Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2024 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dni wiary i trwogi…

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Boli słyszeć także o niesłychanych grabieżach, kiedy w ciągu dwóch lat Wielkiej wojny Rosja zebrała (ukradła!) z okupowanych terytoriów ponad 10 mln ton pszenicy, zniszczyła setki i tysiące szkół, bibliotek, muzeów, uniwersytetów, zabytków kulturowo-historycznych. Ale z niczym nie da się porównać niepowetowanych strat dziesiątek tysięcy dzieci uprowadzonych przez kremlowskich ordyńców, z których próbują stworzyć bezrodnych mankurtów, jak i tego, że Ukraina traci swoich najlepszych synów i córki – kwiat, siłę i nadzieję Narodu. Na tym wrażliwym tle nieco dziwną wydaje się retoryka obecnych światowych polityków, którzy zbyt przeciągają „zaniepokojone” dyskusje wokół tematów niezbędnej militarnej pomocy i celowości wojsk NATO na terenach Ukrainy. Lekcje czasu powinny już dawno przypomnieć wielu, że zwlekanie (nawet nie odmowa) w rozwiązaniu głównego problemu – udzielenia Ukrainie broni – jest wyzwaniem i zagrożeniem nie tylko dla walczącej Ukrainy, ale i dla Europy oraz świata. Bo nawet w nieco odległej i pokojowej Francji ponad 60% populacji uważa Rosję za bezpośrednie zagrożenie dla swojego kraju. Wyrażę swoją subiektywną pozycję. Wcześniej czy nieco później, ale do takiego postrzegania dojdzie jeśli nie wszyscy, to większość światowej wspólnoty. Przecież i prezydent Francji był do niedawna jednym z tych polityków, który po rozpoczęciu pełnowymiarowej inwazji silił się na to, jak zachować twarz Putinowi. Potrzeba było około dwóch lat, aby „rozjemca” Macron przekształcił się w twardego polityka, który skłania i zmusza zachodnie elity do wychodzenia poza granice własnego ego-komfortu, a bunkrowych kremlowców zmusza do irytowania się i oburzania tezą francuskiego przywódcy, że „Rosja nie może i nie powinna wygrać wojny”. Właśnie taka egzystencjalność postrzegania świata obecnych realiów musi ogarnąć wyobraźnię i polityczne działania wszystkich silnych polityków świata tego, ponieważ na szali – walka o istnienie i przetrwanie wielu narodów, zagrożonych przemocą moskiewskiej despotii. Różne narody będą odzwierciedlać XXI wiek w swoim narodowym postrzeganiu i historycznych kronikach na swój sposób. Ukraińcy, oczywiście, będą nazywać tę epokę „krwawym wiekiem”, w splocie którego przeplatają się żądza wojny, nienawiść do „innego”, fetysz zysku i władzy, psychologia nomadów w ich niepohamowanym złopragnieniu grabić, niszczyć, zabijać. Oczywiście, taka ocena nie świadczy ani o oryginalności odczuwania czasu, ani o jakiejś szczególnej tragiczności ukraińskiego losu. Raczej można jedynie konstatować permanentną ciągłość niszczycielskich procesów i zjawisk w odniesieniu do Bytu Narodu. Bo czym w egzystencjalnym wymiarze różni się charakter obecnego ćwierćwiecza od tegoż XX, kiedy ciągły łańcuch wojennych nieszczęść, hołodomorów-ludobójstw, represji wobec Narodu Ukraińskiego celowo służył wykorzenieniu i jego fizycznemu zniszczeniu? Czy, powiedzmy, „przychylniejsza” była doba Ruiny, wątek z której wziął dla swojej „Czarnej rady” P. Kulisz? Przecież już ponad 370 lat (od stycznia 1654 r.) barbarzyńskie ordyństwo Moskali próbuje skierować Ukrainę w odwrotnym kierunku od cywilizacji, od cnót prawdy i wolności. „Uściski” okrutnej i kłamliwej moskiewskiej despotii, niezależnie od nazw i potwornych twarzy jej tyranów, zawsze miały wspólny mianownik nieukrywanej i zwyrodniałej nienawiści do wszystkiego, co ukraińskie. To „tradycja” dzikości, kiedy zaciekle represjonowano język ukraiński, kulturę narodową i pamięć, na wielką skalę szkalowano historię, niszczono i wywożono wartości narodowo-kulturowe, a pod koniec XVII wieku jeszcze siłą została zagrabiona starożytna Metropolia Kijowska, którą pospiesznie przekształcono w filię moskiewskiej cerkwi, wegetującą w nowoczesnym wariancie UCP (MP), która stała się najbardziej niebezpiecznym narzędziem rusyfikacji, deukrainizacji, kolonizacji. O tamtej przeszłości, być może, najbardziej prawdziwie mogłyby opowiadać zachowane gdzieniegdzie wały obronne, bezimienne cmentarze, kozackie kurhany oraz dumy narodowe, utwory sumiennych pisarzy, oświeceniowców, historyków. Jednak wiele z tego utracono na zawsze, a potomnym pozostały niechodzone drogi „niemej” historii. Dlatego przed Ciąg dalszy na str. 2 —3 Ostatnie marcowe dni były zazwyczaj nasycone syrenami alarmów powietrznych, frontowymi komunikatami Sztabu Generalnego SZU o najgorętszych odcinkach walk, przerażającymi widokami zniszczeń, statystyką nowych ofiar Ukraińców, zabitych przez moskiewskich nieludzi. Obecnie oficjalnie potwierdzono, że w wyniku rosyjskiej agresji na Ukrainie z rąk raszystów zginęło 537 dzieci, 1269 otrzymało ciężkie obrażenia. Chociaż wszystkim wiadomo, że jest ich znacznie więcej. PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt wzrósł dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 6 mies. — 360 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dokonany fakt, kiedy wszystkie 17 paragrafów szkolnego materiału nauczania ich “historii” przypisano “wyzwoleńczej” wojnie esefesji przeciwko Ukrainie, gdzie okupowane terytoria cynicznie nazwano “nowymi regionami” rosji. W szkołach tydzień pracy zaczyna się od wykonania hymnu moskowii i podniesienia flagi, na specjalnych lekcjach propaguje się konieczność i znaczenie “specjalnej operacji wojskowej”. Ukraińskie podręczniki i książki (zgodnie z dawną moskiewską tradycją) są publicznie palone, w szczególności (przede wszystkim!) “Kobziarz” T. Szewczenki, ponieważ jest on dla nich zawsze niebezpieczny, gdyż kojarzy się Ukraińcom z dążeniem do Wolności, Prawdy, duchowej i narodowej Swobody. Przez satrapów i niewolników, którymi byli i są moskale, Poeta od prawie dwustu lat postrzegany jest jako bezpośredni przeciwnik ich istoty, która opiera się na mentalności uległości, służalczości, fałszu i poniżenia. Znany działacz kulturalny i społeczny, szewczenkoznawca Iwan Dziuba tak scharakteryzował stan tej wiecznej niechęci do naszego Proroka: “Wszystko wielkie – dokuczliwe dla małych”. Lakonicznie i trafnie odzwierciedlono tu ocenę nieprzerwanej szewczenkofobii, którą przez XIX–XXI w. rosyjski imperialny plebs próbuje truć ukraińską duszę. To złowrogie zjawisko, zrodzone przez despotie, totalitaryzm, nietolerancję wobec “innego”, bezpośrednio wiązało się z ukrainofobią, ponieważ nienawiść do Ukrainy i Szewczenki była dla tego zdziczałego od nienawiści narodu ich naturalną tożsamością. Niszczenie ukraińskości dawno stało się “narodową” tradycją polityki moskowii. W zamian wszelkimi sposobami propaguje się wartościowe perły wielkiej kultury i literatury, języka rosyjskiego oraz skradzionej historii. Należy przyznać, że właśnie przy pomocy tych przedmiotów nauczania, dyscyplin i podręczników kremlowscy raszyści dokonywali totalnego przygotowania do wojny przeciwko Ukrainie, która była rozpatrywana nie inaczej jak “problematyczna” część wielkiej rosji. Jednak daleko nie zawsze Ukraina, w szczególności na szczeblu najwyższych władz, stawiała choćby opór ekspansji “ruskiego miru”. Tak, w 2011 roku Ministerstwo Oświaty Ukrainy opracowuje i zatwierdza Koncepcję edukacji literackiej, której realizacja przekształcałaby ukraiński naród w bezliczną masę. Bo twierdzenie, że “szczególna rola przypada literaturze rosyjskiej jako artystyczno-słownemu dorobkowi, w ścisłej interakcji z którym przez kilka stuleci formowała się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Dni wiary i trwogi…», s. 1

Dni wiary i niepokojów…

Dokończenie. Pocz. na str. 1. Przed każdym kolejnym pokoleniem Ukraińców stawać będzie niezmienne w czasie i przestrzeni zadanie – przywrócić narodowi poprzez jego pamięć narodową nie tylko obrazy genetycznego bólu i jego sprawców, którzy wykrwawiali ukraińskość przez setki lat, ale i odrodzić „tę sławę, którą wybiła nam z głowy tatarska niewola, jak włamał się Batu w twoje Złote Wrota”, a później – inni najeźdźcy, przede wszystkim Moskale. Dlatego tak znaczące obecnie dla bezpieczeństwa i wzrostu Narodu oraz Państwa są każda wartościowa ukraińska książka, każde dzieło sztuki, oprawione w muzy Poezji, Muzyki, Malarstwa, Historii. Dlatego tak zgodnie odpowiadała społeczność – od małego do dużego – na każde wydarzenie w muzeach, bibliotekach, filharmoniach, teatrach i audytoriach studenckich, pomimo ostrzałów rakietowych i niepokojącego wycia syren. Honorowanie Tarasa Szewczenki, prezentacje książek, muzyka M. Berezowskiego, D. Bortniańskiego, M. Łysenki, K. Stecenki, M. Łeontowycza, L. Rewuckiego oraz niezapomnianego W. Iwasiuka, wystawy malarstwa M. Prymaczenko, A. Horskiej, W. Franczuka przypominały kijowianom (i nie tylko), że ukraińska Tożsamość, Państwowość, Szewczenkowa „Nasza myśl, nasza pieśń / Nie umrze, nie zginie…”. Na wieczorze autorskim Sofii Majdanśkiej, która prezentowała w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy książkę „Powrót Orfeusza”, cytowano sławnego Dmytra Pawłyczka: „Twórczość literacka Majdanśkiej przypomina mi tajemniczą świątynię Oranty, na ścianach której w napisach naszych przodków zachowano dawny język ukraiński”. Ukraińska Dusza! Bo tylko chroniąc ją, zdołamy pokonać Moskali. Byli i są najbardziej krwiożerczymi, podstępnymi i kłamliwymi, i z nimi, niestety, naszemu narodowi przeznaczone jest przez los być „sąsiadami”, a nawet przebywać w statusie „jednokrwistych braci”. Ten, kto choć trochę próbował zanurzyć się w ich sfałszowaną i ukradzioną innym historię, jest w stanie uświadomić sobie, jak ponurym, nędznym, okrutnym i beznadziejnym jest los dla takich „bliźnich” narodów i państw. Ponieważ już przez kilka stuleci ten zainfekowany imperialnością nienaród przekształcił się w moloha wojny i powszechnej biedy dla wszystkich, nie tylko Ukraińców. Trafną i proroczą w odniesieniu do „rassiei” jest wypowiedź wielkiego wodza i „zdobywcy” Napoleona, który powiedział, że gdyby nawet „jakiś nowy Pugaczow z wykształceniem uniwersyteckim stanął na czele niezadowolonych (Moskali), gdy ten naród rozpocznie rewolucję – brakuje mi słów, by wyrazić wam to, co nadejdzie. Moskale to barbarzyńcy, którzy nie mają ojczyzny. Moją pamięć uszanują wtedy, gdy ci północni barbarzyńcy zawładną Europą” (P. Sztepa). Powiedziane ponad 200 lat temu przez wybitnego Francuza jedynie potwierdza stałość mentalnego rozwoju tej niewolniczej „nacji”, ponieważ zmiany od tamtego czasu zachodziły chyba w stronę jeszcze większego okrucieństwa i kłamstwa, gdzie nie ma ani sumienia, ani wstydu, ani granic. A najohydniejsze dzieje się w ich normie behawioralnej wtedy, gdy próbują wszystkie swoje niegodziwości i nieczystości przyoblekać w „kulturalne” szaty, bluźnierczo małpując cywilizowane narody, przy tym zabijając i niszcząc wszystkich i wszystko, co nie wpisuje się w ich „światopoglądowe” parametry współczesnego neandertalczyka z nuklearną maczugą. Jednak wszystkie te oceny, które są bliskie prawdy, odnajdywanie najbardziej tożsamych charakterystyk dla przeszłości i teraźniejszości nie będą miały sensu, jeśli nie zaproponuje się działania w celu neutralizacji i likwidacji tego globalnego zła. Złożoność polega na tym, że przeciwstawić się mu należy nie tylko w kontekście zastąpienia obecnego reakcyjnego raszystowskiego reżimu „putinizmu” innym, bardziej liberalnym i „miłującym pokój”. Przecież oczywiste jest, że tak zwany „gen” wojny i nienawiści całkowicie zaraził nie tylko panującą warstwę putinoidów, oszalałych od mordowania ludzi, ale i prawie cały wielki „naród”, który w historycznym kontekście trudno (błędnie) nazywać „jedynym” czy „rosyjskim”. Utkany z różnorodnych skrawków, ten różnościerny, przeciwny naturze neoimperialny enklaw przez stulecia tak i nie zdołał się „uczłowieczyć”, strasząc swoich, obcych i cały świat swoim drapieżnym wyszczerzem. Już w czasach najnowszych wśród tej eurazjatyckiej masy w całości nie przestaje brzmieć (dialog ze światem po moskiewsku) pyskate „możem powtorić”, „dojdziemy do Berlina” (i dalej). Taki gangsterski slang całkowicie zalał socjoprzestrzeń Moskali, z którego korzystają zazwyczaj nie „w kuchni”, a wszędzie – w placówkach oświatowych, salonach dyplomatycznych, na ambonach cerkiewnych, w telewizyjnych eterach i na posiedzeniach „niemyślących” dum oraz w bunkrach ich despoty. Ten odpad cynizmu, zuchwałości i kłamstwa mieści się nie tylko w słowach na sabatach Skabiejewej i Sołowjowa oraz „miedwiediebodunach”, on jest zawarty w czarnych i, niestety, nieukaranych czynach, głowach i odczłowieczonych duszach tego głębinowego narodu. I kiedy Putin po raz kolejny rzekomo otrzymał aż 87,28% głosów na obecnych pseudowyborach, to nie ma się czemu dziwić, wszak już ponad półtora wieku temu (1871 r.) ich moskal (A. Tołstoj, „Potok-bohater”) wydał „na górę” (wybaczcie oryginalnie moskiewskie) należytą ocenę temu zjawisku: Przecież wczoraj jeszcze wielbili moskiewskiego chana… Wydaje mi się, taka potrzeba leżeć To przed tym, to przed owym na brzuchu, Na wczorajszym oparta duchu! Ten psycho-mentalny stan niewolniczego pokłonu w stylu „padam do nóg” wiecznie przywarł do „bytu” tego 140-milionowego bio-tłumu. Przy czym w Rosji pełzają wszyscy – od wiecznie pijanego plebsu, szalenie bogatej oligarchii aż do inteligencji, na śmierć przyuczonej służyć i klękać, nienawidząc wolności i prawdy. A dlatego, jak opisuje już wspomniany moskiewski intelektualista, wszyscy oni: Wojewodowie, bojarzy, mnisi, popi, chłopi, starcy i staruchy, Wszyscy przed nim padli na brzuchy. Bo inaczej w jaki sposób można by trwać nadal Putinowi, nasadzonemu na pal władzy, już trzecią dekadę, gdyby ten naród nie był zainfekowany zdziczałą imperialnością, tą swoistą totalitarną dogmą wszystkich czasów – od Groźnego, Piotra-Katarzyny, Lenina-Stalina i do Breżniewa-Putina. I kiedy te czy inne narody w siłę okoliczności i dążeń mimo wszystko pokonywały despotyczny rubikon barbarzyństwa, to ewolucja „uczłowieczenia” zostawiła Rosjan na poboczu. „Rusko imperialność”, tożsama z nienawiścią do ludzi, jest przez nich postrzegana jako święta mantra bałwochwalstwa kogoś ubogiego na umyśle, za to „bogatego” w pychę i niesłychaną okrutność wobec innych. Właśnie taka charakterystyka określa wszystkie normy zachowania, relacje, „wartości i ideały” nosicieli „russkiego miru”. Mania zagarniania, podbijania, władania, gwałcenia została wzniesiona do rangi kultu. „Imperium – ponad wszystko”. Dlatego moskiewscy monarchiści, socjaliści, nacjonaliści, pofigiści, anarchiści, demokraci i liberaści „są smarowani tą samą maścią i oddychają tym samym duchem”. Jak mówili łacinnicy: „Nie ma nic nowego pod słońcem”. Wszak znane jest powiedzenie-parafraza „demokraty-socjalisty” Saszy Kierenskiego, który tymczasowo „przedostał się” do władzy w 1917 roku i na przełomie XX wieku oświadczył: „Lepiej tyran, niż podział naszego imperium”. Dzisiejsi-ówcześni kierenscy w większości zmutowali się, na przykład, w „dobrych” łatyninów, którzy na każdym zygzaku-zakręcie obnażają swój szowinistycznie goły tyłek. Więc to trzaskające zaklęcie, które zagnieździło się w podłych wnętrznościach wszystkich istniejących na bagnach, jest wypowiadane wszędzie i przez wszystkich – od putinowskich babuszek, gundiajowskich policjantów-księży, aż po zbirów, którzy obecnie gwałcą i zabijają ukraińskich jeńców, bezlitośnie bombardują śmiercionośnymi rakietami miasta i wsie Ukrainy. 25 marca, w dodatku do ofiar w ludziach, w wyniku rosyjskiego ostrzału zniszczono korpus Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania imienia Mychajła Bojczuka – jednego z najwybitniejszych przedstawicieli narodowego modernizmu. Tak się złożyło, że przeklęci moskale-kaci znów „wrócili” do tego sławnego Ukraińca, rozstrzelanego przez nich samych pod koniec lat 30. XX wieku wraz z żoną i jego uczniami, aby ostatecznie zniszczyć dorobek bojczukistów. Taka jest rzeczywistość. Wszak nawet lakierowani „opozycyjnością” wobec reżimu Putina działacze i działaczki pokazują swoją prawdziwą istotę, kiedy dokonują wyboru między putino-raszyzmem a prawdą, dając pierwszeństwo imperialnej bieluni. Tak, moskiewska „opozycyjna” dziennikarka Łatynina „ostro” wypowiedziała się na temat zamachu w podmoskiewskim centrum handlowym Crocus City Hall, stronniczo twierdząc o rzekomym udziale Ukrainy w dokonanym czynie i że zamach stanie się „katastrofą dla Ukrainy”. Doprawdy, a czym takie brednie różnią się od nieustannego ryku niepełnosprawnego Miedwiediewa, który oświadcza całemu światu, że jeśli zostanie udowodniony udział ukraińskiego rządu w zamachu, to musi on zostać bezlitośnie zniszczony, włącznie z oficjalnymi osobami państwa. Jednakże, biorąc życzenia za rzeczywistość, ci poplecznicy i służalcy totalitarnego reżimu muszą na zawsze zapamiętać, wreszcie, że szczekając „łapcie terrorystów”, prędzej czy później trafią na siebie. Jednocześnie należy przyznać, że zombowanie mózgów w Rosji odbywa się nie tylko za pomocą nazistowsko-putinowskiej oraz skabiejewo-simonian-sołowjowskiej retoryki. Raszystowski szamanizm ukrainofobii przesiąkł przez wszystkie szczeliny tej terrorystycznej wspólnoty. Nienawiść do ludzi i Ukraińców, nietolerancja, pycha i nienasycenie w połączeniu z kłamstwem stanowią podstawę nie tylko oficjalnej propagandy, ale i całego systemu edukacji (od placówki przedszkolnej po uniwersytet), nastawionego na wielki fałsz dotyczący wojny, która dla Rosji jest rzekomo „prewencyjna”, z szerzeniem mitu „gdyby nie my pierwsi…”. Choć wystarczy na przykład zapoznać się z książką A. Dugina „Podstawy geopolityki: geopolityczna przyszłość Rosji”, której swego czasu nadano status podręcznika, aby zrozumieć prawdziwe źródła i przyczyny wzrostu raszyzmu w Rosji, nienawiści do ludzi, ukrainofobii. Albo przeanalizować „nowe” podręczniki do historii Rosji z 2023 roku, całkowicie przepisane, zaczynając od lat 70. XX wieku, dodając obszerny materiał o wojnie w Ukrainie. Taki rosyjski podręcznik do historii dla klasy 11, stając się jedynym dla wszystkich rosyjskich szkół, w szczególności na tymczasowo okupowanym terytorium Ukrainy, jest swoistym markerem rehabilitacji stalinizmu, raszyzmu, środkiem propagandy „świętej” wojny z Ukrainą. Ze szkolnej ławki zaczyna się masowe ogłupianie młodzieży, z „przekonaniem”, że wojna dla Rosji jest „sprawiedliwa”. Całe akapity niesłychanych kłamstw, w których „Ukraina to ultranacjonalistyczne państwo”, nazistowska symbolika jest na wskroś rozpowszechniona w Siłach Zbrojnych Ukrainy, a w „wyzwolonych miastach – masowe zbrodnie ukraińskich nacjonalistów, którzy znęcają się nad cywilami i torturują jeńców wojennych”. O proszę! Z chorej na zdrową głowę. Szczególną kontrolę kremlowscy mordercy sprawują nad narracjami historycznymi po 2014 roku, a dlatego pospiesznie i nieustannie „pisane” są różnorodne „podręczniki” i „pomoce naukowe”, w których wojna zaborcza przeciwko Ukrainie prezentowana jest przede wszystkim dla uczniów i studentów nie inaczej, jak historyczne mesjaństwo moskiewszczyzny; Rewolucja Godności nazywana jest zamachem stanu; aneksja Krymu – „powrotem do Rosji”, który poparło 97% obywateli; zbrodnicze działania moskali w Donbasie – „ludowym” powstaniem, „obroną ojczystej ziemi” za prawo do nazywania się „rassiejanami”. Trudno sobie wyobrazić, ale to już do-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ukraińska literatura, a także z uwzględnieniem miejsca, jakie literatura rosyjska zajmuje w ogólnoludzkim systemie wartości duchowo-kulturowych oraz zapoznawania uczniów z najlepszymi osiągnięciami rosyjskiego piśmiennictwa”, uniemożliwiało pozbycie się moskiewskiego kolonialnego dziedzictwa i zajęcie godnego miejsca w światowej przestrzeni społeczno-kulturowej, wlokąc się nadal w taborze zaborczej imperialności. Co więcej, już od dziesięcioleci w Ukrainie nie słabnie apetyt części biurokracji oświatowej, by wyprowadzić poza granice narodowo-państwowych priorytetów „Historię Ukrainy”, kastrując ją to na poziomie usuwania wartości, wydarzeń i postaci istotnych dla budowy państwa narodowego, to próbując łączyć ją z „czymś”, to oddając ją na pastwę autonomicznej „demokracji”. Oczywiście zawężanie uwagi do wagi (o charakterze strategicznym) wychowawczego i społeczno-politycznego potencjału edukacji historycznej jest bezpośrednim i pośrednim wsparciem dla naszego odwiecznego wroga, który rzuca ogromne zasoby finansowe, polityczne, intelektualne, informacyjne i dyplomatyczne, aby wprowadzić w światowej i wewnętrznej przestrzeni społecznej zgubną dla Ukrainy ideologemę „russkomirstwa”. Nie wolno zapominać, że obecna zaborcza wojna terrorystycznej Moskwy opiera się właśnie na ideologii sfałszowanej doktryny historycznej. Zatem, aby pokonać egzystencjalnego wroga-moskala, zapewnić zwycięstwo i zachować siebie jako naród ukraiński, z narodowej przestrzeni kulturalno-edukacyjnej, informacyjnej, artystycznej i wychowawczej należy niezwłocznie usunąć moskiewski język, literaturę, wszelkie narracje historyczne, muzyczno-piosenkową „kulturę”, gatunki artystyczne, zwłaszcza Cerkiew, które służą jako ważna broń w rękach okupanta. Bo jeśli tak słabo wykonujemy „zadanie domowe” z dekolonizacji (odmoskiewszczenia) swojej przestrzeni społeczno-kulturowej, to jak wtedy działać na arenie międzynarodowej, skoro na Zachodzie na najwyższych szczeblach edukacji uniwersyteckiej i akademickiej wciąż dość mocno trwa aktywne wykorzystywanie właśnie fałszywych rusystycznych kursów historii i historii kultury. Nie dziwi, że w 13 wiodących uniwersytetach USA dyscypliny slawistyczne nadal są nauczane na podstawie moskwocentrycznego spojrzenia. I choć działają tam ośrodki i studia ukrainoznawcze, to jednak rosyjskich jest wielokrotnie więcej. Zachodni eksperci i intelektualiści znacznie lepiej znają historię, kulturę i literaturę rosyjską niż ukraińską. I tę właśnie „miękką” siłę Moskwa agresywnie wykorzystuje do ekspansjonistycznego wpływu na politykę światową. Co więcej, kształtują oni wektory postrzegania „wielkiej” kultury w taki sposób, że ich Puszkin nie jest już rzekomo ksenofobem, imperialistą, ukrainofobem i nienawidzącym wolności Polski i Kaukazu, a Dostojewski nie jest propagandystą wojny, bo ta — w jego wizji świata — przynosi ludziom wyłącznie korzyść, a humanizm powinien przejawiać się zazwyczaj na polach bitew. Z jakichś dziwnych powodów nie tylko oni, ale przede wszystkim my nie dostrzegamy, że ich laureaci Nagrody Nobla są praktycznie nastawieni na nienawiść do Ukrainy i nietolerancję. Przypomnijmy wystąpienie J. Brodskiego (wiersz „O niepodległości Ukrainy”) 30 października 1992 roku na wieczorze solowym przed tysięczną publicznością w USA, naznaczone ostrymi przejawami ukrainofobii, rasizmu i rosyjskiego szowinizmu, z obietnicami dla wolnych Ukraińców bezbrzeżnej przyszłości: czas pokaże, jaką matkę Kuzki, ruiny, kość pośmiertnej radości z posmakiem Ukrainy. Oto „prawdziwy” moskiewski inteligent, który nie chce uznać ani narodu ukraińskiego, ani odnowionej niepodległości po wielowiekowym kolonialnym jarzmie. Albo przypomnijmy sobie list innego laureata Nagrody Nobla — Sołżenicyna — z 30 sierpnia 1991 roku (na samym początku naszej odnowionej Niepodległości) do Borysa Jelcyna, w którym zaznaczono, że „rozległy Południe obecnej URSR (Noworosja) i wiele miejsc Lewobrzeża nigdy nie należało do historycznej Ukrainy, nie mówiąc już o dzikiej zachciance Chruszczowa z Krymem. I jeśli we Lwowie i Kijowie w końcu obala się pomniki Lenina, to dlaczego trzyma się jak świętości leninowskich fałszywych granic?.. Spieszę prosić Was: obrońcie interesy tych wielu milionów, którzy zupełnie nie chcą od nas się oddzielać”. Zatwardziały sołżenicyn-imperialista, ideolog imperialnej mitologii, który już w 1998 roku w eseju „Tragedia słowiańska” opłakuje „sztucznie podzielonych i oderwanych od swojej ojczyzny” 12 milionów Rosjan, potrzebujących wyzwolenia. Znamienne, że po zajęciu przez moskiewitów Krymu w 2014 roku Putin w pełni będzie małpował Sołżenicyna, kalkując fałsz o „najbardziej podzielonym narodzie świata”. A już w przededniu pełnoskalowej inwazji (21 lutego 2022 r.) bunkrowy nieludzki będzie gadał na cały świat (słowami tego samego imperialnego dysydenta!) o tym, że Ukraina nie ma prawa do istnienia, bo została stworzona przez Lenina kosztem oderwania od Rosji jej własnych historycznych terytoriów. Na tle tej zaborczości, imperialności, nienawiści do Ukrainy „Archipelag GUŁag” Sołżenicyna-Putinowców nigdy już nie będzie mógł być postrzegany tak, jak na początku swojego wznoszenia się, ponieważ jego autor moralnie utożsamił się z najbardziej skrajnym czarnosecinnictwem, które dąży do ujarzmienia Ukrainy. Dlatego musimy działać adekwatnie do egzystencjalnego zagrożenia ze strony tej różnomastnej rusni, aby przetrwać, pokonywać i zwyciężać. Naszym amuletem musi stać się także antidotum na zarazę wielkiej kultury, nie nadstawiając już nigdy drugiego policzka pod kolejny cios moskwina, ponieważ to nie jest ten przypadek, gdy „przebaczamy naszym winowajcom”. Tylko miecz, hełm i tarcza! To cnota, która zapisana jest w Piśmie Świętym. Nieco kontrowersyjnie, ale to już wypróbowany fakt, że narodową wartością Ukraińca powinna stać się nienawiść do moskwina — mordercy, rabusia, gwałciciela i dosłownego kłamcy. Nie wierzmy złoczyńcy. Pod żadnym pozorem. Pamiętajmy o cierpiącym i zapowiedzianym Słowie Szewczenki („Niewolnik”), że „moskale i Boży świat / w pęta zakuli”. Wtedy Pamięć i Prawda zachowają Ukraińskość i pokonają ordę. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Cztery listy od Iwana Dziuby

Halyna KYRPA W młodości, pod koniec lat 60. i na początku 70., pracowałam w wydawnictwie „Dnipro”, gdzie wówczas pracował Iwan Mychajłowycz Dziuba. Często zdarzało mi się spotykać go na korytarzach wydawnictwa, zawsze się zatrzymywał, a rozmowy toczyły się wokół literatury i wspólnych znajomych. Na moją prośbę dał mi kiedyś do przeczytania rękopis „Internacjonalizm czy rusyfikacja”, tylko nie wiedział, że potem przepisałam ten rękopis i rozpowszechniłam wśród swoich przyjaciół (później maszynę do pisania trzeba było zniszczyć). Pamiętam, że dziękował mi za to, że zapoznałam go z samizdatowymi wierszami Hryćka Czubaja. Ogólnie rzecz biorąc, samizdat był wtedy popularny i dla tych z nas, którzy sobie ufali, była to wielka szkoła poznawania prawdy. A pewnego razu Iwan Mychajłowycz zapytał: „Pani też pisze? Proszę przynieść do przeczytania”. Zmieszałam się: „Niech kiedyś”. Ale kiedy zapytał po raz drugi, a potem trzeci: „Przyniosła pani rękopis?”, poczułam się niezręcznie: żeby nie odebrał mojej powolności jako kokieterii. Oczywiście potem denerwowałam się, dopóki Iwan Mychajłowycz czytał. A gdy przeczytał, poprosił, bym została po pracy, żeby „przejść przez rękopis”. Analizował każdy utwór (wiersze, nowele i bajki dla dorosłych, z komentarzami na marginesach) i na koniec zachęcił słowami: „Myślę, że będzie pani pisać prozę”. Pamięć zachowała jeszcze coś takiego. Nas, pracowników wydawnictwa, wywieziono kiedyś jesienią do bazy warzywnej, żeby przebierać pomidory. Pomieszczenie wilgotne, zapach zgnilizny zapiera dech. Słowem, w tym zaduchu zemdlałam. Wyprowadzają mnie na świeże powietrze, a Iwan Mychajłowycz mówi: „Musi się pani przebadać, nie zaniedbuj tego. Mogę umówić się z pewnym profesorem na konsultację”. Byłam poruszona taką troską, podziękowałam i odpowiedziałam, że to pewnie jakieś emocjonalne przemęczenie, wezmę, mówię, urlop i pojadę do mamy na wieś. (Tam rzeczywiście przeszłam serię zastrzyków i wszystko minęło). Ale Iwan Mychajłowycz przy okazji znów przypomniał, że może umówić się z tym profesorem. Najwyraźniej tylko człowiek, który sam ma problemy ze zdrowiem, potrafi wyciągnąć do kogoś pomocną dłoń. Później, kiedy przez nagłe aresztowanie (1972) Iwan Mychajłowycz nie pojawił się w pracy, u mnie na długo zatrzymały się książki, których nie zdążyłam mu zwrócić (wśród nich taka ówczesna „kramoła”, jak „Historia kultury ukraińskiej” Iwana Ohijenki, stare wydanie). Kiedy z Dmytrem spotkaliśmy go kiedyś na Chreszczatyku i przypomniałam mu o nich, był mile zaskoczony, że się zachowały. I potem jeszcze śmialiśmy się, gdy opowiedziałam, że te książki wywiozłam na chutor i mój ojciec ukrywał je w ulu. „No to już pani pszczoły się naczytały” – powiedział. W swojej wspaniałej książce „Nie osobno wzięte życie” Iwan Dziuba cytuje Bertolta Brechta: „Niebo z samych tylko gwiazd pierwszej wielkości – to nie niebo”. A dalej twierdzi: „…dla literaturoznawcy nie ma pierwszorzędnego, drugorzędnego, trzeciorzędnego…”. Być może dlatego należy do niezwykle uważnych, odpowiedzialnych i bardzo sumiennych literaturoznawców. Kilka razy wysyłałam mu swoje książki. Nie liczyłam na odpowiedź, znając jego wielkie zajęcie i problemy ze zdrowiem. Ale Iwan Mychajłowycz zawsze, choć nie od razu, odpowiadał. A to, przyznajcie, nie lada oznaka wewnętrznej kultury. Ilu mamy takich ludzi? Nosicieli elementarnej ludzkiej kultury, szlachetności i głębi? Może wymienimy? Ukraina w osobie Iwana Mychajłowycza – to taka Europa, o jakiej wielu nawet nie śniło… Wszystkie listy pisane odręcznie na białych arkuszach, w podłużnych kopertach. 25. XI. 2013 r. Rudyky Drodzy Halyno i Dmytru! Dziękuję za książkę Olhy Mak. Przyda się! Życzę dobra, zdrowia, ulubionej pracy. Z szacunkiem i życzliwością – I. Dziuba (To odpowiedź na wysłaną powieść Olhy Mak „Kamienie pod kosą”, której twórczość studiowałam i pisałam przedmowę do tego wydania). 2. X. 2014 r. Rudyky Droga Halyno! (jakoś nie przechodzi mi tu przez gardło ani „pani”, ani „Mykołajiwna”) Dziękuję za pamięć, a jeszcze bardziej za książkę. Dobra książka, dobra poezja. Odzywam się nie od razu, bo miałem ciężki rok, a teraz dochodzę do zdrowia na daczy i próbuję rozliczyć się z długów. A nazbierało się ich… Poezja Pani jest cicha i jasna. I to, co mogłoby wydawać się moralizatorskie, takim nie jest, bo jest psychologiczne i zwrócone do duszy otaczającego świata („jaka zielona jabłoni dusza!” To rozmowy ze światem, „zamknąwszy serce”! Nawet gdy pojawia się tragiczny motyw). Bardzo przenikliwe (chciało się powiedzieć: „celne”, ale to słowo dla poezji nieodpowiednie) zwrócenia się do obrazów drogich ludzi, do pamięci Hryhora Tiutiunnyka, Wiktora Blyznecia; poruszyła mnie rozmowa z Wasylem Hołoborodką – takie to dziś bolesne… Nawet publicystyczne intonacje Pani budzą zaufanie. („Ten, kto zbiera kamienie, nie nosi ich w duszy”). Czekam na Pani książkę prozatorską. Pozdrowienia dla Dmytra. Zdrowia, dobra, pomyślności obojgu. Wasz I. Dziuba (Odpowiedź na wysłany tomik poezji „Profil wieczoru”). 27. 04. 2015 Droga Halyno Mykołajiwno! Jednak posłuchałem Pani rady i, śladem Pani, przeszedłem „zarośniętymi ścieżkami”. Smutny obraz – „przewrotności losu” – ale, jak powiedział znieważony geniusz: „Z takimi obdarowaniami bywa niemało kłopotu. Ale nie warto robić ze swojego rozczarowania tragedii. To nie koniec świata!” Dobrze, że podano artykuły Jewhena Małaniuka i Rostysława Docenki, a także wyrok sądu. Życzę Pani dobra i niech się pracuje. Rad będę Pani sukcesom. I. Dziuba (Odpowiedź na wysłaną książkę wspomnień Knuta Hamsuna „Na zarośniętych ścieżkach”, którą przetłumaczyłam. Iwan Mychajłowycz cytuje Hamsuna). 8. XII. 2017 r. Rudyky Droga i kochana Halyno Mykołajiwno! Rad byłem otrzymać od Pani jeszcze jedną Pani książeczkę, pełną uśmiechniętej dobroci i pełnego szacunku stosunku do świata dzieciństwa, który, właściwie, jest naszym jedynym wspólnym światem. To nasz trzynasty miesiąc w roku, którego mamy prawo nikomu nie oddawać, chyba pożyczać – i to tylko tym, którym ufamy. Pani tutaj jakby rozdwaja się na Katusię i „naszą mamę”, więc widzi i słyszy dwa razy więcej niż osobno. Cieszę się Pani cichym ciepłym słowem, cieszę się Pani spokojno-duszną pracą. Ze świętym Mikołajem Panią, Halyno Mykołajiwno, a potem już – i z Bożym Narodzeniem, i z Nowym Rokiem! Powodzenia! I. Dziuba (Odpowiedź na wysłaną powieść „Trzynasty miesiąc w roku”). A teraz, kiedy patrzę na zdjęcie córki Iwana Mychajłowycza Olenki na stronie Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, wydaje mi się, jakby uśmiechał się sam Iwan Mychajłowycz. Zaraz się zatrzyma, przywita i zapyta: „Przyniosła pani rękopis?”. Może w tym czasie, kiedy pracowaliśmy w „Dnipro”, miał tyle lat, co Olenka na zdjęciu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

skie radio. Ukraina”. Początkowo w sercu wybucha radość, ale potem przychodzi zrozumienie, że po prostu nie da się tego słuchać. Docierają głosy znajomych prowadzących, zaczyna się jakaś piosenka, ale po prostu brakuje cierpliwości, by słuchać tego zgrzytania i terkotania, które nie mają końca. Biorę do ręki telefon, żeby znaleźć inne numery fal ukraińskich stacji radiowych. Wpisuję w wyszukiwarkę potrzebne zapytanie, ale ekran pozostaje niezmienny. No jasne… W drodze nie będzie Internetu. Nie przestaję kręcić pokrętłem, choć rozumiem, że nie ma to sensu. – W Pitierze… – słychać na jednej z fal. – Ale nie interesuje mnie, co dzieje się w waszym Pitierze! – warczę, z agresją kręcąc pokrętłem, wcześniej głośno uderzywszy dłonią w schowek samochodu. Przełączam resztę fal, które pozostały. W odpowiedzi – jedyne dźwięki, które świadczą o braku łączności. Mówią, że biały szum uspokaja układ nerwowy. Ale w tamtym momencie byłam gotowa rozbić przednią szybę z wściekłości. *** Do początku zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie wieś Karliwka otrzymywała sygnały telewizyjne i radiowe z wieży telewizyjnej w rejonie pietrowskim Doniecka. Miała ona zdolność zapewnienia nadawania w promieniu około 100 km. W 2014 roku, w wyniku okupacji miasta przez wojska rosyjskie, wieża przestała transmitować ukraińskie nadawanie telewizyjne i radiowe. Od tamtej pory wieś Karliwka całkowicie pozostała bez łączności. Ukraińskie radio można było usłyszeć, dopiero dojeżdżając do sąsiednich miast, takich jak Selydowe, Pokrowsk, Kramatorsk. W samej miejscowości i w drodze do miast usłyszenie języka ukraińskiego było niemożliwe. Z telewizją sprawę można było rozwiązać, ale bardzo trudno. Zaraz wyjaśnię dlaczego. Przed wojną na terenie Karliwki można było oglądać telewizję analogową, cyfrową i satelitarną. Do 2018 roku odrzucamy każdą możliwość korzystania z analogowej i cyfrowej. Wieża telewizyjna w Doniecku została zajęta przez okupantów. Innej wieży telewizyjnej, która mogłaby zapewniać sygnał na linii rozgraniczenia, nie było. Jedyną opcją pozostawał satelita. Kiedy w 2014 roku jechaliśmy do Karliwki, pamiętam, jak tata, siedząc za kierownicą, ciągle powtarzał: „Jak przyjedziemy, pierwszą rzeczą, którą musimy zrobić, jest zainstalowanie anteny satelitarnej, żeby oglądać telewizję”. Po przyjeździe tak właśnie zrobiliśmy. Zainstalowaliśmy wszystko, co niezbędne, aby oglądać ukraińską telewizję. Ale zaznaczę, że taka możliwość była daleko nie w każdej rodzinie. Na instalację anteny, oczywiście, nie wydaje się wszystkich pieniędzy świata, jednak w tamtym okresie nie była to tania przyjemność. Mało kupić sprzęt, trzeba wynająć osobę, która was obsłuży. I nie jeden raz. Bo przez lata korzystania z satelity pojawiały się liczne problemy, które musiał rozwiązać specjalista. W tym samym okresie rosyjskie kanały telewizyjne można było odbierać z każdej puszki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Rodzinny dom, którego już nie ma. Z dziennika młodej donieczanki

Anna BIEŁA, studentka KNUKiM. 4. Co jest nie tak z rękawiczkami? Jesień 2014 roku. Mrozy są tak bezlitosne, że na początku listopada dłonie zamarzały na kość. W jakichś torbach, które mama pakowała, gdy uciekaliśmy z Karliwki, znalazła parę ciepłych rękawiczek. Nie miałam pojęcia, że nadejdzie dzień, kiedy kogoś zainteresują. Tego dnia poszłam do sklepu po chleb. Zapłaciwszy, wzięłam swoją torbę i popchnęłam drzwi sklepiku, wychodząc z pomieszczenia. Gdy tylko się otworzyły, zauważyłam, że o mało nie uderzyłam wojskowego, który właśnie zamierzał wejść. Uśmiechnął się i odsunął, przepuszczając mnie przodem. Wtedy zauważyłam, że nie był sam. Cały tłum żołnierzy zamierzał wejść do sklepu. Głośno rozmawiali i śmiali się, byli dość młodzi. – Proszę przechodzić – powiedział ze śmiechem ten, który przepuszczał mnie przodem. – Dziękuję – odpowiedziałam cicho i nastawiłam się na szybkie wyjście. Ale tak się nie stało. Jeden z młodzieńców zawołał: – A no czekaj! Odwróciłam się, oczekując wyjaśnienia, dlaczego mnie zatrzymał. Wojskowy podszedł, z ciekawością oglądając moje ręce. Potem wziął moją dłoń i zawołał towarzyszy: – Hej, chłopaki, chodźcie tutaj! Podbiegli do nas. Serce w tamtym momencie chciało wyskoczyć z piersi z niezrozumienia tego, co się dzieje. Spojrzawszy na moje rękawiczki, jeden z nich krzyknął: – Patrzcie! Mała, skąd wzięłaś takie rękawiczki? – Mama kupiła – szepnęłam przerażona. „Dlaczego on pyta?”. Z jakiegoś powodu głośno się zaśmiali. – Przecież ona jest nasza, chłopaki! – powiedział, śmiejąc się. – Patrzcie, jakie kolory nosi! *** Jeszcze jako dziecko nie wiedziałam, że czerwono-czarna kombinacja kolorów, która zdobiła moje wełniane rękawiczki, należy do narodowo-wyzwoleńczego ruchu „Prawy Sektor”. Mama kupiła mi te rękawiczki na długo przed wojną. Wzór był wykonany jak na szachownicy. Dwa kwadraty czarne, dwa czerwone. Wojskowi, zobaczywszy takie kolory na rękawiczkach dziecka, położyli na to nacisk. I choć wydawało mi się, że chłopcy nie mieli na myśli nic złego, to byłam jedenastoletnią dziewczynką, która strasznie się przestraszyła. Wyobraźcie sobie, że jesteście dzieckiem i podchodzi do was grupa silnych wojskowych, którzy otaczają was ze wszystkich stron. Patrzą na was i śmieją się. Przyczyny śmiechu nie rozumiecie. Potem mówią coś o kolorach na rękawiczkach, których znaczenia nie znacie. Nie mogłam zrozumieć, czy zrobiłam coś nie tak, czy coś nie tak zrobili moi rodzice. Już w dorosłym wieku, dobrze zrozumiawszy kolory na rękawiczkach i reakcję wojskowych, ogarnia mnie oburzenie. Bo teraz rozumiem przyczynę ich śmiechu. Zdziwili się, że w jakiejś małej wsi na Donbasie rodzice małej dziewczynki świadomie kupili jej czerwono-czarne rękawiczki. Jakby to był ósmy cud świata! Na Donbasie dzieci noszą czerwono-czarny kolor, a nie czerwono-niebiesko-biały, jak myśleli! Nagle w oczach wojskowego, który trzymał moją rękę, błysnął dziwny ognik. Tak patrzą ludzie, którzy wymyślili coś, w ich mniemaniu, genialnego. Spojrzał konspiracyjnie na swoich towarzyszy, potem na mnie. – Słuchaj, dziewczynko – zaczął. – A jeśli damy ci flagę, weźmiesz ją do domu? Zgubiłam się. „Do czego on zmierza? Oczywiście, że wezmę”. – Oczywiście – odpowiedziałam, marszcząc brwi. To było przecież oczywiste. W moim mniemaniu. – Tak? – uniósł zdziwiony brwi, znów zwracając się do swoich towarzyszy. Ci wymieniali spojrzenia, uśmiechając się. – A rodzice nie będą cię karcić? Zgubiłam się jeszcze bardziej. „Co za głupie pytanie?”. – Nie będą karcić – odpowiedziałam. – Dobrze, poczekaj tutaj. Odwrócił się do swoich przyjaciół, omawiając coś, czego nie mogłam zrozumieć. Wbiłam wzrok w buty, czekając, aż wojskowy wróci, i słuchając, jak jego towarzysze się śmieją. W końcu chłopak wrócił. W rękach, jak obiecał, trzymał ogromną flagę Ukrainy. Pamiętam swoją radość, że oddali mi ją właśnie w takim rozmiarze. Ale bałam się okazywać jakiekolwiek emocje. Wojskowy z ukraińską flagą. – Masz, trzymaj – powiedział niepewnie, jakby oczekując, że odmówię w ostatniej chwili. Ostrożnie wzięłam flagę w dłonie, powściągliwie podziękowałam i czym prędzej poleciałam do domu. Czułam, że wojskowy patrzy za mną. *** Co myślę o tamtych młodzieńcach teraz? Myślę, że przerażenie małej dziewczynki nie jest najmądrzejszą rzeczą, jaką zrobili w swoim życiu. Nawet jeśli nie mieli na myśli nic złego. A biorąc pod uwagę teraźniejszość, ja, która mam już za sobą niemałe doświadczenie życia w wojnie, ogromną torbę krzywd i stereotypów ze strony swoich współobywateli, która do dziś w oczach wielu moich rodaków jest przedstawicielką „wątpliwego regionu”, jestem jeszcze bardziej rozgniewana, wspominając dzień, kiedy wojskowi zapytali mnie, czy rodzice nie będą mnie karcić, jeśli przyniosę do domu flagę Ukrainy. I jeśli tamta mała dziewczynka była przestraszona, to już dorosła jest rozczarowana. Przecież jestem pewna, że wojskowi, którzy zdziwili się czerwono-czarnymi rękawiczkami na dziecięcych dłoniach, nie są jedynymi, którzy uważają, że donbascy rodzice karciliby swoje dziecko za to, że skądinąd dostało ukraińską flagę. Przez 10 lat, z kimkolwiek bym się nie poznawała, nikt nie mógł ukryć tego sekundowego uniesienia brwi po moim zdaniu: „Jestem spod Doniecka”. Przez 10 lat nietrudno nauczyć się rozpoznawać to spojrzenie. I nawet jeśli ci ludzie próbują przekonywać siebie, że nie mierzą wszystkich jedną miarą, nie uwierzę, że choćby na sekundę nie zastanawiali się nad tym, że mogę mieć alternatywne poglądy na suwerenność Ukrainy. Taki poziom stereotypizacji. Jednak dopóki wielu ludzi uważa, że donieczanie czekali na putinowski reżim, my w 2014 roku trzymaliśmy w szafach ukraińskie flagi. 5. Przestrzeń informacyjna Donbasu. Rok 2017. Wybiegam z naszego domu, starając się być przy samochodzie wcześniej niż tata. Nauka w szkole w tym tygodniu się skończyła, więc weekend spędzimy w Karliwce. Podchodzę i widzę, że taty jeszcze nie ma. Dumnie podnoszę podbródek z uśmiechem, bo wciąż wytrwale trzymam się zasady, by się nie spóźniać. Za każdym razem chwytam się każdej okazji, żeby gdzieś pojechać z tatą. Lubię siedzieć na przednim siedzeniu, oglądać krajobrazy, rozmawiać na różnorodne tematy i słuchać muzyki. Oczywiście, kiedy udaje się jej posłuchać... Wskakuję na miejsce obok kierowcy i czekam na tatę. Odpala samochód i wyruszamy w mini-podróż. Nie dotykam przycisków radia, bo rozumiem, że dopóki nie wyjedziemy poza granice wsi – jest to a priori bezsensowne. Kiedy przed nami znika tablica z przekreślonym napisem „Karliwka”, chwytam za pokrętło. Na pierwszej lepszej fali słyszę wstrętny rosyjski głos. Od razu przełączam. Kręcę jeszcze kilka razy. Wynik ten sam. – Z jakiego miasta nadają? – pyta tata. – Kramatorsk. – Może nie dochodzić sygnał – kręci głową. – Jesteśmy dość daleko. – Chociaż spróbujemy – wzdycham ciężko, wprowadzając numery fal. Wbijam pierwsze cyfry fali, na której powinno nadawać NRJ. W odpowiedzi – skrzypienie. Wprowadzam inny numer, któremu powinno odpowiadać „Nasze Radio”. Ten sam wynik. Nabieram cierpliwości i wpisuję numer, pod którym powinno być Hit FM. – Pogoda w Moskwie… – dobiega w odpowiedzi. Zaczynam kręcić pokrętłem, zmieniając numery fal po kolei. Może chociaż w ten sposób znajdę coś ukraińskiego. I oto na jednej z nich słyszę swojski dżingiel Ukraińskiego Radia. Radośnie się uśmiecham, klaszcząc w dłonie. Tylko to inny numer, nie ten, który widziałam na stronie. – Może być tak, że nadają na innych falach? – pytam tatę. – Nie na tych, które są zapisane na ich stronie. Jednak nie długo muzyka grała. W dosłownym sensie. Pierwsza piosenka nawet nie zdążyła się skończyć, jak przerwało ją drażniące skrzypienie, świadczące o braku łączności. Po każdej próbie słyszę wstrętne rosyjskie głosy. – Wiadomości w Rosji takie… W Woroneżu wydarzyło się… Gościem studia jest Filipp Kirkorow… Wita was radio Enerdży… – Enerdży – to właśnie to, czego mi było potrzeba – mówię z goryczą. No czy choć jedna nasza podróż może obejść się bez mojego rozdrażnienia i histerycznego przełączania przycisku radia w poszukiwaniu ukraińskiej stacji radiowej? – Podjedziemy do Nowohrodiwki, zadziała Luks FM – próbuje uspokoić mnie tata. Kontynuuję kręcenie pokrętłem. Może się poszczęści? Przez liczne skrzypienia i przerywanie łączności ledwo-ledwo słyszę frazę „Rus-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Gazety i czasopisma w osadzie na linii rozgraniczenia nie były drukowane. Cztery lata przeżyliśmy na telewizji satelitarnej i przy całkowitym braku radiodyfuzji. Większość mieszkańców wsi, nie mając możliwości kupienia i zainstalowania sobie potrzebnego sprzętu, karmiła się rosyjskimi wiadomościami, sygnał z których był idealny. I oto w 2018 roku w mieście Hirnyk, które znajduje się 15 kilometrów od Karliwki, zostaje zainstalowana wieża telewizyjna. Ministerstwo Polityki Informacyjnej Ukrainy po czterech latach wojny decyduje się zbudować wieżę telewizyjną w celu transmitowania ukraińskich treści na okupowanym terytorium obwodu donieckiego. Wieżę telewizyjną, która pokryłaby Awdijiwkę, Marjinkę, Nowotrojicke, Karliwkę i inne przyległe rejony. W rezultacie zbudowano 190-metrową wieżę, której promień nadawania dla kilowatowych nadajników radiowych przewidywano na około 30-40 kilometrów, a dla 5-kilowatowych na około 100 kilometrów. Przy wystarczającej mocy nadajników sygnał powinien pokrywać okupowany Donieck i jeszcze odległość 40 km poza jego granicami. Tylko jest jedno ale… Sygnały tej wieży były zagłuszane.*** Jednocześnie z komunikatem o wzniesieniu wieży w Hirnyku, tak zwane „ministerstwo łączności DRL” poinformowało o oddaniu do eksploatacji potężnego nadajnika cyfrowego w formacie DVB-T2 w okupowanej Gorłówce. Przy zainstalowaniu takiego samego nadajnika częstotliwości wchodziły w konflikt, dlatego sygnał mógł być zagłuszany z obu stron. Jednak jeśli nadajniki były różne, to zagłuszany był sygnał nadajnika o mniejszej mocy. Problem z telewizją tak nie został rozwiązany, ponieważ okupanci całkowicie zagłuszali sygnały wieży telewizyjnej w Hirnyku. Jedyną dobrą wiadomością było to, że dzięki niej w Karliwce w końcu zaczęła działać radiodyfuzja, która rzeczywiście przekazywała sygnały ukraińskich stacji. Lecz wróćmy do telewizji, z którą historia w 2018 roku stała się skrajnie skomplikowana. W tym okresie Ukraina zobowiązała się przejść od telewizji analogowej do cyfrowej. Wieża telewizyjna w Hirnyku transmitowała przekaz cyfrowy, jednak, jak już wspomniałam, ukraińskich kanałów telewizyjnych nie transmitowała z powodu przeciwdziałania ze strony rosyjskich okupantów. Dla nas możliwym wariantem oglądania ukraińskich treści pozostawał satelita. Jednak wraz z zobowiązaniem przejścia na telewizję cyfrową, częstotliwości satelitarne zaczęły być kodowane. Mówiąc prosto, jeśli weźmiemy pewną liczbę wiodących ukraińskich kanałów telewizyjnych, które przeszły na nadawanie cyfrowe, musiały one być kodowane na satelicie. Kupowanie przystawki do telewizji cyfrowej nie miało żadnego sensu, gdyż jej nadawanie było zagłuszane. Ratunkiem stała się znaczna poprawa jakości połączenia internetowego, dlatego zdecydowaliśmy się przejść na telewizję internetową. Przez osiem lat kwestia telewizora była jedną z najtrudniejszych. Stale znikało połączenie, kanały, kodowano nadawanie. „Telewizyjnik”, jak nazywaliśmy specjalistę od tych spraw, przychodził do babci do domu częściej niż jej własny syn. Nie zapominajmy o ciągłych ostrzałach, pod którymi znajdowała się nasza wieś. Po każdym trzeba było wzywać „telewizyjnika”, bo obowiązkowo znikną jakieś kanały albo telewizor w ogóle przestanie działać. Także jakość połączenia bardzo zależała od warunków pogodowych. Najmniejszy podmuch wiatru – połowa kanałów zniknie z radaru. Po takich nawałnicach jak ulewy i burze telewizor mógł tygodniami nie działać. Dodam jeszcze to, że w pierwszych latach wojny prawie nie mieliśmy energii elektrycznej z powodu ostrzałów. Sytuacja poprawiła się po 2016 roku, jednak wyłączenia prądu nadal pozostawały „normalnym” zjawiskiem. Jeszcze te przejścia od satelitarnej do cyfrowej i internetowej telewizji. Pamiętam, jak nerwowe były te procedury i ile finansów poszło na to, żeby oglądać ukraińskie treści, podczas gdy po naszej wsi swobodnie grasowały rosyjskie częstotliwości. Jeśli nasza rodzina miała możliwości radzenia sobie z telewizją, to wielu współmieszkańców jej nie miało. W całej osadzie pozostali tylko samotni staruszkowie, którzy dniami i nocami siedzą przy telewizorach z rosyjskimi wiadomościami i koncertami Kobzona. Boli to uświadamiać. Boli uświadamiać sobie również to, że dopiero po czterech latach wojny (według stanu na 2018 rok) zdecydowano się zainstalować wieżę, która miała pokryć przyfrontowe terytoria ukraińską telewizją i radiodyfuzją. I która w rezultacie wykonała tylko połowę swojej funkcji.*** Kwestia jakiejkolwiek łączności – telewizyjnej, radiowej, mobilnej – była problematyczna. Pierwsze lata minęły całkowicie bez radia i telefonów. Telewizor staraliśmy się oglądać, ale ostrzały, a nawet warunki pogodowe regularnie w tym przeszkadzały. Po kolejnym zniknięciu sygnału w oczekiwaniu na „telewizyjnika” trzeba było pozostawać w domu w ciszy. Z myślami o tym, że kiedyś możliwe było życie, kiedy naciskasz jakikolwiek przycisk na pilocie i na ekranie telewizora pojawiają się wszystkie twoje ulubione kanały. Z myślami o tym, że przez ludzi, którzy zdecydowali, że mają prawo zajmować cudze domy, musisz znosić dręczenie, na które nie zasługiwałaś. Jednocześnie przychodziło uświadomienie tego, że gdzieś w sąsiednich domach siedzą ci, którzy nie mają możliwości kupić sobie potrzebnego sprzętu telewizyjnego. Że jedyne, na czym mogą oglądać telewizor, to drut i puszka. I ci ludzie nie pozostają sam na sam ze swoimi myślami, jak my, kiedy czekamy na specjalistę. Oni wybierają oglądanie tego, co dostępne. Tego, co stabilne. Tego, co nie jest przerywane. Byle co. Tylko żeby nie siedzieć w martwej ciszy. Ciszy, dopóki nie ma ostrzałów. Niestety, pociechą tych ludzi była rosyjska telewizja, która nie była przerywana, której nie było żadnego przeciwdziałania. Uświadomienie tego wywoływało furię w mojej duszy. Siedząc w ciszy, wydawało mi się, że słyszę te rosyjskie głosy. W wiadomościach, filmach, transmisjach koncertów. Wyobrażałam sobie, jak przed telewizorem siedzą Ukraińcy. Zombifikowani. Z nieruchomym spojrzeniem wpatrzeni w ekrany. Ze zrujnowaną świadomością. I chciałam, żeby to zamilkło, ta rosyjska telewizja. Żeby żadna wieża nie była zdolna przekazać ich sygnału, żeby ludzie lepiej siedzieli w ciszy. Ale jakaś samotna babcia, która została bez dzieci i bliskich, siedząc sama w zimnej ciemnej chacie, wybierała nie ciszę, a telewizor. I to boleśnie było uświadamiać. Do tej pory boleśnie jest uświadamiać.Karliwka – Selydowe – Awdijiwka – Kijów – Zaporoże

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Doroczne zebranie Ukraińskiego Ośrodka

Wieża telewizyjna w mieście Hirnyk. 20 marca odbyło się doroczne zebranie Ukraińskiego Ośrodka im. św. Andrzeja w North Port na Florydzie. Po zatwierdzeniu sprawozdań poprzedników wybrano nowy zarząd na dwa lata (2024–2026). Nie wszystkie zaplanowane imprezy mogły odbyć się w Ośrodku w ubiegłym roku, ponieważ niezbędny remont po uszkodzeniach wyrządzonych przez huragan Ian wciąż trwa. Trzeba naprawić dach Ośrodka oraz sufity wewnątrz budynku. Dzięki wysiłkom członków Ośrodka, pod przewodnictwem członków zarządu, w każdy piątek odbywało się udane przygotowywanie pierogów, gołąbków i innych potraw na sprzedaż w celu pozyskania potrzebnych funduszy. Imprezy z okazji upamiętnienia Hołodomoru, święta św. Andrzeja, święto szewczenkowskie oraz przyjęcie w Dniu Niepodległości Ukrainy odbywały się w Ośrodku przy licznym udziale społeczności. A dla pomocy rannym żołnierzom Ukrainy, którzy leczą się w USA, odbył się koncert charytatywny Oksany Muchy, sponsorowany przez organizację Revived Soldiers Ukraine. W planach na przyszłość jest pokaz ukraińskich filmów, stworzenie klubu miłośników książek przy bibliotece im. Senatora Juzyka, zajęcia „Yoga” w pomieszczeniu Ośrodka oraz kontynuacja „kącika czytelniczego”, gdzie członkowie mogą przejrzeć i przeczytać najnowsze czasopisma i gazety drukowane na Ukrainie i w Stanach Zjednoczonych. Planujemy założyć chór dziecięcy pod kierownictwem piosenkarza i kompozytora Ołeha Majowskiego, który nie dawno osiedlił się w North Port. Do nowego zarządu wybrano jednogłośnie: Wiktora Lisnyczego – przewodniczącego; Darię Tomaszoską – zastępczynię przewodniczącego i tymczasową skarbniczkę; Bohdana Bodnaruka – sekretarza; Wierę Bodnaruk – referentkę kulturalno-oświatową; Annę Macylińską – referentkę organizacyjną; Halinę Lisnyczą – referentkę opieki społecznej; Tarasa Korola – referenta gospodarczego. Członkowie wolni: Klara Szpiczka, Orest Hrycyk, Bohdan Futej, Ihor Hroń, Wołodymyr Łukasewycz. Komisja rewizyjna: Wiktor Kaplij, przewodniczący; Lida Bojko i Mykoła Weremijenko, członkowie. Członkowie doradczy: Jewhen Tomaszoskyj, Orest Biłous, Maryna Skarżynśka i Wiktorija Łukasewycz. Obecni członkowie Ośrodka szczerze podziękowali poprzedniemu zarządowi za niestrudzoną pracę, a nowemu zarządowi życzyli sukcesów w pracy na rzecz ukraińskiej społeczności North Port. Wiera BODNARUK, referentka kulturalno-oświatowa Ośrodka (USA). Zdjęcie Wiktora Lisnyczego. Nowy zarząd Ośrodka. Siedzą (od lewej): Wiera Bodnaruk, Darija Tomaszoska, Wiktor Lisnyczyj, Bohdan Bodnaruk. Stoją (2. rząd): Bohdan Futej, Hala Lisnycza, Anna Macylińska. Stoją (3. rząd): Ihor Hroń, Jewhen Tomaszoskyj, Wiktor Kaplij, Taras Korol. Nieobecni: Klara Szpiczka, Orest Hrycyk, Wołodymyr Łukasewycz, Lida Bojko, Mykoła Weremijenko, Orest Biłous, Maryna Skarżynśka, Wiktorija Łukasewycz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Napisałem kilka książek, ale książka o wojnie jest najtrudniejsza”. Historyk i żołnierz Jewhen Łuniak o Lotnisku Donieckim, zwycięskiej bitwie pod Krutami w 2022 roku i motywacji do walki z wrogiem

Starszy porucznik Sił Zbrojnych Ukrainy Jewhen Łuniak – doktor nauk historycznych, profesor Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Gogola, kierownik Katedry Historii Ukrainy. Wstąpił w szeregi SZU zaraz po Rewolucji Godności, bronił Lotniska Donieckiego. Od pierwszego dnia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę poszedł bronić swojego rodzinnego miasta, na które napierała moskiewska horda. Obecnie Jewhen Mykołajowicz walczy na wschodzie naszego kraju. Niedawno odwiedził redakcję ArmiyaInform i opowiedział o doświadczeniach historyka – uczestnika pamiętnych wydarzeń ostatniej dekady, o których będzie się pisać w podręcznikach jeszcze przez setki lat. – Brał pan udział w Rewolucji Pomarańczowej i Rewolucji Godności. Proszę opowiedzieć o swoim doświadczeniu i motywach. – Dobrze pamiętam rok 2004, Rewolucję Pomarańczową. Wtedy starałem się przyjeżdżać na Majdan, nosiłem pomarańczowe wstążki. To był przyjemny czas, a co najważniejsze – była to rewolucja bez rozlewu krwi. Zakończyła się zwycięstwem narodu. I kiedy ktoś mówi, że nic nie możemy zmienić, że obalenie władzy jest niemożliwe, że to wszystko nie ma żadnego sensu, zawsze odpowiadam, że wtedy, w 2004 roku, podczas Rewolucji Pomarańczowej, Ukraińcy obronili wybór narodu i prezydentem został właśnie ten, kto otrzymał większość głosów. Jeśli chodzi o Rewolucję Godności, bardzo liczyłem na to, że również będzie bez rozlewu krwi, ale niestety tak się nie stało. Byłem świadkiem tych wydarzeń, wielokrotnie bywałem na Majdanie. I niestety 18 lutego 2014 roku, kiedy zaczęły się masowe rozstrzeliwania na Majdanie, też tam byłem. Tego dnia zrozumiałem, że wchodzimy w fazę turbulencji. Zrozumiałem, że po tym z pewnością będzie wojna. Tak właśnie się stało, kiedy rozpoczęła się okupacja Krymu. Jak tylko pojawili się pierwsi „zieloni ludziki”, powiedziałem żonie, że to wojna. W marcu poszedłem do wojskowej komendy uzupełnień i od 20 marca 2014 roku służyłem w 1. Brygadzie Czołgów. – Czy pana motywacja w 2014 i 2022 roku różniła się? – Motywacja się nie różniła, ponieważ głównym motywem jest obrona Ukrainy. Ale jeśli w 14. roku jeszcze nie wiedziałem, czym jest ukraińska armia, bo przyszedłem jako całkowicie cywilna osoba, to w 22. roku była większa pewność, mimo że sytuacja była znacznie trudniejsza. Miałem już pewne doświadczenie. Wiedziałem, dokąd idę i co robić. Rzeczywiście, to było dość ważne. Uważam, że w tamtych warunkach zrobiliśmy wszystko, co możliwe, aby zatrzymać pełnoskalową inwazję, aby nie pozwolić wrogowi posuwać się tam, gdzie chciał. – Dlaczego właśnie wojska czołgowe? – W 2014 roku mogłem trafić do dowolnych wojsk. Jestem z Niżyna, a 1. Brygada Czołgów stacjonuje w obwodzie czernihowskim. Ponieważ wtedy zgrupowania poborowe odbywały się w jednostkach, które znajdowały się w obwodach, to nas wysłano na zgrupowanie do 1. Brygady Czołgów. To dobra jednostka. Zdobyłem cenne doświadczenie, kiedy służyłem w kompanii czołgów, byłem zastępcą dowódcy kompanii ds. moralno-psychologicznego zabezpieczenia. Nasza kompania od września 2014 do stycznia 2015 roku walczyła na Donbasie, brała udział w obronie lotniska w Doniecku. W tamtym czasie dużo mówiło się o czołgistach-cyborgach. U nas wtedy batalionem dowodził legendarny czołgista „Adam” – Jewhen Mykołajowycz Miezewikin, Bohater Ukrainy. Później do nas wrócił komendant batalionu, który był z nami od samego początku – Ołeksij Ołeksijowycz Wysocki. Zadania, które nam stawiano, wykonywaliśmy, a lotnisko trzymało się dość długo, mimo że siły, jakie Rosjanie rzucili do szturmu na lotnisko, były bardzo duże. Kiedy wjeżdżaliśmy, był koniec września. A Putin ma urodziny 7 października. I Rosjanie próbowali do tej daty zdobyć lotnisko. To był ostatni skrawek Doniecka pod kontrolą Ukrainy. To był symbol. Nie tyle strategicznie to lotnisko miało znaczenie, co symbolicznie. Ponieważ Ukraina nadal trzymała część Doniecka. A Rosjanom trzeba było wybić obrońców lotniska za wszelką cenę, rzucali siły i starali się nie żałować niczego i nikogo. Masowo pędzili swoich ludzi, po prostu na rzeź. Jak śpiewają: „Nie zatrzymamy się przed żadną ceną”. Nic się nie zmieniło także teraz. Większość zadań bojowych Rosjanie rozwiązują właśnie masą, większą liczbą ludzi, realnie idąc po trupach. To nie jest frazeolo- To zdjęcie z końca lutego 2022 roku, zrobione w pobliżu Nieżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola. Jewhen Łuniak z bronią, ale jeszcze nie otrzymał munduru гізм, oni rzeczywiście idą po trupach. I wszystkie zagajniki i pola wzdłuż frontu są usiane ciałami poległych Rosjan, których nawet nie próbują wywozić. Te trupy się rozkładają i unosi się dość silny smród rozkładających się zwłok… – Gdzie teraz służycie? – Służę w systemie obrony przeciwlotniczej, jestem dowódcą plutonu zenitalno-rakietowego. – Ciekawe połączenie: historyk i wojskowy. Co pożytecznego zobaczyliście dla swojego zawodu w wojsku? Może piszecie dziennik i planujecie go potem wydać? – Zawsze przypominam sobie o kozackich kronikarzach, kiedy byli jednocześnie kozakami i kronikarzami. Dla mnie zarówno Samowidiec, jak i Hrabianka, i Wełyczko są pod pewnym względem wzorami do naśladowania. Rzeczywiście, prowadzili diariusze, swoje dzienniki. Takie dzienniki prowadzę i ja. Prowadziłem je w 2014 i 2015 roku, prowadzę je podczas obecnego etapu wojny. Robię tam notatki po to, aby zarejestrować ważne wydarzenia, żeby nie zginęły i nie zostały zapomniane. Pamięć bowiem jest zawodnym rejestratorem. W tych dziennikach rzeczywiście jest bardzo dużo informacji. Kiedy trzeba przypomnieć sobie szczegóły – otwieram dziennik, sprawdzam, kiedy i co się wydarzyło, jaki to był incydent. A co najważniejsze – jest pragnienie, aby informacje zostały zachowane i być może wylądują w książce wspomnień o tej wojnie, która trwa już ponad dziesięć lat. Napisałem już kilka książek, ale najtrudniejsza jest właśnie książka o wojnie. Ponieważ pisanie o tych ludziach, których dobrze znałeś i których już nie ma obok ciebie, jest najtrudniejsze. – Który z pana kolegów historyków również odczuł potrzebę stania się żołnierzem? – Kiedy rozpoczęła się wojna, wielu wybitnych historyków poszło na front. Wśród moich kolegów przede wszystkim wspomnę Serhija Anatolijowicza Lepiawki, jednego z najlepszych badaczy kozactwa, historyka Czernihowa, który pracuje na Uniwersytecie Państwowym im. Mykoły Gogola w Nieżynie. Dowiedziawszy się, że Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję, dotarł ze Lwowa do Czernihowa. Dobę jechał na przekładnych, pod ostrzałem, a 25 lutego był w wojskowej komendzie uzupełnień. Tego samego dnia otrzymał automat, poszedł walczyć i wpadł w okrążenie. Z trudem zdołał wyjść z tego okrążenia, miał wymiany ognia z Rosjanami, rzucał granaty w rosyjski sprzęt pancerny, ale na szczęście udało mu się ocaleć i dotrzeć do swoich. Stało się tak mimo tego, że w tym czasie miał 62 lata. Dwaj jego synowie wciąż walczą. Kolejny mój kolega – nieżyński archeolog Iwan Stanisławowicz Kedun. Praktycznie wszystkie archeologiczne wykopaliska w obwodzie czernihowskim odbywały się z jego udziałem. Już pierwszego dnia poszedł do wojskowej komendy uzupełnień, wziął do ręki broń. Mimo że ze względu na stan zdrowia po zawale w ogóle nie podlegał mobilizacji. Ale poszedł, służy, walczy. Inny mój znajomy – kandydat nauk historycznych Andrij Oleksijowicz Homoliako, również pierwszego dnia otrzymał broń, walczył pod Bachmutem. Trafiał w bardzo krytyczne sytuacje, ale zdołał ocaleć. Kilku rannych z Bachmutu wyniósł na sobie, ocalił im życie. Chcę wspomnieć o Iwanie Kazimierowiczu Patryliaku, dziekanie wydziału historycznego Kijowskiego- Na Pomarańczowym Majdanie w Kijowie, 2004 rok go narodowego uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, którego dobrze znam i szanuję od wielu lat, odkąd studiowałem na doktoranckim w KNU im. Tarasa Szewczenki. Rozmawiałem z Iwanem Kazymyrowyczem, kiedy dowiedziałem się, że chwycił za broń i poszedł bronić Ukrainy. Dla mnie to i duma, i honor, i najlepsze życzenia. Iwan Kazymyrowycz to wielki intelektualista, szczery patriota Ukrainy, człowiek bardzo oddany sprawie. Chcę też wspomnieć mojego kolegę z Dniepru, doktora nauk historycznych, profesora Ihora Ołeksandrowycza Kocherhina, który obecnie pracuje w Instytucie Pamięci Narodowej. Już w pierwszych dniach w Dnieprze, mimo że ze względu na stan zdrowia jest ograniczenie zdolny do służby, od razu poszedł do komisariatu wojskowego i do dziś pełni służbę wojskową. Niestety, jeden z moich znajomych, archeolog Jurij Ołeksandrowycz Kowalenko z Hłuchowa, zginął… Oczywiście nie mogę opowiedzieć o wszystkich moich kolegach, gdyż całkiem sporo naukowców poszło bronić swojego kraju, chociaż mogli tego nie robić. Ale takim ludziom chcę życzyć jak najszybszego zwycięstwa, ponieważ realnie przyczyniają się do tego, aby Ukraina przetrwała i zwyciężyła. – Niedawno przekazałem dla waszej jednostki kilka książek „30 wojen z zaklętym sąsiadem”. W czym wartość tego wydania dla żołnierzy na linii frontu? – Bardzo ważne jest prowadzenie pracy oświatowo-wychowawczej z żołnierzami na froncie. I pod tym względem szczególnie chcę wyróżnić waszą książkę, projekt Armia Inform „30 wojen z zaklętym sąsiadem”. Bardzo wygodny format, łatwo włożyć do kieszeni. W okopie nie ma łączności komórkowej. A w przerwach między ostrzałami, kiedy jest pewne uspokojenie, żołnierz może otworzyć tę książkę, przeczytać i lepiej zrozumieć, o co walczy. Trzeba zawsze pamiętać, że wojna toczy się nie tylko w okopach, ale i w świadomości ludzi. A obalić kłamstwa i fałszerstwa Kremla, które on pielęgnuje od stuleci, można jedynie drogą historycznej prawdy. Takie książki motywują i inspirują do Zwycięstwa. W wojsku rzeczywiście brakuje przygotowania ideologicznego, brakuje przygotowania oświatowego, aby ludzie lepiej rozumieli, z kim walczymy, o co walczymy. I co się stanie, jeśli przegramy. A książka „30 wojen z zaklętym sąsiadem” daje odpowiedzi na te pytania. – Proszę opowiedzieć, co wydarzyło się pod Krutami na przełomie lutego 2022 roku. Są informacje, że udało nam się wziąć odwet za wydarzenia sprzed 100-letniej przeszłości. – Staliśmy na obrzeżach Niżyna, które wychodzi w stronę Krut, i tam utrzymywaliśmy obronę. Nawiasem mówiąc, to, że wróg wtedy nie wszedł do Niżyna, stało się w dużej mierze dzięki właśnie wyczynowi Bohaterów Krut – tylko Bohaterów 2022 roku. Mężczyźni ze wsi Krути zrobili duże zapory z drzew, którymi zagrodzili drogę rosyjskim czołgom. Kiedy okupanci nacierali na Niżyn, natknęli się na te zapory, było dość trudno je rozbierać, w końcu bali się to robić. Jednak utknęli w Krutach. To dało czas, by nasza artyleria zdążyła się namierzyć i precyzyjnie pracować po tym ugrupowaniu. Słyszałem, a nawet widziałem, jak wybuchał sprzęt Rosjan. Ale trudno mi ocenić skalę, ponieważ wtedy nie mieliśmy ani dronów, ani takiej łączności, jaka jest teraz. Ale rzeczywiście zrozumiałem, że dzieje się dość ważne wydarzenie. Z tego, co wiem, straty wroga były bardzo znaczne, mówi się, że ponad 200 okupantów zginęło wtedy podczas ostrzału. To ugrupowanie, które znajdowało się w Krutach, zostało całkowicie zniszczone. Naprawdę miło wiedzieć, że właśnie pod Krutami odnieśliśmy tak znaczące zwycięstwo. – Rosjanie wtedy nie poszli na Niżyn. Dokąd poszli dalej? – Tak, wtedy obeszli Niżyn. Ponieważ właśnie wokół miasta już pierwszego dnia zaczęła się formować obrona. 25 lutego pod Niżynem mieliśmy pierwszą walkę. Rosjanie próbowali wejść do miasta, ostrzeliwali nas. My staraliśmy się ostrzeliwać ich. Przestraszyli się i dalej nie ruszyli. Ale niestety od ich ostrzału były ofiary śmiertelne i ranni. Ja samym swoim samochodem wywiozłem trzech poległych obrońców, a wywieźliśmy wtedy rannych około czterech albo pięciu. Myślę, że było ich więcej. – Pana przepis na Zwycięstwo. Czego Ukraina potrzebuje najbardziej? – Teraz Ukraina musi przetrwać. Kiedy trwa bójka, wygrywa ten, kto okaże się wytrzymalszy. Nawet człowiek, który może być fizycznie słabszy, ale silniejszy duchem, może zwyciężyć. Uważam, że Ukraina przede wszystkim musi przetrwać. A my teraz się trzymamy. Nie możemy zapominać o tych ludziach, którzy przebywają na froncie, ponieważ jest im naprawdę bardzo ciężko. Zwłaszcza kiedy słyszymy hasła o „zmęczeniu wojną”. Co mówić o ludziach, którzy już 10 lat walczą, co mówić o ludziach, którzy na froncie ponad dwa lata bez wyjazdu, bez dni wolnych, bez odpoczynku. Co znaczy „zmęczeni wojną” – lepiej zapytać ich. Rozumiem, że nie jest teraz łatwo wszystkim. A tym, którzy są na tyłach podczas ciągłych alarmów, zagrożeń rakietowych, bombardowań, szczególnie współczuję tym, którzy ponieśli straty. To najstraszniejsze, kiedy giną bliscy, a zwłaszcza kiedy są to dzieci. Ale mimo to nasze społeczeństwo musi być silne. Musimy być silni, bo tylko tak będziemy mogli osiągnąć wymarzone Zwycięstwo. Rozmawiał Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Tragedia wsi Wolyce w Niedzielę Palmową 1944 roku

Łaryса Isjkow, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Łopuszniańskiej szkoły I–III stopnia, rejon krzemieniecki obwodu tarnopolskiego Niewielka wieś Wołycia leży w gminie Łopuszniańskiej w powiecie krzemienieckim na Tarnopolszczyźnie. Przycupnęła na pagórkach, wśród gęstej zieleni. Przy chatach rosną jasnokore brzozy, rozłożyste jesiony, klony, wierzby. W letni upał aż chce się znaleźć tutaj, w cieniu, pod ich wysokimi, gęstymi koronami. Starsi mieszkańcy opowiadają, że właśnie tu, w ustronnym, kamienistym jarze, zbiegali poddani przed swoimi panami. Tutaj zaznali wolności, a później nazwali swoją osadę Wolicą. Pragnienie wolności, niezależności przekazywało się wołyczanom z pokolenia na pokolenie. Podczas narodowo-wyzwoleńczych zmagań w tym kraju wielu młodych wieśniaków zasiliło szeregi powstańców i prowadziło nieprzejednaną walkę z okupantami, zarówno niemieckimi, jak i moskiewskimi. Z przerażeniem do dziś wspominają mieszkańcy Wolicy straszliwą tragedię, która rozegrała się w Niedzielę Palmową, 9 kwietnia 1944 roku. Jak rozwijały się wydarzenia tuż przed tym dniem, wspomina mieszkanka wsi Maria Bobryk (z domu Bilan), urodzona w 1930 roku: „6 kwietnia 1944 roku do wsi Wolicja od strony Czarnego Lasu wjechała furmanka z czterema osobami. Wśród nich na wozie siedziały dwie młode kobiety w świątecznych strojach, w barwnych chustach (kazmirkach, jak mówiono po miejscowemu), w które miejscowe mężatki owijały się tylko na wielkie święta, oraz dwóch mężczyzn. Wieśniacy byli zaskoczeni, bo na obcych zobaczyli rzeczy zrabowane w sąsiedniej wsi Panasówka. Przyjezdni przedstawili się jako uciekinierzy przed nadciągającą Armią Czerwoną i szukali kontaktu z powstańcami. Nieznajomi zatrzymali furmankę na Wygonie (górna część wsi). Podeszli do nich powstańcy, SB wzięła ich na przesłuchanie, a podczas rewizji na dnie furmanki, w podwoziu, znaleziono radiostację. Obcy okazali się grupą wywiadowczo-dywersyjną NKWD, jak później wyszło na jaw podczas przesłuchania. Wieczorem wyprowadzono ich na Stepanyszyną Doliną i rozstrzelano. Jeden z mężczyzn wyrwał się boso i uciekł na Panasowiecki Chutor do Stepana z Pieńków, który ukrywał go do rana. Następnego dnia zbieg udał się do wsi Niemiacz, na Lwowszczyźnie”. A oto dane z protokołu zeznań członka powstańczej SB, mieszkańca wsi Ochereteie: „6 kwietnia 1944 roku my przy- Początek rzeki Horyń we wsi Wolica. Jechaliśmy do wsi Wolica w rejonie poczajowskim. Podszedł do nas powstaniec o pseudonimie Kyj i poinformował, że we wsi jest sotnia „Jurka”, ale już przygotowuje się do odejścia z Wolicy. Powodem było zatrzymanie przez straż czterech osób – dwóch mężczyzn i dwóch kobiet, wobec których wydano wyrok śmierci. Kiedy prowadzono ich na egzekucję, jeden z bandytów uciekł, aresztowanych rozstrzelano w dolinie Stepanyszyna. To stało się przyczyną szybkiego odejścia sotni „Jurka” z Wolicy, w której było sto, a może i więcej żołnierzy. Udaliśmy się na chutory pod wsią Stary Oleksyniec, gdzie przebywaliśmy do wieczora. Z nadejściem zmroku przenieśliśmy się do wsi Swynioche (Ocheretne)”. A co działo się w Wolicy? Ludzie żyli w strachu. Wieś niepokoiła się, co będzie dalej, czekała na odwet, bo jednemu enkawudziście udało się uciec. Wspomina mieszkanka wsi Jewdokija Melnyczuk: „Tymczasem w sobotę, 8 kwietnia, we wsi nie wiadomo skąd pojawił się zbieg. Ostrożnie wypytywał wolican, czy we wsi są jeszcze powstańcy, opowiadał, że jakoby jedna z rozstrzelanych kobiet była jego narzeczoną, a druga – siostrą. Nieznajomy żałował ich. Nawet wszedł do chaty Hanny Iskow, a zobaczywszy jej małą, śliczną córeczkę, przypomniał sobie, że jego narzeczoną też miano Halina. Mężczyzna udawał wzruszenie, wziął dziecko na ręce, chodził z nim po izbie i nucił: Halu, Halusiu, Halino, jesteś moją miłością, zawróciłaś mi w głowie, a mieszkasz daleko… A już nazajutrz enkawudzista wpadnie do chaty Hanny Iskow, strzelając do kobiety, zrani jej teścia Piotra, bo ten stanie w obronie swojej synowej”. Dolina Stepanyszyna „Rano 9 kwietnia – mówi Maria Bobryk – od strony Czarnego Lasu do wsi zbliżała się obława, szło i jechało wielu uzbrojonych wojskowych, którzy zamierzali przeprowadzić operację karną. Na przednim wozie był furman z Niemjacza, który miał wskazywać drogę na Wolicę, oraz ten bolszewik, który uciekł. Część mieszkańców wsi, widząc, że jadą bandyci, zdołała uciec w stronę Wielkiej Horianki i Łopusznego”. Ze wspomnień mieszkanki Wolicy Motrii Iskow: „Było święto. Pogodny wiosenny dzień, na polanach jeszcze leżał śnieg. Woliczanie poszli do cerkwi w Roztokach, a ktoś odpoczywał w domu. Cisza we wsi… I nagle strzelanina, hałas, krzyki. Do wsi wpadli ludzie z bronią, strzelając na biegu do domów”. „Enkawudyści otoczyli wieś – mówi dalej Maria Bobryk – nie pozwalali nikomu wyrwać się z piekła. Wpadali do każdej chaty, grabili wszystko, co wpadło im w ręce, mieszkańców rozstrzeliwali na miejscu albo kłuli bagnetami, słychać było kobiecy lament, płacz, dziewczęcy krzyk, ryk bydła. Siłą wyprowadzono ich na Stepanyszyną dolinę, gdzie woliczanie gołymi rękami, pod groźbą śmierci, wygrzebywali z zmarzniętej ziemi ciała zabitych bolszewickich dywersantów, rozstrzelanych dzień wcześniej, czyścili je z gliny, kopali dół, do którego układali zabitych. Woliczan bito szomponami, nahajkami, strzelano do nich. Jarosławie Kozarewskiej, która myła zwłoki, szomponem przebito pierś. Ona udawała martwą i leżała wśród zabitych aż do wieczora”. Wspomina Motria Iskow: „Reszta enkawudystów rozeszła się po wsi, wchodzili do chat, zabierali zrabowane rzeczy, strzelali do ludzi w domach. Kobiety i dziewczęta siłą zaganiano do stodoły Pawła Iskowa i znęcano się… Oszalali enkawudyści wpadli do chaty Josypa Halasa, rzucili się na siedemnastoletnią córkę Hanię, siłą wyprowadzili ją z domu i zaprowadzili do stodoły. Po drodze zdarli z niej buty, zaczęli je przymierzać, obuwie nie pasowało oprawcom, więc rzucili nim w dziewczynę. Gwałcono i torturowano Hannę na śmierć, a jej ojca Josypa oraz dwóch sąsiadów – Zachara Pawłyszyna i Hnata Bilana – bito kolbami, a potem rzucono ich na ziemię i przejeżdżano po nich końmi. Antona Browkina okrutnie zamordowali enkawudziści Z młodym chłopakiem Antonem Browkinem obchodzono się po okrutnemu. Młodzieńcowi wypalono siedemnaście kul i nie zostawiono na nim żywego miejsca. Starszą kobietę, Paranię Bilan, przywiązano do konia za warkocze i wleczono, lecz jakoś zdołała się oderwać i uciec. Domka Iskow wróciła do domu z cerkwi i zastała w chacie dwa trupy: męża i syna, Stepana Iskowa i Petra Iskowa”. Ze wspomnień Jewdokii Melnyczuk: „Stara babunia Hanna Halas przyszła do chaty, by odpocząć. Do pokoju wpadli uzbrojeni ludzie i zakłuli kobietę na łóżku, bo gotowała jedzenie powstańcom. Nie ominęła nieszczęsna dola także sąsiada Hanny, Wasyla Melnyczuka. Mężczyźnie zapytano, czy nie wie, gdzie są banderowcy; Wasyl odmówił rozmowy z nimi i zaraz go rozstrzelano. Na podwórzu u Maksyma Halasa zebrały się dzieci i bawiły się. Ich matka, wracając z cerkwi, usłyszała głosy i krzyki we wsi. Ledwie zdążyła dobiec do domu i schować dzieci pod ławkę, a sama schroniła się w kurniku. Na podwórze weszli uzbrojeni ludzie, ustawili karabin maszynowy i zaczęli strzelać po oknach. Na szczęście i matka, i dzieci pozostały przy życiu. Na Wyhoni w małej chatce mieszkała uboga rodzina Tudosyka i Lykery. Na drzwiach ich chaty wisiała tabliczka z napisem „Tyfus”. Wielu mieszkańców Woli ocalało w tym domu, ponieważ bandyci bali się wchodzić do środka budynku. Nie ominęła kara także tego furmana, który przyprowadził dywersantów z Niemiacza. Kiedy wieś otoczyli enkawudziści i rozpoczęła się rzeź, przestraszył się i schował się w studni Antona Kowala, ale kula nazdo- Halas Hanna z rodzicami i braćmi goniła go i tam”. Według opowiadań mieszkańców Wołyńca ktoś ze wsi jednak uciekł i dotarł do Horianki, gdzie stała frontowa jednostka czołgów. Ludzie modlili się i prosili o pomoc. Czołg przyjechał do wsi. Między dywersantami a przybyszami wywiązała się sprzeczka. Enkawudziści zobaczyli, że są świadkowie zbrodni, których tu nie miało być, i operacja karna zaczęła słabnąć. Poległych początkowo chowano w sadzie, a potem po kryjomu, nocami, wywożono ich na cmentarz. Ludzki umysł nie chce pojąć tych okropności, które przeżyli mieszkańcy Wołyńca w Niedzielę Palmową 1944 roku. Łącznie tego dnia zginęło lub zmarło z odniesionych ran, niezgodnych z życiem, ponad dwudziestu mieszkańców wsi: Josyp Teodozyjowycz Halas i Hanna Josypiwna Halas – ojciec z córką; Hnat Bilan – ojciec Marii Bobrik; Wasyl Melnyczuk; Antin Jychymowycz Browkin – siedemnastoletni chłopak; Stepan Paseka – syn Warwaszki; Petro Iskow i Stepan Iskow – ojciec i syn, bliscy Motri Iskow; Wasyl Melnyczuk – teść Jewdokii Melnyczuk; Hanna Halas – starsza kobieta; Roman Formaniuk i Petro Formaniuk – rodzeni bracia; Iwan Łotocki; Jychym Paliacyca. Broniąc mieszkańców wsi przed rękami bolszewików, zginęli członkowie miejscowej komórki OUN – Jychym Denysiw, Iwan Kozłow, Zachar Pawliszyn. Po straszliwej tragedii w Wołyńcu ludzie nie cofnęli się z drogi walki, wróg nie zdołał złamać woli narodu. Już jesienią 1944 roku w Wołyńcu przebywali dowódcy powstańczy ze swoimi sotniami: „Dużyj”, „Chmara”, „Dunaj”, „Miecz”, przygotowując się do walki pod Panasiwką. Mieszkańcy Wołyńca na wszelkie sposoby pomagali dzielnym obrońcom, nie bojąc się represji wrogów. Od czasu wołyńskiej tragedii minęło osiemdziesiąt lat. W czasach reżimu totalitarnego tego wydarzenia przemilczano. Mieszkańcy Wołyńca bali się otwarcie mówić na ten temat. Po tylu latach – wróg Ukrainy jest ten sam. Wołyń – nasz ból z 1944 roku. Buča, Browary, Czaplyne – nasz ból dzisiaj. Walka trwa, nie cofamy się z własnej drogi. Dziękujemy wszystkim, którzy nas wspierają, dbamy o nasze państwo, chronimy naszą jedność. Przetrwamy, przejdziemy naszą drogę do zwycięstwa. Ono nadejdzie! Wieczna pamięć wszystkim, których życie odebrali rosyjscy okupanci, odwieczni nasi wrogowie. Wieczna chwała naszym wojownikom! Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świadomość, którą na oczach całego świata ujawniła współczesna Rosja, zapłodniona ideami faszyzmu, militaryzmu i imperializmu, dlatego żadnych kompromisów w kwestii ukraińskiej z Rosją być nie może, ponieważ zniszczy to doszczętnie ukraińską państwowość. Pisarz jest przekonany, że na świecie zwyciężą siły dobra i demokracja, choć Zachód jest niezgrabny i w większości inercyjny, lecz mimo to rozumie, że przegrać nie może. Z niepokojem M. Sydorżewski zauważył, że w kontekście wojny bardzo trudno mówić o przyszłym zwycięstwie. Bo jakież to ma być zwycięstwo?.. Jak zostaną wykorzystani przez politycznych spekulantów weterani wojny, którzy trafią do różnych środowisk politycznych?.. Co stanie się z naszą kulturą narodową, zaciśniętą z jednej strony obojętnością Zachodu wobec niej, a z drugiej – nadmierną przebiegłością „sprytnych” tutejszych pasterzy kultury, w najlepszym razie obojętnych wobec jej rozwoju. Podkreślił także, że w Ukrainie istnieją siły demokratyczne, ale znajdują się one w stanie przeformatowania, i wyciągnął wniosek, że duchowa elita Ukrainy powinna kształtować myśl i wpływać nią na świadomość społeczną. Na spotkaniu wystąpili: dyrektor wydawnictwa „Lira-K” Witalij Zarycki, który zauważył, że ta książka warta jest uwagi, bo ma potężną zawartość; ukraiński działacz społeczny i polityczny Bohdan Czerwak, który podkreślił, że teraz dla Ukrainy najważniejsze jest konsolidacja narodu, jego jedność i niezłomność; B. Czerwak jest przekonany, że musimy stawać się znacznie silniejsi i militarnie, i duchowo; pisarz Walerij Herasymczuk zauważył: „Niektórzy pisarze zaczęli mówić prawdę o zagrożeniach dla naszego kraju i naszego narodu dopiero wtedy, gdy stało się to możliwe, a Michaił Sydorżewski do takich nie należy, bo mówił ją zawsze”; ukraiński polityk, działacz społeczny, naukowiec Wasyl Kujbida podkreślił, że wszyscy chcemy widzieć wyraźny kierunek naszego ruchu i musimy zaproponować własną wizję przyszłości i bezpieczeństwa społecznego Europy, dlatego musimy stawać się silniejsi; Maksym Ryłśkyj młodszy odczytał mądrość Maksyma Ryłśkyja „Składna to dość rzecz – minły wiek sądzić…” i zauważył, że M. Sydorżewski swoimi publicystycznymi pracami kontynuował chwalebne dzieło Michaiła Słaboszpyckiego; krytyk filmowy i scenarzysta filmowy Serhij Trymbacz podkreślił, że nie powinniśmy mieć żadnych złudzeń co do Rosji. Podczas spotkania Michaił Sydorżewski odczytał fragmenty ze swojej książki, wśród których przejmujący, bolesny, jaskrawy i poetycki – o życiu i śmierci Wasyla Stefanyka – „Żył tak, jak pisał, a pisał – jak żył…” W książce wykorzystano ilustracje znanego ukraińskiego artysty Mykoły Kumanowskiego (1951–2016). Książka Michaiła Sydorżewskiego to kolejna potężna duchowa cegła w niewzruszony fundament ukraińskiej państwowości. Jej tematy są bolesne i aktualne, znajdziemy w niej odpowiedzi na wiele duchowych pytań, które nas niepokoją. Autor wykonał tytaniczną pracę, która pozostanie jako pamiątka dla przyszłych pokoleń o naszej trudnej, tragicznej teraźniejszości. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy szczerze dziękuje kierownictwu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy za pomoc w przeprowadzeniu wydarzenia. Biuro prasowe NSPU. Zdjęcie – biuro prasowe NSPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Na granicy światła i mroku

27 marca w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja książki publicystycznej Mychajła Sydorżewskiego „Na granicy światła i mroku” (Kijów, wydawnictwo „Lira-K”, 2024), w której znalazła się publicystyka z lat 2015–2023. Powitać twórcę przybyli koledzy pisarze, dziennikarze, politycy, działacze społeczni, naukowcy, wielbiciele twórczości pisarza, w szczególności Wasyl Wasylaszko, Mykoła Władzirski, Jewhenija Hajdaj, Wałerij Herasymczuk, Mykoła Hrycenko, Wiaczesław Huk, Ołeksandr Hunko, Mykoła Dudar, Witalij Zarycki, Petro Zasenko, Ihor Zoc, Anatolij Kaczan, Ałła Kobyneć, Inna Kowalczuk, Wołodymyr Kornijczuk, Wasyl Kujbida, Wiktor Kuczeruk, Wasyl Kuszeret, Switłana Pastuszenko, Borys Ponomarenko, Maksym Rylski-młodszy, Wira Sałamacha, Rajisa Sennikowa, Łeonid Sokołow, Serhij Trymbacz, Wasyl Trubaj, Tetiana Folwaroczna, Rajisa Carowa-Forost, Bohdan Czerwak, Dmytro Czystiak, Jarosław Czornohuz, Anatolij Czubynski, Wałerij Jasynowski, studenci Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki oraz inni. Wieczór odbywał się w formie swobodnej rozmowy, podczas której autor opowiadał o pracy nad prezentowaną książką i innymi swoimi utworami, a także odpowiadał na liczne pytania obecnych. Mychajło Sydorżewski zaznaczył, że ta książka jest o naszej teraźniejszości, o naszej historii, języku, kulturze w kontekście współczesności, z uwzględnieniem zagrożeń, które stanęły przed całym ukraińskim narodem. Zauważył również, że starał się uformować książkę tak, aby miała jakościową konstruktywną treść, w której nie byłoby zbędnych, pustych słów. Książka składa się z trzech rozdziałów: „Boże, chroń Ukrainę!”, gdzie naświetlony jest niełatwy temat polityki, geopolityki i kultury; drugi rozdział – „Pamięć”, w którym utrwalone są autorskie rozważania o tych współczesnych tytanach życia duchowego Ukrainy, którzy odeszli już do wieczności i którzy mieli swój niełatwy światopogląd, swoją ideologię itp.; i trzeci rozdział – to „Wywiady” z samym pisarzem. W trakcie spotkania M. Sydorżewski podkreślił, że Zachód w nowszych czasach przegrał ze swoimi oponentami i wrogami jako „nadzorca” (w dobrym tego słowa znaczeniu) porządku na świecie. USA w ciągu ostatnich dziesięcioleci faktycznie wyhodowały „oś zła”, trzech agresywnych potworów: Iran, Rosję i Chiny, bezskutecznie próbując skłócić je ze sobą. Teraz „oś zła” zjednoczyła się i próbuje „przewrócić stół” współczesnej cywilizacji, zmienić światowy porządek. Jeśli uda się to zrobić, na świecie zapanuje chaos i prawo silniejszego. Faktycznie los nie tylko Ukrainy i Europy, ale i całego świata zależy teraz od wyników wojny rosyjsko-ukraińskiej. Pisarz podkreślił również, że widzi przyszłość Ukrainy tylko w NATO i w UE, ale zaznaczył, że niestety teraz świat zachodni nie jest jednolity, niszczeje, rozmywa się od wewnątrz przez licznych agentów „osi zła”, którzy maskują się pod postacią różnych fundacji, partii i sojuszy, a także lewo- i praworadykałów oraz pożytecznych idiotów. Dlatego sytuacja jest bardzo niepokojąca. M. Sydorżewski dużo opowiadał także o swojej pracy dziennikarskiej w Żytomierzu i Kijowie, z ciepłem wspomniał swoich nauczycieli – akademika, doktora nauk filologicznych, profesora Anatolija Pohribnego (1942–2007), działacza społeczno-politycznego, dziennikarza i pisarza Jakiwa Zajkę (1940–2014), a także znanego ukraińskiego pisarza Serhija Płaczindę (1928–2013), którzy pomogli dziennikarzowi i pisarzowi ukształtować się i dali te ważne życiowe wskazówki i drogowskazy, które położyły potężny fundament jego twórczości. Na spotkaniu M. Sydorżewski opowiadał o pracy nad obrazami, jak uczył się opanowywać pisanie od wielu znanych pisarzy, wśród których byli Jurij Janowski, Hryhir Tiutiunnyk, Wałerij Szewczuk, Thomas Mann, Ernest Hemingway, Gabriel García Márquez, Mario Vargas Llosa, Milorad Pavić, Claude Simon, Kōbō Abe, Kenzaburō Ōe i wielu innych. Przyznał, że w prozie pociąga go format „strumienia świadomości”, a także podtekst, język satyryczny, techniki ironii i sarkazmu. M. Sydorżewski wyraził również opinię, że gdyby przy władzy pozostał P. Poroszenko, to wojny na taką skalę prawdopodobnie na Ukrainie by nie było. Przecież raszystowski dyktator naprawdę uwierzył, że czekają go tutaj z kołaczami i hopakami. Ukraińska polityka trzech dziesięcioleci, z nielicznymi wyjątkami, popychała naszego odwiecznego wroga do takich wniosków. I wielka liczba naszych obywateli, zwłaszcza na wschodnich i południowych terytoriach, też w to wierzyła. Przecież mówiono nam z góry: „kakaja raznica”, pod jakim pomnikiem całować się – Bandery czy Stalina? Mówiono nam, że jesteśmy marginalnym zbiorowiskiem w szarawarach i pod strzechami, a nasza kultura jest „mała”, zaściankowa, w odróżnieniu od „wielkiej rosyjskiej kultury”, a nasza literatura to destrukcyjne wypociny „płaczu i lamentów”. Mówiono nam, że warto tylko przestać strzelać i spojrzeć w oczy szatanowi – a nastanie „pokój i przyjaźń”… Tymczasem nie budowaliśmy swojego potężnego demokratycznego państwa – z konkurencyjną gospodarką, nowoczesnym wojskiem, skutecznymi służbami specjalnymi, w którym wszyscy byliby równi wobec prawa. Rozpleniliśmy niesłychaną korupcję. Ścigaliśmy się, biegając na pokłon do kremlowskiego diabła, wypraszając u niego jarłyk na panowanie. Zaganialiśmy naszą unikalną kulturę narodową – naszą podstawę, naszą matrycę genetyczną, nasz fundament – do rezerwatu pod strzechami. W większości gardziliśmy naszym ojczystym językiem, szkalowaliśmy naszą historię, naszych bohaterów narodowych, zamiast tego kłanialiśmy się cudzym fałszywym bożkom. Pluliśmy w nasze studnie. I mieliśmy nadzieję jakoś się prześlizgnąć… A także opowiedział o niesłychanej w światowej historii destrukcyjnej propagandzie wpływu na społeczną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Spotkanie, które inspiruje

Natalia BABYCZ, studentka Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego, obwód doniecki. Niedawno w placówce oświatowej Ołeksandriwski ZZZSO I-III stopnia, która znajduje się na Doniecczyźnie, odbyło się spotkanie z Wołodymyrem Zajiką – dziennikarzem, pisarzem, laureatem nagrody literackiej imienia Wiktora Szutowa. Pedagodzy placówki oraz uczniowie klas 9-11 zebrali się, aby uhonorować twórczą osobę, która posiada talent, umiejętność i pragnienie pisania wierszy, którymi wysławia, rozsławia naszą małą ojczyznę i tym samym niesie miłość oraz jasne uczucia do swojej Ukrainy. Uwadze obecnych została przedstawiona twórczość Wołodymyra Zajiki, która wcieliła się w zbiory „Jesienne ziarna”, „Szalona kula”, „Życiowe metamorfozy”, „Na odległość wojny”. Słowa głębokiego szacunku dla swojego dziadka Wołodymyra Zajiki oraz jego twórczości wybrzmiały w wystąpieniu wnuka Bronisława, początkującego poety, którego wiersz „Tarasowe drogi” zajął II miejsce na obwodowym festiwalu „Taras Szewczenko: spojrzenie przez wieki”. Duchowości i liryzmu wydarzeniu nadały kompozycje w wykonaniu uczniów starszych klas. Takie spotkania nie mogą pozostawić obojętnymi dziecięcych dusz. Przyczyniają się one do moralnego wzrostu młodego pokolenia, wychowują poczucie miłości do krewnych, bliskich, do rodzinnego kraju, Ukrainy. I inspirują do dobrych uczynków!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szanował Watczenko swoich uczniów. A ja ciebie posłuchałem, zacząłem o nich mówić, i o “Soborze”… Tutaj twoim małym czołem nie przebijesz. Martwe miasto, kamienny worek. Wszystko – jak było. Więc jeszcze nie czas. A nam trzeba pieniądze zarobić… Ja cię błagam – czytaj lirykę”. – “Przecież ludziom trzeba żywe słowo przynieść, oni naprawdę czekają”. – “A ci przygłupy, – widziałaś? – dzwonią i hałas podnoszą… O, Iwan występuje i w nosie ma…”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Bezdroża i autostrady, czyli Drogi, które wybrały nas Retrospekcja

Natalka POKŁAD Burzliwy rok 1989: utworzenie na początku roku Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, Ludowego Ruchu na rzecz Przebudowy, wrzenie i niełatwe, kardynalne zmiany w ludzkiej świadomości i społeczeństwie w ogóle… Związkowe Biuro Propagandy Literatury Pięknej pracowało w warunkach nadzwyczajnych, pod „różnokalibrowym ogniem zaporowym” wymierzonym zarówno w samych członków związku, jak i w ZPU w ogóle, kiedy w twarz korespondentom i pisarzom rzucano, powiedzmy, takie słowa: „Was na placu – i pod czołgi!” Albo: „Szubienica po was płacze”. A najczęściej pod maską uprzejmości robiono wszystko, by spotkania się nie odbyły… A mimo to, jak zaznaczono w materiałach, które otrzymał każdy delegat „X Zjazdu Pisarzy Radzieckiej Ukrainy” w 1991 roku, 24 tys. płatnych występów rocznie przynosiło ZPU solidny dochód… To był wyjazd grupy pisarzy do Krzywego Rogu. Jako członek zarządu Towarzystwa Języka Ukraińskiego obiecałam napisać o nim artykuł do prasy, więc niektóre z obserwacji notowałam w notesie. 25 IX, poniedziałek Spóźniliśmy się na Krzyworóżstal – teraz Dowhal załatwia, a my czekamy. Przewodnicząca związku zawodowego – kobieta, krzyczy, że źle pracujemy. Pytałam S. Dowhala, jakich tematów możemy dotykać. „Propagujmy idee Gorbaczowa, jego politykę narodowościową. Za każde ukraińskie słowo przyczepiali nacjonalizm. Trzeba propagować przyjaźń narodów, przeczytać o tym wiersze”. A jeśli ja ich nie mam? Łukaszenko ostrzegł: strajków nie będziemy dotykać, to ich sprawa. Z chłodni kominowych idzie para. Smog zasłonił słońce. Weteran zakładu, który nas podwoził, chwali Krzyworóżstal: 40 tys. robotników, 65 wydziałów, 44% wszechzwiązkowego metalu, a do tego ruda; wszyscy zapewnieni w mieszkania, wracają do swojego miasta, jeśli wyjechali. Ale Krzywy Róg jest brudny, są problemy z transportem (wczoraj tak się zmęczyliśmy, że nie szukaliśmy „Drużby” i przenocowaliśmy w „Kijowie”). I. Drobny ze Złotonoszy dał 3 ruble weteranowi – za przejazd. Czekamy i załatwiamy, do których wydziałów iść. Dowhal jest niepunktualny i zewnętrznie niechlujny. „Komsomolskaja Prawda” dała dobry artykuł o Ruchu. Zagadałam się z kobietami – i zerwałam występ w stołówce. Zasypano mnie wyrzutami, zwłaszcza dwie, o niską duchowość. A przyczyny nawet nie nazywamy: totalitarny reżim. „Podnoście sumienie, duchowość – jesteście przecież inżynierami dusz… Nie akcentujcie języka – nie to jest teraz najważniejsze…” Łukaszenko prychnął: „Nie na wykład przyjechałaś, a na występ. Co można w 10 minut powiedzieć?” – „A ja nie chcę odwalać pańszczyzny wierszykiem”. – „No, to będziesz wszystko zrywać…” Sołouchin pisze, że kultura to sprawa państwowa. I ekologia też. Nie entuzjastów, a państwa, partii. A u nas z jakiegoś powodu zajmują się tym pojedynczy fanatycy. A potem wszyscy dziwią się: skąd bezduchowność? W mieście są ukraińskie szkoły – kilka. 26 IX, wtorek Nie daj Boże zachorować. A już coś cieknie z nosa, robi się gorąco. Wzmocnienie piję herbatę. Wczoraj był występ w akademiku. Tam – przestępcy i wszelkie, jak powiedziano, „odpady”. Słuchali nas. A Łukaszenko znowu – o pisarskim Irpieniu i wojnie. Jemu by tylko zarobić pieniądze – oto cała propaganda słowa i kultury. Chłopak, który siedział z boku, powiedział: „Zasnąć można”. Okazało się, że Bułgar. Siedzieli – czekali na film w telewizorze, a my myśleliśmy – nas tak zgodnie witają. Ludzie źli: gdzie mydło? gdzie żywność? Itd. A ja mydła z domu nie wzięłam – myślałam, że jest w hotelu. Teraz nie ma czym umyć rąk… Naczelnik wydziału: „Ja bym wszystkich, którzy chodzą z bródką i wzywają do Ruchu – na Sybir: niech tam pochodzą 5 lat i pomyślą…” (To jak tylko przyszliśmy). Występ w administracji osiedla odwołali. Przybiegł Aleksander Witalijowicz (skończył uniwersytet marksizmu-leninizmu w Dniepropietrowsku, z komitetu związkowego, komisja kulturalna + Łarysa Jakiwna) i powiedział: „Mówcie o swojej twórczości. Ani słowa o języku ukraińskim. Naruszacie warunki kontraktu. To podburza ludzi. Tylko o swojej twórczości! Inaczej – zerwiemy kontrakt”. „Ale wyjaśnijcie, o co chodzi? Co złego robimy? Skąd to idzie?” „Wy sami rozumiecie. Jeszcze raz proszę – tylko o swojej twórczości. A idzie – ode mnie, i niech wam to wystarczy. Ja z paszportu – Ukrainiec”. I zjadliwie się uśmiechnął. Mówi – po rosyjsku. Po występie w wydziale – kobieta: „To dobrze, że przyjechaliście. Bo Moskale wzięli górę…” Naczelnik wydziału: „Ja tam rozumiem język ukraiński, mnie wszystko jedno, w jakim języku mówi człowiek, byle robił, co trzeba”. U nas z Łukaszenką wyszła sprzeczka. On – do mnie: „Was tu obrażają? Nie. Tamci dobrze”. – „Ja jestem za tym, żeby Ukrainiec znał rosyjski, mołdawski – ale żeby i Rosjanin znał ukraiński”. – „I zgodzimy się, i będziemy robić to, co trzeba. Bo kto płaci – ten zamawia muzykę”. – „Ale to przecież upokarzające!” – „Nic upokarzającego. Masz piękną lirykę”. – „Jesteśmy marionetkami. Posłusznymi poetami. I to jest wstrętne”. – „Ty spójrz na mnie: czerwona twarz, ciśnienie skoczyło. Ja przecież cały czas przy tobie w napięciu. Znalazła się Wiera Zasulicz, zachciało się przebić ten kamienny worek… W Kijowie występuj, pod skrzydłami Pawłyczki, stawaj się działaczką społeczną… A tutaj rób ludziom przyjemność”. – „Przed śmiercią rób przyjemność… Ja czytałam ludziom i im to jest potrzebne”. – „W Kałuszu nosiliby cię na rękach, a tutaj – pomilcz. Tylko zdrowie nadszarpniemy. Ja cię na kolanach proszę: dokończmy występy i z czystym sumieniem wrócimy, i udowodnimy Łagucie, że daliśmy radę, przeszliśmy – niech zjadliwie się nie uśmiecha”. – „Ależ my znowu – posłuszni. I nic kontrrewolucyjnego nie robimy”. – „Dla nich to – jeszcze kontrrewolucja. Poli- 28 IX, środa Wczoraj występowaliśmy w akademikach. Ja nic nie mówiłam o języku, bo tam były głównie dziewczyny. Tylko o moralności i miłości. Dowhal dzwonił do komitetu miejskiego partii, tam rzekomo poprawnie rozumieją sytuację, obiecali utemperować załogę zakładu. W każdym razie nas dalej przyjmują, chociaż dzisiaj autobusu już nie dali, idziemy na 11:00 pieszo. Chodzi za nami krok w krok esbek-przewodniczący związku zawodowego Sasza i cały czas pyta: „Dlaczego dotąd milczeliście?” „Wy nas dzisiaj nie słuchacie, a wcześniej – tym bardziej. A kiedy słuchali, to od razu zabierali, żeby już nie wrócić”. „A jeśli mnie skierują do Kazachstanu, to jak ja bez rosyjskiego?” „Nie skierują. Tego nie powinno być”. „Oto ja bym mówił, ale dużo rusycyzmów”. „Rusycyzmy same nie znikną – potrzebna praktyka rozmowy…” Idziemy dzisiaj znowu do zakładu. Wczoraj w akademiku piliśmy herbatę u Swietłany i Natalii. I zastał nas deszcz. Ja sobie postanowiłam: będę mówić o duchowości, która jest podcięta; o ukraińskim poecie, którego niedługo nie będzie komu czytać; o internacjonalizmie – tej owijce od cukierka, w której – kamyk… Łukaszenko: „Nie zrywaj występów”. Jemu – byle pieniądze zarobić. A może to i słuszne dzisiaj?..” 27 IX, czwartek. Z operatorami. Nadija Serhijiwna: „Jestem Ukrainką, ale państwowość języka ukraińskiego to krok wstecz. Jestem kategorycznie przeciwna”. I znów te same argumenty: „Trzeba myśleć o tym, co jeść, a nie o języku ukraińskim… I jak my, technicy, mamy się przekwalifikować?..”. Z robotnikami. Pytali o Ruch. Całkowicie zdezorientowani nieprawdą. Chcą mieć program Ruchu. Czytali „Komsomolską Prawdę”, mówią, że artykuł ciekawy. Pytam: „Co, was już podburzyli?” – „Nie, po prostu usłyszeliśmy, że tutaj chodzą ludzie z Ruchu, chcemy wiedzieć, co tam u was w Kijowie…”. Tak właśnie zaczęli – niby niechętnie: „A co tam u was w Kijowie?”. Łukaszenko: „Nic, spokojnie. Ruch działa. Chcemy wydrukować wszystkie materiały. Ruch jest za kulturą narodową, za tym, żeby słowo nie rozchodziło się z czynem…”. Kobieta później: „Dziękuję za ciepełko, które przynieśliście. Przyjeżdżajcie!..”. Wszyscy wszystko rozumieją, tylko nie ma komu tego sformułować. Wniosek robotnika, który jest partyjny i bardzo chce programu Ruchu, żeby obiektywnie się rozeznać: „Edukacja polityczna u nas jest na zerowym poziomie”. Już nas nie wożą. Za nami czujne oko z wydziału ideologicznego: żebyśmy nie mówili „herezji”, a jeśli mówimy – to zerwać kontrakt. Łukaszenko: „Już bym jechał do Kijowa. Zmęczyłem się – niech to szlag, i od tego powietrza, i od tych naczelników!”. Ale mimo wszystko się zgadza, gra komika, bo trzeba zarobić pieniądze – dla siebie i dla Związku. Taki sam jest w poezji; ale jest w nim też coś żywego… Po prostu on jest „w ramach”: rozumie – i chce żyć. Tak jak inni nasi. Żowti Wody, studium pedagogiczne: okazało się, że przygotowują nauczycieli dla Azerbejdżanu i Mołdawii. Ale – dlaczego?! Nadija Serhijiwna: „Ja sama jestem z Równego”. – „A mama?” – „I mama tutaj”. – „A siostry, znajomi?” – „Wszyscy tutaj”. – „No wy pewnie nie oddacie córki do ukraińskiej szkoły?” – „Nie, oczywiście. A po co ona, ten język? Ja oto męczę się z terminologią, to niech ona się nie męczy, a od razu uczy się po rosyjsku… I dlaczego wy na tym tak zwanym zjeździe mówiliście w imieniu narodu? A oto Krzywy Róg, Chersoń, Dniepr, Krym nigdy ukraińskiego nie przyjmą…”. Tak to właśnie wygląda. 29 IX, piątek. Zjadłam śniadanie. Ochłodziło się. Spadają z drzew liście i wiatr nimi kręci. Mamy dzwonić do zarządu zakładu. Znowu będziemy iść pieszo? Lwowianie w telewizji dają piękny koncert, ale to jakby z jakiegoś innego świata. Laboratorium. Jedna kobieta, Rosjanka: „Po co przechodzić na ukraiński technikom? Po co zbędne wydatki na tłumaczenia artykułów? Językiem nauki jest rosyjski. Niech wszystko inne będzie po ukraińsku, niech uczą, ale nauka jest międzynarodowa”. Zaprzeczają jej: było przecież inaczej, było też po ukraińsku. I dlaczego – nie po ukraińsku? Czy on jest gorszy?! Pytali o Ruch – i z pozytywnym nastawieniem, i z takim: „A co zrobicie, kiedy pozwolą wam robić wszystko, co chcecie?..”. Ciekawy fakt: z każdego zarobionego rubla kombinatowi zostaje tylko 13 kopiejek. Cała reszta idzie „na górę”. Jeszcze jedna kobieta pytała, gdzie wziąć program Ruchu i jak do niego wstąpić. „My was popieramy. My jesteśmy za ukraińskim”. I przewodnicząca komitetu zakładowego – też „za”. Jej córka jest w instytucie pedagogicznym, jeszcze 6 lat temu wszystko było tam po ukraińsku, a teraz – już wszystko po rosyjsku. O 19:00 – klub uczniów „Gajdar”: klasy 3, 8 i 10. Ostra uprzedzoność, pogarda i drwiny z samego języka. Zapragnęłam przebić ten pancerz. Mówiłam o janczarach, mankurtach i hetmanie Kałnyszewskim, o krzyworoskiej kozackiej ziemi, której historię zaczęli poznawać dopiero w 8 klasie. A kochać, nie znając – nie można!.. Mówiłam o Ukraińcach za granicą i o Kaniowie, gdzie kiedyś spotkałam starą Ukrainkę z Kanady: babcia stała na kolanach przy Kobziarzu i płakała. Pierwszy raz przyjechała pokłonić się rodzinnej ziemi i przywiozła ze sobą wnuczkę… Mówiłam o Sołouchinie, o słowie „pan” i „dobrodziej”. Te dzieci w Kaniowie nie były… A zakończyłam tym, że może kiedyś w Kaniowie się spotkamy… Czytałam L. Kisełowa „Zapomnę wszystkie krzywdy…” i W. Szołkoszytnego „Jestem Ukraińcem – do siódmego pokolenia…” oraz swój wiersz „Mateczko, mamusiu, matko”. Początkowo demonstrowali swoje lekceważenie, obojętność. A później spojrzenia stały się uważniejsze, pojawiła się ciekawość… Zatem przebić się – można!.. Raisa Jakiwna, wychowawczyni: „Gdyby wszyscy nauczyciele języka ukraińskiego tak mówili…”. Jest Żydówką, trochę zna język. Oczywiście służy zakładowi i idei internacjonalizmu. Przypuszczam, że (bo już dość uważnie patrzyły jej oczy) dostrzegła we mnie nie tak znowu słabego przeciwnika. Więc przez te kilka dni zobaczyliśmy robotnicze miasto, robotniczą masę trochę od środka. Martwo. Choć są też żywe przebłyski. Ale do nich nas nie wpuścili, przestraszyli się. Duchowa martwota, aż straszno. Ale coś przecież trzeba robić. I nie umiem stawać przed ludzkimi oczami i fałszować oraz kłamać. A my dziś musieliśmy odpracować kontrakt. Łukaszenko mówi: „Oto zrobisz 500 występów – i będziesz inna”. Możliwe, że tak. Nie wiem…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nej pozycji. Ocena artystyczna zawsze była wtórna. Dlatego mamy nadzieję, że Tetiana Dejnehiwna zapoczątkowuje nową tradycję literacką analizy moralnej i artystycznego przemyślenia zbrodni epoki totalitarnej. Czym różni się powieść „Aglofabryka” od innych utworów, które pretendują do bycia artystycznymi i dokumentalnymi? Tym samym, czym język mistrza jako cel różni się od języka ucznia jako środka: profesjonalizmem. Przeważająca większość podobnej literatury nie pozostawia po sobie niczego poza rozpaczą nad naszą przeszłością i strachem przed przyszłością. Jest ona przykładem terroru informacyjnego przeciwko świadomości społecznej, nazwanego przez Hryhorija Skoworodę „wężowym potopem”. Po przeczytaniu tej powieści u czytelnika pojawia się poczucie optymizmu, ponieważ autor nie sprowadza go na manowce błędnych poszukiwań, lecz kieruje człowieka ku cudowi alchemicznej przemiany w osobowość. Ihor FED, doktor nauk filozoficznych, m. Słowiańsk z Maksymem… A ja – kontynuując poprawianie swojej wytartej kurtki, mruczał pod nosem Henka – bezrodny, błąkający się podrzutek – splunął złośliwie i roztarł na śliskim lodzie swoją skrywaną złość-urazę. Dobra, daj spokój, chodź, odprowadzę cię do twojej klatki schodowej! – Ale, poprawiając jej torbę, niby się potknął i gwałtownie zmienił ton: – A wyrzuć ty wreszcie tego swojego idiotycznego banderowskiego motylka, póki ci twojej „świadomej” głowy nie odkręcili! Odpowiadać, sprzeczać się, pytać, przekonywać, pocieszać, wyjaśniać… Nawet po prostu otwierać ust – nie było sił. Sofija, milcząc i przyciskając do siebie motylka na torbie, pojednawczo wzięła Henkę pod rękę – czy z wdzięczności, że pomaga jej teraz dosłownie „stać na nogach”, czy dając do zrozumienia, że pierwszy raz słyszy coś takiego, ale przecież nie jesteśmy sobie obcy, wyjaśnimy to, wszystko się ułoży… – Ale co on, łajdak, wygaduje? Przecież on jeszcze, zdaje się, wysokie stanowisko państwowe zajmował?! – oburzony pytał kogoś głos nad naręczem gazet i broszur pod pachą. – Przecież on i teraz u nas jest merem. Ten co?! A ten dziennikarzyna, konformista… Słyszysz, o co on pyta? – Jak wyście śmieli? Jak to można na światowej sławy „bazgrolnika” rękę podnieść? To jaką trzeba mieć postawę obywatelską i ludzką odwagę? – Coś takiego, mniej więcej, bo prawie nie słychać… Tylko się domyślam. – To Taras Szewczenko dla niego jest „bazgrolnikiem”? To jak trzeba przejmować się ideą, prawdą, swoim narodem!?.. – Ileż temu „gadułowi” z mikrofonem zapłacił urzędnik za takie prowokacje?! Ale urzędnik już dorwał się do mikrofonu, jakby „wziął władzę w swoje ręce”. Przede wszystkim mówca zawzięcie przypomniał, że każdy z naszych obywateli ma ojca chrzestnego, zaproponował wszystkim, którzy go słyszą, wspomnieć tego swojego… Jeszcze po chwili doszedł do „ukraińskiego nacjonalizmu”, który, jakoby, też ma swojego „chrzestnego”, którego imię znane jest wszystkim – Taras Szewczenko. Potem „bojownik o ukraińską prawdę” zaczął przekonywać „wszystkich, którzy go słyszą”, że prawie nikt nie wyobraża sobie „osobowości tegoż osobnika w całej jego krasie”, bo, jak przypomniał mówca, taki u nas system wychowania i edukacji… – U kogo to „u nas”? O jakim systemie edukacji mowa – światowym, ukraińskim, a może „putlerowskim”? Czego on ze mnie tworzy krąg wokół siebie? – zadrapał-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Nie zbacza na manowce

Znając zawodową dziennikarską drogę Tetiany Dejnehini, po jej powieści „Aglofabryka” spodziewasz się typowych dla telewizji zwrotów scenariuszowych. Ale przed nami przykład klasycznej literatury ukraińskiej czasów Złotego Wieku, w której każde słowo jest starannie dopasowane i ustawione w szeregu tak, że nie można niczego ani dodać, ani odjąć. Oczywiście zawiłość fabuły jest obecna, ale ma znaczenie drugorzędne. Typowy dla telewizji zwrot scenariuszowy, w którym zderzenie bohatera z antybohaterem rozwiązuje się w nieoczekiwany sposób, w literaturze „kinematograficznej” często zakłada się już w tytule dzieła („Zbrodnia i kara”, „Wojna i pokój”, „Żywi i umarli” itd.). Tytuł powieści „Aglofabryka”, składający się z jednego słowa, zaprzecza scenariuszowemu zwrotowi i pokazuje, że Tetianę Dejnehinę jako pisarkę interesuje właśnie zjawisko totalitaryzmu, które formalnie przejawia się jako proces przekształcania i transformacji osobowości. W literaturze światowej podobna alchemia jest pojmowana wyłącznie jako zjawisko pozytywne, gdy człowiek w walce z przeciwnościami przemienia się w nietzscheańskiego nadczłowieka, a naród w naród historyczny. Historia ojczysta, niestety, pokazuje, że transformacja może mieć postać zarówno rozwoju, jak i degradacji pod wpływem nieprzezwyciężalnych okoliczności do poziomu zwierzęcego. Przeciw człowiekowi przez cały czas istnienia rzeczywistości radzieckiej państwo prowadziło wojnę, najpierw na zniszczenie fizyczne, a potem moralne; aglofabryka przekształca indywidualność osobowości w standardowy, jak nabój do automatu, przedmiot. Jeśli naboje różnią się między sobą kalibrem, automat nie będzie strzelał. W społeczeństwie ukraińskim podobna tematyka była poruszana wielokrotnie, począwszy od czasów rewolucji ukraińskiej początku XX wieku, ale autorzy badali zjawisko z punktu widzenia politycznego, etnicznego lub ekonomicz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pomiędzy niebem a ziemią Fragment powieści „Aglofabryka”

Tetiana DEJNEHINA Plac, ulubione miejsce wypoczynku, spotkań i rozrywki ługańskiej młodzieży, przez ponad dwie dekady pod czujnym spojrzeniem Kobziarza zyskał status kultowego, więc nawet potoczne – „durakiwka” – nie było odbierane jako coś poniżającego czy obraźliwego, a wręcz przeciwnie, jako wspomnienie o śladach miejscowej dawności. Powiadają, że pewien stołeczny dziennikarz, tworząc wizerunek Ługańska metodami słownej ekwilibrystyki, zaznaczył, że na początku drugiej dekady XXI wieku właśnie nieśmiertelny Taras w otoczeniu młodzieżowej imprezy stał się trendem, na którym budują zasięgi blogerzy, pranksterzy, a nawet politycy. Sofii przypadł gorzki los – widzieć, jak ulubione z dzieciństwa miejsce nagle zmieniało się w fantasmagoryczne nagromadzenie ludzkiej nienawiści jednych i zagubionej bezbronności drugich. Ani jedni, ani drudzy nie rozumieli: kto, kogo i za co? Chociaż ci „pierwsi” musieli „odrobić” odzież, jedzenie, tymczasową wolność, a może i pewne kopiejki, które nazywali „kopytnymi”, a także bez potrzeby nie otwierać ust: lecz było im wszystko jedno, w kogo rzucać pałkami lub kastetami między oczy, czyje głowy miażdżyć. Ale tamtym, drugim, nie było wszystko jedno, dlaczego za miłość do Poety i jego twórczości, za jedność z ukraińskością?.. Skąd oni spadli na nasze głowy – ci wasi „tituszki”? Coraz częściej i wyraźniej trzeba było stykać się z niemal zmaterializowanymi formami konstrukcji rozdzielających: „nasi!” i „nie nasi…”. Nawet wśród dobrze znanych studenckich głosów kąśliwymi żmijkami pełzały pogłoski: „tituszki”… – Przygryź języczek, to nie „nasi”! – albo odwrotnie: – Czegoś się przyczaił, tutaj wszyscy swoi, „nasi”! Pamięć lepkimi łańcuchami szeptała: „Nasi, nasi, nasi!..”, zwracając myśli Sofii do wzniesionego do rangi „arcydzieła miejscowej sztuki animacyjnej” filmu animowanego-agitki z otwarcie-bezpośrednim (ale przecież – „naszym”!) tytułem – „Nasi”. W pamięci wypływały nie po dziecięcemu zaciśnięte pięści, nie po dziecięcemu przepełnione złością oczy, nie po dziecięcemu wbite w siebie „ściana na ścianę!”, „ulica na ulicę!”, „ząb za ząb!”. Zaszczepiona swego czasu w młode dusze nienawiść do wroga po latach i dekadach transformowała się „w odwagę i patriotyzm radzieckich bohaterów-młodogwardzistów, pionierów-bohaterów, młodych partyzantów, którzy bez strachu szli na śmierć w walce z faszystami, bo taki u nas – ługański! – charakter!” Podniosły, rozległy męski głos z dyktorską wyrazistością obejmował plac metalicznością słownej sieci, pod której kloszem ludzie przestawali już być ludźmi, kontrolować fizyczne działania, a nawet myśli swoje. Aktywnie nabierał siły instynkt tłumu… I nawet niebiosa nie były w stanie zrozumieć: dzień teraz na ziemi czy noc? I nawet niebiosa nie były w stanie odpowiedzieć: kto ma rację tam, na ziemi, kto jest winowajcą? I nawet niebiosom było strasznie i wstyd: nieludzie?! Na komendę, na rozkaz czy z własnego pragnienia, grożąc, bijąc sobie podobnych, figury, zniekształcone brakiem twarzy, głosów, zdrowego rozsądku, śmigały ciężkimi cieniami niedawnego światła, bezlitośnie miażdżyły to, co w świadomości ludzi wielu pokoleń było niezłomne, nieugięte, nienaruszalne, jak wiara, jak pamięć, która u każdego – jest własna. – Wywiad... Wywiad... Wywiad... – łączącymi paciorkami potoczyło się po kole, wzywając tłum do „skupienia się” na głównym. Nierozpoznawalne źródła światła ostro skupiły liczne promienie na dwóch figurach. Oni, podkreślenie nonszalancko, niczym soliści lub konferansjerzy, przechadzali się przed „chórem chłopców”, jak z jakiegoś powodu oznaczyła dla siebie Sofia szczelnie zwarty szyk z „czarno-żółtymi cytatnikami”. Domyśliła się, że to te same tandetne książeczki, jedną z których już któryś raz machał Zaigraszko przed jej nosem. Domyśliła się ona lub intuicyjnie zrozumiała, że jeden z tych „solistów” – to ten sam różowolicy Ołeksandr z obwodowego kanału telewizyjnego. Sofia słyszała w studenckim środowisku rozmowy, że ten słodkawy „gębowy klapacz” dziennikarzem nie był i nigdy nie zostanie. „Żywczyk”, „showman”, „konferansjer” itp. – ale co do tego ma dziennikarstwo, do którego on próbuje się przymazać?! Prowadzący teleturniej „Rodzima Ukraina”, który był kilka miesięcy popularny u ziomków... Wszędobylscy studenci wiedzieli i to, że próbując dogodzić interesom niektórych miejscowych polityków za niemały „honorarium-ek”, nazwał swój teleturniej „Nasza Ukraina”. Ale niektórzy z czujnych przedstawicieli kierownictwa przypomnieli chłopczykowi, że nie trzeba mylić osobistych interesów z publicznymi. Bezsprzecznie i potulnie „Nasza” Ukraina już podczas drugiego wyjścia na antenę stała się „Rodzimą” i dla prowadzącego, i dla telewidzów. Teraz prowadzącemu teleturniej było nie do „Ukrainy”. Przymilnie coś deklarując, teatralnie wymachując wolną ręką, „wywiadowca”, wydawało się, nie tylko próbował dosięgnąć mikrofonem, zaciśniętym w drugiej, nieźle zmarzniętej ręce, do szczęki swojego „bohatera”, a nawet wsunąć go tamtemu do ust. Tęgi, szerokobarki zdrowy chłop, wydawało się, napawał się poczuciem swojej przewagi – „i wszerz i na ukos”, i wysokością, i stanowiskiem w społeczeństwie... „I objętością bezmózgiej głowy, i brakiem oznak wychowania”, – dodała Sofia, usłyszawszy „głębokomyślną” sentencję nieznajomego: – Kiedy uczyłem się w szkole, w gabinecie języka ukraińskiego i literatury wisiał plakat: „Ucz się języka ukraińskiego – on pomoże ci lepiej znać ojczysty”. Zamiast pauzy – rozchełstane „hi-hi”… – W jakiejże szkole on się uczył? – kilka razy wyszeptała Sofia, dopóki „zdrowy chłop”, „zachichotując” i pociągając nosem, chwalił się, że właśnie on wymyślił te „kieszonkowe książeczki”, które dzisiaj wszystkim-wszystkim-wszystkim niosą prawdę o tym faszyście-naziście-nacjonaluchu, – wskazywał szerokim gestem tam, gdzie na piedestale... Poprzez ciemność i kontrowe światło reflektorów Sofia nie mogła rozpatrzyć, czy zostało coś z pomnika, który przyjezdni wandale próbowali zniszczyć, czy... – Nazarze!.. Nazarze, gdzie ty, co z tobą? – z przerażeniem Sofia coraz wyraźniej łączyła los Nazara i pomnika Wielkiego Kobziarza. Szlochając, dodawała jako wyrzut bezprawiu tłumu przypomnienie, że pomnik ten tworzony był całym „światem”, że, jak często podkreślają media, „ten majestatyczny monument – to prezent nie tylko dla świadomej ukraińskości miasta, obwodu, Ukrainy, a przede wszystkim dla ukraińskości całego świata!..” – Jakże można?.. Jakże można nawet rękę podnosić? Jakże?.. Tym bardziej, że „2014 ogłoszony na szczeblu państwowym Rokiem Tarasa Szewczenki”... A skądinąd z góry do Sofii, która rozpostarła się na lodowej „awanscenie” wydarzenia, „zdrowy chłop” opowiadał, że właśnie on – kierownik projektu, którym on i jego grupa uważają za swój obowiązek donieść do oszukanych, zmanipulowanych szarych mas ludowych prawdę. I szczególnie – do „majdanowych takich”! – dodał, pokręciwszy palcem przy skroni, co oznaczało określenie tych niedouków. Kierunkowym wektorem druga ręka wskazywała właśnie na miejsce upadku Sofii… A wokół wrzeszczeli, natarczywymi wszędobylskimi świdrami wkręcała się w słowa „zdrowego chłopa”, w światło reflektorów, w ciemność przestrzeni nazwa „jubileuszowego wydania”: „Taras Szewczenko – ojciec chrzestny ukraińskiego nacjonalizmu”. Hasło popłynęło gdzieś wszerz i w górę, razem z nim zabrali się „łaskotacze”, a Hienka, otrzepując jej odzież, poprawiając czapkę na jej głowie, pomagał pewnie trzymać się na cienkich obcasach. – A ty skąd? – jakby obudziła się z koszmarnego snu Sofia. – Skąd – stąd? Ja cały czas obok ciebie! Zobaczyłem, że ty jakaś zemdlona. To ty mnie najczęściej nie zauważasz, krewniaczko, a Rebro zawsze tam, gdzie trzeba, wszystko widzi, wszystko słyszy. Chociaż udaje głupka. Wyż przecież mnie za głupka uważacie?.. Oto Maksym, braciszek, on, widzicie, z Pawłem rozmawia, bo tamten – inteligent, – wstydliwie podciągając swoją wytartą, „zasmrodzoną” kurtkę, nosowo mruczał Hienka, i nie bez szczerej zazdrości dodał, – do tego, i dziadek u niego, jak to tam… archeolog czy geolog jakiś „represyjny”… – Nie „represyjny”, a represjonowany… U mnie też. – Jakbym nie zauważył – u ciebie też coś z nim takiego… – Z kim? Z dziadkiem czy?.. – Po pierwsze, ten, o którym ty… Nie dziadek Pawła, a pradziadek. I tobie by nie zaszkodziło wziąć przykład z Pawła, pokopać się w naszym rodowodzie. – Co mi kopać się? To u was

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z gazetkami pod pachą. – On co, już nawet do Chrystusa dotarł? Może Taras był tym „chrzestnym” u Jezusa? – Oni tam co, zmysły postradali, autorzy tej, otwarcie manipulacyjno-prowokacyjnej książczyny? To co – miejscowi autorzy? – A jakże! – Zofia od razu rozpoznała ulubiony zwrot Wasyla Kersantowicza i jego piskliwy głos, otwarcie przepełniony teraz niespokojną dumą. – A jakże – jeszcze raz podkreślił emocjonalność swojego stanu „nieprawdziwy profesor”. – Tamten – wskazał znacząco w stronę mówcy – ideowy inspirator, kierownik projektu, symbol, tak by rzec! – A on, Wasylu, sam chociaż czytał, co oni tam „nabazgrali”, łajdaki? – odezwał się głos, który wielu obecnym wydał się bardzo znajomy i zaczęli kręcić głowami, próbując zobaczyć osobę, której audycji w radiu obwodowym z przyjemnością słuchali niejedną dekadę. – Toż to nasza pani Halina z redakcji kulturalnej – poczerwieniały od mrozu wujek w wysłużonej czapce z piżmaka (kiedyś takie uważano za wyznacznik przynależności do wyższych sfer społeczeństwa) otwarcie wpatrywał się w twarz, naznaczoną zewnętrzną wykwintną zadbanością i wewnętrznym światłem powściągliwej życzliwości. – Dziękuję – obdarzyła wujka ciepłym, choć nieco smutnym spojrzeniem – dziękuję za „kulturalną”, chociaż oficjalnie mam „redakcję audycji artystycznych”, ale, wybaczcie – znów skupiła się na tym, co działo się u podnóża pomnika, choć nie wykluczała swojego udziału w dalszej „dyskusji”… – Pozwólcie mi nie zgodzić się z tym… – „poczerwieniały”, ten w czapce z piżmaka, wskazał palcem w stronę „pseudoprofesora” – i jego ideowym, tak by rzec, kierownictwem. Miałem nieszczęście kupić to śmiecie (w Ługańsku w każdym kiosku z gazetami po pięć hrywien sprzedają, a czasem i w dodatku dają). Czytałem i korwalolem popijałem… Jak można wymyślić tyle brudnych bajek – od świętego Włodzimierza po Gogola… I Hrebinkę, i Kotlarewskiego, i Kostomarowa, i Drahomanowa… Kogo tylko nie próbował poruszyć w ich sprawiedliwych grobach, błotem obmazać ten triumwirat ukrainożerców. A ten, ideolog, on – mer czegoś, mówicie? Jemu to po co stało się potrzebne? – Jak to – po co? To on ranking sobie przed wyborami tworzył. Ten inspirator-łotr. Pieniędzy wygrzebał z budżetu – imię sobie kupił tą książką! Ale czyż zmyje teraz kiedyś swoje imię? On przecież normalnym człowiekiem był, ja go brałem za prawdziwego inteligenta. A teraz nawet boleśnie o tym mówić. Pytam go: „Po co?! To przecież nie twoje myśli, nie twoje słowa?!” – a u niego dach odjeżdża czy nie wiem co. Odpowiada: „Teraz przecież mamy wolność słowa, znaczy, można każdą myśl wyrażać. A czemu by nie strollować społeczeństwa?!” – już nieco siwy, ale jeszcze nie stary człowiek, wyważenie i nie bez smutku, jakby spowiadał się przed sobą. – Jak nie smutno, on sam mi się przyznawał, „czyż normalny człowiek będzie te brednie czytał?!” – A teraz słyszycie, co ten dureń-autor mówi?! – Czyż ci autorzy-nieudacznicy rozumieją, co oni robią, co już narobili? Napisali – teraz nawet siekierą nie wyciąć. Przypadkowi ludzie. – Czyż oni przypadkowi? To poważni ludzie naszego regionu… – Oczywiście, waszego regionu, waszej partii regionów, Wasylu – „radiowa pani” celowo, zapewne, nie dodała zwyczajowego „Kersantowiczu” czy „panie profesorze”, bo dla niej on nie był ani „szanownym”, ani „profesorem”, jak już dobrze zapamiętała Zofia, na stanowisko profesora można i kierowcę wyznaczyć, a stopnia naukowego „profesora” może dostąpić człowiek, który obronił rozprawę doktorską lub ma inne szczególne osiągnięcia w działalności naukowej. „Nieprawdziwy profesor” udawał, że nie zauważył „repliki”: – A inny autor – znany pisarz, afgańczyk. – Znany komu? Czytelnikom Federacji Rosyjskiej? Bo w Ukrainie jego książka jest zakazana jako taka, która podsyca wrogość narodową i propaguje nienawiść do Ukrainy. Oto właśnie on jest faszystą, bo jako najeźdźca-okupant w Afganistanie – co robił? Panie, przebacz moją duszę grzeszną – przeżegnała się kobietka i zamilkła, przykrywając gardło kołnierzem nie jak na zimę lekkiego płaszcza. – A co do trzeciego współautora – nie ustawał „nieprawdziwy” – to jest religioznawca, filozof, psycholog, a nawet psychiatra. – Aż cztery w jednym! – z uśmiechem szepnął na ucho Zofii Gena i z mądrą miną, podniósłszy przed sobą palec wskazujący, wymówił: – Troglodyta! – Wy, młody człowieku, chcieliście powiedzieć, zapewne, „poliglota”?! – Gdybym chciał powiedzieć „poliglota”, starszy człowieku – odparował tradycyjnym surżykiem Gienka „nieprawdziwemu profesorowi” – powiedziałbym „poliglota”. Ale ja chciałem... Słowem, nie narzucajcie mi swoich pragnień. Tro-glo-dy-ta! Ciąg dalszy nastąpi. Wiktor PALYNSKYJ U niej obrazy, jak na czarno-białej fotografii: kontrastowe i smutne. Poruszają najskrytsze struny duszy. A dźwięki przeciągle nie wygasają jeszcze długo. Nawet – nigdy! Wplecione w opowiadania, nowele, powieść. (Wira Maruszczak „Pustynia. Hołodomor. Ukraińskie południe”; agencja kreatywna „Artil”, Kijów, 2023 r., 100 s.). Przytoczę stosowny i nadarzający się samocytat. „Czy zdolny jest czytelnik, pośród komputerowo-niewzruszonej i komercyjnie-bezdusznej teraźniejszości, do głębi duszy przejąć się wielką tragedią ukraińskiego na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Słowo szacunku od naukowców i działaczy Proświty

W pomieszczeniu Muzeum szacunku T. Szewczenki w Domu Ludowym „Proświty” im. T. Szewczenki odbyło się uroczyste posiedzenie komisji kulturoznawczej NTSz, obwodowej i miejskiej „Proświty” im. T. Szewczenki, poświęcone 210. rocznicy urodzin Proroka. To kolejna okazja, by zwrócić się ku studiowaniu życia i twórczości Sławnego Kobziarza. To właśnie jego twórczość ma decydujące znaczenie w kształtowaniu i rozwoju nowej literatury ukraińskiej i stała się źródłem inspiracji dla wielu współczesnych artystów, naukowców w różnych dziedzinach badań. Diana HOVERA, działaczka Proświty. Uroczyste posiedzenie rozpoczęli studenci 6. roku Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego wykonaniem pieśni-improwizacji do słów Tarasa Szewczenki „Dumy moje, dumy moje…”. „Testament” zabrzmiał na nowo w wykonaniu studentów Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego: Aliny Pyżyk (w języku polskim), Anny Łopuszanskiej (w angielskim), Anny Łytwynczuk (w hiszpańskim), Sofii Szulhy (w niemieckim), Natalii Skilskiej (w włoskim), Himanshu Kashyap (Indie, w ukraińskim). Utwór „Hamalija” recytował student zawodowego kolegium medycznego Roman Chomko. W trakcie posiedzenia głos zabrali i zaprezentowali swoje prace twórcze oraz naukowe: Marija Hucol, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – „Twórczość Szewczenki jako paradygmat »Proświty«”; Stepan Henyk, doktor nauk medycznych – „Myśliciel i prorok – Taras Szewczenko”; Hanna Karas, doktor kulturoznawstwa – „Utwory chóralne wielkiej formy kompozytorów diaspory ukraińskiej do tekstów Tarasa Szewczenki”; Wioletta Dutczak, doktor kulturoznawstwa – „Szewczenkiana w nagraniach audio bandurzystów diaspory ukraińskiej: analiza obrazowo-tematyczna i gatunkowa”; Lubow Serhaniuk, kandydat kulturoznawstwa – „Metafizyczny aspekt mitologii ziemi w muzycznej Szewczenkianie”; Natalia Tołoszniak, kandydat kulturoznawstwa – „Chóralna Szewczenkiana Borysa Kudryka”; Jurij Wołoszczuk, kandydat kulturoznawstwa – „Muzyka skrzypcowa w koncertach szewczenkowskich miast Galicji lat 20-30. XX w.”; Petro Kuzenko, kandydat kulturoznawstwa – „Rzeźbiarska Szewczenkiana Przykarpacka końca XIX – początku XX wieku”; Nadija Babij, kandydat kulturoznawstwa – „Praktyczne zastosowanie i potencjał tyflokonografii”; Łesia Romaniuk, kandydat kulturoznawstwa – „Muzyka do »Kobziarza« T. Szewczenki w twórczości M. Łysenki”; Wołodymyr Szpilczak, kandydat kulturoznawstwa – „Działalność oświatowa artystów Iwano-Frankiwska w latach 90. XX wieku”. Organizatorzy i członkowie komisji kulturoznawczej NTSz podsumowali: Taras Szewczenko to wybitny ukraiński poeta, prozaik, dramaturg, malarz, działacz polityczny i społeczny. Człowiek o uniwersalnych talentach i zainteresowaniach. Całe jego życie i twórczość były poświęcone narodowi ukraińskiemu. Poeta marzył o czasach, gdy jego kraj będzie niezależnym suwerennym państwem, gdy na Ukrainie szanowane będą język, kultura i historia narodu, a ludzie będą szczęśliwi. W ramach posiedzenia zaprezentowano wystawy utworów Tarasa Szewczenki w językach obcych z kolekcji Hryhorija Duszczaka — ponad 100 wydrukowanych publikacji oraz wystawę Natalii Synyci „Wyszywana okładka do »Kobziarza«”. Właściciele chętnie opowiadali, jak powstała potrzeba i zamiar zebrania, stworzenia podobnej kolekcji. Zatem duch, słowo Wielkiego Kobziarza wciela się także w wyszywanie okładek do książek (sztuka dekoracyjno-użytkowa), a jego dążenie do woli, wolności w słowie swojego najlepszego syna – naród ukraiński wychodzi do wszystkich ludzi ziemi. Moderatorkami posiedzenia były: Marija Hucol oraz Hanna Karas. Wszystkim prelegentom – szczere podziękowania. spuchnięci z głodu ludzie. Pracę, w pomoc żniwom śmierci, powierzono nauczycielowi i uczniowi, których szkoła wspierała jakimiś mizernymi racjami” („Smutna praca”). „Przed uczniami, w szerokiej misce, stawiano ugotowaną breję, dawano po kawałku chleba. Żaden z chłopców i dziewczynek nie schował chleba do kieszeni. To pocieszało nauczycielkę”. („Macocha”). „Tego samego dnia zmarło niemowlę, ledwo trzymając się na nogach, Mełanka przygotowała mały tobołek do pochówku”. „Kiedy wracała do chaty, Juchym, pokazując oczami na złożoną zwałę z przegniłych łodyg pomidorów, buraka, słomy na miedzy między ogrodami, wyszeptał: »Tam ukryłem trochę mąki«, – to była największa tajemnica o drogocennej skrytce”. („Skrytka”). Jakże prawdziwie wiele waży słowo! W dodatek do tych dokumentów – „non-fiction”, zostawił nam prawdziwie ludożerczy czas. Sądzę, że podobne do „Pustyni” książki, gdyby wydawano je często i w odpowiednich nakładach, tłumaczono na języki światowe, zdjęłyby niemało nowożytnych palących problemów na Ukrainie i poza jej granicami. W tym – także barbarzyństwo wojny z „raszą”. Bądźmy uważni. Wróg zamachnął się swoją termojądrową buławą w kierunku ludobójstwa Ukraińców. Książka Wiry Maruszczak przyczyni się do naszej czujności. Jestem pewien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Głosić o ludobójstwie

rodzaju, który jednym zamachem zmiótł miliony istnień mężczyzn i kobiet, małych dzieci, ludzi w podeszłym wieku? Zaburzając naturalny proces rozwoju kolejnych pokoleń”. Oryginalność tekstów Wiery Maruszczak polega na tym, że autorka zazwyczaj świadomie stylizuje je na „non-fiction”, skłaniając nas do przeżywania wydarzeń jak faktów z własnej biografii. Właśnie w ten sposób pisarka przekazuje poczucie tragedii Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców. Z pokolenia na pokolenie. I wychodzi jej to nienachalnie, wręcz mistrzowsko. „Mały chłopiec siedział na brzegu pieca. Jego głowa się chwiała, a bezkrwiste wargi bezgłośnie prosiły Boga, by pomógł zapomnieć o jedzeniu. Ale od tego jeszcze bardziej ściskało w brzuchu i mąciło myśli. Co chwila zerkał na siostrę, leżącą obok. Ciężko oddychała, czasem otwierała oczy, w których jeszcze świecił żywy promyczek. Wzrokiem, a nie słowami, prosiła o jedzenie”. („Sucharek”). Przytaczam pierwszy akapit z pierwszego utworu książki. Znowu, widzę jakby ktoś rozłożył przede mną dziesiątki czarno-białych fotografii. – Chłopiec. Dziewczynka. Strapiona matka. Tak mocno dotyka sumienia dalekiej, nieodpartej niezaprzeczalności. Wzywa, by pod żadnym pozorem nie skazywać na zapomnienie. Czy to wyłącznie autorska wyobraźnia?.. Z góry – nie! Wykorzystano ustne relacje ludzi z drugiego, a nawet trzeciego pokolenia po Hołodomorze, materiały archiwalne, opowieści bliskich i krewnych… Zbierały się one właśnie w tę książkę, o której opowiadam. Cały czas miano na uwadze to, co najtragiczniejsze. To wzruszające i uderzające. Bolesne. Odnoszę wrażenie, że V. Marusziak udały się te utwory, bo wyrosły z głębokich przeżyć, z serca autorki. Napięcie tylko rośnie w opowiadaniach „Smutna robota” i „Makucha”. Autorka nie chełpi się tym, że zna „przedmiot” opowieści, ani swoim talentem literackim, lecz piętnuje sprawców Hołodomoru, głęboko wypalając znak nienawiści. Długo szukałem sposobu, by krótko wyrazić swój stosunek do opowiadań z książki „Pustynia”. Czułem, że jest tu jakieś kluczowe słowo, ale przyszło mi ono na myśl dopiero po czasie. I oto: przystępować do komunii! Właśnie to. Czytelnik jakby przyłącza się do tego dalekiego, sakralnego pokarmu, by poznać tych nieszczęśników, którzy próbowali przetrwać… I niekiedy przetrwali, przebywszy drogę męki. Cytuję: „– Jedz, Andrijczyku, jedz. Mnie już wszystko jedno, a tobie żyć. Kopaj mniszek, korzonki i kwiatuszki jedz, bo ten suchar jest ostatni”. („Suchar”). „Chowali bez trumien. A wiosną już straszną misję nie mogli wypełniać, wychudzeni,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Czym zawinily grzeszne dzieci Syjonu, czyli Jak tragedia jednej mniejszosci narodowej sprowokowala katastrofe wszechswiatowa

Taras HOLOWKO Zakonczenie. Poczatek w nr 12 z 2024 r. Tak samo, jak wojna rosyjsko-japonska stala sie przedtecza pierwszej rewolucji rosyjskiej, tak i I wojna swiatowa, ktora wybuchla w 1914 roku, powolala do zycia druga, wedlug definicji zwyciezcow, socjalistyczna, ktora pod glosna nazwa w rzeczywistosci ukrywala najzwyklejszy zamach stanu, zorganizowany przez partie bolszewikow na czele z Wlodzimierzem Uljanowem. Jak w przypadku Bundu i socjalistow-rewolucjonistow (eserowcow), Solzenicyn analizuje sklad etniczny partii, zalozonej przez Plechanowa, Cederbauma-Martowa, Uljanowa jeszcze w 1903 roku pod nazwa Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, ktora z czasem trzykrotnie zmieniala swoja nazwe w zaleznosci od ustanowienia i wzmocnienia systemu jednopartyjnego w kraju. Znowu, jak i w pierwszych dwoch przypadkach, pierwsze skrzypce w kierownictwie partii bolszewikow-leninowcow grali Zydzi, ktorzy stanowili rdzen sily politycznej, zdolnej obalic istniejacy ustroj panstwowy w imperium, ktore jeszcze na poczatku XX wieku zajmowalo 1/6 powierzchni kuli ziemskiej. Dlaczego wlasnie przedstawiciele tego nielicznego etnosu wyszli na pierwsze role w ruchu politycznym, ktory narodzil sie w panstwie monarchicznym? Szukajac odpowiedzi na to nieproste pytanie, autor modeluje rozne teorie i koncepcje, opierajac sie na opiniach politykow, dzialaczy panstwowych, pisarzy, historykow, wszystkich, ktorzy wyrazali wazne argumenty w tej kwestii. Jednym z wielu przypuszczen, wartych uwagi i wyrazonych w ksiazce, stalo sie to, ze bolszewicy-Zydzi, zajmujac kierownicze stanowiska w partii, wyznawali ideologie niemieckiego filozofa-materialisty Karola Marksa, ktora okazala sie bliska im duchem, a takze temu celowi, do ktorego dazyli – zniesc wladze cara i rzadzacej burzuazji w spolecznie nierownym despotycznym panstwie i w zamian zbudowac spoleczenstwo bezklasowe. Pewna przewage w porownaniu z czlonkami SDPRR innej narodowosci mozna uznac za wykazana przez Zydow-partyjniakow niezwykla aktywnosc w podejmowaniu brzemiennych w skutki decyzji, wrodzona solidarnosc, nieustepliwosc wobec przymusowej asymilacji i fanatyczne oddanie abstrakcyjnym ideom, slowem, wszystko to, co przerazalo rzadzaca elite imperialna, sklonna wprowadzic wszelkie ograniczenia, zastosowac drakonskie srodki wobec zniewolonych narodow w razie przejawow przez nie nieposluszenstwa. Solzenicyn sklonny jest myslec, ze wlasnie upodlenie i ponizenie, ktore odczuli na sobie Zydzi ze strony rosyjskiego samowladztwa, sklonily ich do szukania drog odwetu na gnoicielach, wlacznie z imperatorem-samowladca za wydane przez niego wyroki smierci, a przy okazji na wszystkich, ktorzy nie ukrywali nastrojow antysemickich. Wyrazicielem tych dazen okazala sie partia, ktorej symbolami staly sie sztandar w kolorze krwi i piecioramienna gwiazda, ktora wedlug mitologii zydowskiej symbolizuje piec ran na ciele Zbawiciela. Autor swiadomie unika w swoim badaniu analizy utopijno-teoretycznych podstaw ideologii marksistowsko-leninowskiej, wylozonych w takich ksiazkach, jak „Kapital. Krytyka ekonomii politycznej” i „Manifest komunistyczny” Karola Marksa lub „Panstwo i re- Jeden z organizatorów zamachu stanu w Rosji Aleksander Parvus (onże Izrael Łazarowicz Gelfand), zdjęcie z 1906 roku. Dla Sołżenicyna w „rewolucji” Lenina ważne jest zupełnie co innego – ustalenie sfałszowanej przez bolszewików prawdy, aby ukryć popełnione przez nich zbrodnie, które, biorąc pod uwagę wszystko, nie ulegają przedawnieniu, a także udowodnienie winy żydostwa, obdarzonego władzą, które, w jego przekonaniu, jest współwinne masowej śmierci ludzi zarówno podczas rewolucji, jak i w latach tak zwanej wojny domowej, kolektywizacji, straszliwych represji politycznych. Jedna z takich tajemnic, którą bolszewicy próbowali ukryć przed historią, związana jest z powrotem z emigracji Włodzimierza Uljanowa wraz ze wspólnikami w specjalnie zaplombowanym wagonie, który podążał ze Szwajcarii przez terytorium walczących Niemiec w kierunku Imperium Rosyjskiego w kwietniu 1917 roku. Sołżenicyn oburza się tym, że Rząd Tymczasowy na czele z Kiereńskim nie zdołał aresztować Lenina, kiedy stały się znane fakty o jego współpracy z oficjalnymi osobami kajzerowskich Niemiec, faktycznie z krajem, który znajdował się w stanie wojny z Rosją od 1914 roku. Gdyby przywódcę RSDRP uwięziono, być może wszystko działo by się w Ukrainie, rozbudzonej protestami społecznymi, według bardziej sprzyjającego scenariusza. Przecież ówczesna rosyjska prasa prawicowego nurtu była niedaleka od prawdy, twierdząc, że Włodzimierz Uljanow okazał się zwykłym niemieckim szpiegiem, zainteresowanym klęską Rosji, a tym samym wyrządzeniem szkody jej interesom narodowym. Wśród mnóstwa faktów, skrupulatnie zbadanych i ze znawstwem opisanych przez Sołżenicyna w drugiej części książki „Dwieście lat razem”, praktycznie zagubiło się imię Gelfanda-Parvusa – urodzonego w żydowskim miasteczku Bereza w guberni mińskiej. On, jak i jego syn, choć wspominany jest kilka razy przez autora, ale ani jednym słowem nie analizuje się jego roli w planowaniu rewolucji w Rosji, z owoców której skorzystali wyłącznie bolszewicy-leninowcy. Właśnie Parvus, jednocześnie rosyjski i niemiecki socjaldemokrata i marksista, zdołał przekonać niemieckiego kanclerza Ottona von Bismarcka, głównodowodzącego Frontu Wschodniego Hindenburga, a w jego osobie – cały sztab generalny Reichswehry, że Rosję można zdestabilizować organizacją rewolucyjnych zamieszek w takich wielkich miastach jak Piotrogród i Moskwa, udzielając wsparcia finansowego jednej radykalnej partii (chodziło o RSDRP(b)) i zapewniając bezprzeszkodowy przejazd przez terytorium Niemiec jej kierownictwu politycznemu, które przebywa na przymusowej emigracji. Argumenty, pisemnie wyłożone przez Parvusa w planie obalenia władzy rosyjskiego cara Mikołaja II, miały tak przekonujący wygląd, że wszystkie jego zachcianki zostały zaspokojone, włącznie z asygnowaniem kilku milionów marek na te cele. W ten sposób niemieckie pieniądze znalazły się w kieszeniach bolszewików, którzy, doczekawszy się powrotu ze Szwajcarii Lenina, gorączkowo zaczęli rozkręcać machinę konfrontacji między różnymi warstwami społecznymi, destabilizując sytuację w kraju i czekając na dogodny moment dla odsunięcia od władzy szefa Rządu Tymczasowego Kiereńskiego. Bolszewicy, w odróżnieniu od innych sił politycznych, wszystko gruntownie przemyśliwali przed podjęciem ostatecznej decyzji. Mając do dyspozycji doświadczonego teoretyka, który posiadał intuicję polityczną, Lenin, w przeciwieństwie do współpartyjniaków Kamieniewa i Zinowjewa, którzy wystąpili przeciwko zbrojnemu powstaniu, od razu poczuł szansę obalenia Rządu Tymczasowego Kiereńskiego, dlatego Biuro Polityczne RSDRP(b) poparło właśnie jego, a nie dwóch innych mniej autorytatywnych kierowników partii. Otrzymawszy władzę, Włodzimierz Uljanow wraz ze swoimi wspólnikami zaczął wcielać w praktykę utopijne idee, składając w ofierze miliony obywateli, nie tylko Rosjan, ale i przedstawicieli wielu innych narodowości, wciągniętych w wir wielkich kataklizmów społecznych. Pierwszymi, którzy odpowiedzieli na jego wezwanie do przyłączenia się do demontażu imperium (i na tym szczególnie podkreśla autor książki), okazali się Żydzi. Paradoksalnie włączyli się (przeważająca większość!) w socjalistyczną rewolucję pod obcymi nazwiskami. Temu fenomenowi Sołżenicyn poświęca kilka stron, próbując zrozumieć, co naprawdę nimi kierowało w dążeniu do ukrycia własnej tożsamości. Z wielkiej listy tych, którzy przybrali inne szaty, próbując w ten sposób jakby rozpuścić się w rozbudzonym słowiańskim morzu, warto wspomnieć Trockiego (w rzeczywistości od urodzenia – Lejba Bronsztejn), Swierdłowa (Jeszua-Sołomon Gauchmann), Kamieniewa (Lew Rosenfeld), Zinowjewa (Owsej-Gerszon Radomyski), Sokolnikowa (Hirsz Jankielewicz Brillant), Larina (Ichil-Michil Załmanowicz Lurie), Kamkowa (Borys Kac), Wołodarskiego (Mojżesz Goldstein), Ziemlaczki (Rozalia Samojłowna Załkind), Litwinowa (Mejer-Genoch Mojżeszowicz Wallach) i setki, jeśli nie tysiące, innych przedstawicieli aktywu partyjnego ze zmienionymi danymi w paszporcie. Autor wyjaśnia te metamorfozy prosto: Żydzi w pierwszych miesiącach, latach rewolucji, a i w kolejnych dziesięcioleciach po ustanowieniu władzy radzieckiej, po pierwsze, ukrywali się przed agresywnym przejawem antysemityzmu i judofobii, które przez poprzednie stulecia zapuściły głębokie korzenie w rosyjskim społeczeństwie, a po drugie, głód, nędza, represje, konfiskaty, wywołane upadkiem gospodarczym, niszczeniem przemysłu, załamaniem machiny państwowej, sytuacją kryminogenną i walką z kontrrewolucją tak rozgoryczyły rosyjskiego mieszczanina, że przyczynę swoich nieszczęść widział wyłącznie w obcych-judajczykach, którzy przejęli władzę na drodze przemocy. Pokazowym przykładem tej konfrontacji mogą być wydarzenia w Piotrogrodzie w marcu 1921 roku. Wtedy powstali marynarze Floty Bałtyckiej, niezadowoleni z polityki „komunizmu wojennego” i prodrazwiostki – jeszcze jedno know-how, wymyślone przez bolszewików dla konfiskaty nadwyżek produktów rolnych u ludności w latach głodu. Żądali przeprowadzenia wyborów do Rad, gdzie zasiedli rewolucjoniści przeważnie o lewicowych poglądach, zezwolenia na wolny handel i szeregu innych ultimatum. Charakterystyczny szczegół, opisany przez Sołżenicyna: aby uspokoić bałtyckich marynarzy, na polecenie Lenina na negocjacje z kronsztadczykami wysłano nie Zinowjewa (tłum szarpał portrety jego i Trockiego), a Kalinina – przyszłego „wszechrosyjskiego starostę”, bo w mieście na każdym kroku rozbrzmiewało: „Precz z komunistami i Żydami!”. Wiadomo, jak zakończył się bunt w Kronsztadzie: tysiące powstańczych marynarzy zostało bezlitośnie rozstrzelanych dla pouczenia innych buntowników, niezadowolonych z bolszewickiej polityki. Jeszcze jedną przyczyną, dlaczego rewolucjoniści-Żydzi maskowali się za pasjonarnymi pseudonimami i nieprzynależnymi żydowskiemu etnosowi nazwiskami, być może był elementarny strach i niepewność jutra, bo rewolucja mogła ponieść klęskę, i wtedy trzeba byłoby odpowiadać za popełnione zbrodnie. Takie nastroje rzeczywiście miały miejsce wśród bolszewickiej wierchuszki, dlatego zaraz po zamachu stanu w pierwszych miesiącach faktycznego bezkrólewia najbardziej sprytni spieszyli się, by wyczyścić instytucje finansowe imperium – banki, giełdy, lombardy, skarbce, fundusze powiernicze, a także prywatne domy kapitalistów-fabrykantów, grożąc im fizyczną rozprawą. Aby nadać systemowość temu powszechnemu rozgrabianiu rozszarpanego kraju, Lenin i jego partyjne otoczenie zaczęło stemplować dekret za dekretem, próbując zagarnąć do swoich rąk absolutnie wszystkie aktywa państwowe i prywatne. Sołżenicyn z jakiegoś powodu nie wspomina o tym, że Lenin za pośrednictwem Parvusa wziął na siebie zobowiązanie wobec wyższego kierownictwa wojskowo-politycznego kajzerowskich Niemiec potajemnie zapłacić pewną sumę środków w charakterze reparacji pod warunkiem udanej próby zamachu stanu. Oto dokąd w pierwszej kolejności kierowane były złoto i inne metale szlachetne, waluta, kosztowności, wartości, wyjęte ze skarbców bankowych, a także skonfiskowane pod groźbą śmierci u byłej rządzącej burżuazji, wielu zamożnych obywateli. Środki nie od razu trafiały do Niemców, a początkowo akumulowały się u Parvusa, który przywłaszczał część z nich. Prawda, nie wyszły mu one na dobre, bo w 1924 roku on, jak i jego wspólnik Włodzimierz Uljanow, zmarł, pozostawiając nielegalnie zdobyty majątek. Ale przed tym zdążył urządzić skandal Leninowi, wykrywszy niedobór w sumach pieniężnych, potajemnie przerzuconych za granicę. Osobiście Dzierżyński, szef Czeka, przeprowadzał śledztwo, w trakcie którego otworzyła się współudział w ukradzionych pieniądzach kierownika Piotrogrodzkiej Czeka Urickiego, komisarza prasy, propagandy i agitacji Wołodarskiego, naczelnika Kronsztadzkiej Czeka Andronnikowa. Po takim kazusie pierwszych dwóch zabito, aranżując wszystko jako zamach na życie, a trzeciego rozstrzelano za rozkradanie i łapówki w szczególnie wielkich rozmiarach. Sołżenicyn zauważył charakterystyczny szczegół w zachowaniu żydowskiej mniejszości, wzburzonej wydarzeniami rewolucyjnymi w Rosji. Jego zdaniem, nie długo wahała się w wyborze, kogo poprzeć w krwawej walce. Tak zawsze zdarzało się na przestrzeni wieków w różnych krajach świata, gdzie Żydzi doświadczali prześladowań i przystosowywali się do tych, za którymi czuli siłę. I kiedy Lenin zobaczył, że byli carscy urzędnicy sabotują jego próby przeformatowania zarządzania państwem w różnych instytucjach władzy wykonawczej, na jego wezwanie do wypełnienia wakujących stanowisk w uporządkowanych na nowo minister- Amerykańska litografia z 1905 roku, wydana po pogromach żydowskich w Imperium Rosyjskim z żądaniem ich zaprzestania

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w instytucjach i urzędach jako pierwsi odpowiedzieli Żydzi. Otworzyła się przed nimi perspektywa nie tylko ratunku w tej społecznej „maszynce do mięsa”, która zaczęła mielić miliony ludzi, ale także skorzystania z wind społecznych, zapewnionych przez bolszewików, aby wznieść się w hierarchii władzy, zasilić rodzącą się nomenklaturę partyjną i zapewnić sobie byt materialny. Sołżenicyn szczerze oburza się niemoralnym zachowaniem Żydów, z których niemała liczba świadomie poszła na kompromis z własnym sumieniem i, otrzymawszy realną władzę, splamiła się krwią milionów ludzkich ofiar, popełniając zbrodnie na niespotykaną skalę zgodnie z ogłoszoną przez bolszewików „linią generalną partii”. Lenin i kierowana przez niego partia, aby utrzymać się przy władzy, w pierwszych trzech latach swoich rządów utopili we krwi niezliczoną liczbę Rosjan z różnych warstw społecznych, a także przedstawicieli rdzennych narodów imperium, próbując siłą broni przywrócić kontrolę nad terytorium w granicach byłego Imperium Rosyjskiego. Co więcej, RSDRP(b), przekształciwszy się w WKP(b), początkowo szczerze wierzyła w to, że uda jej się wyeksportować rewolucję do sąsiednich krajów europejskich, opierając się na doktrynie marksizmu-leninizmu. Prawda, nic z tego nie wyszło, ale faktyczną ingerencją w sprawy wewnętrzne Niemiec partia obudziła w nich bestię – niemieckich nazistów, a jeszcze wcześniej faszystów we Włoszech i Hiszpanii, którzy z biegiem czasu starli się w krwawym boju z takimi samymi ideowymi fanatykami – komunistami, dzieląc świat na pół po II wojnie światowej. W książce „Dwieście lat razem” Sołżenicyn dochodzi do wniosku, że w większości Żydzi nie poparli niepodległości państwowej Ukrainy, ogłoszonej Czwartym Uniwersałem Ukraińskiej Centralnej Rady w styczniu 1918 roku. Pogromy w społeczności żydowskiej, których dopuszczali się głównie białogwardziści na Ukrainie, czyniły ich przychylnymi bolszewikom. W chaosie, który panował na Charkowszczyźnie, Chersońszczyźnie, Czernihowszczyźnie, Jekaterynosławszczyźnie, Mikołajowszczyźnie, Odesszczyźnie, Kijowszczyźnie, z perspektywy obecnego czasu niełatwo dokładnie i we wszystkich szczegółach określić, kto naprawdę je prowokował we wsiach i miastach z wielotysięczną populacją, wciągniętą w teatr działań wojennych, gdzie dochodziło do starć między Armią Czerwoną i Białą, armią Ukraińskiej Republiki Ludowej, nie mówiąc o okupacyjnych formacjach wojskowych kajzerowskich Niemiec, wprowadzonych na terytorium Ukrainy po podpisaniu traktatu między URL a państwami bloku centralnego w Brześciu w lutym 1918 roku. Sołżenicyn świadomie lub nieświadomie manipuluje faktami historycznymi, próbując niekiedy przeciwstawić Symona Petlurę, głównego atamana wojsk URL, przywódcy chłopskiego ruchu powstańczego Nestorowi Machnie, który rzekomo nie dopuszczał do żydowskich pogromów, ponieważ w kierowanym przez niego sztabie stanowiska dowódcze zajmowali Żydzi. Autor nawet nie dopuszcza myśli, że ci „dowódcy” mogli być zwykłymi agentami Czeka, którzy wkradli się w łaski przywódcy- Samuił Szwarcbard, karta francuskiej żandarmerii, lata 20. XX wieku, anarchista, potajemnie informując wyższe kierownictwo wojskowe Armii Czerwonej, na czele którego stał, nawiasem mówiąc, ludowy komisarz spraw wojskowych i morskich Lew Trocki, o każdej przemieszczeniu powstańczej armii i strategicznych planach ich przywódcy. Aby zbliżyć się do zrozumienia, dlaczego wybuchały pogromy, warto przypomnieć słowa Trockiego, wypowiedziane do chłopów, którzy przyjechali skarżyć się mu po obrabowaniu przez bolszewickie oddziały aprowizacyjne Doniecczyzny, Zaporoża, Chersońszczyzny, Mikołajowszczyzny, Odessy na początku lat 20. XX wieku: „To jeszcze nie głód. Kiedy Tytus (rzymski wódz. – przyp. aut.) zdobywał Jerozolimę, żydowskie matki jadły swoje dzieci. Oto kiedy zmuszę wasze matki do jedzenia dzieci, wtedy możecie przyjść i powiedzieć: „Głodujemy”. Tak samo autor w sposób uprzedzony negatywnie ocenia powstańcze oddziały chłopskie pod dowództwem Hryhorjewa, Sokołowskiego, Zełenoho, Struka, Anhela, Tiutiunnyka, Jacejki, Wołyncia, Kozyr-Zirki, które broniły miejscowej ludności, wycinanej w pień zarówno przez czerwonych, jak i białych – z powodu niechętnego stosunku do przybyszów-okupantów. I bardzo często robiono to na podstawie donosu urażonych czymś żydowskich współmieszkańców. Szczytem insynuacji stała się autorska interpretacja zbrodni Samuiła Szwarcbarda, popełnionej na Symonie Petlurze, który został zabity kilkoma strzałami z bliskiej odległości w maju 1926 roku w Paryżu. Sołżenicyn w swoich rozważaniach nawet nie rozważa wersji, że Szwarcbard mógł być agentem CzeKa-OGPU i działał zgodnie z ich wytycznymi. Z zupełnie innymi, diametralnie przeciwnymi przemyśleniami czytelnik spotyka się w poszczególnych rozdziałach książki, gdzie podawane są okoliczności rozstrzelania bez sądu i śledztwa członków rodziny Romanowów, włącznie z carem Mikołajem II. Widocznie dla Sołżenicyna ważne było przekonanie czytelnika o tym, że kimkolwiek był ostatni władca Imperium Rosyjskiego, mimo wszystko nie zasługiwał, tak jak i jego bliscy włącznie ze służbą, na okrutną fizyczną rozprawę, dokonaną w lipcu 1918 roku w Jekaterynburgu przez pluton egzekucyjny pod wodzą Żyda Jurowskiego. A w ślad za tym czyni uogólnienie, że tak samo z rąk Żydów-innowierców, nieobciążonych ani moralnością, a tym bardziej wiarą prawosławną, w pierwszych latach rewolucji zginął kwiat rosyjskiego narodu – szlachta, wojskowi, duchowni, inteligencja, zapominając dodać, że była to przecież odpłata za stuletnie upokorzenie godności narodowej mniejszości, rzuconej przez los w nieprzyjaźnie nastawiony rosyjski socjum. Lenin i podległa mu SDPRR(b) byli o krok od klęski z katastrofalnymi skutkami w pierwszych miesiącach i latach po udanie zorganizowanym zamachu stanu oraz próbach przełamania oporu całych stanów rosyjskiego społeczeństwa, partii politycznych, średnich i wyższych rangą wojskowych, urzędników różnego szczebla, wszystkich tych, którzy przez długi czas wiarą i prawdą służyli „carowi-batuszce”, przebywając w uprzywilejowanej pozycji w państwie monarchicznym. Sytuację komplikował jeszcze fakt, że w rolniczym kraju proletariat dopiero się rodził i nie mógł stać się dla bolszewików tą siłą napędową w przemianach społecznych, o której rozprawiał Marks w swoich pracach, a tym bardziej chłopstwo, które nie zamierzało bezkrytycznie podporządkowywać się nowym uzurpatorom władzy. Dlatego Lenin i jego otoczenie, aby utrzymać się przy władzy, zaczęli uciekać się do okrutnych represji, fizycznego wyniszczenia wszystkich niepokornych i tych, którzy im współczuli. Sołżenicyn w sposób argumentowany dowodzi, opierając się na szeregu źródeł dokumentalnych, że najbrudniejszą, ale najbardziej odpowiedzialną robotę w tej sprawie powierzono bezrefleksyjnym partyjniakom, którzy ukrywali się za wymyślonymi nazwiskami, zawczasu mianując ich na wysokie stanowiska w państwowo-represyjnym aparacie. Strona po stronie, ze szczegółowym wyłożeniem odpowiedniej statystyki, autor bardzo przekonująco ilustruje, jaki procent Żydów w porównaniu z przedstawicielami innych narodowości był obecny w etacie organów CzeKa-OGPU, zakładach penitencjarnych (niesławny GUŁAG), różnorodnych ministerstwach i urzędach, zarządzie politycznym Armii Czerwonej, instytucjach finansowych itd. Aby nie być gołosłownym i nie być oskarżonym o to, że celowo rzuca cień na żydostwo, Sołżenicyn często w charakterze argumentów powołuje się na mężów stanu, których opinie są zgodne z jego ocenami. Pierwszym w tym szeregu jest Winston Churchill, który w tamtym czasie zajmował stanowiska w rządzie Wielkiej Brytanii, początkowo jako minister ds. uzbrojenia, a później jako minister wojny oraz minister ds. sił powietrznych, minister ds. kolonii. On, jak nikt inny z ówczesnych zachodnich polityków, przenikliwie przewidział globalne zagrożenie dla kontynentu europejskiego i ogólnie dla całego zachodniego świata ze strony kraju, w którym zakorzeniły się ideologia marksizmu-leninizmu i reżimy dyktatorskie. Wybitny angielski polityk dostrzegł za rewolucyjną frazeologią Lenina i jego naśladowców politykę ekspansjonistyczną, która kształtowała się w korytarzach Kremla w tradycjach moskiewskich książąt, carów i imperatorów na przestrzeni minionych wieków. Sołżenicyn odnalazł w archiwach jego wymowny artykuł „Syjonizm przeciwko bolszewizmowi: o duszę narodu żydowskiego”, opublikowany jeszcze w lutym 1920 roku w gazecie „Sunday Herald”, w którym autor nie szczędził morderczych epitetów, wyrażonych pod adresem bolszewików: „Teraz ta banda wybitnych osobistości z podziemia wielkich miast Europy i Ameryki chwyciła za włosy i gardło rosyjski naród i stała się niepodważalnym gospodarzem ogromnego Imperium Rosyjskiego”. Ale nie tylko oburzenie wywołuje u Sołżenicyna okrutne tłumienie powstań chłopskich, masowe egzekucje, rozprawy w katowniach CzeKa-OGPU, naprędce zorganizowane (po raz pierwszy na świecie!) obozy koncentracyjne, zastosowanie know-how w uśmiercaniu więźniów za pomocą spalin samochodowych podczas transportu (a za czasów radzieckich dowodzono, że to naziści pierwsi zaczęli używać komór gazowych!) i jeszcze mnóstwo innych metod masowego fizycznego wyniszczania bezbronnych ludzi. Nie pomija autor uwagą także ludobójstwa kulturowego, kiedy totalnie zaczęto rozkradać dobra kultury, co było sankcjonowane przez najwyższe kierownictwo polityczne kraju Rad. I tutaj, co dziwne, już międzynarodowe żydostwo, lojalne wobec Lenina i jego watahy, tak samo włączyło się, jak konstatuje Sołżenicyn, w cyniczne rozgrabianie upadłego państwa. Jednym z pierwszych maruderów, łasych na dzieła sztuki, okazał się amerykański milioner żydowsko-rosyjskiego pochodzenia Armand Hammer, którego rodzice, nawiasem mówiąc, wyemigrowali do Ameryki z Odessy. Sołżenicyn drwi z tego, że Hammer wybudował za swoje pieniądze w bolszewickiej Rosji fabrykę produkującą zwykłe ołówki, a w zamian kremlowska wierchuszka pozwoliła mu statkami o dużej wyporności wywieźć za ocean różnorodne dobra kultury na skalę przemysłową – ikony, starodawne obrazy, wyroby jubilerskie, antyki, wyroby Fabergé itd. Dobrze wzbogaciła się na ludzkim nieszczęściu także organizacja „Joint” (Amerykański Żydowski Połączony Komitet Rozdzielczy), która materialnie wspierała współplemieńców, podczas gdy miliony ludzi innych narodowości, w szczególności Ukraińcy, masowo ginęły na początku lat 30. podczas sztucznie zorganizowanego przez Kreml Hołodomoru. Przymusowo skonfiskowane zbiory u ukraińskich chłopów przez moskiewskich pachołków doprowadziły do śmierci nie mniej niż 4 milionów ludzi na Ukrainie, a skutki tej klęski społecznej odczuwalne są do dziś. Po zapoznaniu się z materiałem faktograficznym, przedstawionym przez Sołżenicyna w dwutomowym dziele, odnosi się wrażenie, że Żydzi, których los rzucił na same szczyty władzy radzieckiej, chcieli maksymalnie wykorzystać możliwości, które się otworzyły. Nie wiadomo, komu pierwszemu w Biurze Politycznym WKP(b) przyszło do głowy spróbować zasiedlić półwysep Krym Żydami. Ciepłe morze, umiarkowany klimat, żyzna gleba czymś przypominały Ziemię Obiecaną, obmywaną falami Morza Martwego. Ale nie wyszło tak, jak planowano. Dopóki żył Lenin, ta idea mogła łatwo zrealizować się w kraju, gdzie kluczowe stanowiska zajmowali Żydzi-partyjniacy. Ale jak tylko „wódz rewolucji” odszedł w niebyt, na arenie politycznej pojawił się Stalin, który, jakby drwiąc, zamiast Krymu zaproponował stworzenie na ziemiach skolonizowanych Ewenków, gdzie płynęły dwie rzeki Biro i Dżan, Żydowskiego Obwodu Autonomicznego. Birobidżan, położony na Dalekim Wschodzie, za czasów istnienia władzy radzieckiej tak i nie stał się dla Żydów drugą ojczyzną. Po dziesięcioleciach czystek partyjnych, represji politycznych, Holokauście, ukrytym i jawnym rosyjskim antysemityzmie zarówno na szczeblu państwowym, jak i w życiu codziennym, odsunięciu od władzy, ucisku praw i wolności, zmuszeni byli szukać lepszego losu gdzie indziej, starając się jak najszybciej uciec z nienawistnego im kraju. Począwszy od lat 70., jak tylko „żelazna kurtyna” z wielkim zgrzytem zaczęła się podnosić, rozpoczął się masowy wyjazd Żydów z ZSRR. W książce „Dwieście lat razem” Aleksandr Sołżenicyn często powraca do jednego i tego samego pytania: czy byli wśród Żydów tacy, którzy uświadamiali sobie winę braci krwi, winnych wyniszczenia milionów współobywateli w latach „czerwonego terroru”, w latach 20. i 30.? Takich okazały się jednostki, które uważały, że udział Żydów w wielkiej polityce, przede wszystkim polityce nie ich, a cudzej, z reguły obracał się dla nich wielkimi nieszczęściami i w rezultacie nie poprawiał, a wręcz przeciwnie, znacząco pogarszał ich sytuację społeczną i ogólnie egzystencję. Żydzi wykazali się, delikatnie mówiąc, krótkowzrocznością, gdy szczerze uwierzyli bolszewikom, że ci stworzą dla nich raj w nowo zbudowanym „społecznie sprawiedliwym” państwie z przeważającą ludnością słowiańską (przede wszystkim w RFSRR, USRR i BSRR), gdzie dźwignie wpływu na masy ludzkie, jeśli nie wiecznie, to przez długi czas, będą w ich rękach i nie będą już doświadczać ucisku etnicznego. Wszystko to okazało się efemeryczną iluzją, która wielu zapędziła w ślepy zaułek, skąd trzeba było wychodzić z ogromnymi stratami. Procesja pogrzebowa Symona Petlury, Paryż, 30 maja 1926 rok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Anastasija Komlikowa: „Naszą misją jest zachowanie i pomnażanie ukraińskiej kultury”

Ukraiński akademicki zespół folklorystyczno-etnograficzny „Kalyna” zaprezentował nowy program koncertowy baletu, chóru i orkiestry „Ścieżkami Dowbusza” — jest to dedykacja dla jednego z najsłynniejszych przywódców opryszków. To muzyczno-choreograficzna podróż przez miejsca związane z ważnymi dla Ukrainy wydarzeniami historycznymi tamtych czasów. Premiera odbyła się na scenie Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Eduard OWCZARENKO Zdjęcie udostępnione przez zespół Na widzów czekało zanurzenie w świat folkloru Pokucia, Przedkarpacia i Galicji, unikalna inscenizacja niezwykle energetycznego i sakralnego tańca opryszków „Arkan”, zapalczywa huculska kołomyjka, odrodzone pieśni ludowe o ludowym mścicielu Dowbuszu, jaskrawe stroje narodowe, współczesne aranżacje i wideoprojekcje. W programie organicznie przeplatały się numery wokalne, instrumentalne i choreograficzne oparte na folklorze regionów Zachodniej Ukrainy („Arkan”, „Marsz pokuckich muzyków”, „Kołomyjka”, „Watra”, „Oj popid haj zełenenkyj chodyt’ Dowbusz mołodenkyj”, „Pid obłaczkom”, „Wersze, mij wersze”) oraz oryginalne inscenizacje, które zaprezentowały idee narodowe i kulturę regionu w późniejszym okresie (premiera kompozycji choreograficznej „Lwowscy batiarzy”, wokalno-choreograficznej „Poświęcenie Wołodymyrowi Iwasjukowi” i in.). – „Śladami Dowbusza” to muzyczno-choreograficzna podróż przez te regiony, w których miały miejsce ważne wydarzenia historyczne – opowiedziała dyrektor generalna Ukraińskiego akademickiego zespołu folklorystyczno-etnograficznego „Kalyna” Anastasija Komlikowa. – Starałyśmy się spojrzeć na te regiony nie tylko retrospektywnie i pokazać ich różnorodność folklorystyczną, ale także dać zrozumienie tego, jak rozwijały się tradycje, które istniały za czasów Dowbusza, pokazać późniejsze momenty historyczne, a także objąć kulturę ukraińską początku i połowy XX wieku, w szczególności kulturę Galicji. Ta ostatnia w dużej mierze opiera się właśnie na tych zasadach estetycznych i moralnych, które były bliskie Dowbuszowi. – Jak los zetknął Panią z zespołem „Kalyna”? – W 2016 roku wygrałam grant „Prezydent Ukrainy – twórczej młodzieży” na napisanie i wystawienie baletu „Bondariwna” i razem z baletmistrzem Ołeksandrem Nesterowem przyszliśmy realizować go właśnie w „Kalynie”. Od tego zaczęła się historia mojej twórczej miłości do tego kolektywu, który ma niezwykłe możliwości, gdyż łączy chór, balet, orkiestrę i zespół solistów „Błahowist”. – Co udało się osiągnąć kolektywowi w czasie pełnoskalowej wojny z Rosją? – Kolektyw stworzył, mimo trudnych czasów, wiele nowych programów: „Obereh twoho rodu”, „Folklorne namysto”, „Kazkowi istoriji Swiatoho Mykołaja”. Z programem „Kalynowa osiń” w zeszłym roku odbyliśmy trasę koncertową po filharmoniach Ukrainy. Nasz główny baletmistrz, zasłużony artysta Ukrainy Andrij Demeszczuk, włożył wiele wysiłku w stworzenie nowych kompozycji choreograficznych. Nasz program zdobią jego numery „Kołomyjka”, „Ukraińska polka”, „Arkan”, „Lwowscy batiarzy” i wiele innych, które powstały właśnie w warunkach pełnoskalowej wojny. Za swoją owocną działalność w 2023 roku artysta otrzymał prestiżową nagrodę imienia Pawła Wirskiego. Grupa chóralna „Kalyny” pod kierownictwem młodego i niezwykle perspektywicznego chórmistrza Nazarija Tarasenka przygotowała w ciągu ostatnich dwóch lat wiele pieśni ludowych i patriotycznych. Jaskrawe występy artystów chóru ludowego pomagały wspierać pacjentów Ochmatdytu, nadawały nastrój na wydarzeniach dla Sił Zbrojnych Ukrainy i obrony terytorialnej, niosły piękno pieśni ludowej na koncertach w Operze Kijowskiej i wydarzeniach świątecznych. Orkiestra instrumentów ludowych pod batutą zasłużonego artysty Ukrainy Andrija Semelaka i Inny Huk stale poszerza swój repertuar i występuje z własnymi programami. W szczególności 19 kwietnia na bezpiecznej Scenie-schronie zaprezentuje nowy program – „Współczesne ukraińskie hity”. Zespół solistów „Błahowist” pod kierownictwem ludowej artystki Ukrainy Tetiany Kumanowskiej, który wchodzi w skład „Kalyny”, odwiedził prestiżowy festiwal na Malcie i zdołał odnowić stroje koncertowe. Obecnie wszystkie jednostki kontynuują pracę nad odnowieniem repertuaru, gdyż sołtys Wielkich Soroczyńców Ołeksandr Tyszczycki, sekretarz Rady Wiejskiej Wielkich Soroczyńców Switłana Moskałenko. Marija Kapnist w pierwszych latach okupacji Ukraińskiej Republiki Ludowej przez czerwoną Rosję, zaraz po ustanowieniu reżimu komunistycznego, straciła wszystko: dom, bliskich ludzi, wolność. Przetrwała straszne komunistyczne łagry i znalazła w sobie siły, by zająć się ukochaną pracą. Aktorka wyróżniała się niezwykłym kunsztem, prawdziwością i głęboką psychologią w ucieleśnianiu postaci. Obdarzała swoje bohaterki bogatą misją – zachowywać i pomnażać kulturę ukraińską, inspirować naszych widzów. – Jak powstał pomysł stworzenia programu o Ołeksie Dowbuszu? – Punktem wyjścia do stworzenia programu było zapoznanie się z genialnym filmem Ołesia Sanina „Dowbusz”, a także to, że „Arkan” w wykonaniu artystów naszego baletu zdobył milion wyświetleń w mediach społecznościowych. Zrozumieliśmy, że mamy czym zaskoczyć widza i postanowiliśmy zaprosić go w muzyczno-choreograficzną podróż po miejscach, w których działali opryszkowie. Proces prób był intensywny i nasycony, przygotowaliśmy wiele nowych numerów. Oczywiście negatywnie wpływały alarmy lotnicze. Ale pokonaliśmy te trudności i zdołaliśmy zrealizować projekt. Jesteśmy szczerze wdzięczni reżyserowi Ołesiowi Saninowi za możliwość odwołania się w programie do jego filmu. – Osobiście zobaczyłem w tym programie dążenie do pokazania niezłomności ukraińskiego ducha miłującego wolność. A jaką główną ideę starali się zawrzeć twórcy spektaklu? – Tak, słusznie wyczuli Pan główny przekaz, a ludzie, którzy wychodzili z koncertu, mówili, że otrzymali ważne pozytywne emocje, siłę duchową i wsparcie moralne. – Chciałabym, aby wymieniła Pani głównych wykonawców i trochę o nich opowiedziała. – Skład zespołu nie jest zbyt duży, więc większość naszych artystów jest zaangażowana w każdy numer. Partie solowe w tym programie wykonywali O. Bojko (skrzypce), zasłużony artysta Ukrainy J. Hwozd’ (fujarka), W. Hajdychuk (bajan), T. Matkowskyj (cymbały), wokaliści W. Morhun, T. Choda, T. Melnyk, O. Katynow, D. Olijnyk, wśród artystów baletu jaskrawo zaprezentował się M. Nowikow (numery „Stefania”, „Wysoka lisoczka”), a także M. Popowycz, który został współautorem numeru „Lwowscy batiarzy”. Męska grupa baletu oczarowała widzów „Arkanem”, a żeńska podarowała estetyczną przyjemność w numerach „Liszczyna”, „Poświęcenie Wołodymyrowi Iwasjukowi”. Szczególne podziękowania dla autorki scenariusza i reżyserki Natalii Honcowskiej, która wniosła nowy powiew w naszą działalność koncertową. – Utwory muzyczne których kompozytorów Państwo wykorzystali? – Repertuar kolektywu opiera się na tym wewnętrznym światem, życiową mądrością, tajemniczością. „Każda chwila przeżytego życia jest niepowtarzalna, bezcenna. I choć życie dało mi niemało niełatwych prób – nie żałuję swojego losu. Dawać siłę innarodowym folklorze. Pierwowzorem większości numerów są pieśni ludowe i muzyka instrumentalna regionów Ukrainy. Aranżacje dla składu „Kalyny” robią dyrygenci, do tworzenia nowych numerów baletowych najczęściej wykorzystuje się moje zdolności kompozytora-aranżera. Jesteśmy szczerze wdzięczni wszystkim, którzy przez ponad 40 lat istnienia kolektywu włączali się w proces repertuarowy, gdyż właśnie w tym tkwi budowanie sztuki narodowej na profesjonalnej scenie. – Czy stroje robiono specjalnie do tego programu, czy wykorzystano to, co było wcześniej? – Tak, część strojów została stworzona specjalnie do tego programu koncertowego. Są to czilcia i keptary dla żeńskiego składu chóru. Jednak jesteśmy zespołem, a nie teatrem, dlatego stroje są uniwersalne i mogą być wykorzystane w jakichkolwiek innych programach. – Przejrzałem na wideo niektóre koncerty „Kalyny” z minionych lat. Moim zdaniem wcześniej były to czysto koncertowe programy, a nowy – z elementami spektaklu dramatycznego. Czy planują Państwo dalej pracować w tym kierunku? – Chcemy zachować swoją specyfikę, swój format zespołu, a nie teatru, dlatego spektakli dramatycznych wystawiać nie planujemy. Zamiast tego owocnie pracujemy nad tworzeniem nowych numerów, obecnie z grupą baletową pracuje znany współczesny baletmistrz-inscenizator Serhij Kon, niedawno z warsztatami gościliśmy Kostiantyna Tomilczenkę. Grupy chóralna i orkiestrowa przygotowują obecnie zupełnie nowy, ciekawy, współczesny program, którego premiera odbędzie się w kwietniu, a zespół solistów „Błahowist” przygotowuje się do występu na międzynarodowym festiwalu „Muzyczne premiery”, gdzie będzie wykonywać muzykę czołowych ukraińskich kompozytorów. – Czy planują Państwo jeszcze pokazywać program o „Ołeksie Dowbuszu”? – Tak, planujemy powtarzać ten program jesienią, więc zapraszamy widzów do subskrybowania naszych stron w mediach społecznościowych, aby być na bieżąco z kolejnymi wydarzeniami Ukraińskiego akademickiego zespołu folklorystyczno-etnograficznego „Kalyna”. – to największa radość życia. Bądźcie dobrzy, pamiętajcie, że najlepszą rzeczą na ziemi jest czynienie dobra” – mówiła Maria Kapnist. Połtawski oddział UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pamięci aktorki Marii Kapnist

Kilka dni temu w gminie terytorialnej Wielkie Sorocyńce odbyły się zebrania oświatowe poświęcone 110. rocznicy urodzin utalentowanej aktorki teatru i kina, zasłużonej artystki Ukrainy Marii Rostysławiwny Kapnist. O tym poinformowano w wydziale edukacji, kultury, młodzieży i sportu wykonawczego komitetu Wielkosorocyńskiej rady wiejskiej oraz w Połtawskim biurze Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Mieszkańcy i goście wsi Wielkie Sorocyńce odwiedzili Wielkosorocyński Literacko-Memoriałowy Muzeum Mykoły Gogola, gdzie odbyła się tematyczna godzina „Ostatnia hrabina Ukrainy” z pokazem dokumentalnych filmów i czytaniem wykładów. Aktorka pochowana jest na rodzinnym cmentarzu we wsi Wielka Obuchiwka, obok znanego przodka – słynnego ukraińskiego poety, dramaturga i działacza społecznego Wasyla Kapnista. Kwiaty na grób utalentowanej rodaczki złożyli mieszkańcy gminy, pracownicy kultury, społeczność, kierownik aparatu Mirgorodzkiej RWA Witalij Chomenko, Ве-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czerwonego smoka – moskala. Cztery z przedstawionych prac zachowały się od 1990 roku. Z nimi wstąpiłem do Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Była to seria „Źródła”, składająca się z ponad dziesięciu prac. Strzegę ich jak oka w głowie. Był to okres przejściowy w mojej twórczości, który stał się impulsem do powstania przyszłych dzieł. Potem przerzuciłem się na szpachlę, którą pracuję już od dłuższego czasu. A wcześniej malowałem pędzlem i farbą temperową. W dniu zamknięcia wystawy przeprowadziłem warsztaty mistrzowskie. Miałem również niewielką wystawę w Art-centrum Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy na Chreszczatyku. Niedawno otworzyłem wystawę w Bibliotece Publicznej nr 11 w Dzielnicy Podolskiej miasta Kijowa. Na tej kameralnej wystawie eksponowane były moje miniaturowe pejzaże – kwiaty. W planach jest nowa wystawa indywidualna w Białej Cerkwi, na której zaprezentuję swoją grafikę i rzeźbę. Jeszcze przebywając w Polsce, zamyśliłem kilka dzieł. Dwa zamysły dekoracyjno-użytkowej sztuki, został nagrodzony dyplomami i pamiątkowymi medalami. Mistrz owocnie pracował w Zakładzie Produkcyjno-Artystycznym „Połtawczanka” do 1994 roku, gdzie opracowywał szkice artystycznych wyrobów. Starannie przechowywał każdy szkic dawnych ornamentów i wzorów, zbierając je w bezcenną kolekcję, która już w 1994 roku liczyła 10 tysięcy fragmentów ornamentu, 500 własnych tematów i ponad 100 szkiców ceremonialnych ręczników. Oprócz haftu posiadał kolekcję ceramiki: ornamenty naczyń i kafli. Córka Hryhorija Pietrowycza, Ludmiła, wspomina: „Ojciec nie był po prostu artystą, który mavże wcielił w życie. Jeden obraz nosi tytuł „24 lutego 2022 roku”. Drugi nazwał „A malwa kwitnie”, na nim zniszczona świątynia, ruiny chaty. Ale stoi ukraińska dusza, biała i jasna – malwa kwitnie ku niebu, wyżej niż zniszczona Boża świątynia. W jeszcze jednym zamyśle chcę pokazać, że jeśli zniszczono budynek, złamano jakąś perłę natury, to mimo to stoi niezniszczalna ukraińska dusza. Będzie tu też wizerunek Jezusa Chrystusa, który chroni nas przed wrogą nawałą. Pracuję także nad cyklem biblijnym, maluję pejzaże. Mam wiele innych ciekawych rzeczy, których jeszcze nie prezentowałem na wystawach. Będę się starał nie zatrzymywać na osiągniętym. Rok 2024 jest niezwykle ważny dla Ukrainy. Wierzę, że będzie przełomowy. Jestem przekonany, że będziemy mieli wielkie Zwycięstwo, które wreszcie postawi kropkę w wielowiekowej agresywnej polityce moskiewskiej ordy wobec Ukrainy. Z tym żyję. Codziennie o 6:30 jestem już w pracowni. Szczerze się cieszę, że mogę pracować nad swoimi zamysłami, nad realizacją swoich twórczych idei. lював szkic ludowej haftu. Rzeczywiście tworzył szkice tradycyjnego połtawskiego haftu. Pilnie zbierał wzory ornamentów. Jeździł po wsiach i starannie składał wszystko, co znalazł. Mogły to być skrawki odzieży, ręczniki i tym podobne. Na podstawie tych ornamentów odtwarzał szkice, które następnie udoskonalał. I nie był to kicz, który narzucano w czasach sowieckich: różne różyczki, łabędzie. To była prawdziwie tradycyjna ukraińska ludowa haft z amuletami ochronnymi, talizmanami naszego narodu”. Dla Narodowego Muzeum Garncarstwa Hryhorij Petrowycz był dobrym przyjacielem, kolegą i doradcą. Żadne forum artystyczne w Opiszni nie odbywało się bez jego osobistego udziału. Zawsze życzliwy, uśmiechnięty i szczerze ucieszony spotkaniem. Przez kilka lat pracował jako ogrodnik kwiatowy w naszym muzeum. Pamiętamy jasne, ozdobne klomby w jego wykonaniu. Tworzył piękno nie tylko na płótnie, ale i na ziemi. Zaledwie ponad miesiąc temu mieliśmy zaszczyt powitać artystę z okazji jego 85. jubileuszu. Nie chce się wierzyć, że to było nasze ostatnie spotkanie. Niech dobre, jasne wspomnienie o Hryhoriju Hryniu na zawsze pozostanie w sercach bliskich, kolegów, wszystkich, którzy go znali, kochali i szanowali. W naszej pamięci Hryhorij Petrowycz pozostanie dobrym przyjacielem, kolegą, doradcą i profesjonalistą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Galaktyka Walerija Franczuka

W Muzeum Marii Zankowieckiej (filii Muzeum Teatralnej, Muzycznej i Kinematograficznej Sztuki Ukrainy) zakończyła się wystawa narodowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody im. Szewczenki Walerija Franczuka „Moja galaktyka”. Prezentowano tu prace artysty, powstałe w różnych latach i w różnych technikach. Głos – Walerijowi Ołeksandrowiczowi: Eduard OWCZARENKO Zdjęcia z mediów społecznościowych – Przez pierwsze półtora roku po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji przebywałem w mieście Krosno (Polska). Ale ani jednego dnia nie przestawałem pracować twórczo. Moje duże wystawy indywidualne odbyły się w tym mieście, a także w Kozienicach. Wystawę w Kozienicach zaprosił nas zorganizować dyrektor lokalnego muzeum historyczno-krajoznawczego. Tam mieszkaliśmy tydzień, a oprócz organizacji wystawy prowadziłem warsztaty mistrzowskie. Staraliśmy się także wnieść skromny wkład w nasze przyszłe zwycięstwo: wraz z żoną Poliną przekazywaliśmy środki na Siły Zbrojne Ukrainy. W Krośnie mieszkaliśmy w hotelu rodziny Anny Ostoja-Szmit. To polska rodzina o dawnych korzeniach, dobrze znana w miasteczku, ma rodzinny park, w którym mogliśmy spędzać wolny czas. To Podkarpackie województwo, piękne miejsca. Dużo jeździliśmy po starych zamkach i cerkwiach. Zachowały się tam dawne drewniane ukraińskie cerkwie, które zdobią okolicę obok współczesnych kościołów. Prowadziłem też twórcze „Dialogi kultur” w miasteczkach Rymanów i Iwonicz, byłem uczestnikiem plenerów w mieście Issoudun (Francja). Z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy w 2022 roku w dużym centrum kultury Warszawy odbyła się moja wystawa indywidualna – obok wystawy zbiorowej ukraińskich artystów. Nakręcono film o moich obrazach. Bardzo chciałem jak najszybciej wrócić do domu. To marzenie spełniło się we wrześniu 2023 roku, i od razu zanurzyłem się w wielkiej pracy twórczej na Ukrainie. Kiedy przebywałem w Polsce, zadzwonił do mnie przewodniczący Białocerkiewskiego Rejonowego Towarzystwa „Proświta” Kostiantyn Klymczuk. Kilka lat temu planowaliśmy moją wystawę indywidualną w Białej Cerkwi. Pan Kostiantyn zaproponował powrót do tego zamysłu. Ja z żoną Poliną zapaliliśmy się tą ideą. Razem przygotowywaliśmy wystawę. Jestem wdzięczny żonie, która od wielu lat wspiera wszystkie moje przedsięwzięcia twórcze. To była moja 200. wystawa indywidualna. Liczę swoje wystawy, bo są dla mnie bardzo ważne i odpowiedzialne. To potwierdzenie, że mam nowe prace i zawsze staram się pokazać je moim wielbicielom. Pod koniec ubiegłego roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy zaprezentowałem swoją wystawę z okazji 90. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie. Niestety, z powodu alarmów powietrznych wtedy nie udało się przeprowadzić jej pełnoprawnego otwarcia. Niedawno obchodziliśmy 300. rocznicę urodzin Hryhorija Skoworody. Stworzyłem około 50 obrazów o wybitnym ukraińskim pisarzu i filozofie. Większość z nich nigdy nie była eksponowana. Dwadzieścia z tego cyklu pokazałem na wystawie w jednym z liceów dzielnicy Peczerśk w Kijowie. Zaproponował mi zorganizowanie wystawy w Muzeum Marii Zańkowieckiej zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Komissarow. Obecnie prowadzi wiele wydarzeń kulturalnych. Na otwarciu wystawy była spora liczba znanych gości. Wśród nich – przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk, znany działacz społeczny Iwan Zajec, inni miłośnicy, którzy przyszli mnie powitać. Ekspozycja rozpoczynała się od prac graficznych, które stworzyłem w odległym 1975 roku w pobliżu osiedla Netiszyn, gdzie później zbudowano Chmielnicką Elektrownię Jądrową. Obok starych rysunków, od których zaczynałem swoją działalność twórczą, są prace z 2024 roku. Jedna z nich – „Łowcie, Moskal”. To zupełnie nowa technika kolażu. Na obrazie ukraiński wojownik przebija włócznią

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tworzył piękno na płótnie

Swietłana PRUHŁO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa Przez całe życie zasłużony mistrz ludowej twórczości Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Hryhorij Petrowycz Hryń (10.02.1939 – 18.03.2024) poświęcił się haftowi, wyrafinowanemu rzemiosłu, które wchłonęło w siebie wiele ludowych bajek, legend, podań, wydarzeń historycznych i ludzkich losów. Urodził się we wsi Buchałiwka w rejonie zińkowskim obwodu połtawskiego. Ojciec Petro Własowycz i matka Halina Wasyliwna byli chłopami, których życie było związane z ciężką pracą na ziemi. Miłość do rysowania mały Hryhorij przejął od wuja Dmytra – brata matki. Wuj bardzo ładnie rysował, a Hryhorij z zapartym tchem obserwował, jak na czystej kartce papieru pojawia się rysunek. Z czasem sam zaczął rysować. W wieku ośmiu lat Hryciem oddano go do nauki w buchałiwskiej szkole podstawowej, a w 1957 roku ukończył 8 klas opiszniańskiej szkoły średniej. Po nauce na kursach kierowców pracował jako kierowca w kołchozie imienia Panasa Myrnoho. Ale w domu nadal stale rysował, odczuwał niezwykły pociąg do sztuki. Zdawałoby się, zupełnie przypadkiem natrafił w gazecie na ogłoszenie o naborze uczniów do Reszetyłiwskiego Szkoły Artystycznej. Samo jedno słowo „artystyczna” wywołało nieposkromione pragnienie, by uczyć się właśnie tam, bo marzył, by zostać artystą. W 1958 roku wstąpił do szkoły na wydział dywanów. Wśród studentów wyróżniał się nadzwyczajną umiejętnością rysowania. Nauczycielem rysunku w szkole był Iwan Pawłowycz Tryhub, kompozycji – jego żona Tamara Petriwna, farbowania przędzy i kompozycji uczyła Nadija Nestoriwna Babenko – profesjonalna artystka-dywaniarka, członkini Związku Artystów Ukrainy, później laureatka Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Po ukończeniu szkoły wziął skierowanie do Opiszniego, a w sierpniu 1960 roku podjął pracę w artelu artystyczno-przemysłowym, później przemianowanym na Zakład Produkcyjno-Artystyczny „Połtawczanka”. Tam nie tylko haftowano, ale też szyto suknie damskie, bluzki, męskie koszule, tkano dywany, chodniki. Z początku młodzieniec był oszołomiony: w zespole 500 kobiet i zaledwie trzech mężczyzn. Dziewczęta biegały, by popatrzeć na osobliwość – ciemnowłosego przystojniaka przy krosnach dywanowych. W tym czasie mistrzynią pracowała Marija Stepaniwna Hawras, która wspierała i udzielała wszelkiej pomocy początkującemu. Pracował obok tak utalentowanych mistrzyń, jak Kateryna Stasiuk, Sofija Perepelycia, Wira Halahan, Halina Kanibolocka, Ljubow Mełeszko. Po roku pracy w przedsiębiorstwie Hryhorija mianowano głównym artystą. Wtedy właśnie zaczął tworzyć rysunki do dywanów i kompozycje tradycyjnych haftów, by urozmaicić asortyment wyrobów. A gdy zaczął wozić swoje szkice do Kijowa na zatwierdzenie, zrozumiał, jak nie jest łatwo stworzyć coś oryginalnego i pięknego, bo prace z początku były odrzucane – mówiono, że brakuje kolorytu właściwego Połtawszczyźnie. Z czasem samobytny artysta poczuł, co trzeba robić. Hryhorij Hryń zaczął jeździć po wsiach, gdzie babcie chętnie wyciągały ze skrzyń swój posag i pokazywały prawdziwie ludowe hafty i mereżki. Studiując je, Hryhorij poznał duszę swojego narodu i zaczął kształtować styl bliski tradycjom, ale własny. I wkrótce na radzie artystycznej jego wzory stawiano już innym za przykład. W swoje prace Hryhorij Hryń włożył wiele ciepła, miłości, cierpliwości, smaku. Jego niezwykłe ornamenty rozeszły się po świecie. Za sukcesy, osiągnięte w rozwoju de-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Frankowe gwiazdy” w Chorwacji

Nazwa tego międzynarodowego konkursu poetycko-prozatorskiego nie pojawiła się przypadkowo. Wszak w miasteczku Lovran, położonym w pobliżu Rijeki, w 1909 roku przebywał na leczeniu nasz genialny poeta i filozof Iwan Franko. Już podczas pełnoskalowej wojny z raszystami, w listopadzie 2022 roku, tutaj, w cudownym nadmorskim parku, na cześć Franki odsłonięto kompozycję „Poeta i Ptak” ukraińskich rzeźbiarzy Wołodymyra i Wasyla Odrechiwśkych. Dzięki wsparciu solistki Kijowskiej Operetki, a później Opery w Rijece, ludowej artystki Ukrainy, przewodniczącej kulturalno-oświatowego towarzystwa „Dniepr-Rijeka” Olhy Kamińskiej, od wielu lat w czerwcu odbywa się tutaj międzynarodowy festiwal kultury ukraińskiej z konkursami muzyczno-wokalnymi i tanecznymi. A w ubiegłym roku pisarz z Kijowa Ołeksandr Bałabko został zaproszony na festiwal jako honorowy członek jury z prezentacją nowej powieści „Kimono dla Butterfly. Z życia Salomei Kruszelnickiej”, której egzemplarze wręczono zwycięzcom-wokalistom. Podczas twórczych rozmów z gospodarzami zrodził się pomysł, aby dołączyć do festiwalu konkurs poetycko-prozatorski o tej samej nazwie, który odbędzie się 20 czerwca 2024 roku w mieście Lovran. Jury poetycko-prozatorskiego przeglądu „Frankowe gwiazdy”, zatwierdzone przez komitet organizacyjny Ósmego ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańca i słowa artystycznego: Przewodniczący – Ołeksandr Bałabko, prozaik, poeta, publicysta, członek NSPU i NSŻU, laureat Państwowej Nagrody imienia Iwana Franki w dziedzinie działalności informacyjnej (Kijów). Członkowie jury: Olha Kamińska, ludowa artystka Ukrainy, przewodnicząca ukraińskiego kulturalno-oświatowego towarzystwa „Dniepr-Rijeka”; Wałentyna Dawydenko (Osypeć) – poetka, artystka, tłumaczka, dziennikarka (Kijów); Marta Martinčić, dziennikarka, tłumaczka, sekretarz towarzystwa „Dniepr-Rijeka” (Rijeka); Sławko Burda, publicysta, redaktor, przewodniczący ukraińskiego kulturalno-oświatowego towarzystwa „Kobzar” (Zagrzeb). Pierwszy międzynarodowy konkurs na najlepszy utwór poetycki, prozatorski i publicystyczny „Ukraiński przegląd poetycko-prozatorski „Frankowe gwiazdy” przeprowadzany jest w celu rozwijania zdolności do twórczości literackiej, wykrywania i angażowania szerokich kręgów społeczeństwa z różnych sfer w proces literacki, nawiązywania relacji między literatami różnych krajów oraz twórczej współpracy stowarzyszeń pisarskich. Ma on na celu zaprezentowanie osiągnięć uczestników w różnych gatunkach, poszukiwania nowych form i rodzajów pisarstwa, których tematyka jest zgodna z wymogami czasu. Do udziału zapraszani są członkowie związków pisarskich i dziennikarskich, uczestnicy lokalnych stowarzyszeń literackich, pracownicy i autorzy redakcji czasopism, radia i telewizji, literaci spośród studentów wyższych uczelni, uczniów szkół ogólnokształcących, profesjonalno-technicznych i pozaszkolnych placówek oświatowych o profilu kulturalno-artystycznym oraz osoby, które tymczasowo nie pracują lub są na emeryturze. Konkurs przeprowadzany jest w kategoriach wiekowych: młodsza – od 10 do 17 lat; średnia – od 18 do 40 lat; starsza – od 41 lat do 70+. Program obejmuje trzy nominacje: poezja (w tym tłumaczenia z innych języków); proza (powieści, opowiadania, nowele, nowelki, pod warunkiem zgłoszenia – scenariusze filmowe i utwory dramatyczne); publicystyka (eseje, szkice, artykuły, korespondencje analityczne). Uczestnicy przesyłają na adres elektroniczny konkursu: [kontakt ukryty] – teksty swoich utworów (objętość nieograniczona) w dowolnej formie do oceny zaocznej. Do zgłoszenia dołącza się krótką notkę biograficzną, w razie posiadania – listę opublikowanych utworów oraz zdjęcie uczestnika w dowolnym formacie. Jury prześle każdemu formularz zgłoszeniowy do udziału w konkursie, który należy wypełnić i odesłać. Kolejność występów podczas przesłuchań konkursowych ustalana jest według terminu złożenia zgłoszenia, co jest rejestrowane przez komitet organizacyjny festiwalu. Wszystkie przesłuchania odbywają się publicznie. Udział w trybie online nie jest przewidziany. Występy nominowanych w wyznaczonej sali w obecności widzów ocenia jury. Uczestnikowi przysługuje 10 minut na prezentację swojego utworu, która może zawierać: czytanie poezji lub fragmentów prozy i publicystyki; wykorzystanie booktraileru (wideo do 2 minut o treści utworu); inscenizację utworu lub jego realizację w formie pieśni z udziałem pomocników, którzy nie biorą udziału w konkursie, lub teledysk do pieśni. Jury przeznacza 10 minut na pytania dotyczące utworu i jego prezentacji. Każdy członek jury stosuje do oceny tekstów i występów 10-punktowy system według następujących kryteriów: aktualność utworów; twórcza niepowtarzalność; wykorzystanie oryginalnych środków; poziom przyciągania uwagi czytelnika; sprawność językowa; umiejętność prezentacji scenicznej. Głosowanie członków jury podczas występów konkursowych (uwzględniając punkty z oceny zaocznej) odbywa się w formie zamkniętej. Decyzja jury nie podlega przeglądowi ani zaskarżeniu. Jury wyłania laureatów (I, II, III miejsca) oraz dyplomantów konkursu w każdej nominacji i w każdej grupie wiekowej. Po podsumowaniu konkursu we wszystkich nominacjach jury według własnego uznania podejmuje decyzję o przyznaniu Grand Prix. Wszyscy uczestnicy otrzymują dyplomy, a kierownicy stowarzyszeń twórczych – podziękowania za udział w konkursie. Komitet organizacyjny przewiduje nagrodzenie zwycięzców pamiątkowymi nagrodami. Wyłonieni przez jury laureaci i najlepsi dyplomanci konkursu biorą udział w gali koncertowej. Utwory należy przesyłać do 5 czerwca 2024 roku na adres: [kontakt ukryty]. W przypadku udziału w kilku nominacjach zgłoszenia należy składać oddzielnie dla każdej z nich. Festiwal i ten konkurs w szczególności są niekomercyjne. Przejazd, zakwaterowanie i wyżywienie – na koszt organizacji lub towarzystwa delegującego, lub na koszt własny uczestników. Osoby niepełnoletnie przybywają w towarzystwie rodziców lub osób dorosłych upoważnionych do odpowiadania za bezpieczeństwo i zdrowie dzieci. Komitet organizacyjny festiwalu zapewnia warianty optymalnego zakwaterowania i wyżywienia dla uczestników oraz osób im towarzyszących. Zgłoszenia do udziału w konkursie „Frankowe gwiazdy” już zaczynają napływać. Na przykład znana pisarka ze Lwowa Nadija Morykwas będzie rywalizować w dwóch nominacjach – z tomikiem poetyckim „Taniec złowionej ryby” oraz powieścią „Powrót Białego kruka”. Do udziału przygotowują się autorzy z Ukrainy, przedstawiciele mniejszości ukraińskiej w różnym wieku z Chorwacji, a także Ukraińcy, którzy po pełnoskalowej inwazji raszystów zrządzeniem losu znaleźli się w różnych krajach świata. Przygotowała Hałyna DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn