaniwce i Jelyzawetiwce. Dzieci i dorośli odwiedzający stali się uczestnikami przedstawień teatru lalek, chętnie rywalizowali w ciekawych quizach. A jeszcze – każdy otrzymał książki zgodnie ze swoimi zainteresowaniami. Serhij Tiutiunnyk, organizator wyjazdu: „W Jelyzawetiwce wydarzyło się coś niezwykłego, jak na nasze odczucia. To był drugi punkt naszej trasy. Po pierwsze, rozdaliśmy dzieciom bardzo dużo książek dziecięcego Jewanhejpostasi, takiej, że między wydobytymi w eter dźwiękami trzeba wyłapywać także międzydźwięki, sąsiednie wariacje intonacyjne rejestrów pieśni ludowych, wydobyte z matrycy znacznie większych wielkości i sensów. Mistrz zbudował jakby dość kruchą architektonikę dźwięków ogólnie potężnego dzieła, podczas brzmienia którego doznajesz wielu innych refleksji, oddziałujących na wewnętrzny rezonans twojej istoty. Taka swoista soborowość intonacji, czasem rozpoznawalna, czasem interpretowana aż po ultranowoczesny modern. A i sam Kyrylo Stetsenko w obrazie artysty – zarazem błyskawica i powiew, i moll, i scherzo, i narrator, i spowiednik. W nim wyszlifowana jest ta sama, co u propagowanych przez niego światłych przodków, przez nikogo i nic niezatarta przez wieki stagnacji i poniewierki, ukraińska wyrafinowana delikatność w rozmowie, dialogu, brzmieniu, sposobie bycia na oczach setek i tysięcy swoich i nie do końca swoich słuchaczy. Ale on jest pewien swojej misji artysty, któremu Bożą wolą powierzono opowiadanie o tych, którzy sami tego nie mogą zrobić, którzy odeszli w zaświaty ciałem, ale pozostawili swoje niezbędne skarby dla przyszłych pokoleń. I nadszedł czas prawdy. Przed każdym utworem maestro zaproponował publiczności ekspresyjny komentarz o historii jego powstania, poszczególne akcenty dotyczące wartości ekwiwalentu na światowym rynku muzycznym. To właśnie jest prawdziwe oświecenie, którego tak potrzebuje społeczeństwo „okradzione i zbałamucone” najazdami zdobywców, którzy przez wieki przekręcali mu mózgi na swoje kopyto. Od Kyryla Stetsenki udało się usłyszeć także jego osobiste odczucia w tej sprawie oraz dowodowe parametry tego, czego warto uczyć się w szkołach artystycznych, na czym trzeba koncentrować uwagę tych, którzy jutro lią, bo sami o to poprosili. Po drugie, dzieci chciały usłyszeć więcej o książkach, porozmawiać z nami. Potem, kiedy wychodziliśmy, szczerze się z nami objęły… Jedna dziewczynka opowiedziała, że od ponad roku nikt z nimi po prostu tak nie rozmawiał! To znaczy, jeśli coś przywożą, to szybko, tam i z powrotem – i wszystko. U nas zaś wyszło tak, że poczytaliśmy bajkę, porozmawialiśmy o książkach, wspólnie wybieraliśmy książki dla każdego. A do tego trzeba się komunikować, trzeba zrozumieć, co dziecku naprawdę jest interesujące. I zdziwiło ich, że rozmawialiśmy z nimi…” Cieszymy się, że mogliśmy wesprzeć dorosłych i podzielić się pozytywem z dziećmi, które przeżyły straszne miesiące okupacji. Dziękujemy naszym przyjaciołom-wolontariuszom za wsparcie i udział w tej sprawie! Pomoc udzielona w ramach projektu współpracy Sicheslawskiej „Proświty” z „Razom for Ukraine”. „Razom” – to ukraińsko-amerykańska organizacja społeczna, stworzona dla wsparcia narodu ukraińskiego. Nadal będziemy rozwijać współpracę dla Ukrainy i tworzenia wspólnego celu!
Sicheslawska „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
trafi do uczelni artystycznych i konserwatoriów. Ale wykształcenie w swojej prawdziwej kulturze powinno być dostępne dla wszystkich. Drugim w wykazie misjonarzy brzmiał Mykoła Łysenko „Elegią pamięci Tarasa Szewczenki” oraz „Drugą ukraińską rapsodią »Dumka-Szumka«” w transkrypcji już Wadyma Kyryłowycza Stecenki. Nawet nie słychać było, jak oddycha widownia, podczas wykonywania „Kołysanki matki Starchychy” Kyryła Stecenki (starszego). Ocean emocji: czułość, delikatność, ciepło, życzliwość, miłość, nadzieja, współuczestnictwo, gotowość do ochrony dzieciątka przed wszelkim złem… Rozkosz bycia tu i teraz. Właściwie wszystko to, co stanowi misję matczyną przez całe życie, jest skoncentrowane w kilkuminutowej kołysance. Oczywiście, w wykazie filarów naszej tożsamości jest Mykoła Łeontowycz, który zabrzmiał swoim „Szczedrykiem” tysiące razy na wszystkich kontynentach świata, a obecnie w opracowaniu wersji skrzypcowej solo zabrzmiał w sali Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej. Same tylko skrzypce zdołały wziąć na siebie misję orkiestry symfonicznej i zespołu chóralnego. I skrzypcowe solo brzmiało raz głosami bożonarodzeniowych aniołów, raz ćwierkaniem jaskółek, raz osiadaniem przeczystego śniegu na góry i doliny… Przestrogą-ostrzeżeniem odezwało się ze sceny „Intermezzo” Łewka Rewuckiego. „Bądź czujny, narodzie, bo tobie sam Najwyższy nie nakazał być niewolnikiem!” Przez „Wielkie przełęcze” powrócił do Czerniowiec Myrosław Skoryk swoją światowo uwielbianą „Melodią”. Triumfalnie zabrzmiał „Taniec” z „Huculskiego tryptyku”, sprawiając wrażenie, że brzmi nie jedne, a co najmniej tuzin skrzypiec. A potem jeszcze przenikliwy symptom wybrzmienia, pragnienie uchwycenia tego, co właśnie rozproszyło się w przestrzeni, nie omijając zagłębień dla duszy i wypełniając ją wyciągiem z wiadomego-niewiadomego ukraińskiego Wszechświata. Zakończył „Misję” swoimi utworami na fortepian i na skrzypce nasz Wołodymyr Iwasiuk, którego rzadkie nagrania Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka podarowało Kyryłowi Stecence. A ten wraz z koleżanką Natalią Stroczan (fortepian) dali im drugie życie. Zatem misja artystyczna została wykonana. Niesie ona wysokonapięciowe napięcie na rozum i dusze, ładując je energią niezniszczalności. W Zaporoskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyło się spotkanie proświtian z członkami Narodowych Związków Pisarzy i Dziennikarzy, laureatami kilku ogólnoukraińskich nagród literackich Mykołą Biłokopytowem i Pyłypem Jurykiem. Pisarze opowiedzieli o swojej drodze twórczej, o pracy w „Proświcie” (oboje są członkami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” od 1990 roku). W szczególności pan Mykoła poinformował, że wraz z ówczesnym kierownikiem miejskiej „Proświty” Dmytrem Symonenką doprowadzili do tego, aby na dworcu „Zaporoże-1” komunikaty o odjazdach i przyjazdach pociągów ogłaszano w języku ukraińskim, a zamiast „Pożegnania słowianki” zabrzmiał słynny marsz „Zaporoska pochodna”. A potem artyści zapoznali obecnych proświtian ze swoją twórczością. Mykoła Biłokopytow czytał własne wiersze o żołnierzach Sił Zbrojnych Ukrainy, ich codzienności i przeżyciach, a dalej – humor i satyrę. Pyłyp Juryk rozpoczął występ od liryki, czytając poezję „Mamine ręczniki”, potem – wiersz o wydźwięku obywatelskim „Koń Sahajdacznego”. A dalej w jego wykonaniu były utwory satyryczne, poświęcone osławionemu przywódcy sąsiedniego państwa i jego poplecznikom, którzy rozpętali wojnę rosyjsko-ukraińską. Pisarze opowiedzieli o długotrwałej pracy w środkach masowego przekazu, Mykoła – w sztabie wyborczym Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Odpowiedzieli na liczne pytania kolegów-proświtian, podziękowali wszystkim proświtianom za serdeczne przyjęcie. Na zakończenie zabrzmiały nagrania piosenek Pyłypa Juryka „Sizoskrzydła młodość” (kompozytor i wykonawca Anatolij Serdiuk), „Walc nadziei” (w wykonaniu Marii Bobro, kompozytor Jurij Iwczenko) i „Do wojska” (w wykonaniu chóru „Zaporoscy kozacy” – kierownik i kompozytor Jurij Iwczenko). Polan-Pyłyp JURYK, m. Zaporoże Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Międzynarodowy dziecięco-młodzieżowy konkurs artystyczny ŚLADAMI TARASA Regulamin Międzynarodowego dziecięco-młodzieżowego konkursu artystycznego „Śladami Tarasa” Marzec-maj 2023 roku m. Lwów 1. Cel i zadania konkursu: — propagowanie dorobku twórczego geniusza narodu ukraińskiego T. Szewczenki; — uświadomienie znaczenia i aktualności utworów Kobziarza; — kształtowanie świadomości narodowej wśród młodzieży szkolnej i studenckiej; — wykrywanie i wspieranie twórczej młodzieży. 2. Organizator konkursu: Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. 3. Kierunek tematyczny konkursu: Zilustrować ulubione utwory T. Szewczenki, odzwierciedlić wydarzenia z jego życia, jego marzenia o przyszłości, a także współczesną Ukrainę. 4. Przygotowanie, organizacja i przeprowadzenie konkursu: W celu zapewnienia efektywnej organizacji i przeprowadzenia konkursu organizatorzy tworzą komitet organizacyjny i jury konkursu. 5. Uczestnicy konkursu: Konkurs przeprowadzany jest wśród dzieci i młodzieży/uczniów szkół średnich, zawodowych placówek oświatowych, studentów szkół wyższych I-IV poziomu akredytacji, artystycznych placówek oświatowych, w następujących grupach wiekowych: I grupa – do 10 lat; II grupa – 10-15 lat; III grupa – 16-19 lat. Osobna kategoria – uczniowie i studenci artystycznych placówek oświatowych. 6. Nominacje konkursu: — ulubiony utwór T. Szewczenki; — Szewczenko i współczesność; — jedna ze stron życia T. Szewczenki; — „Moja Ukraina”. W każdej nominacji wyznaczane są miejsca: jedno pierwsze miejsce, dwa drugie i trzy trzecie. 7. Przebieg konkursu: — do 10 maja 2023 roku oryginały prac oraz ich wariant elektroniczny należy składać pod adresem: 79053, m. Lwów, ul. Wołodymyra Wełykoho, 34. Centrum Książki Ukraińskiej „Proświta”, e-mail: lviv-[kontakt ukryty] — 22 maja 2023 roku – wystawa-przegląd i nagrodzenie laureatów konkursu. Najlepsze prace zostaną wydrukowane w katalogu wystawy. Wszystkie prace zostaną umieszczone na stronie na Facebooku „Lwowska Proświta”. 8. Warunki konkursu: 8.1. Do konkursu dopuszcza się 1-3 prace jednego autora w każdej nominacji lub w jednej z podanych (patrz nominacje konkursu). Rozmiar pracy format A-3. Technika – dowolna. Prace oprawione w passe-partout. Podpisane w prawym dolnym rogu: tytuł pracy, nazwisko, imię i wiek autora, nazwa placówki oświatowej. Na odwrocie – adres domowy, telefon kontaktowy, e-mail. 8.2. Jury wyznacza najlepsze prace według kryteriów: — rozwinięcie tematu; — oryginalność zamysłu twórczego; — wykonanie techniczne. 8.3. Zwycięzcy konkursu nagradzani są dyplomami i cennymi prezentami. Tel. do informacji: ([kontakt ukryty]. Uwaga. Prace nie są zwracane autorowi i stanowią własność Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Autorka projektu: zasłużona artystka Ukrainy Jaryna JURYK „Razem!”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obuwał się już znacznie później, kiedy przestał pracować na farmie. Na lżejsze obuwie ojciec żałował pieniędzy, zresztą nie bardzo nadawało się ono do pracy – w gnoju, rosie, błocie. Ale jakoś wśród wiejskich mężczyzn zapanowała moda na oficerskie buty – skórzane, żółtego koloru, z wąskimi, wysokimi cholewami. Wielu mężczyzn kupowało sobie takie obuwie na wyjście. Ojciec też zapragnął takich butów. Ale kosztowały one dwadzieścia pięć rubli przy ojcowskiej pensji sześćdziesięciu-siedemdziesięciu rubli miesięcznie. Zresztą mama wciąż żałowała pieniędzy na te buty: dom, dom! Ojciec się złościł, wyrzucał, i w końcu z naszego biednego rodzinnego budżetu została wydzielona określona suma – i ojcu te buty „zdobyto”, bo tak po prostu nie można było ich kupić… I oto nadszedł ten dzień, kiedy ojciec spełnił bodaj jedyną w swoim życiu zachciankę – obuł się w oficerskie skórzane buty i poszedł z mamą w gości – na wesele czy coś takiego. Do domu wrócił zasmucony czy rozdrażniony. Ściągnął buty i oświadczył, że więcej ich nie założy. Mama przyjęła to niemal z płaczem: „Przecież tak ich chciałeś! Tyle lat się starałeś!.. Tyle pieniędzy poszło!..” Ale ojciec obstawał przy swoim: nie, to buty nie dla niego, są ciężkie, parne, niewygodne. Znów włożył swoje zwykłe kirzowe buty i radośnie się uśmiechnął. Te żółte buty wiele lat walały się na strychu. Nie wiem, gdzie się podziały. Myślę, że kiedyś mama je spaliła… *** Ojciec cieszył się, denerwował, przeżywał: odnalazła się w Chersoniu jego siostra i wybierał się do niej w gości. Nie mogłem zrozumieć ojca: przecież to była jedna z tych sióstr, które zostawiły go w polu samego, na pewną śmierć. A on tak się cieszy… Oczywiście, niepiśmienny ojciec nie mógł pojechać sam do Chersonia. Ale trafiła mu się jako towarzyszka podróży nasza współmieszkanka i zebrał się, by jechać razem z nią. Kupili już nawet bilety na pociąg – do wagonu ogólnego. Do tej pory nigdy nie jechałem pociągiem i wyobrażałem sobie wagon ogólny jako długie, puste pomieszczenie, tylko z drewnianymi ławkami pod ścianami, podobnymi do tych, które wieśniacy rozstawiali przy stołach po zakończeniu prac społecznych. Kiedy ojciec po kilku zimowych dniach wrócił do domu, z radością i zachwytem opowiadał o swoich odwiedzinach u siostry, która się odnalazła (druga przepadła nie wiadomo gdzie, zapewne zginęła). Nie mogłem pojąć jego uniesienia. I dopiero po wielu latach, kiedy wiele usłyszałem i przeczytałem o tamtych strasznych latach Hołodomoru, w końcu zrozumiałem i ojca, i ten dawny gorzki uczynek jego starszych sióstr. W tamtym okrutnym czasie każdy ratował się tak, jak mógł, bo głód, zorganizowany przez komunistyczną moskiewską władzę, niszczył ludzi nie tylko fizycznie, ale i moralnie. Czego więc wymagać od małych dzieci, które znalazły się w tak strasznych okolicznościach?.. *** Dorastając, braliśmy się do pracy latem, podczas wakacji. Wołodźka poszedł na traktor, Tolik – paść kołchozowe cielęta. Ja, najmłodszy, zostawałem w domu. Często jeździłem z ojcem w pole – po zieloną paszę dla kołchozowego bydła. Ojciec kosił młode żyto, mieszankę czy koniczynę, albo też młodą kukurydzę, a ja najpierw znosiłem na kupki, żeby wygodniej było za-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HORBATiUK, m. Chmielnicki. Mój ojciec był jedyną dorosłą osobą we wsi, która nie znała liter. W tekście rozróżniał jedynie literę „o”. „Bo ona jest okrągła. Jak koło” – oto dlaczego ją zapamiętał. A z kołami ojciec miał do czynienia przez całe życie. Z kołami do wozu. Pracował jako kołchozowy woźnica – trochę w brygadzie polowej, a poza tym cały czas na fermie: przy krowach, cielętach czy innym inwentarzu. Ojca nikt nigdy nie widział w żadnym wiejskim sklepie – nigdy tam nie wchodził, niczego nie kupował. Wszystkie pieniądze, które zarabiał, od razu oddawał matce (a ściślej mówiąc, to ona je za niego otrzymywała i nimi zarządzała). Każdy człowiek, który dowiadywał się o niepiśmienności mojego ojca, szczerze się dziwił: „Jakże to tak? Przecież są szkoły, były kursy likwidacji analfabetyzmu…”. Ojciec nikomu niczego nie wyjaśniał, tylko uśmiechał się w odpowiedzi. W ogóle mało mówił. Chyba że go przełamywało, gdy był pod wpływem alkoholu. „Bierzcie ze sobą tego niemowę” – podpowiadał leśnik gospodarzowi, który kupował u niego drewno na budowę domu czy chlewu, ale ten materiał trzeba było ukraść: nocą ściąć drzewa, zamaskować pniaki i ślady wycinki, kłody wywieźć wozami do wsi, na miejsce przyszłej budowy. Leśnik wiedział, że „niemowa” nie tylko pomoże końmi i swoją pracą przy pile dwuręcznej oraz siekierze, ale też przed nikim nie wygada się o kupnie-kradzieży. W metryce, a potem i w paszporcie, kiedy władza radziecka wreszcie pozwoliła na paszporty dla kołchoźników, zapisano, że Iwan Dorochtejowycz Horbatiuk urodził się 30 sierpnia 1930 roku. Rok może podano prawidłowo, ale dzień – w przybliżeniu. „Gdzieś w żniwa” – wspominali ludzie, ziomkowie ze wsi Kalne koło Derażni. Jego matka nie mogła przypomnieć sobie tego dnia. Ojciec – również. Zmarli z głodu w 1933 roku. Mój przyszły ojciec, wtedy trzyletni chłopiec, też mógł zginąć w tamtym strasznym czasie, ale cudem przeżył. Horbatiukowie mieszkali na chutorze Mackowym, bliżej Czereszeńki niż Kalnego. W toku przymusowej kolektywizacji mieszkańców chutorów przesiedlono do wsi, a na miejscu osiedla pozostały tylko ruiny chat. W nich to gnieździło się troje najmłodszych z rodziny – Iwanko i dwie nieco starsze siostrzyczki. Rodzice już pomarli, starsze ich dzieci rozbiegły się kto gdzie – czy same, czy wychodząc za mąż lub żeniąc się. Najmłodsi nie mogli zostawać sami dalej na chutorze, bo czego by tam doczekali? Dziewczynki postanowiły iść gdzieś do ludzi, aby przeżyć. Tak też zrobiły – wzięły i poszły. Braciszka porzuciły samego na pastwę losu. Nocował w piecu, który pozostał po zrujnowanej chacie. Za jedzenie miało ziarno, które wyłuskiwał z kłosów pszenicy rosnącej wokół chutoru. Zaczęły się żniwa i pewnego dnia do ruin chutoru Mackowego przyszły żąć kołchozową pszenicę kobiety z Kalnego. Tam właśnie znalazły małego Iwanka. „Weź go sobie. Będzie ci za pomocnika” – zaproponowały Nadiji, samotnej młodej kobiecie. Ta, nieco się wahając, wzięła chłopca do domu. Tak mój przyszły ojciec znalazł się w chacie kalniańskiej Nadki. Od razu musiał odrabiać kawałek chleba i miskę zupy, które mu się dostawały: doglądał kurcząt, pomagał w ogrodzie, palił w piecu, nosił wodę, rąbał drewno, niańczył dziecko Nadki, kiedy to pojawiło się u gospodyni. Pewnego razu bawił się z sąsiedzkimi dziećmi – i zobaczyła go wiejska nauczycielka. Wypytała, czyj jest, ile ma lat. Powiedziała, że czas mu już chodzić do szkoły. Dzieci, otoczywszy chłopca, poszły do Nadki i radośnie ogłosiły, że Iwana zapisano do szkoły. „Jeszcze czego!.. – oburzyła się gospodyni. – Ja go karmię, ubieram, obuwam – to jeszcze będę książki kupować?”. Tak więc ojciec pozostał poza szkołą, poza jakąkolwiek nauką. A tu zaczęła się wojna, niemiecka okupacja… Przy chacie Nadki, a czasem i poza nią, bo różnie bywało, ojciec rósł i pracował aż do czasu, gdy już po wojnie nadeszła pora iść do wojska. Tutaj załamał ręce przewodniczący rady wiejskiej: „A skąd ty się wziąłeś, że ja cię nawet nie znam?”. Co mógł powiedzieć ojciec? Przemilczał, niezręcznie się uśmiechnął. Jak zawsze w swoim sierocym losie. Gdyby trafił wtedy do wojska, wszystko zmieniłoby się w jego życiu. Może nawet jakiejś nauki by go nauczyli, ale… Do wojska nie wzięli: akurat zachorował na jakąś chorobę, która pokryła go wrzodami i pozostawiła na ciele, zwłaszcza na szyi i twarzy, wielkie blizny. Czy tylko przez to, czy jeszcze z jakichś innych powodów, ale ojcu wypisano „biały bilet” – zwolniono go z poboru do służby. Trzeba było układać sobie życie. U Nadki swoje dzieci, on jej dawno nie był potrzebny… Ojciec ożenił się z dziewczyną-Polką z dalekiej wsi. Też sierotą, bo jej rodziców wywieźli na Sybir. Widocznie zeszli ich ze sobą jacyś ludzie – dwoje sierot, oboje niepiśmiennych. Urodziły się dzieci – dwóch chłopców, z różnicą dwóch lat. Ale życie rodzinne się nie ułożyło: żona okazała się o gwałtownym charakterze. Cichy, spokojny, małomówny ojciec nie mógł wytrzymać życia w ciągłej burzy. Zostawił rodzinę i udał się do pracy w Derażni – miasteczku rejonowym. Zatrudnił się w punkcie skupu buraków cukrowni – rozładowywał samochody, kopcował buraki, ładował je do wagonów… Spośród robotnic punktu buraczanego ojcu przypadła do serca jedna kobieta, wprawdzie starsza od niego o sześć lat. Urodziwa, wesoła, zawzięta. Była na robotach w Niemczech, wróciła do domu z chłopcem, a jego ojca, byłego oficera Armii Czerwonej, który trafił do niewoli i niemieckiego obozu koncentracyjnego, po „wyzwoleniu” przez wojska radzieckie wtrącono do Gułagu jako „zdrajcę ojczyzny”. Ojciec chciał związać się z Marią, ale ona nie dawała zgody. Nie ustępował i pewnego dnia wolnego pojawił się w jej wsi, naszych Hnatiowcach – przyszedł się swatować. I znów niepowodzenie. Maria poradziła mu, żeby ożenił się z jej przyjaciółką, też Marią, z którą prawie pięć lat były razem w Niemczech, tam minęła ich młodość, dziewczyna została sama, już przekroczyła trzydziestkę. W obcej wsi, z „dynią” w rękach – dokąd mógł się podziać Iwan? Zgodził się na propozycję Marii, a ona zaprowadziła go do swojej przyjaciółki na swaty.
*** Tak mój ojciec ożenił się z moją matką. Do dziś używam maselniczki, wprawdzie do miodu – jedynego przedmiotu, który został z serwisu do herbaty podarowanego na ślub moich rodziców przez starszą siostrę mamy, Jugenę – przyjechała ona wtedy z Moskwy na rodzinną okazję. Wujek Marii pracował w kołchozie jako kierownik fermy hodowlanej. Przyjął młodego wiejskiego zięcia do pracy jako woźnicę do przewozu mleka i śmietany do Medżyboża, ówczesnego centrum rejonowego. Była to lekka praca, ale ojciec musiał z niej zrezygnować: nie potrafił podpisać się na liście płac. Przeniesiono go na stanowisko zaopatrzeniowca przy krowach i, jak się okazało, na wiele lat. Choć moi rodzice swoje małżeństwo uczcili, niechby i biednym, ale weselem, to oficjalnie nie wzięli ślubu. Do dziś nie wiem, z jakiego powodu. Na wszystkie pytania, na nalegania rady wiejskiej zawsze odpowiadali tak: „Jak się życie ułoży, to będziemy razem i bez ślubu, a papierek nic nie znaczy”. Kiedy się urodziłem, mama długo chorowała po ciężkim porodzie, więc „zapisać” mnie w radzie wiejskiej wysłała ojca. „Zapiszesz go jako Handruszę – instruowała. – I na moje nazwisko – Hałecki”. Kiedy jednak ojciec wrócił z rady wiejskiej i dał jej akt urodzenia, mama o mało nie zemdlała. „Boże! Wasyl! Przecież ci mówiłam: Handrusza! Po co nazwałeś go Wasylem? Jest już jeden Wasyl – taki szalony!” Mówiła tak o naszym krewnym. „No – tłumaczył się ojciec – siedział za stołem Wasyl, to nazwałem go Wasylem”. Wasylem „za stołem” nazywano sekretarza rady wiejskiej, który wypisywał metrykę. Niedawno pytałem go, czy wie, że jestem jego chrześniakiem. Wie, pamięta ten dzień wizyty ojca. Możliwe, że wtedy po raz kolejny zaczął temat oficjalnego ślubu, więc ojciec postanowił się mu przypodobać i nazwał mnie jego imieniem. Tymczasem mama dalej czytała metrykę. „O, a to co takiego? Horbatiuk! A przecież mówiłam – Hałecki! Nie jesteśmy z tobą po ślubie, to jaki z niego Horbatiuk?” „Ale to wszystko jedno, on jest mój – bronił swojej decyzji ojciec. – Tamta dwójka jest zapisana na mnie, to niech będzie i ten”. Miałem być Andrijem Hałeckim, a z woli ojca zostałem Wasylem Horbatiukiem. Mamę w wiosce nazywano raz Hałecką, raz Horbatiuczką. Na jej grobie umieściłem napis z podwójnym nazwiskiem: „Hałecka-Horbatiuk Marija Semeniwna. 10. IV. 1923 – 28. I. 2011”. *** O „tamtej dwójce” ojciec też nie zapominał – płacił alimenty. Ale zapłata była swoista – kołchozowa. W latach 50. XX wieku za pracę kołchozowym niewolnikom płacono raz w roku, ale nie pieniędzmi, a „produktami naturalnymi”: ziarnem za dniówkę oraz częściowo ziemniakami, burakami, słomą. Taką naturalną zapłatę raz w roku wysyłał kołchoz wozem także byłej żonie ojca jako alimenty na dwoje dzieci. Tej samej jesieni siostra byłej żony napisała list do zarządu kołchozu z żądaniem wypłaty alimentów w ekwiwalencie pieniężnym. Księgowy kołchozu wezwał ojca do biura i wyjaśnił, że taka wypłata jest niemożliwa – kołchoz nie ma pieniędzy, by wypłacić alimenty. Aby namówić siostrę byłej żony, by nie domagała się pieniędzy, i wyjaśnić sytuację, ojca zwolniono z pracy. Moi rodzice. Druga połowa lat 50. XX wieku. Kiedy przez Derażnię dotarł do wioski, w której kilka lat wcześniej był zięciem, dowiedział się o strasznych wieściach: okazuje się, że jego była żona zmarła, a dzieci jej siostra oddała do przytułku – do szkoły z internatem w Hołowczyńcach. Przybity tymi wydarzeniami, ojciec natychmiast ruszył w drogę – do dzieci. W internacie oświadczył, że chce zabrać swoich synów. Sam dorastając jako sierota, nie życzył swoim dzieciom takiego samego losu. Kiedy wszedł do szkoły, ze wszystkich klas powypadały dzieci i z krzykiem „Tato! Tato!” rzuciły się do niego. Ale dyrektor ogłosiła, po kogo przyjechał tata, i wychowawczyni za ręce przyprowadziła do niego jego synów. Prawdopodobnie ojciec musiał przenocować w internacie, bo przecież nadłożył wielki kawał drogi, a do domu pozostawało jeszcze niemało, ale do Hnatiwki wrócił z dwoma chłopcami. Tak w jeden dzień moja mama stała się matką od razu trojga dzieci. Ja miałem wtedy około roku, Anatolij – ponad dwa lata, Wołodymyr – około pięciu. *** Mieszkaliśmy w małej starej chatce pod słomianą strzechą, którą kupiliśmy po pewnych perypetiach. Problem mieszkaniowy po prostu dręczył rodziców. Myśleli o popularnych wtedy werbunkach – to na południe Ukrainy, to aż na Daleki Wschód. Ale nie chciało się porzucać zasiedziałego miejsca, rodzinnych stron. Podczas swoich nocnych wyjazdów na „kupno-kradzież” drewna dla wieśniaków ojciec poznał leśników – i rodzice postanowili ciułać na dom. To było prawdziwe ciułanie: oprócz marnych pensji, kołchoz już zaczął płacić jakimiś pieniędzmi, nie mieli żadnych dochodów. Przypominam sobie gorzką opowieść ojca o tym, jak przyjechał do lasu kupować kolejną partię drewna. „Ile masz pieniędzy?” – zapytał leśnik. „Sto rubli”. „I to ty z takimi pieniędzmi przyjechałeś do lasu?” – zdziwił się leśnik. A więcej pieniędzy nie było. Mieszkaliśmy w nędzy, na wiecznych pożyczkach. Wszystko szło na dom, ale budowaliśmy się bardzo długo, bo nie było za co. A jeszcze przed tym była potrzeba zbudowania chlewu, wykopania piwnicy… Wielu mistrzów-ciesli, przepracowawszy u nas dzień, wieczorem odmawiało przyjęcia zapłaty za pracę. „Jakoś Iwan odrobi” – mówili. I Iwan odrabiał. Woził końmi ludziom coś z lasu, pola, brzegu, orał, bronował ogrody, wywoził obornik, dawał konie do mieszania zaprawy przy budowie domów. I też zapłaty nie brał. Ojciec miał jeszcze jedną cechę, odmienną od wszystkich wieśniaków: chodził tylko w butach – przez cały rok. Gumowce nie schodziły z jego nóg. W półbuty i sandały na lato on pe-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zbierać, a później ładowałem prosto na wóz, z czasem nauczyłem się układać aż po sam wierzch. Kiedy ojciec ostrzył kosę albo pił wodę, prosiłem o pozwolenie pokosić. Tak nauczyłem się posługiwać kosą – i już ojciec szedł za mną i zbierał pokosy. W siódmej klasie byłem już wprawnym kosiarzem. Za każdym razem pomagałem ojcu kosić też łatek trawy w sadzie na naszym podwórku. Te wyjazdy w pole, śpiew skowronków nad głową, słodki zapach świeżo skoszonego ziela, woda z polnej studzienki, kiedy pijesz nachylony, przywarłszy wargami do źródełka, albo z czerpaka skręconego z łopianu, twarde odciski na dłoniach od wideł i styliska, zapach końskiego potu oraz własnego i ojcowskiego – wszystko to na zawsze pozostało w pamięci. Przypominam sobie, jak w księżycową jesienną noc wieźliśmy furę drewna z lasu – prosto przez pole z pszenicznym ścierniskiem, srebrne, jasne od pełni księżyca. Siedzieliśmy wysoko na wozie, dotykając się ramionami, a załadowany wóz cicho skrzypiał, konie napinały szory, rzadko dzwoniły w dyszlu łańcuchy od obroży. Ta księżycowa noc, pole, ciemne końskie głowy na tle jasnego nieba do dziś stoją mi przed oczami… Często, kiedy ojciec przyjeżdżał do domu na obiad i stawiał podwodę przy bramie, na wozie tłoczyły się dzieci. Najpierw my ze swoimi rówieśnikami, a później, jak dorośliśmy, to obce. Wyruszając na koszenie, ojciec podwoził je za wieś, a niektóre brał ze sobą w pole. Z czasem, kiedy za plecami miałem już i służbę w wojsku, i instytut, i pracę w Kamieńcu Podolskim, dwie moje współmieszkanki przyznały się niemal identyczną frazą: “Mnie przecież w dzieciństwie woził na wozie twój ojciec”… *** Sierocy los na zawsze wszedł w ojcowską naturę. Przez to mamie było z nim dość ciężko. Wszak w dzieciństwie ojciec żył jednym pragnieniem: trochę przygasić wieczny głód. Zdobył – i zaraz zjadł, na jutro odkładać nie było czego. Ważne, żeby przeżyć dzisiaj. Taki ojciec często pozostawał i w życiu rodzinnym. Mało myślał o jutrzejszym dniu, o zapasach na przyszłość, żył dniem dzisiejszym. Jeśli miał coś – hojnie dzielił się z innymi. Lubił przyjmować gości, zapraszać ich do domu. Ale najczęściej mama nie miała czym poczęstować. “Dawaj barszcz!” – beztrosko mówił ojciec, choć ten barszcz był postny i hojnie zakwaszony octem. Ojciec zadowalał się najprostszym i uważał innych za niewymagających. Ojcowski kwaśny barszcz był karą dla rodziny. Kiedy zdarzało mi się gdzieś jeść inny barszcz, dziwiłem się, dlaczego nie jest tak kwaśny jak u nas. Mama próbowała walczyć z dziwną zachcianką ojca, zmniejszać ilość piekielnej przyprawy do potrawy, ale ojciec kontrolował proces: “Ile dałaś octu?” “Dwie łyżki!” – gniewnie odpowiadała mama. “Mało! Dawaj jeszcze jedną!” Latem mama dodawała dla kwasoty zielone śliwki. Dlatego często w misce z barszczem trafiały się pestki od śliwek. Kiedy później starsza synowa Nadia, żona Wołodymyra, gotowała barszcz, bez octu, ojciec długo mieszał w misce łyżką i krzywił się… On od małego rósł jako parobek w cudzej chacie, na cudzym podwórku. Nie dbał o nic, bo nie było o co dbać. Łachmanów i tak nie zachowasz. I w dorosłym życiu trudno mu było postrzegać własną chatę, chlew, piwnicę, obejście jako to, co się ceni, chroni, pielęgnuje. Nie miał nawyków nabytych z dzieciństwa. Do jakiejkolwiek trudniejszej pracy najmował majstra. Przyczepić rynny do dachu, nabić cembrowinę do studni prościej mu było poprosić kogoś obcego. Zapłacić za pracę, poczęstować, a przy kieliszku i porozmawiać. *** Codziennie, bez wolnego i świąt, ojciec pracował na fermie. Bydło potrzebowało paszy, niezależnie od wszystkiego. I jeśli latem jeszcze trochę się podpasło, to zimą furmani musieli dostarczać słomę, siano, kukurydziany kiszonkę, sieczkę. Przy każdej pogodzie – w zawieję, mrozy, błoto… Przypominam sobie, jak ojciec, cały skostniały od zimna, ledwo ściągał z nóg swoje wieczne kirzowe buty i z bólem stąpał zdrętwiałymi nogami, jak wyłaził z kufajki i brezentowego płaszcza z wierzchu – i ta odzież nie mogła ułożyć się na wieszaku, a zamarzła i sterczała. “Jeść! – wołał od progu. – Zjadłbym wilka, razem z sierścią!” Od samego rana, wyruszając w pole, on nic nie jadł, a mama jeszcze wcześniej, w nocy, o piątej godzinie, szła na tę samą fermę doić krowy, wracała do domu niemal przed przyjazdem ojca i dopiero teraz mogła ugotować jakąś zupę na śniadanie. My troje też głodni szliśmy rano do szkoły. Dobrze, że była obok, i na dużą przerwę, po dwóch lekcjach, biegliśmy do domu i jedliśmy tę samą zupę czy coś innego, co mama mogła przygotować na szybko. Z reguły w tym czasie ojca nie było w domu – wyruszał w pole albo na fermę. Pracy było w bród. A jeszcze musiał odrabiać ludziom za pomoc przy budowie. Na gospodarstwo domowe nigdy nie starczało mu czasu. *** Zazwyczaj małomówny i łagodny z ludźmi, ojciec nie powstrzymywał swojego gniewu przeciwko kołchozowemu kierownictwu, władzy radzieckiej. “Wszystko u nich trzyma się tylko na kłamstwie, na oszustwie!” – nie raz oburzał się on. Ja, wychowany w radzieckiej szkole, naczytany gazet i książek, nijak nie mogłem zrozumieć ojcowskiej nienawiści do ówczesnej władzy. To tylko nasza wieś, myślałem, taka zaniedbana i poniżona, jednak w całym Związku Radzieckim jest ład i sprawiedliwość – o tym przecież dużo piszą w prasie i książkach, opowiadają przez radio… I dopiero później, stawszy się dorosłym, zacząłem uświadamiać sobie słowa ojca i matki o władzy, systemie ideologicznym, który panował w całym moskiewskim imperium, do mnie wreszcie dotarła ich nienachalna nauka. I z goryczą drwiłem z siebie, tak wykształconego, z wyższym wykształceniem, pisarczyka, który ustępował w mądrości i przenikliwości matce, która nie bardzo wprawnie łączyła napisane słowa w zdania, oraz ojcu, który w ogóle znał tylko literę “o”. *** W szkole uczyłem się dobrze, a jeszcze ładnie rysowałem. Rodzice dziwili się, skąd to u mnie się wzięło. Może od nauczycielki, mojej “mlecznej mamy”, która karmiła mnie na oddziale położniczym, bo mama chorowała? Rodzice nie mogli uwierzyć, że ich syn może dobrze się uczyć, a jeszcze mieć talent do rysowania. Chwalili mnie, ale w czymś pomóc nie mogli – nie mieli za co. W szkole dawali mi dyplomy i jakieś drobiazgi w prezencie za dobre wyniki w nauce. Ale jak mi raz było przykro, kiedy nie mnie, a mojej koleżance z klasy dostała się paczka z dwunastoma czy nawet szesnastoma kolorowymi ołówkami!.. A wszyscy przecież w szkole wiedzieli, że ja dobrze rysuję. Ale matka zdolna była kupić mi tylko sześć kolorowych ołówków. I żadnych albumów – rysowałem w szkolnych zeszytach za dwie kopiejki. Podzieliłem się swoim smutkiem, na weekend przyjechałem do domu z miasta, mama ostrzegła mnie, że ojciec groził: “Ja mu pokażę, jak mnie na śmiech brać!” Kiedy ojciec przyszedł, nie mogłem patrzeć mu w oczy, opuściłem głowę. Ja go zniesławiłem, chociaż sedno opowiadania było nie w pijanym, a w dobrym ojcu. I oto ja przed nim… Ojciec z wyrzutem spojrzał na mnie, ale nie wyrzekł ani jednego słowa...
w domu, a ojciec wygadał się o tym przed woźnicami. Jego słowa po jakimś czasie dotarły do szkoły. Jedna z nauczycielek spotkała ojca i zrobiła mu wyrzuty, że żąda zapłaty za to, iż jego syn dobrze się uczy w szkole. Tak moje narzekanie na niesprawiedliwość obróciło się przeciwko ojcu. Moich kolegów z klasy podczas wakacji szkoła wysyłała na wycieczki i wypoczynek do obozów. Tylko ja i jeszcze jeden mój kolega, też syn woźnicy, nie mieliśmy takich bodźców. W szkole tłumaczono, że nasi ojcowie nie są członkami związku zawodowego. Ale nikt ich nie przyjmował, bo to była prerogatywa mechanizatorów i innych kołchoźników, a nie wyrobników z fermy zwierzęcej. Nauczony historią z ołówkami, już milczałem. Lecz niespodziewanie po zakończeniu dziewiątej klasy zaproponowano mi wycieczkę do Kijowa. W duszy gorzko się uśmiechałem: ojciec mój przez ten czas tak i nie został członkiem związku zawodowego. Większość klasy już opuściła szkołę, dlatego wreszcie przypomniano sobie o mnie. Tak tego lata byłem w stolicy, pierwszy raz w życiu jechałem pociągiem i zrozumiałem, w jakim to „ogólnym” wagonie podróżował mój ojciec do siostry do Chersonia.
*** W wojsku służyłem dwa lata. A kiedy wróciłem do domu, z goryczą zauważyłem, jak zmienili się moi rodzice: mama jakoś niby wyschła na ciele, ojciec przeciwnie – zawsze wysoki i chudy, stał się tęgi, z brzuszkiem. Ale to był tylko mylący wygląd, bo w rzeczywistości ojciec już prawie rok chorował, o tym pisała mi mama. Do sanatorium przeciwgruźliczego położyli go na próżno, bo suchot u niego nie wykryli, ale przez ten czas zdążył utyć na wzmocnionym sanatoryjnym wyżywieniu i taka budowa ciała się utrzymała. A zachorował ojciec rzeczywiście na płuca. Ciężko, z trudem oddychał, w piersiach coś rzęziło. Po ludowemu choroba nazywała się dusznicą bolesną. Niemoc dopadła go po tym, jak w upalny letni dzień w polu trafił na silną ulewę, przemókł i zmarzł. Po długich perypetiach po zakładach leczniczych ojcu przepisano „lekkie prace”. Lekarz przyznał, że warto byłoby dać gru-
*** Pierwsze swoje opowiadanie napisałem jako uczeń – zdaje się, w dziewiątej klasie. To było opowiadanie o moim ojcu, milczącym, dobrym, szczerym i hojnym moim ojcu.
Mój ojciec z Klapouchym i Zirkaczem. Lata 70. XX wieku pę inwalidztwa, ale za trzecią grupę i tak nie płacą. Za drugą państwo powinno płacić pieniądze, jednak lekarze oszczędzali państwowe środki tak, jakby musieli płacić za inwalidztwo z własnej kieszeni. „Możecie zatrudnić się do lekkiej pracy… Ewidencjonisty, na przykład”. O tak! Mój ojciec ze znajomością jedynej litery „o” – ewidencjonistą!.. Tak ojciec przeszedł na gospodarstwo domowe – robił, na co pozwalały siły. W zasadzie zastąpił mamę w kuchni: gotował ziemniaki, barszcze, jedzenie dla świń i kur. Biorąc na siebie część kuchennych spraw, ojciec nawet barszcze gotował nie tak znowu kwaśne, jakich wymagał od matki. Teraz on jakoś po nowemu podchodził też do swojej zagrody, do ładu w niej. Ale niemoc ograniczała jego możliwości doprowadzenia do końca tego, dla czego dotąd tak ciężko pracował – budowy domu. Ostatniego, największego pokoju, tak i nie zamieszkaliśmy. Chyba że co dwa lata w nim, pustym, bez mebli, urządzaliśmy pożegnania: my trzej jeden po drugim szliśmy służyć do wojska. W tamtych latach, zdaje się, ojciec jednak wyrwał się spod swojego sierocego ucisku: zbudował rodzinne gniazdo. My, dzieci, opuszczaliśmy dom, ale i wracaliśmy – czy w gości, czy mieszkać w nim, przeważnie w trudnych czasach. Nadeszła pora, kiedy zacząłem szukać korzeni swojego rodu po linii ojca. W Kalnej znalazłem
W naszej rodzinie nie było przyjęte demonstrować czułości i pieszczot w relacjach. Dobre uczucia i stosunek do siebie nawzajem przejawiały się w konkretnej trosce albo po prostu w uśmiechu, spojrzeniu, krótkim geście. Pewnego razu, pod wpływem alkoholu, ojciec niespodziewanie okazał swoje uczucia: objął mnie. Wzruszony tak otwartym okazaniem uczuć, zabrałem się do pisania opowiadania. Pisałem ze łzami w oczach, czytałem sam sobie też przez płacz. Moje opowiadanie odkrywało dobre serce mojego ojca i moją miłość do niego. I nie mogłem sobie wyobrazić, że będą to czytać, płacząc, jak ja, inni ludzie… Otworzyłem drzwiczki piecyka, wziąłem z pieca zapałki i spaliłem kartki. Potem, kiedy wydałem pierwszy zbiór opowiadań, kiedy przyjęto mnie do Związku Pisarzy Ukrainy, znowu napisałem opowiadanie o ojcu i o sobie, wprawdzie pod zmyślonymi imionami. Napisałem, jak chłopak wiezie wozem z pola do domu ojca, przykrytego z góry koniczyną, bo ten pijany. Bo komuś zrobił jakąś dobrą przysługę – i za to mu nalali kieliszek. Czym jest marny kieliszek na odczepnego wobec ojcowskiej dobroci! Nie taka cena ojca, nie taka… Ale innej on nie potrzebował… Opowiadanie pojawiło się w książce, ale ojciec nie mógł go przeczytać, jednak mu przekazali ludzie. Oni przecież rozpoznali ojca! Rozgniewał się na mnie, i kiedy ja krewnego po jego matce. Kiedy powiadomiłem ojca, że znowu chcę odwiedzić jego rodzinne wieś, on przypomniał mi: „Ty przecież tam powiedz, że ja zbudowałem dom”. Tak, on był dumny, że uwił własne gniazdo, wbrew wszystkim nieszczęściom w życiu. Mama gniewała się, kiedy czasami ojciec długo zatrzymywał się w jakimś kącie naszej zagrody. Po co tam stać? Milcząc, bez ruchu, bez pracy. Teraz, kiedy mogę zobaczyć swoich rodziców tylko w wyobraźni, łapię się na tym, że mnie też chce się po prostu postać w jakimkolwiek miejscu – na podwórku, w ogrodzie, w sadzie – i pozachwycać się przestrzenią, która ma swoje granice (aż trzy drogi i tylko z jednej strony sąsiedzi) i nacieszyć się odczuciem, że to moje rodzinne, drogie. I wspominam, że tak lubił przestać w samotności i ojciec…
*** Wszystkie moje działania, moje czyny odbywały się bez jakiejkolwiek rady z rodzicami. Oni rozumieli mnie. „Rób, jak wiesz. Co my możemy poradzić tobie?” I ja robiłem tak, jak uważałem za stosowne, szukałem swojej drogi w życiu, często nabijając guzy na czole. Czasami rodzice coś podpowiadali mi, po prostu rozważali o tych czy innych zjawiskach, wydarzeniach. Ja wsłuchiwałem się w nich, ale nie zawsze robiłem tak, jak oni mówili, często nie przyjmowałem ich poglądów na życie-bytowanie. I już potem… potem… wspominałem to wszystko i uświadamiałem sobie, ile rozumnego, mądrego, sprawiedliwego próbowali przekazać mi rodzice. I jak dobrze, że choć coś, mając dyplom o wyższym wykształceniu i legitymację, która poświadcza moją przynależność do pisarstwa, przejmowałem od matki, kołchozowej dojarki i świniarki, i od ojca, który znał tylko jedną literę „o”. Ich nienarzucające się lekcje życiowe, ich dobre i szczere dusze i dziś są drogie mi. A to ojcowskie „o” – to koło, które wytyczyło i zostawiło po sobie głęboki ślad w tym naszym przemijającym świecie.
*** Od czasu do czasu choroby ojca się zaostrzały (łapał przeziębienie, męczyła go osteochondroza) – i kładł się do szpitala na jakieś tygodnie czy miesiące. Albo leżał w domu i tylko rzadko wychodził na podwórko, opierając się na własnoręcznie zrobionej lasce. Mama, już od dawna emerytka, wciąż pracowała na fermie – trzeba było za coś przeżyć… Trochę lżej zrobiło się, gdy i ojciec zaczął otrzymywać emeryturę „z tytułu wieku”. Ona jednak w większości szła na leki. Ale to trwało niedługo… Od tego letniego dnia z ulewą, która tak podstępnie zmoczyła ojca, minęło dwadzieścia lat. Dwadzieścia lat ciągłej niemocy... I znów było lato. Lipiec 1997 roku. I znów lał deszcz. My z braćmi szliśmy za trumną w butach z cholewami, a one szurały podeszwami po nierówno wybrukowanej kamieniami drodze, choć zza chmur wyjrzało słoneczko, kiedy procesja wyruszyła od bramy. Mama w rozpaczy zawodziła na pace samochodu… W ślad za nami zapłakanymi oknami patrzył dom, gdzie, zdawałoby się, skończyło się ojcowskie sieroctwo. Ale ono dopadło go w ostatnim schronieniu: trumnę w kołchozowej stolarni zrobili tak ciasną, że ciało ojca ledwie się w niej zmieściło… Wiek ojca zatrzymał się na liczbie 66. Mnie teraz tyle samo. Moi bracia nie pokonali tej granicy. Czy uda się mnie? Któż to wie. Jeszcze kilka miesięcy przede mną. Jeśli jednak nie… Tam spotkam się z nimi wszystkimi… Październik 2022 roku. P. S. Już pokonałem tę ważną dla mnie granicę – wiek mojego ojca. Trzeba żyć dalej... Luty 2023 roku
Tłumaczenie maszynowe
Jak powstał ten wywiad z docentką wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, kandydatką nauk z zakresu komunikacji społecznej, dziennikarką, filolożką, psycholożką Olgą Kwasnycią? Bardzo prosto. Olga, którą swego czasu uczyłam na wydziale dziennikarstwa, zaproponowała mi przeczytanie powieści Stepana Prociuka „Ręce i łzy”. Z przyjemnością przeczytałem i zaproponowałem Oldze rozmowę w formacie wywiadu, który, moim zdaniem, popchnie przyszłych czytelników do zapoznania się z ważnym dziełem. „Gatunkowo literatura ukraińska wypełnia się, podobnie jak treściowo” – Co skłoniło Panią do prezentacji powieści Stepana Prociuka o Iwanie France? – To pomysł autora powieści, by przeprowadzić prezentację na Uniwersytecie Lwowskim, który nosi imię Iwana Jakowycza. Z jednej strony to kolejna lokalizacja z trasy prezentacyjnej po Ukrainie i świecie: Nahujowice – Drohobycz – Lwów… Chciałoby się, aby z czasem ta powieść trafiła do Austrii, Włoch… Czyli tam, gdzie żył i tworzył Franko. – Kim dla Pani jest Franko? – „Monadną osobowością, która manifestuje indywidualną hipostazę uniwersalnego doświadczenia”, według słów Serhija Krymskiego. Człowiekiem, który reprezentował ukraiński naród, kulturę i epokę. – Prorektor Uniwersytetu Lwowskiego Wołodymyr Kaczmar powiedział na prezentacji: „Franko – potężna osobowość intelektualna, pisarz, który pisze od serca”. Czy zawsze tak mówiono o France? Powiedzmy, za jego życia? – Za życia o France mówiono różnie, podobnie jak po śmierci. Miał wielu przyjaciół i nieprzyjaciół. Kochano go i nienawidzono, ale z pewnością nie pozostawano obojętnymi, zwłaszcza wobec jego tekstów – literackich, publicystycznych, przekładowych, w których było więcej wizji przyszłości i rewizji ówczesności, niż było to społecznie czy indywidualnie akceptowalne i zrozumiałe. – W swoim wystąpieniu zaznaczyła Pani: „Szanowna społeczności akademicka, dzisiaj wyjątkowe spotkanie”. Proszę scharakteryzować to spotkanie szerzej. – Wyjątkowe w tym sensie, że powieść Stepana Prociuka „Ręce i łzy” daje możliwość współczesnemu pokoleniu czytelników zobaczyć Frankę jako żywą postać, jak to mówią, z krwi i kości, niezaideologizowanego, niekanonizowanego, a żywego Człowieka, Pisarza, Proroka od pierwszych do ostatnich dni życia. Ponadto był to symboliczny powrót Franki na Uniwersytet… Ale o tym czytelnicy dowiedzą się ze stron utworu… – Co czuła Pani dusza, gdy czytała Pani powieść po raz pierwszy? – Zachwyt i ból… – Uważa Pani, że „gatunek powieści to psychobiografia. Bazuje na literaturze faktu”. Czy ktoś jeszcze z ukraińskich pisarzy tak tworzy? – Sądzę, że literaturoznawcy udzielą wyczerpującej odpowiedzi w kwestii określenia gatunku utworu. W każdym razie gatunek psychobiografia, napisana na faktograficznej bazie źródłowej, to definicja Stepana Prociuka. W tym gatunku autor napisał szereg psychodram, w szczególności o Stefanyku, Wynnyczence, Tesłence, Tiutiunnyku. Synkretyzm, moim zdaniem, polega na tym, że autor syntetyzuje psychodramę i literaturę faktu. To styl S. Prociuka. A literatura faktu jest reprezentowana, w szczególności, w tekstach W. Panczenki, L. Uszkałowa i innych. Gatunkowo literatura ukraińska wypełnia się, podobnie jak treściowo. – „Główny cel prezentacji – żeby czytano jego książki”. Czyje – Iwana Franki czy Stepana Prociuka? – Obydwu. – „Tę powieść może czytać najszersze grono ludzi”, – uważa Stepan Prociuk. Jakie grono ma na myśli? – Uważam, że chodzi o jak najszerszą publiczność czytelniczą, a nie tylko wąskie grono koneserów i zawodowych literaturoznawców. Jestem pewna, że na podstawie tego utworu będą studiować życie Iwana Jakowycza. To dobry sposób powrotu Franki do obecnego pokolenia. – „O France nie było powieści artystycznej”, – jest przekonany S. Prociuk. Czy interesowała się Pani, co dokładnie skłoniło go do stworzenia powieści artystycznej? – Pozwolę sobie przytoczyć cytat z mojej rozmowy z autorem dla gazety „Dzień”, w której S. Prociuk odpowiada na to pytanie: „Zamysł powieści o France powstał po moim poznaniu takiego samego frankofila jak ja, prawnika i pisarza Wołodymyra Krawczuka. Początkowo był zamysł napisania przeze mnie powieści, a potem scenariusza i wieloodcinkowego filmu fabularnego na motywach powieści „Ręce i łzy”, która ukazała się w listopadzie 2022 roku w kijowskim wydawnictwie „Tundrajw”. Zawsze uważałem Frankę za największego ukraińskiego pisarza, oczywiście nie ujmując, jak to mówią, honoru naszym innym wielkim. W moim pokoju w zwykłym dziewięciopiętrowym budynku portret Franki jest przy mnie już ponad 20 lat. Zawsze wydawało mi się, że czuję jego różne hipostazy... Ponadto mam niezłe doświadczenie w pisaniu powieści o innych naszych pisarzach, w szczególności o Wasylu Stefanyku, Wołodymyrze Wynnyczenku, Archypie Tesłence, Hryhorze Tiutiunnyku. Powieść pisała się dość łatwo (nawiasem mówiąc, znaczna część – już podczas wojny, od końca marca, bo pierwszy miesiąc wojny z raszystami nie byłbym w stanie pisać prozy…). Silne zmęczenie poczułem już po napisaniu”. – S. Prociuk: „Nie ma pisarza doskonałego”. Czyżby? Czy zgadza się Pani z autorem powieści? – Sądzę, że to szczera odpowiedź. Granic doskonałości nie ma. – S. Prociuk: „Wszystko, co się dzieje, dzieje się po coś”. Po co dzieje się atak Federacji Rosyjskiej na Ukrainę? – (Zamyśliła się). To złożone pytanie. Tutaj jest i geopolityka, i historia, i przyszłość. Najgorsze jest to, że cena uświadomienia sobie ważności Państwa Ukraińskiego dla nas, obywateli, podobnie jak idei wolności, jest najwyższa – to życie. – S. Prociuk: „On (czyli Franko) nie był aniołem”. A czy Pani w swoim życiu spotkała anioła? Z kim? – Chyba warto doprecyzować, co dokładnie mamy na myśli pod słowem „anioł”. Jeśli w sensie „świętym” – to nikt z nas nie jest taki, podobnie jak Franko, według słów S. Prociuka. Ale Nauczycieli w życiu miałam i mam godnych. „Wolę wychodzić poza ramy galicyjskości jako fenomenu tworzenia narodu…” – Jak odebrała Pani działania Franki, kiedy umierała jego Matka – biegł z Drohobycza do Nahujowic? Może jakiś transport pomógłby w tym? – Najpierw pojawiło się to samo pytanie, dlaczego nie dojeżdżał transportem. W każdym razie odpowiedź znajduję dla siebie jako psycholog w sferze nurtu energii psychicznej i stanu granicznego, w którym znajdował się Franko, dowiedziawszy się o matce. Każdy z nas różnie przeżywa śmierć bliskiej osoby. Im ściślejsza więź duchowa – tym większa amplituda zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego reagowania na śmierć bliskiej osoby. – Jak przyszła do Franki myśl, że akcent jego nazwiska ma być nie FrAnko (jak go w wiosce nazywali), a FrankO? – Sądzę, że to wewnętrzny odruch świadomej tożsamości Franki, dystans od polszczyzny, która była tutaj dominująca za czasów Cesarstwa Austro-Węgierskiego, ponieważ w języku polskim, w przeciwieństwie do ukraińskiego, akcent jest stały i pada na przedostatnią sylabę. – Czytamy w powieści na str. 9: „Mały Iwan bał się wielu rzeczy. Świat wywoływał u niego nieufność”. Jak by Pani to wyjaśniła? – To niezwykle trafna charakterystyka dotycząca strachu i nieufności małego Iwana, którą zauważył i opisał S. Prociuk. Ze śmiercią ojca każde dziecko traci grunt pod nogami, świat nigdy nie będzie taki jak wcześniej, zwłaszcza gdy rodzice są kochający. Aby świat budził zaufanie – w tym świecie dziecko powinno mieć wiele bezwarunkowej akceptacji zarówno od rodziców, jak i od otoczenia. Na przykład, czy świat przyjmował Frankę rudego?
Nie. Ileż to krzywd przełknęło i ileż strachów najadło się to dziecko, można się tylko domyślać. – Dlaczego profesor gimnazjum Werchratski, który był ideałem dla młodego Iwana, popsuł sobie stosunki z Franką? – Idealizacja świata i ludzi to cecha wieku młodzieńczego. To dążenie do widzenia ludzi i świata lepszymi, niż są obiektywnie. I czynienia go takim w miarę możliwości już w wieku dojrzałym, przynajmniej niepomnażania umyślnie zła wokół. A jeśli chodzi o Werchratskiego – tego egzaminu z ambicjonalności pan profesor nie zdał. I nie tylko Werchratski… Kiedy uczeń przerasta swojego nauczyciela – mądry nauczyciel widzi swoją kontynuację w przyszłym pokoleniu i, radując się sercem, błogosławi, a nie odwrotnie. – Jak Pani uważa, dlaczego Mychajło Pawłyk i Mychajło Drahomanow chłodno odnosili się do znacznej części twórczości Franki? – Obie postacie w losie Franki były znaczące, o tym wiele powiedziano w powieści. Trójkąt Franko – Drahomanow – Pawłyk to także coś, z jednej strony, synowsko-ojcowskiego, gdzie Drahomanow jest symboliczną figurą Ojca, na którym ideowo wzorują się synowie w wymiarze duchowym, a z drugiej – męski agon – konkurencja, myślę. – Czym była wywołana teza Franki w artykule „Nieco o samym sobie”: „I dlatego powtarzam: nie lubię Rusinów. Tak mało wśród nich znalazłem prawdziwych charakterów i tak wiele małostkowości, wąskiego egoizmu, dwulicowości i pychy”? – W tej frazie jest odpowiedź na Pana pytanie. Artykuł „Nieco o samym sobie”, podobnie jak wiersz „Siwobrodem”, to odpowiedź-refleksja Franki, na którą odważy się daleko nie każdy. Głębokie samoobnażenie, wyzwanie rzucone ludzkiej naturze, cechom, które były właściwe nie tylko Rusinom tamtych czasów, ale i każdemu pokoleniu bez względu na rasę czy etnos – odpowiedź na poziomie czynu jako egzystencji, protest jako forma samoobrony i samostanowienia Franki. Uważam, że te negatywne cechy są szczególnie właściwe narodom upokorzonym, tym, które doświadczyły kolonizacji duchowej i państwowej. Wszystko wyżej wymienione to także sposób samoobrony, ale, niestety, prymitywnego przystosowawstwa. Tacy do historii nie wchodzą. Franko – przeciwnie, tworzył historię. – Dlaczego M. Hruszewski mówił profesorowi Antonowyczowi: „Galicjanie są mało zdolni do odczuwania głębi ludzi”? Czy to odpowiada rzeczywistości? A obecnie? – Pewnie był to pogląd jednej części Ukrainy na drugą w doświadczeniu M. Hruszewskiego. Przeformułowałabym to i zapytała, czy sam M. Hruszewski w stosunku do Franki, oprócz rozumienia jego skali, odczuwał jego głębię? Świat się zmienia, żyjemy w dobie cyfrowej, ale natura człowieka jest ta sama i zdolność odczuwania głębi drugiego człowieka jest dana człowiekowi nawet dziś. Doświadczenie wojny jest tego przykładem. – W „Otwartym liście do galicyjskiej ukraińskiej młodzieży” (1905 r.) Franko pisał: „Musimy nauczyć się czuć się Ukraińcami…” Czy my, Galicjanie, wreszcie nauczyliśmy się być Ukraińcami? – Wolę wychodzić poza ramy galicyjskości jako fenomenu tworzenia narodu. Franko słusznie zadał wektor ruchu – być Ukraińcami w pełni, bez podziału na wybranych. Państwo Ukraina, podobnie jak bycie Ukraińcem, to świadomy wybór, który obecnie dokonuje się w krwawej wojnie XXI w. z Rosją. Dlatego uczymy się być Ukraińcami za wysoką cenę… – W 1913 roku Franko na zebraniu partyjnym Partii Radykalnej powiedział: „Ta partia poruszyła w naszym narodzie podstawy światopoglądu chrześcijańskiego! Pytacie mnie o radę? Mam jedną radę: częściej się spowiadać i przez święte sakramenty zbliżać się do Pana!”. Czy Franko miał wtedy rację? – Droga do Pana jest u każdego inna. – Czy wiele błędów, Pani zdaniem, popełnił w swoim życiu Iwan Franko? – Myślę, że bez błędów nie byłoby Franki, którego znamy… Nam by każdemu nie popełniać błędów w życiu… Zresztą, nie zawsze znamy wynik tego czy innego kroku, nawet jeśli idziemy za pewnymi wewnętrznymi czy zewnętrznymi drogowskazami, dobrymi, godnymi, autorytatywnymi… – Czy wiele błędów popełniają obecnie Galicjanie w sferze politycznej? – Raczej popełnili wiele błędów, zwłaszcza patrząc wstecz na najnowszą historię lat 90. XX w. Obecnie wojna pokazuje wszystkie błędy, i nie tylko Galicjan, w procesie budowania państwa, wojna jako zapłata za oligarchiczną Ukrainę. Prawda, płacą nie ci… Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NAN Ukrainy i MON Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO Włączam do listy nawet tych ludzi, którzy urodziwszy się na Krymie, z czasem, z różnych powodów, przeprowadzili się na kontynentalną Ukrainę. Jeśli podpułkownik Ołeksandr Szypiłow (urodzony w 1967 roku we wsi Szyroke w rejonie symferopolskim, w dojrzałym wieku został odesytą) jeszcze w 2014 roku zdążył być zastępcą dowódcy batalionu „Donbas”, to inni krymczanie wykazali się dopiero w 2022 roku. W moich badaniach przydała się książka Natalii Laskiwskiej „Martyrolog bohaterów ziemi taraszczańskiej”. Uważam, że ten kierunek działalności (utrwalanie pamięci o poległych na wojnie rodakach-bohaterach), jak i poświęcenie Natalii Andrijiwny, powinny stać się wzorem dla całej Ukrainy. Okazuje się, że w jednym tylko niewielkim rolniczym rejonie taraszczańskim mieszkało dwóch przybyszów z Krymu! I obaj poszli walczyć. Krymczanin o kozackim nazwisku Mykoła Atamanski urodził się we wsi Stepaniwka w rejonie niżniohirskim. Faktycznie to już stepy nadsiwaskie. W wielodzietnej rodzinie, oprócz niego, było jeszcze dwóch braciszków i dwie siostrzyczki. Mykołka żył i uczył się w miejscowej szkole do 1998 roku. Niestety, tata zmarł, gdy chłopiec miał pięć lat. Rodzina zmuszona była przeprowadzić się na ziemię winnicką. Ale i mama żyła niedługo: kiedy Mykoła miał 15 lat, odeszła w zaświaty. Życie od małego było niełatwe dla urodzonego na Krymie z kozackim nazwiskiem Atamanski. Dobrze, że była starsza siostra, która starała się zastąpić matkę. W wieku 20 lat Mykoła został mieszkańcem ukraińskiej stolicy. Ukończył kursy elektryków, dlatego na froncie otrzymał pseudonim „Faza”. Był dobrym specjalistą w swojej dziedzinie. I oto tutaj jest pewien historyczny zbieg okoliczności: pamiętacie, mieszkaniec Niżyna Ołeksandr Macijewski, rozstrzelany przez okupantów za okrzyk „Sława Ukrainie”, również był elektrykiem z zawodu? Nawet „energetykiem od Boga”, jak mówili jego towarzysze broni. W jakichkolwiek zrujnowanych budynkach Roman KOWAL, Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” On – autor książek historyczno-krajoznawczych „Rodzinny kraj nad rzeką Zdwirzeń. Echo siwej starożytności” (2010), „Rodzinny kraj nad rzeką Zdwirzeń. W cierniowym wieńcu” (2012), „Rodzinny kraj nad rzeką Zdwirzeń. Dwa wielkie zwycięstwa” (2015), „Brusiłów. Kronika lat 80.” (2016), „Starożytności kraju Zdwirzeń” (2016), „Brusiłowszczyzna w imionach. Artyści, muzycy, malarze” (2017), „Brusiłowszczyzna w imionach. Pisarze” (2019), „Brusiłowszczyzna w imionach. Naukowcy” (2021), powieści „Samuraj. Ukraińska historia” (2019), książki opowiadań „Polany” (2021), podręczników „Historia rodzinnego kraju” dla klas 7–9 szkół ogólnokształcących Brusiłowszczyzny. Jego praca została doceniona – laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki (2017), laureat Nagrody Literackiej im. Wasyla Juchymowycza (2018), zwycięzca konkursu „Najlepsza książka roku obwodu żytomierskiego” w nominacji „Mój kraj” w latach 2016 i 2017. Oto opinie ludzi, którzy znali Wołodymyra… Iryna Hołowaj: „Boli wierzyć w tę smutną wiadomość, wszak Wołodymyr Swiatnenko – na pierwszej linii frontu nie nocował Macijewski z chłopakami, dzięki niemu zawsze mieli… światło. Uważam, że w przyszłości ukraiński Dzień Energetyka w taki czy inny sposób powinien być uświęcony nazwiskami krymczanina Atamanskiego i niżyńca Macijewskiego, przynajmniej na poziomie lokalnym. Ale to dygresja... Z pierwszego małżeństwa Mykoła miał syna Andrija i córeczkę Sofijkę, których bardzo kochał. Ale musiałem rozmawiać z jego drugą żoną – Switłaną, która teraz jest główną strażniczką pamięci o wojowniku. W perspektywie taki typ kobiety mógłby odegrać pewną pozytywną rolę w tworzeniu patriotycznego ruchu matek i żon Bohaterów. Nie każdemu pokoleniu ukraińskich kobiet przypada wdowi los, ale naszym współczesnym przypadł właśnie taki. Oczywiście, ten ruch ma szansę stać się dość jakościowym w planie pozytywnych zmian w kraju. Posłuchajmy opowieści Switłany Atamanskiej: „Słowo »Honor« miało dla Mykoły wielkie znaczenie. Z początkiem wojny od razu poszedł do obrony terytorialnej wsi Wołodymyriwka (obecnie rejon białocerkiewski – S. Ł.). W maju został zmobilizowany. Służył jako marynarz oddziału plutonu granatników kompanii wsparcia ogniowego jednostki A2777. »Ukraina – dla ludzi silnych!« – zawsze lubił powtarzać Mykoła. Od ostatniego spotkania minęło wiele dni i nocy. Ból nie ustępuje. Moja dusza jest martwa, serce boli do dziś. Wiem, że mój mąż – to prawdziwy Bohater, patriota o odważnym sercu, i jestem z niego dumna. On taki był: postanowił – i koniec. Postawił mnie przed faktem, że zamierza iść na ochotnika. Czułam jakiś niepokój, nie chciałam go puszczać. Ale Mykoła przyjechał i powiedział: »Chcesz czy nie, ale ja i tak tam będę...«. Dodam trochę od siebie. Słowa Mykoły Atamanskiego „Ukraina – dla ludzi silnych!” są potwierdzeniem tego, że przynajmniej część krymczan ukraińskiego pochodzenia mogłaby stworzyć silne państwowotwórcze jądro w wyzwolonym Krymie. I przykro, że właśnie tacy – świadomi, zapalczywi i gorący – nie dożywają Zwycięstwa. Tym ważniejszy jest każdy szczegół z Księgi-martyrologu Natalii Laskiwskiej. Oto jakim jawi się Mykoła we wspomnieniach żony: „Jesteś zawsze w mojej pamięci… Pamiętasz, kiedy zmęczony zadzwoniłeś do mnie? Był słaby zasięg, a ty chciałeś zobaczyć mój uśmiech, bo bardzo tęskniłeś. Najtrudniej teraz przyjąć ten fakt, że już nigdy nie zadzwonisz... I uczyć się żyć dalej. Kiedy żyłeś, dużo żartowaliśmy. Wierzę, że ty nas wszystkich widzisz. Bronisz, rozumiesz, wspierasz. Chcę, żeby zawsze pamiętali cię ci, których obroniłeś. Komu pomagałeś radami i czynami. Chcę, żeby to, o co walczyłeś, stało się rzeczywistością. Jesteś mój odważny, nieustraszony, mądry. Byłeś przykładem i oparciem. Wspomnienia o tobie dodają mi sił. Odszedłeś, ale zostawiłeś tak wiele! Nie jestem wdową, jestem żoną prawdziwego Wojownika!”. Piszę o Mykole i myślę: a dla niżyńca Ołeksandra Macijewskiego honor czyż nie miał znaczenia? Nawet na skraju wykopanego grobu był dla niego ważniejszy niż życie. Oto tacy dwaj ukraińscy energetycy, którzy zmuszeni byli stać się wojownikami. Bliscy wspominają, że Mykoła lubił zbierać rodzinę przy stole, a także był bojownikiem o sprawiedliwość. Dobre cechy, prawda? Niczego się nie bał, oprócz tego, że nie zdąży zrobić zaplanowanego. Chciał, wróciwszy z wojny, podróżować, objechać z żoną całą Ukrainę, znać każdy jej zakątek. Chciał zbudować dom i mieć dużo dzieci. Mówił: „Chcę całą drużynę piłkarską!”. A teraz jeszcze raz pomyślmy, jakiego człowieka straciliśmy. Wydaje mi się, że takich będzie bardzo trudno kimś zastąpić.
Ołeksandr marzył o jachcie i morskich podróżach. Nieco mniej wiadomo o poległym pod Bachmutem Ołeksandrze Hryszajewie. Wiem tylko, że stało się to 27 października 2022 roku. Ale wcześniej było 19 lat przeżytych w Kerczu. Jego rodzice, Jewhen Ołeksandrowycz i Wałentyna Iwaniwna, pracowali w stoczni. Mama była laborantką, tata – elektrykiem. W rodzinie było jeszcze troje dzieci: starsza córka Switłana oraz młodsi bracia Wiaczesław i Serhij. Sasza urodził się w mieście Kercz 29 października 1980 roku. W 1996 roku Ołeksandr ukończył 9 klas Kerczeńskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 24, poszedł uczyć się w Zasadniczej Szkole Zawodowej nr 31 na specjalności „Mistrz naprawy sprzętu komputerowego”. Celowo wspominam numery placówek, aby po wojnie można było tam zainstalować tablice pamiątkowe. Po to właśnie tworzy się martyrologia, po to pracują w pocie czoła tacy ludzie, jak taraszczanka Natalija Andrijiwna Laskiwśka. W 1999 roku Sasza odbywał służbę w Połtawie. Mała ojczyzna Kotlarewskiego nie mogła nie wpłynąć na kształtowanie proukraińskiej świadomości urodzonego w Kerczu. Dalej, od 2001 roku – życie w stolicy. W kwietniu 2006 roku żeni się z taraszczanką Ludmyłą Chomenko. W 2007 roku rodzinie rodzi się córeczka. Od 2009 do 2013 roku Ołeksandr studiuje w Międzyregionalnej Akademii Zarządzania na specjalności „Zarządzanie”. 16 czerwca 2022 roku Ołeksandr Hryszajew otrzymał wezwanie z Peczerskiego komisariatu wojskowego miasta Kijowa. Cztery miesiące przechodził szkolenie wojskowe. A już 6 października na stanowisku strzelca-pomocnika granatnikowego młodszy sierżant Ołeksandr Hryszajew pojechał na Donbas. Oto tylko niedługo przyszło walczyć krymczaninowi. Krwawa imperia długo przygotowywała się do tej wojny, starannie i konsekwentnie zapewniała swoją przewagę we wszystkich rodzajach uzbrojenia. Myślicie, że przypadkiem płonęły nasze składy artyleryjskie? Za to w raszy wszystko było przechowywane i pomnażane. Ołeksandr zginął na pozycjach bojowych 27 października 2022 roku. Zginął od ostrzału artyleryjskiego i właśnie pod Bachmutem, który – jestem pewien – wejdzie do historii jako ukraińska twierdza. Zachowały się jego fotografie w wtedy jeszcze nieokupowanym Kerczu, wzruszające zdjęcie z córką. Ona teraz z powodu przeżyć (utrata ojca, częste syreny, które przypominają o wojnie) uczy się zdalnie. A ile teraz takich straumatyzowanych dzieci jest na Ukrainie! Kompensacją (oczywiście częściową) mogłoby być mieszkanie w Kerczu lub Sewastopolu. Po wyzwoleniu Krymu od „ponajechawszych” na półwyspie pozostanie dużo wolnych mieszkań. I państwo powinno dbać o przesiedlenie tam właśnie rodzin patriotów! Tych, którzy walczyli o zachowanie integralności Ukrainy. Przecież to zasadnicze, aby ludzie zakorzeniali się na półwyspie świadomie. Bez wątpienia powinna istnieć kontrola społeczna nad tym procesem. Ale i pomoc powinna być, przede wszystkim tym, którzy twardo się określili. przeszłość Brusiłowszczyzny, przecież jesteśmy z nim ziomkami”. O mojej książce „Żytomierszczyzna w walce” Wołodymyr Swiatnenko pisał: „Autor nie chce, aby jego bohaterowie umarli (w dosłownym i przenośnym znaczeniu tego słowa), dlatego dla lepszego zachowania obrazów opisuje ich wygląd, zachowanie, sposób komunikacji”. Wiedziałem o ciężkiej chorobie Wołodymyra – opowiedział o tym w rozmowie telefonicznej. Zrozumiałem, że jest skazany, ale bardzo nie chciałem, żeby umierał! Cieszę się, że książki, które Wołodymyr zostawił dla nas, będą kontynuować jego życie i rozkosz naszego z nim komunikowania się. A ja jeszcze będę pamiętał jego recenzję, jedną z najlepszych na moje książki. „Poczucie własnej godności bohaterów książki – pisał on – motywują do czynów, które wychodzą poza granice zwykłego, ogólnie przyjętego, i wywołują u czytelników szczery zachwyt, zdziwienie i chęć naśladowania”. Taki sam zachwyt wywoływał i Wołodymyr, który, będąc długie lata przykuty do wózka inwalidzkiego, niestrudzenie tworzył ukraińską kulturę, popularyzował swoje i swoich współmyślicieli książki, zwracał Ukrainie sławne imiona swoich ziomków. Wieczna pamięć! Obecnie, czytając wiadomości z frontu, nierzadko myślę: w 2014 roku mieliśmy nadzieję, że za dwa-trzy lata wrócimy na Krym. W najlepszym przypadku – pod wpływem nacisku dyplomatycznego światowej społeczności, w najgorszym – mężczyźni-krymczanie wrócą do domu na czołgach. Ale czy ktokolwiek zajmował się obliczeniami: ilu krymczan wtedy miało twardą proukraińską pozycję? Twardą na tyle, żeby pójść walczyć za Ukrainę? Nie wiem, czy ktoś prowadzi takie obliczenia. Ale mimo wątpliwości, sam staram się robić tak, aby żadne nazwisko bohatera nie pozostało „za burtą” historii.
Tłumaczenie maszynowe
19 marca 2023 roku przestało bić serce naszego przyjaciela – pisarza, regionalisty, potomka dywyńskiego ataman Fedira Światnenki, dobrego i uczciwego człowieka Wołodymyra Hryhorowycza Światnenki.
to Światło i Praca, Miłość do wszystkiego rodzimego... Bardzo wiele zrobił dla Brusiliwszczyny i Ukrainy ten niepowtarzalnej Duszy Człowiek. Jego dobre uczynki na zawsze pozostaną nam i potomkom”.
Tamara Kowal: „Bezlitosna śmierć zabiera najlepszych... Ale będą żyć wiecznie w pamięci rodaków jego książki o rodzinnym kraju, jego historia”. Irina Krasulenko: „Był człowiekiem o wielkim czułym sercu! Był prawdziwym Ukraińcem! Opuścił ten świat... A po sobie zostawił ślad, który zostanie wpisany w historię Brusiliwszczyny złotymi literami. Jego tytaniczna praca – bezcenne dziedzictwo dla rodaków! Smutek, ból straty i niewypowiedziany żal”. Natalia Kulisz: „Bardzo utalentowany, szczery człowiek”. Ołeksandr Myhajlyk: „To nieodwracalna strata dla Brusiliwszczyny i całej Ukrainy. Dobrze go znałem – to był prawdziwy podwижnik, który tyle zrobił dla badania przeszłości Brusylowskiego kraju! I tak wcześnie odszedł, w pełni sił i twórczych planów... Przecież planował wydać jeszcze kilka tomów książek „Brusiliwszczyna w imionach”. Z nim było ciekawie rozmawiać o
Tłumaczenie maszynowe
Już 26. rok z rzędu dobrą tradycją stało się honorowanie utalentowanych młodych pisarzy Międzynarodową niemiecko-ukraińską nagrodą imienia Olesia Honczara, ustanowioną w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską i Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Nagroda tradycyjnie przyznawana była w kategoriach „Powieść”, „Mała proza” (cykl opowiadań, nowel), „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara”. Na konkurs przyjmowane są zarówno wydane, jak i niepublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku w wieku do 30 lat, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Mimo agresji wojennej jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kulturalni Tetiana Kusztewska, Natala Bjorner, Wałentyna Honczar, Lesia Honczar, Ołeksandr Bałabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było niemało utalentowanych (dlatego liczymy na udział autorów w kolejnych latach) i podjęło jednogłośną decyzję o wyróżnieniu tych najbardziej utalentowanych. Ołeksandr BAŁABKO, Dmytro CZYSTIAK. W kategorii „Wielka proza” zwycięstwo zdobył zbiór powieści „W lustrzanym konfesjonale” doktoranta KNU imienia Tarasa Szewczenki Tarasa Hołoty (Kijów). To intelektualna, pełna napięcia współczesna proza, natchniona wpływami autorów europejskich, jednak z ukraińskim, a nawet galicyjskim akcentem – nie na darmo pisarz w posłowiu dedykuje dorobek rodzinnemu miasteczku Czerwonogradowi. Zbrodnia i kara, grzech i odkupienie, etyczne i estetyczne, ludzkie i zwierzęce rozwijają się w tych utalentowanie napisanych utworach stereoskopowo, stylistycznie różnorodnie. I chociaż powieści karmią się dawną formułą starogreckich tragików – oczyszczeniem przez trwogę – w lustrzanej galerii obrazów wyłania się ostre psychologiczne portretowanie poruszeń nieświadomego, a nawet metafizycznego, co świadczy o ciągłym poszukiwaniu stanów granicznych, w których ujawnia się substancja duchowa. Zbiór utworów Tarasa Hołoty świadczy o pojawieniu się w młodej ukraińskiej literaturze nowego nazwiska, na które, mamy nadzieję, czekają nowe poszukiwania i odkrycia. W kategorii „Mała proza” wyróżniono zbiór nowel Bohdana Hasiuka „Póki słońce rośnie” (Iwano-Frankiwsk). Po zapoznaniu się z jego utworami nabierasz pewności: napisał je człowiek, który już wiele poznał, pełen życiowej mądrości, głęboko zakorzeniony w rodzimym huculskim kraju, jego przeszłości, bez której niemożliwa jest teraźniejszość. Przewijającym się tematem jest wojna, „człowiek i broń” – od czasów UPA po obecną walkę Ukrainy z raszystami. Powstanka walcząca przeciwko „sowietom” po śmierci ukochanego pragnęła pozbyć się ciąży, ale w końcu cieszy się, że jest za późno, bo jest „niepusta” i że teraz będzie miała na pewno piękne dziecko, z oczami w kolorze borówki. A obok – inna nowela, „Monolog”, o również ciężarnej kobiecie, która trafiła pod gruzy zburzonego przez raszystów budynku... Bohdan Hasiuk w ten sposób kontynuuje tradycję swoich wybitnych ziomków Wasyla Stefanyka i Wasyla Portiaka, „idzie na wój” przeciwko „nieochrzczonemu” zjawisku, wojnie, którą nazywa się różnie, nawet wielką literą, ale ta poczwara pozostaje „bezimienna”. W kategorii „Poezja” nagrodę zdobył zbiór „Przedmilczenie” Stanisława Nowickiego (Kropywnycki). To nazwisko jest już znane miłośnikom poetyckiego słowa, chociaż autor ma zaledwie 22 lata, a zdążył wydać sześć tomików poezji. Dlatego nie na darmo jego filozoficzna i intymna liryka znajduje się w polu widzenia znanych specjalistów i cenionych poetów. Oto i w nowym zbiorze wyróżnia się przede wszystkim aforystyczność pisania, kiedy w dwóch strofach autor potrafi odtworzyć puls epoki w szerokim kontekście: scytyjska baba na ziemi, gdzie „nasza historia zapomniała się obudzić”; matka, która czeka na syna z pola, a jego wyszywana koszula jest „z wiosennych kwiatów, które rosną na grobie ojca”. W zbiorze „Przedmilczenie” są wiersze, w których już czuć przedburze pełnoskalowej wojny, i autor wzywa: „nie bój się naboju w komorze, nie bój się wybrać śmierci w wiecznym świcie wiosny, w wiecznym smutku życia”. W kategorii „Publicystyka” nagrodę przyznano za wybór esejów „Album, w którym – ty” Lubomyra Lesonina (Lwów). Pisały się one od lutego 2022 do lutego 2023 roku i stały się odzwierciedleniem tego, co przeżył młodzieniec w czasie wojny. Są tu i filozoficzne rozważania, i liryzm, i poczucie przynależności do heroicznej historii, która tworzy się na jego oczach. Tematyka i styl naznaczone są poetyckim darem, a także doświadczeniem pisania muzyki do wierszy ulubionych poetów. Autor wykazuje nie lada kunszt w wyborze i odtwarzaniu tematów: na przykład w eseju „Boże Narodzenie. Martwa Rosja” malowniczy opis galicyjskiej tradycji bożonarodzeniowej kontrastuje ze spleśniałymi i martwymi rosyjskimi „ogoniokami” i ich niezmiennymi wykonawcami, wystrojonymi manekinami. Bo przecież – wykrzykuje autor – „historia ich zaczyna się nie od narodzenia Zbawiciela, a od piwnic Łubianki”… Utwory pana Lubomyra są o dorastaniu jego pokolenia, „krok po kroku, nieustannie”. I przez ten rok niezwykle przyspieszyło. W kategorii „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara” wyróżniono rozprawę „Jakaś wyższa siła chroni mnie...” Zachara Zinenki (osiedle typu miejskiego Kozelszczyna, obwód połtawski), która wzbogaca honczaroznawstwo o nowe studium krajoznawcze. Zdaniem autora, natchnioną siłą dla pisarza był błogosławiony Połtawski kraj, gdzie minęły jego dziecięce lata, z życiodajnymi źródłami, które określiły jego talent i los, czas „psiankowatych dzieci”. Autor umiejętnie charakteryzuje osobliwości tych źródeł talentu, analizując wspomnienia pisarza i świadectwa jego żony Wałentyny Daniłowny o „obrazie świętej babci”. W szczególności zwraca uwagę akcent na przeciwstawienie cichej chrześcijańskiej wiary babci w domu i radzieckiej ideologii w szkole. A stąd – i źródła słynnego „Soboru”, i naleganie Olesia Honczara na potrzebę odbudowy Michajłowskiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
postać, to on jeszcze nie zdecydował, czy jest dobry, czy nie. Ale ponieważ wszystko poszło nie tak, jak planowano, to cały czas jest zmuszony improwizować. A komedia to gatunek, który nieustannie prowokuje aktora do improwizacji. Myślę, że tak naprawdę Walter nigdy sobie nie ufał. Marzył o kinie, a w życiu był dobrym malarzem. Jednak chciał być kimś jeszcze. Ale najpierw trzeba uwierzyć w siebie. Jeśli potrafisz to zrobić, to wszystko ci się uda. Spektakl rodzi się na oczach widza. Gdzieś po piątym pokazie zaczynasz rozumieć, w którą stronę trzeba iść. Myślę, że tak samo będzie z „Dekoratorem”. Obecnie kończymy pracę nad spektaklem „Emigranci” według Sławomira Mrożka, nad którym zaczęliśmy pracować jeszcze latem. Sztuka jest niezwykle ciekawa, współczesna, chociaż napisana w latach 70. XX wieku. Nie mogę powstrzymać się od łez, kiedy wypowiadam słowa mojego bohatera. Maria Rudkowska, zasłużona artystka Ukrainy, odtwórczyni roli Marshy: – „Prawo na lewo” i „Dekorator” to zupełnie różne spektakle. „Prawo na lewo” mieliśmy zagrać w marcu 2022 roku, ale nie zagraliśmy z wiadomych przyczyn, i gotowy spektakl wraz z dekoracjami, kostiumami i inscenizacją pozostał w minionym roku. Od stycznia 2023 roku zaczęliśmy wszystko od nowa i w marcu wyszedł zupełnie inny spektakl. Mam nadzieję, że powiedzenie o „wchodzeniu dwa razy do tej samej rzeki” nas nie dotyczy. Tym bardziej, że w spektaklu grają tak utalentowani aktorzy, jak Łarysa Trojanowska i Serhij Bojko. O swojej pracy zawsze niełatwo mówić, ponieważ możesz dużo opowiadać, a przyjdzie widz, obejrzy i zapyta: „A gdzie jest to wszystko, o czym czytałem?”. Mogę tylko powiedzieć, że w pracy pomaga doświadczenie, intuicja, reżyser. I nie zawsze jestem adwokatem swojej postaci. „Dekorator” to moja trzecia wspólna praca z reżyserem Ihorem Matijiwem. Wcześniej były spektakle „Za dwiema zającami” i „Nożyczki”. Ihor to znany i doświadczony reżyser. Mam nadzieję, że widz dobrze spędzi czas, będzie mógł odpocząć, oderwać się od rzeczywistości i pośmiać. I zawsze pamiętajmy, dzięki komu możemy tu być...
Tłumaczenie maszynowe
Aby poprawić nastrój widzom w tym trudnym czasie, Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu niedawno zaprezentował nową komedię – „Dekorator” według sztuki Donalda Churchilla, którą widzowie mogą znać pod tytułem „Prawo na lewo”. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Według fabuły, wyjazd służbowy męża dla doświadczonych żon to czas, by świetnie się zabawić, zrobić remont w mieszkaniu i… poznać żonę swojego kochanka. Okazuje się, że małżeństwo mimo wszystko da się uratować, jeśli ucieknie się do małej afery. O tym i o wielu innych ciekawych rzeczach można dowiedzieć się, oglądając nowy spektakl. – Jeszcze przed wojną przygotowywaliśmy spektakl na jubileusz Marii Rudkowskiej. Chcieliśmy ucieszyć widzów czymś wesołym – wspomina reżyser-inscenizator Ihor Matijiw. – Wybraliśmy do wystawienia dość popularny utwór. Mnie zainteresował tym, że jest to sztuka nie tylko o cudzołóstwie, ale też o aktorze, czyli nasz teatralny temat. Osobiście ta historia podoba mi się ze względu na ideę: jeśli uczciwie służysz swojej sprawie, to zawsze otrzymasz nagrodę, czeka cię sukces, tego właśnie osiąga nasz bohater. Taki jest mój temat w tym spektaklu. A każdy widz zapewne znajdzie jakiś swój. Kończyliśmy proces prób, nawet ustawiliśmy światło, zostały tylko próby generalne. 23 lutego 2022 roku robiliśmy zdjęcia do afisza, a następnego dnia zaczęła się wielka wojna… Wróciliśmy do pracy nad inscenizacją dopiero w styczniu tego roku. Kiedy spojrzeliśmy na kostiumy i dekoracje, zrozumieliśmy: nie da się dwa razy wejść do tej samej rzeki. Zaczęliśmy wszystko zmieniać, w istocie po raz drugi wystawiliśmy ten spektakl. Ze względu na kwestie materialne staramy się robić z tego, co jest, coś przerabiamy, przeszywamy... W tym są też swoje plusy, ponieważ w sztywnych ramach u człowieka aktywniej pracuje wyobraźnia. Chciałem popracować właśnie z tymi aktorami. Wiele spektakli było już z Łarysą Trojanowską, mam dwie wspólne prace z Marią Rudkowską. A z Serhijem Bojkiem wcześniej nie pracowałem. Niektórzy aktorzy oszczędzają siły do premiery, stopniowo włączają się do procesu prób. A Serhij Bojko jest inny: na każdej próbie daje z siebie wszystko. I to wspaniale, bo podczas pracy nad spektaklem pojawia się wiele ciekawych twórczych odkryć. Zatem z pierwotnego rozwiązania scenograficznego zrezygnowaliśmy, a drugie zrobiła artystka naszego teatru Maria Pohribniak. To sztuka z przebieraniem i udawaniem. Postacie próbują pokazać siebie nie takimi, jakimi są w rzeczywistości. I poprzez kostiumy staraliśmy się podkreślić, że taka historia może przydarzyć się każdemu. Dużo pracowaliśmy też nad psychologicznymi niuansami, chcieliśmy osiągnąć wiarygodność. Pokazaliśmy już nową komedię kilka razy. Przeanalizowaliśmy pokazy, zrozumieliśmy, co działa, a co nie. Będziemy nadal sprawdzać ją na publiczności, szlifować. Mam nadzieję, że do dziesiątego pokazu wszystko będzie szło jak z nut. Ale najważniejsze, że spotkanie z widzem się odbyło i jesteśmy z tego bardzo zadowoleni. Mam kilka wariantów inscenizacji na dużej i małej scenie naszego teatru. Jeszcze nie mogę powiedzieć, pracę nad czym zacznę w pierwszej kolejności. Chciałbym kontynuować doświadczenie z interaktywnym spektaklem, które zapoczątkowałem w „Nożyczkach”. I oczywiście bardzo chce się popracować ze współczesną ukraińską dramaturgią. Mamy wielu godnych autorów, którzy mają wspaniałe teksty. Mam nadzieję, że wkrótce będę mógł wymienić nazwiska. Równolegle zajmuję się ze swoimi studentami w Instytucie Kina i Telewizji Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Teraz pracujemy nad „Pieśnią lasu” Łesi Ukrainki. Mój przyjaciel Ołeksandr Teterin podczas wojny zwrócił się do tego utworu, napisał piękne wizerunki leśnych istot. W Muzeum Łesi Ukrainki otwarto jego wystawę indywidualną, na której Ołeksandr zaproponował nam zrobienie performansu o „Pieśni lasu”. To nie będzie inscenizacja całego spektaklu, a nasze fantazje na temat sztuki. Premiera zaplanowana jest na 22 kwietnia, będziemy grać w każdą sobotę do zakończenia wystawy 22 maja. Wspominając ubiegły rok, powiem, że wystawiłem w Iwano-Frankiwsku „Akademię śmiechu” według utworu Kōki Mitaniego, na małej scenie naszego teatru – „Marleny” z Ałłą Serhijko i Iryną Hryszczenko, gdzie razem z Marlene Dietrich i Leni Riefenstahl rozważamy, czy istnieje sztuka bez polityki. Myślę, że ten temat stanie się bardziej aktualny z czasem, kiedy zwyciężymy w wojnie i pojawi się pytanie, co robić z propagandystami. Potem było „Barber-show” w Dnieprze. Wrażeniami ze spektaklu i pracy nad nim dzielą się aktorzy. Łarysa Trojanowska, zasłużona artystka Ukrainy, odtwórczyni roli Jane: – Reżyser Ihor Matijiw zawsze zmusza aktorów do wzrostu, rozwijania się, niezależnie od ich statusu i wieku. Cokolwiek by się nie działo wokół ciebie – czas pokoju czy wojna, wesołe dni czy smutne, ale zawód pozostaje zawodem i musisz w nim być. Ihor to człowiek nowej formacji, należy do młodych ukraińskich reżyserów-intelektualistów. On zawsze jest w poszukiwaniu, razem z aktorami twórczo rośnie i sam. Podobny był założyciel i wieloletni kierownik naszego teatru Witalij Małachow. W przeddzień premiery mógł całkowicie zmienić finał, a aktorowi przed wyjściem na scenę – dać zupełnie inne zadanie. Witalij Juchymowycz mógł cały czas przerabiać spektakl, dopóki on trwa. Ihor też ma taką zdolność. Teatr to żywy proces, a aktor teatralny musi się zmieniać i doskonalić. Nie lubię spektakli-masek, które są po prostu zadane przez reżyserów. To figury, które praktycznie nie mają możliwości improwizacji. Swoją drogą, mój kolega, Serhij Bojko, wspaniale włada darem improwizacji. Trudno znaleźć młodego aktora, który improwizowałby na takim poziomie jak on. Jeśli chodzi o moją bohaterkę. Przyznam, mam do niej niejednoznaczny stosunek. To kobieta we wszystkich swoich przejawach, która walczy o szczęście, szuka go w tym szalonym świecie. Autor sztuki jest Anglikiem. Oczywiście jesteśmy różni, ale podczas pracy nad spektaklem zrozumiałam, że między naszymi narodami jest wiele wspólnego. Osobiście poświęciłam swoją nową pracę wielkiemu przyjacielowi Ukrainy Borisowi Johnsonowi, ta sztuka i spektakl kojarzą mi się właśnie z nim.
Tak jak w spektaklu, tak i praktycznie w każdej ukraińskiej rodzinie zdarzają się sceny zazdrości, ale jest też pragnienie kochania i bycia kochanym. Podczas wojny te uczucia nie znikają, a jedynie się zaostrzają. Każdy widz sam decyduje, czy moja bohaterka zakochała się w dekoratorze, czy to tylko jej wdzięczność za podarowany pierścionek. Ale najważniejsze jest to, że otrzymała uwagę, której potrzebuje każdy człowiek. Ludzie wciąż bywają wdzięczni lub niewdzięczni, znów i znów wpadają w komiczne sytuacje. Jeśli potrafimy dostrzec siebie w takich sytuacjach i pośmiać się z samych siebie, to znaczy, że nie oduczyliśmy się myśleć, adekwatnie reagować na to, co dzieje się obok. A zatem życie trwa. A dzisiaj niezwykle ważne jest, aby zachować zdrowy rozsądek, trzeźwą pamięć i być zdrowym fizycznie oraz psychicznie, na ile to możliwe. Myślę, że nasz reżyser ma tysiące wariantów finału tej komedii, a podobne wydarzenia mogłyby rozegrać się w prawdziwym życiu. I wszyscy, którzy przyszli na spektakl, sami mogą wymyślić, jakie zakończenie mogłaby mieć ta historia. Wydawałoby się, że zrobienie wesołego spektaklu jest łatwe. Ale w rzeczywistości to ciężka praca, aby wyszła komedia na granicy faulu. Tutaj ważne jest, aby znać umiar. Jesteśmy wdzięczni nowemu kierownikowi artystycznemu naszego teatru Bohdanowi Beniukowi, który był na wszystkich premierowych pokazach spektaklu i udzielił nam wielu cennych rad. Serhij Bojko, zasłużony artysta Ukrainy, odtwórca roli Waltera, dekoratora: – W swoim czasie przeszedłem Afganistan. Nie potrafię usiedzieć w domu, ciągnie mnie do chłopaków, którzy obecnie nas bronią. Zawsze jestem z nimi myślami. Ale nie mogę już być na froncie, mam 65 lat. Jestem przekonany, że dzisiaj każdy powinien robić to, co wychodzi mu najlepiej. My, aktorzy, w tym trudnym czasie musimy robić wszystko, aby ludzie choć na chwilę mogli zapomnieć o strasznej rzeczywistości wojny. A komedia to najlepsze, co może porwać ludzi, i jeśli jest dobrze zagrana, to widzowie przez godzinę czy dwie po prostu odpoczywają. Myślę, że to dla naszego zawodu jest obecnie najważniejsze. Jeśli mówić o moim per-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
już przypomina o niedawnych walkach. Niewykorzystane i wykorzystane naboje artyleryjskie, rowy do ukrywania czołgów, bunkier, miejsce, gdzie raszyści najprawdopodobniej zrobili sobie prysznic, piwnica, w której lepiej nie myśleć, co mogli robić. I wszystko to pokryte warstwą śmieci i nieczystości – firmowym stylem Rosjan. Był z nami wolontariusz, który opowiadał, że zaraz po wyzwoleniu Małej Komyszuwachy przyjechał tutaj i oprócz tego całego śmiecia znajdował odrąbane lub oderwane kończyny. A poza tym chodzi do lasu nie na grzyby, a po niewybuchy granatów. Świątynię otula wiosenna cisza. Słychać tylko, jak skrzypią bażanty, bzyczą trzmiele. Posiekane odłamkami gałęzie drzew nabrzmiewają młodymi pąkami. Wracamy. Lasy lada chwila zazielenią się. Gdzieniegdzie z ziemi wystają ogony rakiet, które przyleciały i wbiły się w iziumskie gleby. „Posadził dziad rzepkę” – przypominam sobie starą bajeczkę. Myślę, niechby rosła taka rzepka gdziekolwiek w Riazaniu, ale nie tutaj. Tutaj nigdzie nie ma światła. We wsi pozostało 14 osób z 250. W głodnym roku 33. wymarła tu cała wieś – ponad trzysta osób. Bóg czasami zapomina rzucić okiem na tę okolicę. Mężczyźni wdzięcznie biorą pakiet z żywnością. Spokojni. Nigdzie się nie śpieszą. Już wiosna. Będą sadzić ogrody. Zatrzymaliśmy się na trasie, znaleźliśmy niedaleko drogi rozbity rosyjski czołg. Zaraz podbiegają głodne psy. Ale takie swoje, łaszą się, jedzą z rąk. Cieszymy się, że zostały pierożki i zostawiamy im trochę karmy. „Chcecie shawarmy? – pyta pani Ola. – Tutaj jest miejsce, gdzie smacznie gotują”. Oczywiście, jesteśmy za shawarmą. Najwyraźniej miejsce jest tu uświęcone. Oprócz nas jest jeszcze wielu wojskowych. Patrzę na nich, pięknych, dobrze wyposażonych, wesołych – serce napełnia się spokojem. „A można mi shawarmę bez shawarmy?” – pani Ola wprawia nieoczekiwanym pytaniem w osłupienie kucharza, który tuż przy nas sieka mięso i warzywa dużym nożem. I póki on zawiesza się z odpowiedzią, mówię, żeby po prostu porcję mięsa oddał wojskowym, którzy stoją za nami w kolejce i najwyraźniej nie mają nic przeciwko. Żartujemy. Oddychamy. Powoli zachodzi słońce. Mijamy wsie z ruinami domów. Rzekę ze zniszczonym mostem. Lasy z posiekanymi drzewami. Wśród suchej trawy błyszczą przebiśniegi.
Tłumaczenie maszynowe
Mariana SAWKA, pisarka. W marcu ubiegłego roku zima z Kapytoliwki w żaden sposób nie chciała ustąpić. Trzymał mróz, bombardowano i grzmiało. 5 marca odbyła się ostatnia ewakuacja. Kto zdążył, ten zdążył. A 7 marca do skurczonej od zimna i ciągłych ostrzałów wsi wkroczyły rosyjskie kolumny. Wołodymyr Wakulenko patrzył, jak drogą sunie wroga technika i nie powstrzymywał łez. Tego, jak płacze, nie widział nikt poza ojcem, który tak bardzo chciał, żeby syn stąd wyjechał. Po 17 dniach okupacji to właśnie ojciec był ostatnim, który widział Wołodymyra żywego. Przez wszystkie dni okupacji Wołodymyr pisał swój dziennik, czerwonym atramentem w zeszycie w kratkę. Wiedział, że najprawdopodobniej ktoś z miejscowych go wyda, opowie, jak nosił jedzenie obronie terytorialnej, jak z zasady rozmawiał po ukraińsku i zmuszał wieśniaków do sprzątania śmieci. 23 marca zakopał swój dziennik w ogrodzie. Zakwitały przebiśniegi. 24 marca Wołodymyr, w lekkich kapciach, bo zrobiło się już ładnie i ciepło, wyszedł do ogrodu przygotować na grillu jedzenie dla Witalika, swojego nastoletniego syna. Ale nie zdążył. Ojciec powiedział: przyszli po ciebie. Nie dali im się pożegnać. Wepchnęli go do samochodu, Wołodymyr zdążył pokazać zaciśniętą pięść – znak dla taty, że się trzyma, i powiedzieć „Sława Ukrainie”. „Przebiśniegi znowu kwitną – mówi ojciec – jest ich dużo. A syna nie ma”. On też stara się trzymać. Tak jak mama. Tacie wychodzi to gorzej. Wołodymyr uratował go, kiedy ciężko chorował na covid, a on syna nie zdołał. Mówimy, że nie ma w tym jego najmniejszej winy. Winni są rosyjscy okupanci, którzy przyszli na naszą ziemię niszczyć Ukraińców. Siedzimy w pomieszczeniu biblioteki dziecięcej. To stypa. Niedawno odbyło się tu nasze spotkanie z dziećmi wsi Kapytoliwka. Dzieci, drobne kwiaty na poboczu wojny. Chcą być beztroskie, bawić się, zakładać piękne sukienki i czesać lalki. I żeby nie huczało. I nie chować się w piwnicy. I żeby było światło. Zebrała nas Wiktorija Amelina, to ona jesienią, po deokupacji Iziumu i Kapytoliwki, przyjechała tutaj i w ogrodzie Wakulenki-seniora odkopała dziennik Wołodymyra. Teraz znajduje się on w Muzeum Literackim w Charkowie. Wiktorija, która przez kilka lat z rzędu organizowała festiwal literacki w donieckim Nowym Jorku, zebrała niewielki zespół pisarzy – Katię Mychalicynę, Saszkę Dermanskiego i mnie, żeby spotkać się zarówno z rodziną Wołodymyra, jak i z miejscowymi maluchami. Przyjechała tu również Iryna Nowicka, mama Witalika, była żona Wołodymyra, wraz z obecnym mężem. Właściwie to Iryna pierwsza wszczęła alarm, kiedy on zniknął – i nikt nie wiedział, co się z nim stało, czy żyje, czy jest w niewoli. Naszą przewodniczką na wschód została pani Olha Riznyczenko, która od wielu lat jest wolontariuszką i przywoziła do przyfrontowych wsi nie tylko pomoc humanitarną, ale także wielu pisarzy. Myślę, że Kapytoliwka miała wielkie szczęście do Julii – dyrektorki biblioteki, która nas gościnnie przyjmowała, i przez tę godzinę czy półtorej, które spędziliśmy w bibliotece, dzieci na pewno zapomniały o wszystkim poza zabawą. Bo dorosłe kobiety i mężczyzna bawili się z nimi, zmieniając się raz w słonia, raz w chmurę z wiatrem, raz w smoka, który zajada się księżniczkami, a raz w żarłoczną gąsienicę. Za każdym razem myślę o tym, że dzieci wszędzie są tak samo piękne i otwarte – dopóki dorośli nie uczynią ich zakładnikami własnych manipulacji. I że z dziećmi trzeba być, rozmawiać, uczyć je marzyć. Daleko nie wszystkie dzieci wyjechały na ewakuację. I musimy dotrzeć do tych dzieci – książkami, zabawami, otwartymi sercami. Z dorosłymi jest trudniej. Trudno wiedzieć, że wśród nich są tacy, którzy wydali Wołodymyra i innych ludzi, wydawali naszych wojskowych, pracowali na wroga. Wielu jest złamanych i zdezorientowanych, z opuszczonymi ramionami i wzrokiem. Ale przecież teraz coraz więcej jest tych, którzy pomagają naszym, i tych, którzy zaczynają żyć i pracować. To był długi dzień na wschodzie. Pachniało ciepłą ziemią i zielenią, która budzi się i nabiera soków, i trochę dymem spalonej na polach suchej trawy – bo to barbarzyństwo nie tylko u nas na zachodzie występuje. Rozdawszy pomoc humanitarną w Kapytoliwce, pojechaliśmy przez poraniony, zniszczony Izium, który mocno ucierpiał, bo był ostrzeliwany z obu stron, dalej – do Małej Komyszuwachy. Tutaj znajduje się cerkiew Trójcy Życiodajnej, w której rosyjscy żołnierze urządzili sobie szpital wojskowy. Trudno opisać, w co zamienili świątynię. Wśród wysypiska zużytych leków, staz, bandaży, materacy, butów, pustych skrzyń po nabojach znalazłam tomik Puszkina, który najwyraźniej miał usprawiedliwiać „misję kulturalną” okupanta. Wokół cerkwi, w której ikony w większości się zachowały, bo przecież należała ona najwyraźniej do patriarchatu moskiewskiego, wciąż jeszcze...
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, r/r UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Sztelmach W. S. — 1000 hrywien. 2. Bocij Semen Kyryłowycz — 700 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w Sp. z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
K o l e g i u m r e d a k c y j n e
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Paweł MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Mykoła HOŁOMSZA
Jurij HANDZIUK
Halina DACZUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe