Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2026 рік

16 s. · 27 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 13 (1341), 2—8 kwietnia 2026 Szczery dialog mądrości z młodością – dla wieczności narodu ukraińskiego

2 kwietnia w Akademii Sztuki imienia Pawła Czubynskiego odbyło się historyczne spotkanie z Pawłem Mowczanem. Olga DUBOWIK Czubyńcy mieli szczęśliwy dzień: żywą rozmowę z człowiekiem-legendą, intelektualistą, pasjonatem, jednym z twórców Odrodzenia niepodległej Ukrainy, szefem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, laureatem Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, poetą, tłumaczem Pawłem Mychajłowyczem Mowczanem. Spotkanie twórcze było poświęcone 65-leciu Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki i stało się bez przesady uczciwym dialogiem pokoleń Narodu Ukraińskiego. Prowadzący wydarzenie – przewodnicząca komisji przedmiotowo-cyklowej „Imprezy widowiskowo-teatralne”, wykładowczyni Iryna Masłowa-Łysyczkina oraz student 4 roku specjalizacji IWT Iwan Minajew – podkreślili, że wydarzenie odbywa się w czwartą rocznicę wyzwolenia Kijowszczyzny od moskiewskich okupantów. Przy czym Paweł Mowczan urodził się właśnie na Kijowszczyźnie, we wsi Wełyka Wilszanka. Dlatego w ten dzień pamięci, wdzięczności i siły wszyscy obecni uczcili minutą ciszy jasną pamięć poległych obrońców i cywilnych mieszkańców obwodu kijowskiego, którzy oddali życie za wolność Ukrainy. Studenci i wykładowcy z ogromnym zainteresowaniem obejrzeli film dokumentalny „Naród niewolników”, którego autorem scenariusza i mówcą jest Paweł Mowczan, a reżyserem – również obecny na wydarzeniu laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Łomaczuk. Film głęboko odkrywa temat moskiewskiego kłamstwa dotyczącego historii Ukrainy i na podstawie niepodważalnych faktów dowodzi: niewolnicza mentalność i manipulacyjność to nieodłączne cechy agresorów-Moskali, natomiast my, Ukraińcy, jesteśmy autochtonami na swojej ziemi – starożytnym, samodzielnym narodem, który poprzez stulecia imperialnego kłamstwa i niwelowania odzyskuje dla siebie i świata prawdę o naszych korzeniach i prawdziwej historii. Film jest tak silny, że warto go demonstrować we wszystkich szkołach, uczelniach i kinach Ukrainy. Paweł Mowczan podarował Czubyńcom cały szereg swoich książek, które odtąd zasilą złoty fundusz biblioteki Akademii. Z ogromną uwagą obecni wsłuchiwali się w każde żywe poetyckie słowo Pawła Mowczana – głębokie, prawdziwe, przesiąknięte miłością do Ukrainy. Był to szczery dialog mądrości z młodością. Wielu studentów odkryło dla siebie Pawła Mowczana zarówno jako artystę, jak i osobowość. Każdą potężną, przenikliwą myśl narodowego światła witano burzą oklasków. Następnie młodzi Czubyńcy z 3 roku specjalizacji „Imprezy widowiskowo-teatralne” podarowali szanownemu gościowi specjalną pracę wideo o twórczości i drodze życiowej Pawła Mowczana. Nad wideo pracowali studenci 3 roku Złata Markowa, Alina Łeonenko, Marija Haraszczuk, Jewhenija Puszczaj, Julija Czerkaszczenko, Marta Lachowa, Nazar Frołow pod kierunkiem wykładowców Iryny Masłowej-Łysyczkinej i Ołeksija Curkana. Wykwintnie brzmiały z ust studentów poezje Pawła Mychajłowycza. A mianowicie: wiersz „Droga” wykonali studentki 3 roku IWT Julija Czerkaszczenko i Jewhenija Puszczaj, a poezję „Miłością za miłość nie wszystkim i ty płaciłeś” – studentki 4 roku IWT Złata Myroneć, Ksenija Kowbasjuk i Zoriana Kucuk. – Znaczące wydarzenie w naszym życiu – spotkanie z taką postacią jak Paweł Mowczan, olbrzymem ducha ukraińskiego, artystą, wspaniałym człowiekiem, prawdziwym Ukraińcem – podkreślił w słowie powitalnym rektor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Romanczyszyn. – Nasi studenci swoim dzieciom i wnukom będą opowiadać, że widzieli samego Mowczana. Jestem szczęśliwy, że znam Pana od wielu lat. Chcę wręczyć od naszego zespołu podziękowanie: Pawłowi Mowczanowi – sławnemu strażnikowi ukraińskiego słowa za udział w literacko-artystycznym wydarzeniu-spotkaniu ze studentami Akademii imienia Pawła Czubynskiego, poświęconym 65. rocznicy założenia Nagrody Szewczenkowskiej. Pańskie służenie rodzimej kulturze, niestrudzone pielęgnowanie rodzimego dziedzictwa i szczere słowo, które jednoczy pokolenia, jest godną kontynuacją tradycji zapoczątkowanych przez Kobziarza. Również od Kijowskiego oddziału obwodowego Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego mam okazję wręczyć Panu specjalny prezent – wazon, własnoręcznie pomalowany przez artystkę Tamarę Szechowcową z Borodzianki, miasta, które do dziś stoi w ruinach i gdzie o wydarzeniach sprzed czterech lat przypomina przestrzelony przez raszystów pomnik Tarasa Szewczenki... Niech nasz kraj tak rozkwita, jak kwiaty na tym wazonie. Daję również broszury na 95-lecie Akademii obu obecnym laureatom Nagrody Szewczenkowskiej – Pawłowi Mowczanowi i Dmytrowi Łomaczukowi. Szczera wdzięczność, że odwiedziliście Akademię. Nigdy nie zapominajcie drogi do nas. Dopóki nasza młodzież – jasna i piękna – będzie tutaj, zawsze chętnie będziemy Was widzieć. Czekamy z nowymi utworami i pomysłami. – Jestem dzisiaj naładowany, tak jak wy, największą energią świata – energią Świętych Wzgórz Pieczerskich. Dziękuję! Mam nadzieję, że wystarczy mi tego na długo – wdzięcznie odrzekł w odpowiedzi Paweł Mowczan. Z obszernym, szczerym słowem wystąpił gwiazdorski wykładowca Akademii, artysta ludowy Ukrainy, profesor, kulturoznawca, przewodniczący Kijowskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Kyryło Stecenko. Kulminacją przemówienia była propozycja: aby studenci i wykładowcy Akademii dołączyli do szeregów prośwician, by wspólnie tworzyć fundamenty teraźniejszości i przyszłości Narodu Ukraińskiego. W atmosferze szacunku i światła, stworzonej przez głębokie, uczciwe słowo pożegnalne Pawła Mowczana, zabrzmiało tradycyjne ukraińskie błogosławieństwo – „Mnohaja lita” w wykonaniu czarujących solistek zespołu „Roksolana”. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Kraj, gdzie „Duch ruski się zbudził…”

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy „Kto garnie się do cudzego, tego Bóg karze”. Wysokie etyczne słowo S. Worobkewycza widzialnie i niewidzialnie otaczało znaczące wydarzenie, które w przeddzień Niedzieli Palmowej odbyło się w Wyżnicy na brzegach bystrego i wiecznie żywego Czeremoszu. Zasięg tego wydarzenia sięgał daleko – od dolin po szczyty, gromadząc zewsząd wielu godnych ludzi, niestrudzonych i uczciwych działaczy Proświty (wraz ze swoimi przywódcami I. Strynadkiem i I. Derdą). Obchodzono 140. rocznicę otwarcia pierwszych ukraińskich czytelni towarzystwa „Ruska Besida” na Wyżniczyźnie, przypominając o dokonaniach tych sławnych przodków, którzy byli twórcami i stróżami ukraińskiego odrodzenia na swoich prastarych ziemiach, tak często upokarzanych przez obcych. Były to ciężkie i bezbrzeżne czasy. Iwan Franko pisał: „Austria, która do marca 1848 r. drzemała niczym zamarznięty staw, narodowo się przebudziła”. Jak zaznaczał w swojej fundamentalnej pracy „Bukowińska Ruś” profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego S. Smal-Stoćkyj, na Bukowinie działali jednostki w rodzaju Fedkowycza i Worobkewycza, którzy przejmowali się ideą narodową. Aby „ożywić” lud ukraińskością, ta zgoła nieliczna inteligencja narodowa potrzebowała „bodźca”. „Ów bodziec – pisał wspomniany Smal-Stoćkyj – wyszedł od władyki Hakmana” w październiku 1868 roku na weselu w Towtrach. Właśnie tam rozpoczęła swój pochód bukowińska „Proświta” (Ruska Besida), wtedy wybrzmiały wiekopomne, lecz jeszcze dalekie od ludu idee, że „Ukraińcy zapragnęli żyć swoim odrębnym życiem”, właśnie wtedy z nową siłą zawrzało w sercach i duszach „poczucie odrębności i poczucie jedności z resztą Rusi”. A wkrótce po tym proroczym dzwonie, kiedy słyszalny stał się okrzyk „Króla Karpat” Łukiana Kobyłyci, kiedy znów „przemówił” głos podaustriackiego ukraiństwa i duch „wiosny ludów”, w styczniu 1869 r. 200 delegatów w Czerniowcach utworzyło narodową „Proświtę” („Ruską Besidę”), zwalczając następnie przez 14 lat ciężką wrzód moskalofilstwa, aby „zapanowała w „Ruskiej Besidzie” jednolitość i samoświadomość narodowa”. Wtedy (1869 r.) S. Worobkewycz napisze utwór poetycki „Zbudziła się Ruś”: Czemu piękna Bukowina Brzmi od głośnych nut, Od gór Karpat wysokich I aż po siny Prut?.. To z cichej mogiły Duch ruski się zbudził… Wieści, że Rodzime Słowo, Ten miły skarb wszystkim, Szumi-huczy i u nas już Tak silnie, jak ten grom!.. Zaprawdę, bukowińczycy znad Dniestru, Prutu i Karpat w tamtych niełatwych czasach przemówili głosem Sobornej Ukrainy. Bo już miesiąc po utworzeniu krajowej „Proświty” zaczęli domagać się od „zgermanizowanego” Sejmu Bukowińskiego, aby kancelaria była prowadzona w języku ukraińskim. Ale towarzystwo oświatowe „Ruska Besida” jak żadna inna siła społeczno-polityczna uświadamiało sobie, że nie „cudze wsparcie” będzie pomocne dla Ukraińców, a tylko własna praca. Dlatego na przełomie XIX i XX wieku działało tu już 9 filii regionalnych i 150 czytelni, stając się w kraju ważnymi ośrodkami narodowej działalności kulturalno-oświatowej. Lud, pozbawiony przez długi czas własnej państwowości, „budził się” właśnie głosami tych duchowych przewodników, ofiarnie broniąc swojego naturalnego prawa, darowanego przez Stwórcę, do Rodzimej Mowy, Narodowej Pamięci, Tradycji i Wiary. Jednym z takich niewielu „odważnych, wytrwałych i temperamentnych” oświecicieli w tym malowniczym, lecz ujarzmionym kraju gór i spienionych brzegów Czeremoszu i Prutu był ojciec Stepan Małanczuk. Jego słowo i czyn były znaczące i pouczające dla prostych ludzi. Wszak w tamtym smutnym okresie wykorzenianie Ukraińców, których na Bukowinie było ponad 268 tysięcy, odbywało się wszędzie – w szkole, cerkwi, przestrzeni publicznej i państwowej. Znany działacz społeczny E. Pihulak, występując w 1898 roku na Wiecu Ludowym w Czerniowcach, zaznaczył, że najważniejszą sprawą naszego narodu jest „pozyskać sobie szczerych księży” i nauczycieli. Bo „ruskie słowo wygnane z naszych cerkwi, konsystorzy i rezydencji, napisów naszych nikt nie ujrzy, naszego słowa nie usłyszy, obce duchowieństwo pomaga wyzyskiwać nasz lud do ostatka”, a do ukraińskiego gimnazjum odradzają posyłać dzieci, nazywając je „unickim”. Uczczenie pamięci tego wybitnego protoprezbitera rozpoczęto od Hymnu Ukrainy i minuty ciszy dla tych, którzy oddali swoje życie za naszą wolność. Tak jak wtedy, w 1936 roku, na jubileusz 40-lecia duszpasterstwa Małanczuka, kiedy 12 księży odprawiało służbę, w cerkwi św. Mikołaja we wsi Wyżenka (miejsce pochówku) odbywało się nabożeństwo za ukraińskich Wojowników, sprawiedliwy pokój na Ukrainie, a litanię żałobną w koncelebrze duchowieństwa dekanatu wyżnickiego odprawił biskup czerniowiecki i bukowiński Teognost. Dla osoby postronnej pojawia się pytanie: dlaczego temu skromnemu i niezmordowanemu duchownemu, którego los często krzywdził i rzucał w różne zakątki jego rodzinnej Bukowiny, poświęca się taką uwagę i szacunek w szkole, cerkwi, wspólnocie? Najwyraźniej, bez zbędnej metaforyczności odpowiedź otrzymano jeszcze w tamtych odległych czasach, kiedy tutaj, na Podgórzu, w Czornohuzach, Banyłowie, Ispasie, Wyżnicy zaczęły otwierać się pierwsze ukraińskie czytelnie. Wtedy w 1886 roku gazeta „Bukowyna” pisała, że nie dość być księdzem, sprawującym nabożeństwa, chrzty, pogrzeby, a trzeba być apostołem prawdy i nauki, być rozsadnikiem nauki, szerzyć oświatę i nauczać dobra… Właśnie taką niezwykle pożądaną w tamtych czasach (jak i w obecnych) cnotą posiadał Stepan Małanczuk, umożliwiając swoją misję oświatową i owocną współpracę z wybitnymi oświeceniowcami, ludowymi nauczycielami – S. Worobkiewiczem, O. Popowyczem, S. Smal-Stockim, E. Pihulakiem, T. Semaniukiem. Na tym różnorodnym tle wielkich i małych spraw, dobrego i złego stosunku do ukraińskości, kształtowała się twórczość życiowa tego niestrudzonego budziciela ludzkich dusz. Jednak praca oświatowa na Podgórzu, tworzenie ukraińskich czytelni, samo kształtowanie się osobowości Małanczuka mieściły się na głównym duchowym i światopoglądowym fundamencie, który był wspólnym mianownikiem dla „żywych i nienarodzonych” w tym zielonym kraju. Tą wszechobecną podstawą służył Taras Szewczenko. Szewczenkoznawstwo stało się nieformalną i decydującą, głęboko ludową „ideologią” ontologicznego bytu ukraińskości. Wśród „pierwszego” szeregu Szewczenko najpierw zniewolił Fedkowycza, który w 1862 roku już „czytał Szewczenkę i tak sobie go upodobał, że czuł się jak w raju, czytając go”, a rok później pod jego wpływem zmienił wyznanie rzymskokatolickie na prawosławne, przyjmując nowe imię Jurij (Jerzy). Szewczenko, jako kamień węgielny budowli narodowej, stał się rozpoznawalny i pożądany w każdej ukraińskiej chacie Bukowiny ze swoją prawdą i proroczą wiarą. Ów Tarasowy apel „…przeczytajcie znowu / Tę sławę. I czytajcie / Od słowa / Nie pomijajcie ani tytułu, / Ani tej przecinka” nabrał szczególnej wagi dla następnego pokolenia Ukraińców, do którego należał również Stepan Małanczuk. Głosząc ludowi Pismo Święte, budował prawdziwą kładkę między przeszłością a przyszłością za pomocą dobrej wiedzy, moralnej i patriotycznej oświaty, poza którą nie wyobrażał sobie drogi do „dobrej sławy / Sławy Ukrainy”. Dlatego podarowany przez Centralną „Proświtę” „Kobziarz” naczelnikowi rejonu wyżnickiego S. Czebotariowi był odbierany przez wszystkich obecnych jako najświętsza Ewangelia dla „nowej” ukraińskiej szkoły. Słowo Szewczenki (jak i Fedkowycza) obramowywało sensy, marzenia i nadzieje wielu aktywnych działaczy życia narodowo-kulturalnego. Otrzymawszy święcenia kapłańskie po studiach na wydziale teologicznym Uniwersytetu Czerniowieckiego, zostawszy członkiem Ukraińskiego Domu im. J. Fedkowycza oraz zarządu towarzystwa „Ruskie prawosławne duchowieństwo na Bukowinie”, całkowicie oddał się sprawie wspierania i utwierdzania we wszystkich niszach życiowych języka ukraińskiego, kultury narodowej, tradycji i wiary. Głosząc słowo Boże w bukowińskich cerkwiach, będąc dobrze wykształconym, ojciec Stepan gorliwie wypełniał apostolskie wskazania, uświadamiając sobie szczególną doniosłość, że „w Cerkwi wolę pięć słów zrozumiałych powiedzieć, aby i innych nauczyć, aniżeli dziesięć tysięcy słów w obcym języku!”. Stawszy się w swoim kraju wielkim orędownikiem Języka Ojczystego, który pozostawał największym skarbem dla politycznie, kulturowo i społecznie upokorzonego narodu, bez którego raczej byłby „martwy”, aniżeli „żywy”, ten duchowy oświeceniowiec zachował się w pamięci ludowej niezmosekwiony, niezniemczony, nieobсурmаniony przez obcych. Tym samym okazał się godnym uczniem, naśladowcą ideałów wybitnych rodaków – P. Mohyły i J. Fedkowycza, święcie strzegąc wszystkiego, co ojczyste i tradycyjnie ludowe. Bo te znamienne słowa, wypowiedziane przez profesora S. Smal-Stockiego na jubileuszu 25-letniej pracy literackiej Fedkowycza, że „do wielkiego odrodzenia naszego narodu on pierwszy położył potężny, silny, wieczny fundament – ojczyste słowo”; że „nam nie ma czego oddzielać się od rodzonych braci na Ukrainie, bo my jeden naród, jedna nasza matka, jeden nasz język”, służyły najwyższym drogowskazem na życiodajnej drodze Małanczuka. Zaprawdę, był głęboko przekonany, że cerkiew, zwłaszcza ojczysty język ukraiński, odgrywają i w perspektywie będą odgrywać znaczącą rolę w odrodzeniu narodowym i narodowowyzwoleńczych zmaganiach Ukraińców o Wolność i Niepodległe państwo. Wszak jako duchowy mentor prawdziwie „tłumaczył” słowo Pisma Świętego na ówczesną rzeczywistość. „Bo jeśli trąba dźwięk niewyraźny (obcy) daje, kto do boju gotować się będzie?” Sumiennie, natchnienie i odpowiedzialnie kontynuował sprawę oświecenia swojego narodu zarówno w cerkiewnej świątyni, jak i w świecie. W 1905 roku wybrany na przewodniczącego Wyżnickiej filii „Ruskiej Besidy”, która oprócz tradycyjnej działalności kulturalno-oświatowej zaczęła powszechnie organizować spółdzielcze kasy kredytowe, swoiste formy banków ludowych, pomagając ukraińskiemu chłopstwu, ludowym nauczycielom i potrzebującym. W sprawach duchowych, oświatowych, codziennych nauczał (według Franki) „czuć się Ukraińcami”. Decydująca wartość życiowa, za którą go prześladowano, więziono (Austriacy i Rumuni). A pierwsi zwalniali z aresztu tylko za to, że nigdy nie był moskalofilem. Często prowadzone przez niego nabożeństwa, obchody świąt chrześcijańskich, wiece ludowe kończyły się wykonaniem majestatycznych, testamentowych utworów narodowych: „Szcze ne wmerła...” oraz „Ne pora...”. Hasło „nie pora moskalowi (i nie tylko!) służyć... Nam pora dla Ukrainy żyć”, z którym żył ten niestrudzony duchowy Oświeceniowiec, zostało przez niego przekazane następnym pokoleniom. Dzisiaj ta promienna siła była odczuwalna w „okrągłej” sali w Radiwzi, gdzie zebrali się od wysokiej karpackiej Z okolic za mogiłami do nizinnej, nadpruckiej Brusnicy przybyło półtorej setki jasnych i świątecznych ludzi, którzy kontynuują szlachetną misję swoich wybitnych rodaków. Chronią i pielęgnują najskrytszą cnotę – ukraińskość. O nią walczyli Dowbusz i Kobyłycia, Fedkowycz i Zahul, sławni żołnierze OUN-UPA, szlifowali ją pięknem Haras i Kołotyło, opiewali i z talentem czcili współcześni: Mykołajczuk, Jaremczuk, Dutkiwski, Mychajluk, Iwaniuk, Matios… Wybaczcie, ale nie sposób wymienić wszystkich znaczących postaci, urodzonych wśród malowniczych Karpat, rwących Czeremoszów i porośniętego wierzbami Prutu. Dziś ta narodowa Muza ożywa dzięki talentowi duszy i serca, rozumowi i rękom znanych Mistrzów oraz ich uczniów w Wyżnicy na katedrze sztuki dekoracyjno-użytkowej i plastycznej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, w Wyżnickim Kolegium Sztuki Użytkowej imienia Wasyla Szkryblaka, dzięki pełnemu mądrości słowu mitratycznego protojereja Illi Kihnickiego, pedagogom sławnego Gimnazjum Wyżnickiego, które wkrótce obchodzić będzie swoje 120-lecie, niestrudzonej pracy nauczycieli i duchownych tego kraju, przed którymi, zgodnie z dobrym ludowym zwyczajem, zawsze trzeba „zdejmować kapelusz”. Wystawa „Oświeceniowa niwa kraju: od pierwszej czytelni do dnia dzisiejszego” dała możliwość zobaczenia wielu artefaktów, utworów literacko-historycznych i artystycznych, unikalnych materiałów, które świadczą o niezłomności ukraińskiego ducha i dążeniu do wiedzy naszych przodków na przestrzeni wielu stuleci. Jednak istnieje najwyższy symbol ukraińskiej idei, dzięki któremu żyje w wiekach naród ukraiński, państwo, tworząc i wzmacniając pełnokrwisty naród. To ukraiński wojownik. Dziś z tego kraju wielu z nich poległo, broniąc wolności przed przeklętym moskalem. Z bólem rozbrzmiewały w sali słowa matek tych synów-bohaterów, które pomimo strasznych strat godnie wykuwały wrażliwym słowem święty narodowy testament „Swoją Ukrainę kochajcie!”, przypominając uczestnikom zgromadzenia, że ich dzieci wzrastały na niwie „Młodej Proświty”. W tym prawdziwym wydarzeniu zawierała się najbardziej wartościowa „lekcja” wychowania narodowo-patriotycznego. I nie ma wyższego hołdu, aniżeli cześć przed imionami tych wojowników, którzy z honorem i sławą powrócili „na tarczy”. Bo właśnie ich głosami brzmi dziś pełnym głosem prawda Szewczenki, że „moskale to obcy ludzie”, właśnie tacy mają moralne prawo oświadczyć swojemu narodowi – „Precz z Moskwą!”. Ze wszystkich sfer życia narodu ukraińskiego. Wierzę, że tym prawdziwie proroczym zawołaniem zgodnie „mówić” będzie ukraińska rodzina, szkoła, cerkiew i państwo. Bo wytrwamy, pokonamy ordyńskie zło tylko „wspólnymi siłami”. Właśnie z takimi przejmującymi uczuciami i myślami po forum proświcieńskim wracałem z bliskiej mojemu sercu Wyżnicy do sławnego „grodu Kija” – naszej pradawnej, wiecznej duchowej i politycznej kolebki. Cześć proświcianom Wyżniczyzny! Sława bohaterom! Sława Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Prawo do tożsamości – nie zbrodnia, a fundament państwa

Uwagi czytelników – artykuł członka Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoły Hołomszy, który zaproponował on na temat okrągłego stołu „Ukraińska pamięć historyczna”. Mykoła HOŁOMSZA Dzisiaj przeciwko Ukrainie prowadzona jest nie tylko wojna zbrojna. Przeciwko nam systemowo uruchomiono operację informacyjno-psychologiczną – IPSO, zainicjowaną przez reżim Putina. Jej celem jest zniekształcenie historii Ukrainy, zaprzeczenie ukraińskiej tożsamości i zdewaluowanie samego prawa Ukraińców do bycia Ukraińcami. W tym kontekście szczególnie wymowna jest agresywna reakcja rosyjskiego środowiska na wszelkie wzmianki o historycznych ukraińskich terytoriach, które w różnych okresach przeszły do Federacji Rosyjskiej. Nie chodzi o „roszczenia terytorialne”, a o prawdę historyczną i o ludzi – Ukraińców, którzy tam żyli i nadal żyją. Geografia tej kwestii jest dobrze znana. Chcę przedstawić usystematyzowany i maksymalnie pełny wykaz ukraińskich terytoriów, które w różnych okresach historycznych znalazły się pod kontrolą Rosji (w formie Imperium Rosyjskiego, ZSRR lub współczesnej Rosji). Ustrukturyzowałem je według regionów historyczno-geograficznych i „klinów”. 1. Etniczne ukraińskie „kliny” na terytorium współczesnej Federacji Rosyjskiej To najważniejsza kategoria – zwarte terytoria zamieszkania Ukraińców. Zielony Klin (Daleki Wschód): - Kraj Nadmorski, - Kraj Chabarowski, - Obwód amurski, Jurij DOROSZENKO 22 sierpnia 1998 roku w sali synodalnej rezydencji patriarszej przy obecnej ul. Jewhena Czykałenki po raz pierwszy w historii niepodległej lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego odbyło się uroczyste nagrodzenie dostojników orderami cerkiewnymi. Było to wydarzenie. Bo w niepodległej lokalnej patriarszej Cerkwi Prawosławnej Ukrainy nie było jeszcze swoich orderów. Były w Patriarchacie Moskiewskim, ale to przecież nie nasza historia. Pierwszym i głównym orderem, ustanowionym przez Cerkiew, stał się Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego. To wysokie odznaczenie ustanowiono dla uhonorowania zasług w odrodzeniu ukraińskiej duchowości i Cerkwi. Odznaczenie wręczano episkopatowi, duchowieństwu, świeckim, działaczom państwowym i społecznym za błogosławieństwem Zwierzchnika UCP Patriarchatu Kijowskiego. Order miał trzy stopnie, składał się z maltańskiego krzyża kozackiego, wewnątrz którego znajdowało się koło z wizerunkiem pomnika księcia Włodzimierza w Kijowie (rzeźbiarz Piotr Klodt), wokół – hasło „Z nami Bóg i Ukraina”. W pierwszym i drugim stopniu wokół krzyża znajdowały się odpowiednio złote i srebrne promienie. Wykonywany był ze stopu miedzi, srebra, pozłoty, - Sachalin. Centra: Władywostok, Chabarowsk. Masowe przesiedlenia Ukraińców w XIX–XX w. W latach 1917–1922 istniały próby stworzenia ukraińskiej autonomii. Żółty Klin (Powołże, Dolne Powołże): - Obwód saratowski - Obwód samarski - Obwód wołgogradzki - Obwód astrachański Ukraińcy – jedna z największych grup przesiedleńców w XVIII–XIX w. Malinowy Klin (Kubań): - Kraj Krasnodarski. Centrum: Kubań. Zasiedlony przez kozaków zaporoskich po zniszczeniu Siczy Zaporoskiej. Do lat 20. XX w. – dominacja języka ukraińskiego. Szary Klin (Słobożanszczyzna poza granicami Ukrainy): - Obwód biełgorodzki, - Obwód kurski, - Obwód woroneski, - częściowo obwód rostowski. Historycznie – część Ukrainy Słobodzkiej. 2. Historyczne ukraińskie ziemie, które weszły w skład Federacji Rosyjskiej Wschodnia Słobożanszczyzna (za współczesną granicą): - Biełgorodszczyzna, - część Kurszczyzny, - część Woroneszczyzny. Były zasiedlone przez Ukraińców w XVII w. Starodubszczyzna: - obecnie obwód briański. Część Hetmanatu do XVIII w. Północna Czernihowszczyzna (poza granicami współczesnej Ukrainy): - południowa część obwodu briańskiego. Okręg Taganroski: - Taganrog i przyległe terytoria, przekazany RFSRR w 1925 roku, wcześniej – w składzie USRR. Wschodni Donbas (częściowo): - części współczesnego obwodu rostowskiego. Historycznie wchodziły w skład ukraińskiej przestrzeni gospodarczej i etnicznej. 3. Terytoria kozackie i ukraińskie terytoria kolonizacyjne. Dorszczyzna (częściowo ukraińska). - Terytoria Wojska Dońskiego – znaczna część populacji ukraińskiej. Terytoria kozactwa twerskiego: - Północny Kaukaz. Ukraińcy byli wśród przesiedleńców. Kubańska Republika Ludowa (1918–1920): - terytorium współczesnego Kraju Krasnodarskiego – próbowała zjednoczyć się z Ukrainą. 4. Terytoria, których utrata nastąpiła w XX wieku. Przekazane lub przypisane do RFSRR: - Okręg Taganroski (1925); - części Donbasu (zmiany administracyjne); - przygraniczne rejony Słobożanszczyzny. Ukraińskie ziemie, które pozostały w składzie Federacji Rosyjskiej po rozpadzie ZSRR: - wszystkie „kliny”; - Słobożanszczyzna poza granicą; - Starodubszczyzna. 5. Współczesne tymczasowo okupowane terytoria (to już nie „odeszły”, a okupowane) - Krym, - część obwodu donieckiego, - część obwodu ługańskiego, - część obwodu zaporoskiego, - część obwodu chersońskiego. Powiązane z rosyjską agresją przeciwko Ukrainie. Ważne doprecyzowanie. Nie wszystkie te terytoria były granicami państwowymi Ukrainy. Część to: - ziemie etniczne - terytoria kolonizacyjne - strefy zwartego zamieszkania Ukraińców I co widzimy dzisiaj? Na tych terytoriach odbywa się nie tylko uniemożliwienie zachowania tożsamości – odbywa się jej systemowe niszczenie. Język ukraiński został wyparty z edukacji. Dzieci są pozbawione prawa do nauki w języku ojczystym. Inicjatywy kulturalne są blokowane lub likwidowane. Organizacje społeczne poddawane są presji. Aktywiści – prześladowani. Każda próba przeprowadzenia wydarzenia kulturalnego, popularyzacji języka ukraińskiego czy tradycji, zadeklarowania swojej tożsamości – może zakończyć się wezwaniami do służb specjalnych, prześladowaniami administracyjnymi lub karnymi, piętnowaniem jako „ekstremizm”. Ludzi faktycznie zmusza się do milczenia. To już nie jest asymilacja. To – represyjna polityka wymazywania narodowej obecności. Właśnie dlatego kwestia ochrony Ukraińców poza granicami państwa, w szczególności na terytorium Federacji Rosyjskiej, jest kwestią nie polityki, a sprawiedliwości i praw człowieka. Jednocześnie ważne: Ukraina już zaczęła działać. W styczniu tego roku Wołodymyr Zełenski podpisał dekret, skierowany na ochronę praw osób, które należą do narodu ukraińskiego poza granicami państwa. Dokument określa potrzebę wspierania języka ukraińskiego, kultury, edukacji i zachowania tożsamości Ukraińców na świecie. To właściwy i niezbędny krok. Ale odpowiedź na wyzwania musi być silniejsza. Ukraina potrzebuje systemowej polityki ochrony Ukraińców – zarówno na świecie, jak i wewnątrz państwa. Bo to paradoksalne, ale prawdziwe: czasami nawet w samej Ukrainie obrona języka ukraińskiego, kultury i historii może stać się podstawą do stygmatyzacji. Patriotyzm zaczyna być podejrzany. Postawę państwowotwórczą traktuje się jako radykalizm. Widzimy już sytuacje, w których świadoma, patriotyczna postawa staje się przeszkodą w uczestnictwie w procesach państwowych, nawet w konkursach do najwyższych instytucji, takich jak Sąd Konstytucyjny. To niedopuszczalne. Państwo nie ma prawa bać się własnych obywateli, którzy je bronią – zarówno na froncie, jak i w kulturze oraz w kwestii tożsamości. Właśnie dlatego dzisiaj niezbędne są jasne decyzje: - ustawa o ochronie praw Ukraińców jako narodu tytularnego (właśnie tak brzmi to poprawnie i nie ma na celu uczynienia z nich wyższej kasty, jak będzie to przedstawiać IPSO) – w Ukrainie i poza jej granicami - gwarancje niedopuszczenia do dyskryminacji ze względu na język i tożsamość - realne mechanizmy przeciwdziałania IPSO oraz agresji informacyjnej - zaprzestanie praktyk, które blokują dostęp do władzy dla patriotycznej, państwowotwórczej części społeczeństwa. Bo silne państwo to nie tylko granice. To pamięć. To język. To ludzie, którzy nie boją się nazywać siebie Ukraińcami. A jeśli za to karzą – oznacza to, że mamy do czynienia nie tylko z wrogą polityką, ale z systemową próbą zniszczenia. Ukraina już zrobiła pierwszy krok. Teraz czas działać bardziej zdecydowanie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Pierwszy order niepodległego Kościoła ukraińskiego

pokrywał się emalią. Co ciekawe, pierwsza partia orderów św. księcia Włodzimierza została wykonana w mennicy Narodowego Banku Ukrainy. Później nagrody zamawiano już u prywatnych firm, co obniżało koszt dla Patriarchatu. Do orderu wydawano teczkę z dyplomem, podpisanym przez Jego Świątobliwość Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Autorem projektu orderu został religioznawca i członek Proświty Artur Hubar. Na krzyżu orderu przedstawiono tak zwaną „Czapkę Monomacha”. Na wszystkie uwagi, że jest to falsyfikat z XIV wieku z Samarkandy (kobiece tiubiteika podszyta futrem), który nie ma żadnego związku z księciem Włodzimierzem Monomachem ani z Ukrainą, Artur Hubar odpowiadał: „Wiem, ale to sakralny symbol dla Moskali, więc niech patrzą i wiedzą, że my, Ukraińcy, jesteśmy prawdziwą Rusią, i niech ich to skręca”. Lata 90. XX wieku były czasem nie tylko formowania się Państwa Ukraińskiego, jego instytucji, ale także niezależnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, kiedy wszystko trzeba było robić po raz pierwszy. Tak kształtowała się ukraińska faleristyka kościelna. Tworzył się świat ukraiński, niezależny od Moskwy. Wśród pierwszych odznaczonych, którzy wtedy przybyli do Rezydencji Patriarchalnej, byli m.in. Leonid Krawczuk, Wiktor Juszczenko, Wiaczesław Czornowił, Iwan Drач, Mykoła Żulynski, Pawło Movczan, Mychajło Syrota, Walerij Smolij, Zynowij Kulyk, Ruslan Kuchareńko, Lilia Hryhorowycz, Leonard Budzyszen, Artur Hubar, Andrij Tkaczuk, Jurij Doroszenko oraz inni. Ordery wręczał osobiście Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret w obecności ówczesnego zarządcy spraw Patriarchatu Kijowskiego, proboszcza Patriarchalnej Katedry św. Włodzimierza w Kijowie, protoprezbitera Borysa Tabaczka. Tak się złożyło, że autor tych słów otrzymał order o numerze 24 spośród wszystkich dotychczas istniejących orderów. Nieco później zostały opracowane i wykonane Ordery Archanioła Michała, Świętej Księżnej Olgi oraz Chrystusa Zbawiciela (w 2000-lecie Narodzenia Chrystusowego). „To pierwsze odznaczenie niezależnego lokalnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, wręczane ludziom godnym, którzy wnieśli znaczący wkład w jego rozwój i umocnienie ukraińskiej duchowości. Ta nagroda jest jedynie ziemskim symbolem niebiańskiego wyróżnienia, które każdy z orderowców ma otrzymać w niebie” – powiedział wówczas ukraiński patriarcha – Jego Świątobliwość Filaret. Po uroczystościach odbył się obiad na statku, który odpływał od Placu Pocztowego w Kijowie i symbolicznie zawracał nieco niżej Świętej Ławry Peczerskiej Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, która wówczas znajdowała się w duchowej okupacji Patriarchatu Moskiewskiego. Pierwsi odznaczeni Orderem księcia Włodzimierza jedynie marzyli, że ława ta kiedyś przejdzie pod omofor niezależnego lokalnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Z okien statku było widać, że na świętych ławrskich wzgórzach nie stał jeszcze Sobór Zaśnięcia, zniszczony przez moskiewskich partyzantów w 1941 roku – jego odbudowa dopiero się zaczynała. Ale Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret już mocno wierzył w duchowe odrodzenie narodu ukraińskiego i konsekwentnie budował jego niezależny Kościół.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nowi, 29. laureaci nagrody im. Honczara: z „zwęglonego czasu” ku „przyszłemu przesileniu słonecznemu”…

Dmytro Czystiak, profesor, przewodniczący jury Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara Dobrą tradycją stało się wręczanie w dniu urodzin Mistrza, 3 kwietnia, nagród laureatom Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Hončara w gościnnych murach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Od 29 lat z rzędu to wyróżnienie, ustanowione w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską i Dietera Karrenberga, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz rodzinę pisarza, przyznawane jest młodym autorom do 30. roku życia. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach „Powieść”, „Mała proza”, „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołesia Hončara”. W konkursie przyjmowane są zarówno drukowane, jak i niepublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Mimo wojskowej agresji jury, w którego skład weszli znani pisarze, naukowcy i działacze kultury: Tetiana Kusztewska, Natalija Björner, Walentyna Hončar, Lesia Hončar, Ołeksandr Balabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było wiele utalentowanych (dlatego liczymy na udział autorów w kolejnych latach), i jednomyślnie podjęło decyzję o wyróżnieniu najbardziej utalentowanych. W przytulnej sali biblioteki Kolegium Halagana zebrali się liczni wielbiciele twórczości Ołesia Terentijowycza – działacze kultury i społecznicy, pisarze, naukowcy, dziennikarze, młodzi twórcy. Wzruszającym powitalnym słowem zwróciły się do nich żona pisarza Walentyna Danyliwna oraz wnuczka Lesia Hončar: „Moja prawie stuletnia Babcia, uważnie wysłuchawszy, kto i za jakie utwory w tym roku został nagrodzony, powiedziała sakramentalne słowa, które w jej wieku można powtarzać codziennie! Mianowicie: niech wam Bóg da, dzieci, zdrowia, natchnienia i sił, by żyć literaturą. Ołes jest z was dumny, wierzę w to i błogosławię wam na drodze twórczej! Cóż tu jeszcze dodać? Może tylko od siebie: «Sztuka i życie mają jedną grupę krwi» – pisał pewien mądry człowiek. A w rozmowach padało takie zdanie: «Lesiu, nigdy nie bądź obojętna. Obojętność zabija». Więc i ja przekazuję wam te słowa z absolutną pewnością, że wśród was takich nie ma. Są za to twórcze, pasjonackie dusze, którym los będzie łaskawy! Światła i Zwycięstwa od Hončarów, w dobrą drogę literacką!”. Pełne bólu, a zarazem pokrzepiające słowo wygłosili także mecenasi nagrody z Niemiec – Dieter Karrenberg i Tetiana Kusztewska, w szczególności tymi słowami: „Obecna wojna wykuła na Ukrainie naprawdę wielkie, niespotykane pokolenie. Ale ona jakby opaliła młodych pisarzy, dając im najcenniejszą rzecz – przenikliwość wobec życia, w którym jest również przenikliwość nienawiści do okupantów, do ich dehumanizacji, do duszącego, nikczemnego ruskiego pokoju, z jego potrójną moralnością i ludźmi zmasakrowanymi strachem… Utalentowana proza młodych ukraińskich autorów jest mocna, treściwa i głęboka! Szczególnie rzuca się w oczy gęstość tekstury, która jest «silnikiem» każdej utalentowanej prozy. Młodzi autorzy potrafią spoglądać na historię i wydarzenia z zupełnie innej wysokości. Zalecamy wam napisać prozę żołnierską o wojnie, w której najważniejsze są bohaterstwo i braterstwo, a nie okrucieństwo i strach. Wierzymy w waszą pisarską odwagę i profesjonalizm. Życzymy wam, drodzy pisarze i poeci, byście nie tracili dalej swojego twórczego potencjału i pisali tak, aby wasze utwory przybliżały naše wymarzone Zwycięstwo! Ołes Hončar kiedyś powiedział, że utalentowana książka leczy duszę czytelnika. A w naszych czasach – czasach straszliwej wojny – jest to szczególnie ważne, bo wśród śmierci i krwi, gdy życie przemija tak bezlitośnie, czytelnik ma zobaczyć błyskawice innej, wyższej rzeczywistości, ratującą i uzdrawiającą osłonę, marzenia o pięknej nadchodzącej epoce, o wolnej Ukrainie. Niech w waszych tekstach, mimo wszystko, odczuwalny będzie bezgraniczny zachwyt złożonością i nieujarzmionością świata! Wierzymy w was! I czekamy na nowe, mocne, treściwe i głębokie utwory! Chwała Ukrainie!”. Z słowem powitania do uczestników zwrócił się także przewodniczący Ogólnoukraińskiego funduszu odtwarzania wybitnych zabytków dziedzictwa historyczno-architektonicznego im. Ołesia Hončara Witalij Romanczukiewycz, który również włączył się we wsparcie tegorocznych laureatów. Podkreślił on m.in.: „Ta nagroda jest nie tylko wyróżnieniem literackim, lecz kontynuacją wielkiej misji Ołesia Hončara – kształtowania ukraińskiej tożsamości, umacniania siły ducha i wiary w przyszłość. Szczególnie dziś kultura, słowo i duchowość pozostają ważnym filarem dla Ukrainy. Serdecznie gratulujemy laureatom i dziękujemy wszystkim, którzy kontynuują dzieło Ołesia Hončara, zachowując nasze dziedzictwo kulturowe i kształtując przyszłość Ukrainy”. Komitet organizacyjny wyraził szczerą wdzięczność panu Witalijowi za rozpoczęcie wsparcia dla unikalnej, niemal trzydziestoletniej inicjatywy twórczej, z nadzieją na dalszą współpracę. W tegorocznej ceremonii wręczenia nagród wzięli udział znani działacze ukraińskiej kultury i nauki, m.in. wybitny uczony w dziedzinie nauk humanistycznych, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, honorowy obywatel Kijowa, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Jurij Mosenkis, znany uczony-literaturoznawca, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, profesor Jurij Kowaliw, przewodniczący Twórczego zrzeszenia dramaturgów Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Wasyl Newolow, znana dziennikarka, krytyczka sztuki, eseistka, pedagog Halina Dacziuk, utalentowani pisarze, laureaci licznych nagród literackich Ludmyła Taran, Jewhen Iljin, Roman Kucharuk, laureaci-hončarowcy z minionych lat Bohdan Hasiuk oraz inne znane postacie. Z wideo-wystąpieniem do uczestników zwrócił się laureat w kategorii „Wielka proza” za powieść „Blask monarchii”, lwowianin Ostap Kudła (pseudonim „Kudłatyj”), który pracuje w wojskowym szpitalu i nie mógł uczestniczyć w ceremonii na żywo. Jego unikalna proza autorska to polityczny thriller-detektyw w alternatywnej rzeczywistości monarchistycznej Ukrainy lat 60. XX wieku, proza aktualna i intelektualna, w której pojawiają się Lewko Łukjanenko i Walerian Pidmohylny, Mykoła Cholodnyj i Ihor Kalynec, Wasyl Symonenko i Lina Kostenko, ujawniając mechanizmy różnorodnego politycznego kształtowania się ładu konstytucyjnego oraz poszukiwania istotnych odpowiedzi na procesy budowania państwa, w szczególności w sferze kultury. Mamy nadzieję, że po przyznaniu nagrody trzyletnia epopeja poszukiwania wydawcy dla tej unikalnej panoramy prozatorskiej zakończy się sukcesem i znajdzie swoich wdzięcznych czytelników. W kategorii „Mała proza” w tym roku z zestawem „Notatki pisane pyłem na wewnętrznej ściance mojej czaszki” zwyciężył Bohdan-Lubomyr Prytula z Symferopola, który obecnie mieszka w Irpieniu, studiuje filozofię w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i zdobył już prestiżową Ogólnoukraińską nagrodę im. Wasyla Symonenki za pierwszy zbiór poezji „Odłamki” (Kijów: „PENMEN”, 2025). Jak sam autor skomentował zestaw: „Jest tu eskapizm, krytyka komunizmu, młodzieńczy maksymalizm, nuty nihilizmu, absurd, literacki idealizm, filozofia codzienności, wybryki fabularne i pozafabularne, martwe dusze, żywe legendy i jeszcze wiele, wiele innych rzeczy. Nie ma tu grafomanii, obłudy, miłosnych przygód ani okrutnego traktowania zwierząt (ludzie się nie liczą!)”. Dodajmy, że w „notatkach” podjęto interesujące próby dekonstrukcji zgubnych procesów zarówno dla spuścizny radzieckiej, jak i dla postsowieckiej, postkolonialnej epoki, z poszukiwaniem życiowych i twórczych drogowskazów, służących kształtowaniu autorskiego obrazu świata, który ma niewątpliwą perspektywę. Zwycięstwo w kategorii „Poezja” w pełni zasłużenie zdobył zbiór „Zasłona mroku” 27-letniego kijowianina Andrija Fedoryszyna, który kiedyś wyjechał do Niemiec, by studiować na realizatora dźwięku, ale w 2023 roku powrócił na Ukrainę i dołączył do ochotniczego batalionu medycznego „Госпітальєри” [Hospitalierzy], gdzie obecnie pełni służbę w 1. oddzielnym batalionie medycznym, prowadzi zajęcia z medycyny taktycznej i pracuje jako sanitariusz w grupie chirurgicznej. Jest to poezja pełna bólu, naznaczona doświadczeniem wojennym i medycznym, żywy nerw epoki, w której są krew i cierpienie oraz wyryta pamięć o poległych towarzyszach broni: „poezja różna // ale kocham tę // którą bierzesz w dłonie // przyciskasz do siebie // jak broń // i z jękiem upuszczasz // bo boli i kroi od środka // puszczając krew w myślach // nieustannym strumieniem // grzęznąc igłą we wspomnieniach // której już nie wyciągnąć kleszczami // najbardziej jednak rani za każdym razem // gdy na pytanie // dlaczego tak krótko i mało // jest odpowiedź // dwa treściwe słowa // za każdym razem jak dzwon // autor zginął”. Obecnych poruszyła także wspomniana przez pana Andrija pamięć o innym poecie-komtbatancie, żołnierzu 95. Oddzielnej Brygady Desantowo-Szturmowej, poległym we wrześniu 2024 roku w obwodzie kurskim laureacie nagrody hončarowskiej Tarasie Illi, którego twórczość wciąż czeka na szerszy rozgłos, m.in. w ramach projektu „Niedopisani”, poświęconego pamięci ludzi literatury, którzy zginęli w wyniku rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Inna laureatka w kategorii „Poezja”, Julija Hupaluk, urodziła się w 2002 roku w Antracycie w obwodzie ługańskim, ukończyła magisterskie studia na Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki na kierunku „analityka literacko-artystyczna” i zdobyła już nagrodę literacką im. Hryhora Tiutiunnyka. Jest to młody, ale już artystycznie ukształtowany głos, w którym potężny liryzm przebija się przez bolesne straty naszych czasów, gdzie siła obrazowania rozwija różnorodne płaszczyzny autorskiej koncepcyjności, gdzie głębokie zakorzenienie w tradycji współbrzmi z najnowszymi poszukiwaniami poetyckimi, a przejmujący krzyk staje się zaklęciem i modlitwą: „deszcze nadlatują nieoczekiwanie // rwie się mój głos – jak nić // ile jeszcze, Boże, ciszy // trzeba przekrzyczeć w wierszach. // miska gęstej nocy // oblewa syreną sen // pełnia w łonie czerwca // jak nienarodzone dzieci // drapie mnie samotnością // prosi o jakąkolwiek broń // jedzie pod nasze skradzione granice. // rozcięcie gwiazd na stole // ciemności // zamiast noży – zwęglony // czas. // deszcz wyrywa mi niebo // wiąże sznurem // bliżej serca // «Ojcze nasz…»”… Laureatką w kategorii „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Ołesia Hončara” została młoda filolożka Alona Wojtowycz z Wapniarki w obwodzie winnickim (a obecnie studentka Narodowej Akademii Służby Bezpieczeństwa Ukrainy) za badania „Fenomen tekstu frontowego Ołesia Hončara”. Pani Alona postawiła sobie niełatwy cel: „Na materiale poetyckich utworów i zapisków dziennikowych Ołesia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Walczmy – zwyciężymy. Bóg nam pomaga!

Gonczara czasów II wojny światowej, by zbadać jego genetyczne pokrewieństwo ze współczesną ukraińską literaturą frontową”, w szczególności z autorami-kombatantami Borysem Humeniukiem i Pawłem Wyszebabą. Badaczka wyciąga przekonujący wniosek, że „tekst frontowy Olesia Honczara jawi się jako historia wewnętrznych przemian człowieka, jako artystyczne przemyślenie egzystencjalnego doświadczenia wojny; doświadczenie wojenne było dla autora fundamentem całego jego indywidualnego stylu, a to pozwala uważać go za założyciela nowoczesnego ukraińskiego pisarstwa frontowego, które łączy dokumentalność z filozoficznym uogólnieniem i posiada potencjał prognostyczny”. Perspektywiczna wydaje się również teza, według której „koncepcja »wewnętrznego soboru« jawi się jako odpowiedź na zewnętrzny chaos wojny, co pozwala rozpatrywać tekst frontowy Olesia Honczara jako model duchowej niezłomności”, a także uogólnienie, które może stać się drogowskazem dla znacznie szerszych badań: „Ujawniona ciągłość strategii artystycznych świadczy o Zoriana DERKACZ, m. Tarnopol Obecnie, gdy Ukraina przechodzi przez tygiel najcięższych prób, słowa „Walczcie – zwyciężcie!” przestały być tylko wersami z podręcznika literatury. Stały się zawodowym credo, osobistym manifestem i codzienną modlitwą. Dla studentów Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Tarasa Szewczenki (TNUM) twórczość Szewczenki to nie archiwalna klasyka, lecz żywa siła, która pomaga trzymać skalpel, pielęgnować rannych i wierzyć w deokupację rodzinnych domów. Mychajło Maksimczuk: chirurgia nadziei i droga do domu przez „trzynasty rok mijał” Mychajło Maksimczuk, student IV roku wydziału medycznego, niesie w sobie ból i siłę swojej małej ojczyzny. Urodził się w sławnych Oleszkach na Chersońszczyźnie – mieście, które dziś znajduje się pod ciężką okupacją. Dla Mychajła szewczenkowskie „Walczcie – zwyciężcie” to nie abstrakcyjne wezwanie, a konkretna cena wolności, którą każdego dnia płaci jego ojciec. Najbliższa osoba Mychajła znajduje się obecnie w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Jego misja jest jasna: odzyskać rodzimą ziemię, wyzwolić Oleszki, dać rodzinie możliwość wreszcie powrócić do domu, do swojego ojcowskiego progu. Mychajło od dziecka znał twórczość Kobziarza, ale z biegiem lat nabrała ona nowych, niemal proroczych znaczeń. Jego ulubiony utwór to „Mnie trzynasty rok mijał”. Wydawałoby się, dziecięca poezja, pełna pastoralnych obrazów, ale to właśnie ona wywołuje u studenta najsilniejsze emocje. „Dlaczego właśnie on? Trudno odpowiedzieć jednoznacznie – dzieli się przemyśleniami Mychajło. – Ale co roku w te marcowe dni, kiedy czcimy Kobziarza, chce mi się czytać właśnie te wersy. Być może dlatego, że są one o tej utraconej idylli, o czystej miłości do ziemi, którą próbują nam odebrać. Szewczenko pisał w czasach pańszczyzny i zdumiewające, jak bardzo aktualny jest on obecność wspólnego »kodu genetycznego« literatury frontowej: lakoniczne »plusy« Pawła Wyszebaby i surowe świadectwa Borysa Humeniuka odtwarzają te same sensy, co notatki frontowe Olesia Honczara – wartość każdej chwili życia, przepaść między frontem a tyłami, milczenie jako forma ochrony przed traumą: współcześni autorzy-frontowcy faktycznie rozszyfrowani. Te same problemy, ten sam wróg, te same zamiary zniewolenia nas. Ale i ta sama niezłomność”. Mychajło mówi, że teraz słowa Proroka są na ustach każdego: od dzieci po siwowłosych wojowników w zadymionych okopach. Wojskowi, odpierając piekielne ataki, przez zaciśnięte zęby powtarzają: „Walczcie – zwyciężcie, Bóg wam pomaga!”. To uniwersalny kod wytrzymałości. Wybór przyszłej specjalizacji u Mychajła też jest podyktowany czasem – ortopeda-traumatolog. Nie szuka łatwych dróg w medycynie. Jego celem jest bycie tam, gdzie jest najbardziej potrzebny. Student planuje odbyć staż w jednym z przyfrontowych szpitali wojskowych. „Pragnę być bliżej frontu, pomagać naszym obrońcom. »I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie« – pisał Szewczenko. Ale dziś jestem pewien: trzeba stawiać na swoje, rodzime. Rozwijać naszą medycynę, popularyzować naszą kulturę. Miałem i mam możliwość wyjazdu za granicę, gdzie niebo jest spokojne. Ale ono nie jest rodzime. Podjąłem swoją decyzję na początku pełnoskalowej wojny i za nic jej nie zmienię” – twierdzi Mychajło Maksimczuk. Mychajło nie jest sam – cała jego grupa składa się z osób przymusowo przesiedlonych. Łączy ich wspólne marzenie: powrócić na wolną Chersońszczyznę, gdzie „wroga nie będzie, surowego”, a będzie pokojowa przyszłość. Oksana Dydyk, studentka IV roku na kierunku „Fizjoterapia, ergoterapia”, rozpatruje walkę przez pryzmat odnowy – zarówno fizycznej, jak i duchowej. Jej ojciec również na froncie. Dla Oksany twórczość Szewczenki stała się nieodłączną częścią osobistej terapii. Jest przekonana: sztuka to szczególna forma broni, która nie zabija, a daje siłę do życia. „Sztuka nie ma kalibrów, ale ma słowo, dźwięk i obraz – rozważa Oksana. – Nie ucieka od bólu, a przemyśliwuje go. Kiedy człowiek znajduje wiersz, który odzywa się w jego duszy, czuje, że nie jest sam w swoich przeżyciach. To właśnie jest to wewnętrzne oparcie, które pozwala trzymać szyk”. Dla Oksany najbardziej aktualnym utworem Kobziarza jest obecnie poemat „Kaukaz”. Studentka uważa go za prawdziwe proroctwo. W próbach wroga zniszczenia naszej tożsamości rozpoznaje te same metody, które Szewczenko opisywał ponad półtora wieku temu. Hipokryzja agresora, który usprawiedliwia zniszczenia „wyższymi celami”, brzmi dziś tak samo obrzydliwie, jak wtedy. „W »Kaukazie« Szewczenko demaskuje tych, którzy niosą »porządek« przez krew i ogień. Ale główną ideą utworu jest niezłomność narodów. Obraz Prometeusza, którego codziennie dziobie orzeł, ale nie może wypić jego żywej krwi, to my, Ukraińcy. Tracimy najlepszych, boli nas, ale naszego ducha nie da się zniszczyć. Słowo Szewczenki zmienia świadomość, a świadomość jest tym, co czyni nas niezwyciężonymi”. Oksana podkreśla, że walka musi być nie tylko fizyczna, ale i duchowa. Jako przyszła rehabilitantka rozumie: aby wyleczyć ciało, trzeba mieć wolę życia. Twórczość pomaga porządkować myśli, przeżywać ból i nie pozwalać mu niszczyć człowieka od wewnątrz. „Słowa »Walczcie – zwyciężajcie« to nie tylko wezwanie do działania, to przypomnienie o tym, że prawdziwe zwycięstwo zaczyna się wewnątrz człowieka. Twórczość pozwala pozostać ludźmi nawet w najciemniejszych czasach”. Alina Knapyk: od szkolnych czytań – do flag pamięci i misji Czerwonego Krzyża. Alina Knapyk, studentka III roku wydziału pielęgniarstwa, pochodząca z malowniczej Biłohorodki w obwodzie chmielnickim, przeszła drogę od dziecięcej fascynacji poezją do aktywnego wolontariatu. Wspomina, jak w młodszych klasach dumnie cytowała „Przyczynną” oraz „Sad wiśniowy koło chaty”, czując dziwną, jeszcze nie do końca uświadomioną dumę z tego, że taki Prorok jest Ukraińcem. Obecnie dla Aliny Taras Szewczenko to nie tylko skarb kulturowy, ale obowiązek. Ponad rok temu w jej rodzinę uderzyło wielkie nieszczęście: na polu walki zaginął bez wieści jej ojciec chrzestny. Ta osobista tragedia stała się impulsem do szerokiej działalności wolontariackiej. Dziewczyna nie mogła siedzieć bezczynnie. Alina zaczęła brać udział w akcjach pamięci, poznawać wolontariuszy z całego kraju. „Wytwarzaliśmy wielkie flagi, na których umieszczaliśmy fotografie zaginionych bez wieści bohaterów. Te sztandary podróżują teraz za granicę – do Europy, Ameryki, aby świat widział oblicza naszego bólu i wiedział, ile zła przyniósł wróg na naszą ziemię” – zaznacza Alina. Czarnym dniem dla studentki stał się 19 listopada – dzień, w którym wroga rakieta zabiła i okaleczyła wielu ludzi w Tarnopolu. Właśnie wtedy Alina podjęła ostateczną decyzję: musi robić jeszcze więcej. Dziewczyna dołączyła do zespołu Czerwonego Krzyża, podpisała oficjalne dokumenty i teraz łączy naukę z ważną pracą, która aktualizuje semantyczne modele, założone przez Olesia Honczara ponad 80 lat temu”. Cieszymy się, że Alona Wojtowycz planuje kontynuować studia nad tym aktualnym i perspektywicznym tematem podczas pracy nad przyszłą rozprawą doktorską, zatem zapowiada się na nowe odkrycia… Laureatka tegorocznej nagrody w nominacji „Publicystyka” Alina Titowa z Mikołajowa zaprezentowała do zbiorów Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy swoją fundamentalną książkę dokumentalistyki artystyczno-publicystycznej „Niezłomny i niepokonani. Mikołajów – miasto bohaterów”, wyznając, że musiała nawet zrezygnować ze stanowiska asystentki sędziego, aby pracować nad zbiorem unikalnych świadectw (ponad pięćdziesiąt wywiadów!) o tych, którzy bronili rodzinnego miasta, wspierali ruch wolontariacki, trzymali obronę przed rosyjską nawałą w różnych sferach życia Mikołajowa: lekarzach, wolontariuszach, ratownikach, pracownikach służb komunalnych, edukatorach, przedsiębiorcach, działaczach kultury, pracownikach struktur państwowych. Jak wzruszająco podsumowała studentka Odeskiej Akademii Prawa, a teraz – perspektywiczna dziennikarka-dokumentalistka: „każdej nocy modlę się za ciebie, Mikołajowie, zwracając się do Boga i twojego patrona – Świętego Mikołaja. Codziennie martwię się o ciebie, ale wierzę: wytrzymasz, poradzisz sobie, bo jesteś Mikołajowem! Jedynym i niepowtarzalnym »miastem na fali«…”. Dziękując pani Alinie za cenny dar dla kolekcji zbiorów, sekretarz naukowa Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Oksana Twerdochlib podziękowała organizatorom również za to, że upamiętnienie dnia urodzin Olesia Terentijowycza i nowych „honczariwców” piąty rok z rzędu odbywa się właśnie w murach biblioteki Kolegium Gałagana, gdzie zdaje się słyszeć echo kroków Iwana Franki, Ahatanhela Krymskiego i tylu innych Mistrzów Słowa – mimo wszystkich nieszczęść wojny, więc mamy nadzieję, że takie spotkanie z pewnością sprawdzi się także w jubileuszowym, 30. roku Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody literackiej imienia Olesia Honczara. Wierzymy, że tak będzie, znów wczesną wiosną, w dniu Olesia Honczara, w porze kwitnienia moreli, jak zapowiada w najcięższych czasach młode słowo Julii Hupaliuk: „drzewo morelowe nasze – // przetarte z pamięcią nieurodzaje. // kocham // ciebie // jeśli nie zaprzeczasz // bym // została pestką // w twoim cieniu // by przypominać każdej nocy // o przyszłych przesileniach”… ką, ale niezwykle ważną pracą wolontariacką. Dla Aliny obecnie szczególnie rezonują wersy Kobziarza, które brzmią jak pouczenie dla każdego pracownika medycznego i wolontariusza, z poematu „Sen”: Raz dobrem ogrzane serce, Wieku nie wystygnie! oraz z poezji „Do Osnowjanenki”: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie... Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Alina jest przekonana: pielęgniarstwo to nie tylko procedury czy manipulacje. To zdolność do współodczuwania i walki o każde życie, nawet gdy wydaje się, że siły są wyczerpane. Właśnie w tym upatruje wypełnienia testamentu Szewczenki. Dziedzictwo, które hartuje stal Mychajło, Oksana i Alina – to trzy różne oblicza jednego pokolenia. Pokolenia, które przywitało 212. rocznicę Kobziarza nie w salach odświętnych, a w szpitalach, centrach wolontariatu i z myślami o froncie. Co sprawia, że słowa Tarasa Szewczenki są tak żywe w 2026 roku? Być może to, że on nie tylko pisał wiersze, on formułował receptę na narodowe przetrwanie. „Walczcie – zwyciężajcie” – to formuła, w której wysiłek pomnożony przez wiarę zawsze równa się zwycięstwu. Dla studenta medycyny walka to walka o zdrowie narodu. Dla wolontariusza – to walka o pamięć. Dla każdego z nas – to walka o prawo do bycia gospodarzem we własnym domu, gdzie, zgodnie z proroctwem Tarasa, obowiązkowo „będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”. Tegoroczne Dni Szewczenkowskie to kolejne przypomnienie: nie mamy prawa do zmęczenia. Nie mamy prawa polegać tylko na kimś innym. Każdy na swoim miejscu – ze skalpelem w rękach, z książką czy z pakietem wolontariackim – musi dokładać maksimum wysiłków. Tylko tak zdołamy wywalczyć nasze wolne niebo. Tylko tak staniemy się godnymi potomkami tego, kto poświęcił całe swoje życie marzeniu o niepodległej Ukrainie. Marzec w ukraińskim kalendarzu – to nie tylko początek wiosny. To czas, kiedy sprawdzamy nasz wewnętrzny kompas z rytmem serca naszego narodu. W tym roku obchodziliśmy dwie szczególne, magiczne w swojej symbolice daty: 212 lat od dnia urodzin (9 marca 1814 roku) oraz 165 lat od dnia śmierci (10 marca 1861 roku) Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Wielki Kobziarz przeżył tylko 47 lat – krytycznie mało, ale całkowicie wystarczająco, aby zmienić bieg historii i położyć fundament naszej tożsamości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„My wiemy, że nie wrócimy…”

Śpiewa autorka projektu, artystka Oksana Hołubcowa. Raisa STOJAN, kierowniczka studTV „11 piętro”, dziennikarka, m. Sumy było dobrze, i kiedy już zdmuchnęłam świecę, odwróciłam się, żeby iść, ta ikona spada… Nie mogłam nawet się odwrócić…”. Gorzkie wspomnienia o najbliższych, bez przesady – o najlepszych z nas, o ofiarności naszych wojowników, którzy oddali to, co najcenniejsze, dla ukochanych, dzieci, po to, abyśmy zwyczajnie rano budzili się, w spokoju smakowali kawę. I tak, jak mówi Wiktorija Medjanyk, nie dlatego, że jesteśmy tacy świetni i możemy sobie na to pozwolić, a dlatego, że wywalczono nam taką możliwość… Do różnych przemyśleń-refleksji inspiruje wspólna praca wykładowców, studentów, muzyków, wokalistów, pracowników placówki kultury nad zakrojonym na szeroką skalę, jesteśmy przekonani, unikalnym wideoprojektem Ukrainy „Ty w moim sercu muzyką śpisz…”. Projekt połączył od razu dwa zespoły – Sumskiej Obwodowej Filharmonii oraz katedry dziennikarstwa i filologii Sumskiego Uniwersytetu Państwowego. Produkcja tego wrażliwego, ekskluzywnego kontentu dla platformy YouTube, która trwa prawie rok, stała się możliwa dzięki wsparciu Wydzielonej jednostki w obwodzie sumskim WGO „Zjednoczenie matek i żon obrońców Ukrainy”. Chodzi o kilkugodzinny wideocykl, składający się z jedenastu świadectw – profesjonalnych wywiadów matek i żon poległych Bo- Historie, historie, historie… O czym właściwie są te historie? Oczywiście o nieprzezwyciężonej sile uczuć, o nieznośnym bólu, którego nie jest w stanie uśmierzyć ani czas, ani ważne sensy, ani nawet wszechogarniająca, pochłaniająca wszystko miłość – żadnego panaceum, żadnych lekarstw. To także o wspomnieniach, które rozjątrzają rany, wypływając gdzieś z najskrytszych głębin podświadomości. Jednocześnie, być może, także o prawdziwych, nieefemerycznych wartościach, którymi jesteśmy obsesyjnie zajęci w codziennej płynności i marności ziemskiego bytu. Walentyna Potapowa – żona poległego Ołeksandra Potapowa (pseudonim „Drakon”): „Kiedy Sasza jeszcze się uczył, śpiewał w chórze, miał bardzo ładny głos i pamiętam, to była jedna z delegacji… Wieczór był bardzo przyjemny, a on tak czule mnie objął i zaczął podśpiewywać: „Noc, która księżycowa, gwieździsta, jasna”… W tamtym momencie po prostu wszystko przestało istnieć. Wydawało się, że jesteśmy tylko my dwoje”. Olha Buława – matka poległego Eduarda Buławy: „Kiedyś był taki przypadek, że zaprosili go na polowanie. Poszedł, ale potem powiedział: „Nie, ja nie mogę, nie mogę patrzeć, jak ono patrzy ci w oczy… Jak można je zabić?”. Ale przyszła wojna, widzicie, wszystko się zmieniło…”. Jana Hołowaniowa – żona poległego Serhija Hołowaniowa (pseudonim „Hołowa”): „Razem pojechaliśmy do Polski, zarobiliśmy pieniądze i zawołaliśmy rodziców – po prostu zaprosiliśmy ich na nasze wesele. Wszystko sami organizowaliśmy, wszystko było szykowne. Jedyny moment, pamiętam, teraz już wspominam: jeździliśmy robić zdjęcia i spadł mi welon… Pamiętam, że tak się zasmuciłam, strasznie po prostu, i mówię, że to zły znak…”. Walentyna Potapowa – żona poległego Ołeksandra Potapowa (pseudonim „Drakon”): „Mamy w domu ikonę… Kiedy zaczęła się wojna, codziennie się modliłam. Przekazano nam ją w spadku. I tamtego wieczoru modliłam się szczególnie mocno… Ta ikona, jeśli spadnie (przez całe życie spadała dwa razy), to koniecznie będzie jakaś bieda… Czyli czegoś trzeba oczekiwać, ona daje znak. I tego wieczoru bardzo się za niego modliłam, żeby u niego wszystko było dobrze, mieszkańców przygranicznej z FR Sumszczyzny. Ołena Wdowina – matka poległego Antona Wdowina (pseudonim „Ameryka”): „Już byłam na sali porodowej i już był poród… Jeszcze nie zdążyłam go nawet w pełni urodzić, a już krzyczę: „Kto?”. A mi radośnie mówią – chłopczyk. Wiecie, chyba pół godziny nie płakałam, po prostu leżałam spokojnie, a łzy płyną mi, płyną, płyną… Wydawało mi się, że jeśli urodzi się dziewczynka, to będzie szczęśliwszy los. Nie wiem, dlaczego tak było, jakieś takie odczucia były…”. Marija Antonowa – matka poległego Anatolija Antonowa (pseudonim „Koszenia”): „A potem ten kot, kiedy go złapaliśmy, ponieważ on stamtąd nie chciał sam zejść, za nim wchodzili… Potem już stamtąd strząsnęli, tutaj było płótno naciągnięte i już go złapaliśmy. I taki dość duży kot, cały przerażony, ale on tuż po tym wyskoczył. To była taka przygoda… On miał pseudonim, kiedy był na Donbasie, Kit. Kot…”. Maryna Kolińko – żona poległego Serhija Kolińki (pseudonim „Pelmeń”): „Poszedł na ochotnika od pierwszego dnia. I na moje pytanie powiedział: „Pójdę”. Powiedzieli: „Tak, to twój wybór”… Od pierwszego dnia bronił Sum. Szczerze mówiąc, chłopcy byli w ogóle na entuzjazmie: nadzy, bosi, bez niczego, tylko jedno pragnienie… I tak wytrwali, przeszli całą obwód sumski – obronili, do jednego momentu, kiedy im powiedziano, że trzeba jechać na wsparcie w obwód doniecki. Wszyscy powiedzieli: „Wiemy, że nie wrócimy…”. Olha Buława – matka poległego Eduarda Buławy: „To chyba były mistrzostwa Ukrainy i wygrali je. On w tamtym momencie był mistrzem Ukrainy w programie latynoamerykańskim. Podszedł nieżyjący już Łytwynow, był taki trener, pogratulował nam, wszystkim powiedział, że jest świetny. Mnie było tak przyjemnie, takie uczucie, że wyrosły mi skrzydła i poleciałam, unosząc za sobą dziecko w górę – tak wielka była duma… …Ja początkowo płakałam. Mówiłam, jak ty pójdziesz, masz przecież czworo dzieci, jak? A potem myślę, to nie każdy przez to przejdzie. Też była wielka duma z tego powodu…”. Martyrologium poległych Bohaterów na Sumszczyźnie, jak i wszędzie na Ukrainie, wydaje się nie mieć granic… Z wdzięcznością i szacunkiem odnosimy się do tych, którzy odmówili rozmowy przed kamerą, niski ukłon kobietom, które znalazły siłę, by przyjść i opowiedzieć swoje rodzinne historie: Jana Hołowaniowa – żona poległego Serhija Hołowaniowa (pseudonim „Hołowa”). Walentyna Potapowa – żona poległego Ołeksandra Potapowa (pseudonim „Drakon”). Wiktorija Medjanyk – żona poległego Serhija Medjanyka (pseudonim „Tychyj”). Zinaida Opanasenko – matka poległego Wołodymyra Sokyry. Anastasija Sucheńko – żona poległego Wadyma Sucheńka (pseudonim „Didżej”). Olha Buława – matka poległego Eduarda Buławy. Ołena Wdowina – matka poległego Antona Wdowina (pseudonim „Ameryka”). Chrystyna Hołod – żona poległego Denysa Hołoda. Maryna Kolińko – żona poległego Serhija Kolińki (pseudonim „Pelmeń”). Marija Antonowa – matka poległego Anatolija Antonowa (pseudonim „Koszenia”). Walentyna Szewczenko – żona poległego Serhija Szewczenki (pseudonim „Małysz”). Niestety, nie było dane, chociaż już było umówione, spotkać się z mamą poległego obrońcy Denysa Tryhuba – Iryną Wasyliwną. Nie wytrzymało matczyne serce tych nieludzkich prób wojną. Prezentacja projektu odbyła się na scenie filharmonii z udziałem rodzin poległych, mieszkańców miasta, przedstawicieli władz. Tamtego wieczoru muzycy, wokaliści wykonywali ulubione melodie poległych wojowników mocno… jakby po raz ostatni… A sala widowiskowa nie powstrzymywała łez, emocji, była hojna w wsparcie, owacje. To był niezwykle wzruszający dialog, swoiste zjednoczenie między wszystkimi uczestnikami aktu pamięci, powołanego, by uwiecznić na tablicach historii imiona naszych Bohaterów. Czy mogło być inaczej? Prowadząca koncert, autorka pomysłu projektu, artystka Oksana Hołubcowa była szczera z publicznością i nie dlatego, że zobowiązuje zawód, a dlatego, że to także jej osobista historia. Od kilku lat żadnych wieści od męża z frontu… Oksana Hołubcowa: „Pracuję nad tym projektem ponad półtora roku. Zmieniają się okoliczności, trwa wojna, mnożą się straty. Czasami wydaje się, że te pieśni są już nieważne… I nie wiem, co mnie inspiruje do dalszych kroków. Chcę, żeby historie, które mi otworzyły uczestniczki projektu, były usłyszane nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. Chcę, żeby polegli Bohaterowie żyli w naszej pamięci nie skamieniałymi pomnikami, a szczerymi uśmiechami. Chcę, żeby świat wiedział, że Ukrainę heroicznie bronią ludzie, którzy mieli zwykłe cywilne życie, jak każdy z nas. Chcę, żebyśmy zauważali niezwykłe kobiety, które każdego ranka dokonują swojego wyczynu – kontynuują życie „bez”, kontynuują życie z na zawsze zapisaną w pamięci cyfrą – czas, kiedy ostatni raz „był w sieci”. Te kobiety idą w przyszłość, oddalając się od tej cyfry, ale za każdym razem wracają do niej i dalej w przeszłość, kiedy słyszą „tę właśnie” pieśń”. Życie naszych bohaterek odtąd na zawsze jest „przed” i „po”, całkowicie wspomnieniami o najdroższych, najjaśniejszych momentach, łańcuchami okoliczności, które poprzedzały tragedię, detalami, emocjami, znakami losu, sakralnymi frazami i ulubioną muzyką – jako dialog, który mimo wieczności trwa do dziś. Marija Antonowa – matka poległego Anatolija Antonowa (pseudonim „Koszenia”): „Wchodzę do niego do pokoju, a tam znowu „Tartak” i ta pieśń – „Nie mówiąc nikomu”. A on do mnie: „Mamo, znasz to? Wykonawca, on zginął…”. A tam takie słowa w tej pieśni: „Nie płacz za mną, mamo, kiedy zginę za swoją ziemię, za Ukrainę, popłacz za mną, siostro, nie mówiąc nikomu, że ja już nigdy nie wrócę do domu…”. Walentyna Szewczenko – żona poległego Serhija Szewczenki (pseudonim „Małysz”): „Kochał całą muzykę, na telefonie włączał, wszędzie włączał muzykę. A oto pieśń „Nie zapisujcie w bohaterów…” ostatnio najbardziej słuchał. On siebie nie uważał za bohatera, mówił: „Jestem człowiekiem, który musi stać na straży swojego państwa, nie jestem jedyny taki, nas jest wielu. Nie trzeba mi przypisywać Bohatera, jestem zwykłym obywatelem, który jest zobowiązany bronić swojego państwa”. „Słyszymy was, choć staliście się aniołami” – trafniej, aniżeli słowami docentki katedry dziennikarstwa i filologii SumDU, zasłużonej dziennikarki Ukrainy Ałły Fedoryny, która osobiście rozmawiała ze wszystkimi uczestnikami projektu, nagrywała wywiady, chyba nie da się powiedzieć. „Pomysł Oksany Hołubcowej zrodził się z osobistego, dlatego nie ma w nim żadnej formalności, ani nuty fałszu. Chyba mówiąc o uwiecznieniu pamięci poległych w wojnie, powinniśmy nie uogólniać, a wspominać każdą osobę” Na scenie — zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Łastowećka i Maksym Szołoch

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

osobowość, każdego człowieka, który zginął za nas” – podkreśla Ałła Fedoryna. Wiktorija Medianyk – żona poległego Serhija Medianyka (pseudonim „Tychyj”): „Przyjechali 26-go wieczorem, a już 27-go rano Serhij wyruszył do wojskowej komendy uzupełnień, do Lwowa. Po drodze zabrali jeszcze jednego chłopaka, który wracał z Polski. On sam był z Burynia, a inny chłopak – z rejonu lebedyńskiego. I tak się stało, że z obwodu sumskiego przyjechało ich trzech do szewczenkowskiego TCK. Mówili mu: „Posiedź, odpocznij, dopiero przyjechałeś, masz dzieci”. Odpowiedział: „Jak będę odpoczywał i pił herbatę, kiedy Sumy są w okrążeniu, na Kijów idą, Ukraina cała płonie, a ja będę leżał?”. …Był ranny 6 lipca 2022 roku… Chłopcy mi opowiadali – wtedy przerwali się Rosjanie. To był obwód mikołajowski, wieś Partyzanśke. Wieś była przecięta na dwie części, dlatego nasi chłopcy nie zdołali przyjść na pomoc w porę tym, którzy byli po drugiej stronie. 6-go dnia była walka, w której zginął towarzysz broni Serhija – Osyp. Osyp zginął od razu, Serhij – nie, Serhij został przygnieciony i leżał tam… Co więcej, obok niego wybuchła jeszcze mina, przylot był blisko metra – mówili chłopcy – choć był w hełmie… Czyli zewnętrznie był cały, ale wewnątrz, jak pokazywał mi lekarz w odeskim szpitalu – bardzo małe kawałki czaszki były w mózgu, nie mógł przeżyć wcale…”. Każde spotkanie „na tarczy” zapiera dech, kraje serce, ale jeszcze trudniej, gdy rozumiesz, jaką unikalną osobowością, z nieprzeciętnymi talentami, zdolnościami, charyzmą, a przede wszystkim – jakim mężem, ojcem, synem, przyjacielem był poległy Bohater. Wiktorija Medianyk – żona poległego Serhija Medianyka (pseudonim „Tychyj”): „To było, i do dziś pamiętam, mniej więcej o dziewiątej wieczorem, była zima, ale Marynce zachciało się pojeździć na rowerze. Mąż – po pracy, nawet nie zjadł – przebrał buty, wziął rower i poszedł z Marynką jeździć na ulicę. Zimą, na rowerze…”. Anastasija Sucheńko – żona poległego Wadyma Sucheńki (pseudonim „Didżej”): „I słyszę jego głos… Pamiętam, rozpłakałam się, mówię, jak bardzo się cieszę, że cię słyszę. On mówi: „Wiesz, szedłem z...”, tato już chyba martwy, tak?”. Powiedziałam, że żyje, wszystko w porządku, przywiozę go… A potem, kiedy chowali go, nigdy nie zapomnę tego, co ona powiedziała: „Tato, lepiej bym zginęła, niż ty…”. Łzy…”. Tylko ten, kto tracił, wie: nikt, nic i nijak nie są w stanie ukoić tej wszechświatowej, nieznośnej samotności… Żadne słowa, uczynki czy działania są bezsilne. Ale można milcząco stanąć obok, skłonić głowę w chwile żałobnego milczenia, w każdym czasie, przy każdej okazji. Anastasija Sucheńko – żona poległego Wadyma Sucheńki (pseudonim „Didżej”): „Wiecie, niby przyjaciół było wielu w życiu, ale teraz, kiedy przyjeżdżam do niego na cmentarz, rozumiem, że najczęściej do niego jadę ja. Niestety, tak mało kto jeszcze przyjeżdża… Czyli – nie zapominać, za jaką cenę możemy teraz oddychać tym powietrzem, cieszyć się tym życiem”. Chrystyna Hołod – żona poległego Denysa Hołoda: „Pamiętam ten moment, do dziś go czuję. Kiedy przyjechał samochód i stoi jego trumna, po prostu upadłam na kolana i zaczęłam krzyczeć… Nie wiem, dlaczego zaczęłam krzyczeć, no po prostu zaczęłam… Nie wierzyłam, że on tam jest, nie wierzyłam i już… nie wierzyłam… Wszyscy mówią: „Chrystyno, wstawaj, trzeba witać stojąc”. A ja nie mogę, nie mogę”. „…Zderzałam się z taką sytuacją: wchodzę do marszrutki – nie chcę okazywać legitymacji, a okazuję. I on (aut. – kierowca) mówi: – No i co, zajęte… – To mam wyjść? – Tak. A co wy tam macie za legitymację? – Żona poległego. – A-a-a… No, siadajcie. I tak zawsze, rozumiecie, i tak zawsze”. Wiktorija Medianyk – żona poległego Serhija Medianyka (pseudonim „Tychyj”): „Kiedy rozmawiacie z wdowami, dziećmi lub rodzicami poległych, nie trzeba mówić „wiem, jak cię boli”. Nie wiecie, i nie daj Boże wam to wiedzieć”. Wideoprojekt „Ty w moim sercu muzyką śpisz…” – to ogromne ilości materiału. Póki co nie jest ukończony, na etapie montażu, designu. Pełna wersja cyklu ma pojawić się na platformie YouTube już niedługo. W nim – żywa, nie wymyślona historia Ukrainy – obejrzyjcie. próbuje zrekonstruować życie codzienne, wierzenia i strukturę społeczną trypolczyków. Dzięki badaniom naukowca odkryto wiele nowego o trypolczykach: o ich wielkich osadach, rozwiniętej ceramice z zadziwiającymi ornamentami, złożonych wierzeniach religijnych i wysokim poziomie organizacji społecznej. Niezwykle interesujący referat uczonego wywołał ożywioną dyskusję, którą postanowiono kontynuować na kolejnych zebraniach „Proświty”. W pracach okrągłego stołu wzięli również udział Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Mykoła Hołomsza, Iwan Zajeć, Ołeksander Kowaliw, Petro Juszczenko, Petro Czerneha, Jurij Nahułko, Wałerij Franczuk, Serhij Fajfura, Dmytro Łomaczuk, Roman Kucharuk, Anatolij Radzichowśkyj, Hałyna Daciuk, Serhij Prysuchin, Ferhad Turanły, Ihor Zoc. Własna inf. to i pomógł…”. Najczęściej jest to jednorazowe wsparcie i nie od milionerów. Ale ostatnio pojawiły się nowe tendencje w tej dobrej sprawie – ona, zdaje się, staje się systemowa. I to dzięki Fundacji Charytatywnej Fundacja Mecenacka „OLOS”. Wiosną ubiegłego roku, po zapoznaniu się z kierownictwem Fundacji, sytuacja zaczęła rozwijać się zawrotnie (wszystko, jak lubimy) – przygotowanie potencjalnych projektów muzealnych w najkrótszym czasie, prezentacje, spotkania, kosztorysy, poszukiwania nowych kontaktów. Zasoby i wsparcie były po stronie „Olosu”. Jednocześnie wystartowaliśmy z siedmioma projektami, a część z nich jest już zrealizowana: odnowiona sala muzealna „Naczynia trypolskie”, zamontowana w piwnicy potężna instalacja wyciągowo-rekuperacyjna, od zera stworzone studio 3D i przestrzeń artystyczna muzeum, uruchamiamy audioprzewodnik w dwóch językach, od lata zaczynamy pracować nad Skansenem Trypolskim i budować jego pierwsze mieszkanie. Czy jest to potrzebne podczas wojny? Czy potrzebne są podczas wojny muzea, ideologia, badania naukowe i konferencje, literatura, teatry, kino? Po liczbie odwiedzających i wycieczek swojego muzeum widzimy, że jest potrzebne. Ale pytanie to jest retoryczne i, zapewne, wieczne. Przynajmniej – od archaicznych czasów narodzin Muz. Władysław CZABANIUK, dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Kultura Trypolska”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Co w pamięci

Z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w agencji informacyjnej „Nachołos” odbył się okrągły stół „Ukraińska pamięć historyczna”. Głównym prelegentem był Myhajło Widejko, znany ukraiński naukowiec, archeolog, doktor nauk historycznych, profesor, prawdziwy entuzjasta swojej dziedziny, który podzielił się swoimi osiągnięciami w badaniach kultury trypolskiej. Jego prace pozwoliły zajrzeć w odległą przeszłość Ukrainy i odsłonić wiele tajemnic jednej z najstarszych cywilizacji Europy. Kultura trypolska, istniejąca na terytorium dzisiejszej Ukrainy w IV–III tysiącleciu p.n.e., zawsze była przedmiotem jego zainteresowań naukowych. Pan Widejko nie tylko bada materialne pozostałości tej cywilizacji – osady, ceramikę, narzędzia pracy – ale także

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wdzięczni mecenasom

Widownia Sumskiej Obwodowej Filharmonii czci pamięć poległych Bohaterów miejsca pięć kilometrów, my wciąż na pozycjach, nas nie zmienili, a ja szedłem pięć kilometrów, bo ci obiecałem (aut. – zadzwonić). Bo przecież ty podniesiesz tu wszystkich, żeby zrozumieć, że ze mną wszystko dobrze”. Zinaida Opanasenko – matka poległego Wołodymyra Sokyry: “On 12-go w autobusie otrzymał wezwanie… Przybiegł szczęśliwy, bo cały rok rwał się na wojnę. Tylko mówił, że “nie mam dziecka”, “nie mam dziecka”… Wszyscy wojskowi mówili mu o tym, że my cię zabierzemy, tylko poczekaj”. Wałentyna Szewczenko – żona poległego Serhija Szewczenki (pseudonim “Małysz”): “Wiecie, jak to mówią, byłam za mężem, byłam taka… Wiedziałam, że on wszystko rozwiąże. Dla rodziny on, jak to się mówi, góry przeniesie. Byłam pewna go na tyle, że chyba w sobie nie byłam tak pewna. Wiedziałam, że z każdej sytuacji znajdzie wyjście, z każdej sytuacji, jakkolwiek ciężko by nie było”. Nigdy, nigdy nie pytajmy, za kim dzwoni dzwon… Bo przecież nie bywa “cudzej” biedy, bo przecież wszystko w tym widzialnym świecie – z jednego korzenia, głębokiego i mocno splecionego. Chrystyna Hołod – żona poległego Denysa Hołoda: “My teraz powiesiliśmy banery w Sumach i każdego dnia chodzimy. Mówię: “Tato”, – i ona macha (aut. – córeczka), przesyła całusy. Na cmentarz jej na razie nie zabieram, bo jest jeszcze mała, a tak zdjęcia zawsze pokazuję”. Anastasija Suchenko – żona poległego Wadyma Suchenki (pseudonim “Didżej”): “Młodsza córka, która ma tylko cztery lata. Wiecie, rozumiem, że iść na cmentarz do taty jeszcze za wcześnie, ale ona, mimo młodego wieku, idzie… Dla mnie było, prawdę mówiąc, zdziwieniem: tam poznała małą dziewczynkę. Dziewczynka mówi do niej: “To twoja mama?”. Ona: “Tak”. “A tata twój gdzie?”. Myślę sobie: “Boże, ona przecież jest całkiem mała, chociaż powiedziałam jej, że taty nie ma, on jest w niebie”. I moja mała córeczka mówi: “A ja nie mam taty. On jest razem z gwiazdkami wysoko, wysoko…”. Wiktorija Medjanyk – żona poległego Serhija Medjanyka (pseudonim “Tychyj”): “Kiedy jechałam 10 lipca 2022 roku do Serhija do Odessy, do szpitala, Maryna (mała córeczka. – aut.) powiedziała mi: “Mamo, ty mnie okłamujesz”. Rozumiem, że w wielobarwnych odblaskach kalejdoskopu rozmaitych świąt jedno pracownicy rezerwatu “Kultura Trypilska” już na pewno włączą do swojego panteonu. I jest to – Międzynarodowy Dzień Mecenasa. My byśmy i bez mecenasów chodzili do pracy, kochali swoją sprawę, ale czy rozwijalibyśmy się, zmieniali i przekształcali niegdyś zaniedbany budynek w nowoczesną przestrzeń muzealną? Na pewno nie. Nie zostaliśmy stworzeni z “normalnym” personelem w nowym czy przystosowanym pod muzeum pomieszczeniu. Nasz start – to wielki wiejski punkt felczersko-akuszerski bez kanalizacji i wody, w pęknięciach, z pleśnią w piwnicy. Już milczę o wstrzymaniu państwowego finansowania wykopalisk archeologicznych unikalnych trypilskich osad-gigantów jeszcze w 1994 roku (skąd brać eksponaty?). Mogę wyliczać dziesiątki ludzi i organizacji, które pomagały nam od samego początku, od 2003 roku. Pamiętacie, jaka jest różnica między sponsorem a mecenasem (chociaż tutaj każde wsparcie jest ważne)? Ten drugi pomaga bezinteresownie, nie licząc na finansową czy reputacyjną korzyść w perspektywie. Czasami tacy mecenasi nawet nie uważają za konieczne wskazywanie ich jako darczyńców. Niedawno na potrzeby naszej pracy archeologicznej kupiliśmy busa (po raz pierwszy od dwóch dekad), a człowiek, który dał na to środki, poprosił: “Nie piszcie o mnie, pomogłem –”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bezpłatna pomoc prawnicza

Jeżeli Państwo lub Państwa bliscy ucierpieli w wyniku wojny i potrzebują pomocy prawnej, proszą Państwo dzwonić na „gorącą linię” (od 10:00 do 18:00 w dni robocze): 0 800 300 253, +380 (44) 492 88 48. Bezpłatna pomoc prawnicza jest udzielana m.in. w następujących sprawach: jeśli zaginęła bliska osoba – prawne uregulowanie statusu osoby zaginionej bez wieści lub uznanie za zmarłą, ustalenie ojcostwa w odniesieniu do poległego lub zaginionego; problemy ze statusem osób wewnętrznie przesiedlonych (WPO), świadczeniami socjalnymi, emeryturami lub ulgami, zaskarżanie decyzji organów opieki społecznej; zniszczone lub uszkodzone mieszkanie – potwierdzenie prawa własności, składanie wniosków o odszkodowanie, zgłaszanie szkód do Międzynarodowego Rejestru Szkód dla Ukrainy; jeśli dziecko ucierpiało w wyniku wojny – uzyskanie odpowiedniego statusu, kwestie opieki, dokumentów lub połączenia rodziny. Pomoc jest udzielana w ramach projektu „Udzielanie pilnej pomocy prawnej grupom wrażliwym ludności, które ucierpiały w wyniku wojny na Ukrainie”, realizowanego przez Instytut Praw Człowieka APU przy wsparciu finansowym International Rescue Committee in Ukraine (IRC).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Honorowy Patriarcha Filaret i ziemia czerkaska

Natalia HOŁOWECKA Dla Patriarchy Filareta ziemia czerkaska była sakralnym centrum Ukrainy, gdzie w każdym powiewie wiatru nad Tykiczem czy Dnieprem czuć echo kozackiej wolności. Właśnie tutaj, na ziemi Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gonty, idea niezależnego Kościoła Lokalnego znalazła swój najmocniejszy grunt. Był on duchowym przewodnikiem, głosem wiary i niezłomności, człowiekiem, który całe swoje życie poświęcił służbie Bogu i Ukrainie. Jego słowo umacniało serca, a jego droga inspirowała miliony. W czasach, gdy ukraińska tożsamość dopiero wychodziła z cienia, Patriarcha utwierdził w kraju czerkaskim ideologiczny forpoczt Patriarchatu Kijowskiego. Jego posługa w tym regionie stała się symbolem odrodzenia: od poświęcenia pierwszych wiejskich wspólnot po wzniesienie majestatycznych świątyń, które stały się fundamentem dla otrzymania Tomosu. To historia o tym, jak wiara hierarchy i niezłomność mieszkańców Czerkaszyzny zbudowały duchową wolność narodu, która odtąd będzie trwać już jako jego nieśmiertelne dziedzictwo. Teraz, gdy postać Patriarchy Filareta staje się częścią wieczności, ze szczególną ostrością wspominamy te węzłowe momenty historii, w których jego twarda ręka wsparła iskrę ludowego ducha. Dla rejonu talniwskiego taka historia zaczęła się nie od wysokich gabinetów, a od głębokiego egzaminu z sumienia i wierności pamięci przodków. Właśnie w takiej synergii – między mądrością siwowłosego hierarchy w Kijowie a determinacją patrioty na miejscu – hartowała się prawdziwa niepodległość. Patriarcha Filaret pielęgnował strategię duchowej deokupacji Ukrainy, ale jej wcielenie wymagało niezawodnego oparcia – ludzi o podobnych poglądach, zdolnych do czynu. Moment prawdy: Hołodomor jako duchowy egzamin Dla mecenasa Wołodymyra Mowczana droga do budowy ukraińskiego kościoła stała się osobistą walką o prawdę, która zaczęła się od bolesnego zderzenia dwóch różnych światów. Początkowo budowa świątyni w Krywych Kolinach planowana była na bazie już istniejącej parafii, która, jak się później okazało, należała do Patriarchatu Moskiewskiego. Przełomowym wydarzeniem był Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru. Rodzina Mowczanów, której bliscy zginęli w czasach wielkiego nieszczęścia, zwróciła się do miejscowego księdza z prośbą o odprawienie panichidy za niewinnie zabitych. Otrzymali jednak kategoryczną odmowę. Dla sługi PM tragedia milionów Ukraińców była jedynie “nieurodzajem”, a nie ludobójstwem. Ta zuchwałość i zaprzeczenie narodowego bólu stały się dla mecenasa momentem prawdy. Kościół, który nie współczuje męczennikom swojej ziemi, nie może być bliski. Zatem dzięki wspólnym wysiłkom wspólnoty i ofiarności sąsiadów – rodziny Draczenków, którzy przekazali własną ziemię, we wsi zaczęła wyrastać pierwsza prawdziwie ukraińska świątynia. W 2006 roku Świątynia Zmartwychwstania Pańskiego uroczyście powitała pierwszych parafian. Patriarcha Filaret oraz metropolita Ioan osobiście przybyli do wsi, aby dokonać aktu poświęcenia. Ta synergia pasterskiego słowa i nieugiętej woli budowniczego przekształciła rejon talniwski w potężny ośrodek ukraińskiego ducha. Sam Wołodymyr Mowczan tak określa swoją życiową filozofię: “Budować świątynie – znaczy przywracać jasną pamięć i sprawiedliwość przed Bogiem i własnym narodem”. Talniwska perła: więź wieków od Sofii Kijowskiej Duchowe uniesienie w Krywych Kolinach szybko wykroczyło poza granice jednej wsi. Symbolem tego stała się świątynia świętych pierwszych apostołów Piotra i Pawła w Talnem. Impulsem do jej wzniesienia była szczera prośba miejscowych mieszkańców, którą wyraziła aktywna mieszkanka Talnego Tamara Szpyłka. Wołodymyr Mowczan odpowiedział na ten apel, uświadamiając sobie potrzebę miasta posiadania własnego centrum duchowego. Budowa, która rozpoczęła się w 2007 roku, naznaczona jest znakiem dziedziczności. 29 maja 2007 roku z funduszy Narodowego Rezerwatu “Sofia Kijowska” do Talnego przekazano kamień węgielny z XI wieku. Wraz z kapsułą-przesłaniem dla potomnych wmurowano go w fundamenty świątyni, symbolicznie łącząc nową świętość z korzeniami ukraińskiego prawosławia. Metropolita Ioan wspominał później, że ta świątynia została wzniesiona “na sumienie i na wieki”. 4 lipca 2009 roku nad Talnem po raz pierwszy rozbrzmiały dzwony świątyni Piotropawłowskiej. Świąteczną służbę ponownie poprowadził Patriarcha Filaret. Słowo szacunku i wdzięczności od Wołodymyra Mowczana: “Postać Patriarchy Filareta jest dla mnie symbolem epoki, kiedy Ukraina zaczęła rozmawiać z Bogiem we własnym języku. Nasze pierwsze spotkanie stało się duchowym drogowskazem. W czasach, gdy budowa ukraińskich świątyń wymagała wiary i wielkiej odwagi obywatelskiej, Patriarcha zawsze znajdował słowa wsparcia. Jego wizyty w rejonie talniwskim – w Krywych Kolinach i Talnem – za każdym razem stawały się świętem ducha, które jednoczyło ludzi. Dzisiaj, patrząc na wzniesione sobory, czuję głęboką wdzięczność Jego Świątobliwości za błogosławieństwo naszego dążenia do wolności. Jego twardość w przekonaniu, że “bez swojego Kościoła nie może być swojego państwa”, stała się moim życiowym credo. Wasza Świątobliwości, dziękuję Wam za mądrość, cierpliwość i wysokie zaufanie, którym obdarzyliście mnie jako budowniczego. Położyliście kamień wiary, na którym wznieśliśmy świątynie i naszą przyszłość. Wasza modlitwa za ziemię czerkaską i całą Ukrainę na wieki pozostanie w dzwonach świątyni Piotropawłowskiej i Zmartwychwstania Pańskiego. Wieczna Wam pamięć i synowski pokłon”. Cztery świętości rejonu talniwskiego: Wspólna praca i architektoniczna jedność Błogosławieństwo Jego Świątobliwości Patriarchy i wspólna modlitwa z metropolitą Ioanem stały się tym mocnym fundamentem, na którym powstała nie jedna, a cała plejada centrów duchowych rejonu talniwskiego. Dążenie mecenasa do oddania czci rodzinnej ziemi urzeczywistniło się w stworzeniu spójnego zespołu architektonicznego, w którym każda świątynia ma swoje unikalne oblicze. Łącznie Wołodymyr Mowczan zbudował cztery świętości, które stały się ozdobą i duchową podporą regionu: świątynię Zmartwychwstania Pańskiego (wieś Krywi Kolina); świątynię świętych apostołów Piotra i Pawła (miasto Talne); świątynię świętego wielkomęczennika Dymitra Sołuńskiego (wieś Zdobutok); świątynię Przemienienia Pańskiego (wieś Zelenkiw). Poświęcenia cerkwi w Zdobutku i Zelenkowie dokonał metropolita czerkaski i czyhyryński Ioan. Wszystkie cztery obiekty wzniesiono według projektów twórczego tandemu architektów – Anatolija Iwanowycza Ditkowskiego i Lilii Petriwny Mowczan. Właśnie dzięki artystycznej wizji żony mecenasa kompleksy nabrały szczególnej subtelności. Jej autorskie pomysły, w szczególności, wcieliły się w unikalną bramę i ogrodzenie świątyni Piotropawłowskiej z wizerunkami dwunastu apostołów – artystycznym arcydziełem, któremu nie ma równego na Ukrainie. Te świętości ucieleśniają żywą pamięć pokoleń i niezłomną wiarę w przyszłość ukraińskiej ziemi. Ta osobista wdzięczność ziemi talnowskiej rozbrzmiewa w każdym zakątku ziemi czerkaskiej, gdzie Patriarcha Filaret kładł fundamenty duchowej wolności. Wszak doświadczenie budowania poszczególnych wspólnot było częścią jego zakrojonej na szeroką skalę strategii – przekształcenia całego regionu w niezdobyty ideologiczny forpoczt. Geografia wizyt arcypasterskich Świątobliwego Patriarchy na ziemi czerkaskiej zadziwia skalą i symboliką. Każda podróż stawała się wydarzeniem, które łączyło posługę cerkiewną z misją państwowotwórczą. Szczególne miejsce w tej kronice zajmuje ziemia umańska. W październiku 2016 roku, podczas wizyty we wsi Horodećke na obchodach 250-lecia cerkwi Pokrowskiej, Patriarcha wraz z metropolitą czerkaskim i czyhyryńskim Ioanem oraz przedstawicielami władz uczcił pamięć przywódców Koliszczyzny – Iwana Honty i Maksyma Zalizniaka. Złożenie kwiatów u stóp pomnika bohaterów w Humaniu było świadectwem tego, że ukraińska cerkiew zawsze stoi na straży prawdy historycznej i wolności narodowej. Znaczące były wizyty także w innych ośrodkach duchowych regionu. Lebedyn (ziemia szpolańska). W sierpniu 2016 roku Patriarcha przewodniczył obchodom 190-lecia cerkwi Przemienienia Pańskiego. Poświęciwszy nowy ikonostas, Świątobliwy Władyka odznaczył medalami „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” żołnierzy ATO, demonstrując jedność cerkwi z jej obrońcami. Kamionka. Listopad 2017 roku zapisał się poświęceniem nowo wybudowanej cerkwi ku czci Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy. W swoim kazaniu Patriarcha podkreślił wyjątkową rolę cerkwi jako miejsca, w którym człowiek słyszy Bożą prawdę, hartującą ducha wspólnoty. Te wizyty dowiodły: dla Filareta rozbudowa parafii w głębi kraju była tak samo ważna, jak wielka dyplomacja cerkiewna. Właśnie z takich wspólnot formowała się podstawa przyszłej autokefalii. Metropolita Ioan – architekt siły eparchii. Realizacja tej zakrojonej na szeroką skalę strategii w terenie wymagała nie tylko woli Patriarchy, ale i fachowego zarządzania. Rozbudowa eparchii czerkaskiej jako jednej z najpotężniejszych na Ukrainie byłaby niemożliwa bez szczególnej roli metropolity czerkaskiego i czyhyryńskiego Ioana (Jaremenki). Jako jedna z najbardziej zbliżonych do Patriarchy osób, władyka Ioan stał się nie tylko świadkiem, ale i bezpośrednim koordynatorem wielkich zmian. To właśnie poprzez jego strategiczną wizję i ścisłą współpracę z Patriarchą Filaretem realizowano rozbudowę nowych parafii. Metropolita zdołał zjednoczyć wokół idei autokefalii duchowieństwo, mecenasów i wspólnoty, przekształcając ziemię czerkaską w wzorcowy region, gdzie ukraińskie słowo w cerkwi brzmi pewnie i dumnie. Dziś tę sztafetę jedności i rozbudowy Cerkwi Lokalnej pewnie trzyma Błogosławiony Metropolita Epifaniusz. Jego posługa stała się organiczną kontynuacją dzieła Patriarchy Filareta, wcielając w życie marzenie wielu pokoleń o zjednoczonej prawosławnej rodzinie w niepodległej Ukrainie. Testament trwałości i ciągłość pokoleń. Według wspomnień dziekana wspólnoty talnowskiej Andrija Harhata, każda wizyta Patriarchy pozostawiała głęboki ślad w duszach ludzi. To, że w dniach poświęcenia cerkwi do chrztu przynoszono niemowlęta, ojciec Andrij uważa za symbol nieprzerwalności życia i wiary. „Nasze cerkwie, w szczególności w Krywych Kolinach i Talnem, będą stały jako żywe pomniki modlitwy, którą Patriarcha wzniósł nad naszą ziemią. Dziś mamy od niego główne dziedzictwo – świadomość tego, że jesteśmy dziećmi wolnej, lokalnej Cerkwi” – podkreśla Andrij Wasyljowycz. Ciernista ziemska droga Patriarchy dobiegła końca, ale światło jego pracy będzie płonąć w każdej świecy talnowskich soborów. Jego praca stała się fundamentem, na którym stoi dzisiejsza duchowa niezależność ziemi czerkaskiej. Pawło Mowczan i Patriarcha Filaret na Górze Mnichów w Kaniowie. 20 maja 2001 r. Zdjęcie Ołeksy Waszczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kijowska „Proświta” drugiego okresu. Krótki przegląd działalności w latach 1917–1920

W tym roku kijowska „Proświta” obchodzi swoje 120-lecie. Z tej okazji miejskie i obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przygotowuje szereg jubileuszowych wydarzeń. W szczególności w Wydawnictwie Marka Melnyka ukaże się drugie wydanie książki „Szkice z historii kijowskiej »Proświty«”, która zostanie zaprezentowana na „Książkowym Arsenale”. Niedawno autor książki – przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jewhen Buket, pracując z dokumentami Państwowego Archiwum Obwodu Kijowskiego (dyrektor – Sofja Kamieniewa), znalazł na liście prośwician przyjętych do Towarzystwa po walnym zgromadzeniu 14 maja 1917 roku przyszłego lidera Ukrainy Symona Petlurę. Wiadomość o tym odkryciu wywołała niemały rezonans na Facebooku. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” rozdział (skrócony) z przyszłej książki, w całości przygotowany przez autora na podstawie nowo odkrytych materiałów archiwalnych. Jewhen BUKET Kijowskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, odrodzone na początku walk wyzwoleńczych – 4 kwietnia 1917 roku, było spadkobiercą skasowanego w 1910 roku Towarzystwa, które wykonywało wybitną pracę narodowo-kulturalną pod przewodnictwem Borysa Dmytrowycza Hrinczenki i było wzorem dla wszystkich „Proświt”, które powstały wówczas w podrosyjskiej Ukrainie. Na walnym zgromadzeniu kijowskiej „Proświty”, które odbywało się 4 kwietnia 1917 roku, przewodnicząca ostatniej Rady „Proświty” pani Janowska rozpoczęła swoje przemówienie do zgromadzonych słowami: „Proświta nasza zmartwychwstała, nie zważając na wszystkie przeszkody, które stawiał jej stary Rząd. Dzisiejsze zgromadzenie musi skierować »Proświtę« na nową drogę, która prowadziłaby najbliżej do urzeczywistnienia Petro Stebnycki oświaty, wolności i sławy dla Ukrainy. A wraz z tym kijowska »Proświta« ma nawiązać odpowiednie stosunki z innymi »Proświtami« dla koordynacji ich działalności”. 112 dusz prośwician, z których większość była członkami zakazanego w 1910 roku towarzystwa, przybyłych na zgromadzenie, któremu przewodniczył doktor Jewmen Łukasewycz, wybrało członkami Rady: Wałentyna Sadowskiego (64 głosy), Mychajła Dańkę (60 głosów), Wasyla Korolowa (58 głosów), Mykołę Kosiurę (55 głosów), Zynowija Morhulisa (52 głosy), Ołeksandra Wołoszynowa (50 głosów), Mychajła Demjanowskiego (45 głosów), Mykołę Tomasziwskiego (41 głosów). Kandydatami – Wołodymyra Durdukowskiego (52 głosy), Mariję Iszuninę (45 głosów), Lubow Janowską (39 głosów). Członkami Komisji Rewizyjnej – Ihnatowycza (55 głosów), Rafalskiego (43 głosy), Synyckiego (37 głosów). Wniesiono również zmiany do Statutu towarzystwa, zatwierdzonego jeszcze w 1906 roku, w części dotyczącej procedury przyjmowania nowych członków oraz zwiększenia wysokości składki członkowskiej. Po kolejnym walnym zgromadzeniu, które odbyło się 14 maja, do kijowskiej „Proświty” przyjęto ponad 190 nowych członków, wśród których było wielu członków Ukraińskiej Centralnej Rady. W szczególności Olha Trochymiwna Andrijiwśka (nr 1), Iwan Maksymowycz Horemyka-Krupczynśkyj (nr 20), Zinajida Wasyliwna Mirna (nr 78), Iwan Iwanowycz Mirnyj (nr 80), Mykoła Wołodymyrowycz Porsz (nr 112), Owsij Trochymowycz Płochyj (nr 113) oraz Symon Wasylowycz Petlura – przyszły Główny Ataman wojsk URL (nr 123). Niestety, rewolucyjne okoliczności 1917 roku nie sprzyjały szerokiemu rozwojowi działalności Towarzystwa. Wobec nowych szerokich zadań politycznych i państwowotwórczych praca kulturalno-oświatowa schodziła na drugi plan i dlatego liczba aktywistów, którzy realizowali się bezpośrednio w „Proświcie” była bardzo niewielka, przez co i działalność Towarzystwa nie odpowiadała potrzebom, które przed nim stanęły. Ale wśród inicjatyw prośwician były bardzo ciekawe. W szczególności ciekawym faktem jest to, że właśnie kijowska „Proświta” zainicjowała jeszcze w październiku 1917 roku przemianowanie niektórych ulic w mieście Kijowie. Tak, na posiedzeniu Kijowskiej Ukraińskiej Rady Miejskiej 18 października 1917 roku zatwierdzono propozycje „Proświty”, które miała postawić pod głosowanie w „radzie miejskiej” frakcja ukraińska: „Ulicę Bezakowską, nazwaną tak od imienia generał-gubernatora Bezaka, nazwać ul. Iwana Kotlarewskiego; ulicę Funduklejewską (od imienia gubernatora Fundukleja) nazwać ul. Drahomanowa; bulwar Bibikowski, nazwany imieniem gnębiciela wszystkiego, co ukraińskie, który prześladował najlepszych synów Ukrainy, nazwać bulwarem Tarasa Szewczenki; ulicę Stołypińską – ulicą Kostomarowa; ulicę Małą Żytomierską – ul. Piotra Mohyły jako fundatora Brackiego Monasteru Michajłowskiego; plac Aleksandrowski i ulicę do placu Carskiego – placem i ulicą Sahajdacznego – fundatora Brackiego Monasteru Objawienia Pańskiego i Akademii Duchownej”. Kiedy na początku 1918 roku Kijów zajęli bolszewicy, „członkom Towarzystwa przychodziło dbać jedynie o samoobronę i w miarę możliwości w ogóle nie pokazywać swojej twarzy”. W okresie pierwszej okupacji bolszewickiej prowadzono głównie gabinetową pracę przygotowawczą. Tak, komisja wydawnicza opracowała szeroki plan przygotowania produkcji drukowanej: serię szkiców biograficznych o naszych sławnych działaczach i pisarzach – Szewczence, Kuliszu, Łysence, Hrinczence, Kostomarowie, Antonowiczu, Łesi Ukraince, Kociubynskim, Skoworodzie, Mazepie, Chmielnickim, Doroszence, Sahajdacznym, Piotrze Mohyle i innych; serię książek z rolnictwa; serię książek pod tytułem „Nasi bliżsi i dalsi sąsiedzi” – o Polsce, Galicji, Bukowinie, Niemczech, Czechach, Gruzji, Turcji, Rumunii, Serbii, Bułgarii, Francji, Belgii, Danii, Holandii, Włoszech. Planowano Ukraiński Klub także do wydania miesięcznika „Wistnyk Proświty” pod redakcją P. Stebnyckiego. Faktycznie jednak z powodu braku środków i trudnych warunków „Proświcie” udało się wydać w 1918 roku tylko kilka książek: „O kozakach, Tatarach i Turkach” M. Drahomanowa, o samorządzie ziemskim, biografie Szewczenki i Kulisza. Z powodu braku funduszy udało się wydać tylko jeden numer nieperiodycznego organu, nazwanego „Prośwityjanyn”, który pragnęli przekształcić w periodyk, który „ma stać się dla prowincjonalnych, szczególnie dla wiejskich „Proświt”, tym niezbędnym wydaniem, gdzie znalazłyby one i zasadnicze wskazówki dotyczące spraw oświatowych, i historię ruchu oświatowego na Ukrainie oraz w innych stronach, i praktyczne rady dotyczące organizacji działalności „Proświt”. Kijowska „Proświta” pod kierownictwem Ołeksandra Łotockiego, a potem (od 21.10.1918 r.) – Fedora Matuszewskiego – istniała kosztem składek członkowskich, darowizn charytatywnych i środków, które zarabiała samodzielnie. Będąc faktycznie oddziałem Centralnej Rady, za czasów Państwa Ukraińskiego Pawła Skoropadskiego pozostawała w opozycji do rządu hetmańskiego. I choć jak bardzo domagała się dla siebie finansowania państwowego – tak i nie otrzymała go. Po wygnaniu bolszewików „Proświta” wzięła na siebie utrzymanie 4. Ukraińskiego Gimnazjum w Kijowie, założonego w 1917 roku. Także założono mieszane gimnazjum na „Łukianówce” (w budynku Szóstego Gimnazjum, ul. Dorohorżycka 79) w składzie dwóch klas przygotowawczych i dwóch pierwszych klas na drugą zmianę z opłatą 75 karbowańców na półrocze. Otrzymało ono nazwę „Ukraińskie Gimnazjum imienia Kijowskiej „Proświty””. Zorganizowała i otworzyła „Proświta” 22 września 1918 roku także przedszkole na trzy grupy, do którego zapisało się 58 dzieci. Personel przedszkola składał się z trzech wychowawczyń i niani. Niemal od razu Towarzystwo zaczęło zabiegać o otwarcie drugiego przedszkola, bo ponad 30 dzieci członków „Proświty” pozostało „za jego drzwiami”. Specjalna Komisja „Proświty” miała zamiar otworzyć w drugiej połowie października jeszcze dwa zakłady „Proświty”: wieczorową szkołę początkową dla dorosłych i wieczorowe kursy z ukrainoznawstwa. Na początku października „Proświta” otworzyła własną bibliotekę, która składała się z ponad 8000 książek, wypożyczała książki do czytania do domu. Wtedy Towarzystwo „Proświta” w Kijowie miało cztery filie (Łukianówka, Szulawka, Sołomianka, stacja Kijów Południowo-Zachodniej Kolei), przygotowywało się do otwarcia jeszcze kilku z bibliotekami przy nich (do końca roku założono filię Kijowskiej „Proświty” w Puszczy-Wodicy). Początkowo „Proświta” mieściła się pod adresem: ul. W. Wołodymyrska 42. Wkrótce Towarzystwo wzięło w zarząd całe pomieszczenie „Ukraińskiego Klubu”, pod adresem ul. Puszkińska 1, który przemianowało na „Dom Proświty”. Tam codziennie pracował aparat techniczny, składający się z zarządcy spraw, sekretarza, kierownika wydawnictwa, bibliotekarza, kolegium pedagogicznego, księgowego, rachmistrza, urzędnika-maszynisty i dwóch pracowników. Okoliczności jeszcze od końca maja 1917 roku postawiły Kijowską „Proświtę” w położeniu „Proświty” centralnej, do której garnęły się prowincjonalne wiejskie „Proświty”, prosząc o rady i pomoc materialną na swoje potrzeby. Właśnie na barki kijowskich członków „Proświty” spadł ciężar organizacji dwóch Wszechukraińskich zjazdów „Proświt” (20–23 września 1917 r. oraz 3–5 listopada 1918 r.) oraz funkcjonowania (choć nie długiego) centralnego biura „Proświty”. W październiku 1918 roku Kijowska „Proświta” zabiegała u władz hetmańskich o stworzenie składu książek „Proświty”, który kupowałby potrzebne książki w różnych wydawnictwach i okresowo rozsyłał je do wsi i miasteczek w całej Ukrainie. Właśnie w „Domu Proświty” odbył się bankiet z okazji ustanowienia władzy Dyrektorium w Kijowie 19 grudnia 1918 roku. Stanem na początek 1919 roku w „Proświcie”, oprócz walnych zgromadzeń, Rady i Prezydium Towarzystwa, które stały na czele całej sprawy, działały następujące instytucje: kancelaria Towarzystwa jako instytucja jednocząca oraz informacyjno-instruktażowa; przedszkole; szkoła dla dorosłych; biblioteka; komisja ds. urządzania referatów, wykładów i kursów; komisja ds. urządzania koncertów, przedstawień, wieczorków itp.; chór „Proświty”; komisja wydawnicza; kolektyw czasopisma „Prośwityjanyn”; filie Towarzystwa. Ale okoliczności były tak burzliwe, że „Proświcie” przyszło na pewien czas niemal całkowicie przerwać swoją działalność. Stale funkcjonowały tylko biblioteka i zorganizowane przy „Proświcie” przedszkole. W lutym 1920 roku budynek „Ukraińskiego Klubu”, gdzie mieściła się „Proświta”, został „zarekwirowany pod organizację polityczną” (klub Ukraińskiej Komunistycznej Partii (borotbistów)). Stanem na połowę kwietnia 1920 roku „Proświta” znajdowała się na dolnym piętrze budynku: „przyszło przenieść na dolne piętro, do ciasnych i niewygodnych pokoi kancelarię „Proświty”. Dalej została wyeksmitowana z górnego piętra biblioteka „Proświty”. Z braku miejsca na dolnym piętrze przyszło złożyć książki na podłodze w pomieszczeniu, które było przeznaczone pod przedszkole i tym zaszkodzić pracy przedszkola… także utracono cenne mienie w szafach i półkach, które przeszły do dyspozycji klubu borotbistów”. Jedyne, co obiecała „Proświcie” ta partia komunistyczna, to pomoc w przewiezieniu jej mienia do innego pomieszczenia, ale wyszukać pomieszczenia pod przedszkole nie udało się i „Proświta” musiała pogodzić się z takimi warunkami swojego istnienia, w ciasnych zakamarkach urządzać bibliotekę, znosić znaczne straty materialne. Jak tylko w marcu 1920 r. „Proświta” zwróciła się do władz gubernialnych z prośbą o wzięcie przedszkola na utrzymanie państwowe, partyjniacy ogłosili natychmiastowe przekazanie pokoju, w którym się mieściło, pod rozszerzenie stołówki. Więc Rada „Proświty” zmuszona była podjąć decyzję o natychmiastowym wywiezieniu swojej biblioteki z pomieszczenia przy Puszkińskiej 1. Kiedy podjęto decyzję o likwidacji UKP (b), „Proświta” stanowczo żądała od komisji likwidacyjnej zwrotu zagarniętego pomieszczenia i wypłacenia rekompensaty w wysokości 67500 karbowańców, a mianowicie: opłatę za pomieszczenie ich drugiego piętra, którą „Proświta” w swoim czasie wypłaciła administracji Domu – 12000, podwójne przeniesienie biblioteki – 8000, drewno na nowe półki – 12000, zapłatę stolarzowi za pracę – 10500, wartość szaf i półek, które przeszły pod dyspozycję klubu partyjnego – 25000 karbowańców. Ale władzy radzieckiej było to obojętne. 27 marca 1920 roku założono filię Kijowskiej „Proświty” w Kijowskim oddziale banku ludowego, której utworzenie zatwierdzono 3 kwietnia na posiedzeniu Rady Towarzystwa. Wtedy też zatwierdzono oddzielną Komisję ds. budowy domu ludowego Tarasa Szewczenki we wsi Kiriłówka w powiecie zwinogródzkim, której przewodniczył Serhij Jefremow. Niestety, ta idea tak i nie została zrealizowana. Podczas przewodniczenia w „Proświcie” Petra Januarewicza Stebnyckiego (od jesieni 1918 r.) wydano broszury: „Mogiła Szewczenki” S. Jefremowa, „Od Kijowa do Kaniowa” W. Rejtarowskiego (przedmowę do drugiej broszury napisał P. Stebnycki) oraz P. Stebnyckiego „Borys Hrinczenko” (1920). Ze śmiercią P. Stebnyckiego (14 marca 1923 roku) zakończył się drugi etap istnienia Kijowskiej „Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Z wysokości rodzinnych i zawsze drogich. Czym żyje i jak działa jeden z krzewicieli ukraińskości w bliskiej zagranicy

Wasyl HUBAREĆ. Los człowieka, jak często się mówi, wyznaczają gwiazdy, a dokładniej: konstelacje – cała grupa bliskich sobie jasnych gwiazd, połączonych wspólną nazwą. Tę prawdę, znaną od starożytności, można usłyszeć lub przeczytać również w taki sposób: człowiek urodził się pod szczęśliwą gwiazdą, a zatem, jakoby, musi być koniecznie szczęśliwy. Życie jednak podpowiada przyziemną mądrość: samych nadziei na gwiezdne szczęście nie wystarczy, trzeba samemu budować swoje życie tak, aby stawało się pełnowartościowe, składało się z pożądanego rezultatu, sukcesów we wszystkim, do czego ma się powołanie. Według takiej zasady żyje i działa na polskiej ziemi jeden z krzewicieli ukraińskości, pedagog-działacz oświatowy, naukowiec i kulturoznawca Marko Syrnyk. Urodził się i wychował na Pomorzu w ukraińskiej rodzinie, która została przymusowo przesiedlona przez polskie władze komunistyczne (przy przyzwoleniu i obojętności kremlowskich wodzów) z rodzinnej Zachodniej Bojkowszczyzny (ze wsi Weremień (ojciec) oraz Serednie (matka), które znajdują się w pobliżu miasteczka Lesko). Z bólem w duszy Marko opowiada o tym, że jego rodzice, dziadkowie i pradziadkowie to autochtoniczni Ukraińcy, którzy nigdzie nie wyjeżdżając (aż do nieszczęsnej akcji „Wisła” w 1947 roku), żyli sobie w górach, a niezależnie od nich zmieniały się państwa: to byli pod Austro-Węgrami, to pod Polską, później (od 1939 r.) – pod Niemcami, a od 1944 r. – znowu pod Polską. W rejon powiatowego miasta Wałcz na Pomorzu, gdzie obecnie mieszka Marko, w tym strasznym 1947 roku przywieziono prawie 2700 Ukraińców z Lubaczowszczyzny, Nadsania, częściowo Podlasia, Zachodniej Bojkowszczyzny, Łemkowszczyzny. Deportowanych rozwożono po wsiach (w miastach pozostawać zabraniano) zgodnie z ustaloną normą: w jednej gminie miało być nie więcej niż 10 procent Ukraińców. W ten sposób akcja „Wisła” została dokładnie zaplanowana na pełną asymilację ukraińskiej mniejszości narodowej w Polsce. Trwało to niemal całe dziesięciolecie. Lecz mimo surowych, prawdziwie drakońskich zasad i zakazów, podstępnych działań polskich władz komunistycznych, Ukraińcy-przesiedleńcy powoli organizowali się, pragnęli odrodzić rodzimy język i pieśń, pradawne obrzędy, życie cerkiewne i, oczywiście, oświatę. Po pewnym czasie zaczynają się nawet ukryte powroty ludzi na rodzinne ziemie, a żeby zatrzymać tę falę, a także w celu wzięcia pod kontrolę procesów protestacyjnych, które zachodziły w ukraińskiej społeczności, zwłaszcza w czasie „politycznej odwilży” w Polsce, władza zmuszona była zezwolić na ograniczone nauczanie w języku ukraińskim. Wtedy też powstały pierwsze parafie Kościoła greckokatolickiego, a od czerwca 1956 roku zakłada się Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, pojawia się tygodnik „Nasze Słowo”, później – kwartalnik „Nasza Kultura”. Zdaniem władz, wszystko to jednoznacznie miało ustabilizować pobyt Ukraińców na nowych ziemiach osiedlenia. Opowiadając o tym, Marko od czasu do czasu wraca do wspomnień z tamtych dni, kiedy z przyjaciółmi – dziećmi ukraińskich przesiedleńców angażował się w działalność pierwszego narodowego towarzystwa społeczno-kulturalnego. — Jako studenci zaczęliśmy tworzyć ukraińskie sekcje przy polskich organizacjach studenckich, które podejmowały się prowadzenia kulturalno-artystycznych patriotycznych przedsięwzięć. Specjalny letni rajd „Karpaty” miał głęboki sens, ponieważ jego programową istotą były wędrówki po rodzinnych ziemiach, z których nielegalnie siłą wygnano naszych rodziców. Te pierwsze letnie wędrówki ukraińskich studentów, symbolicznie nazwane rajdem, nie spodobały się wielu, w tym także niektórym z UTSK, które w tamtym czasie wpadło pod wpływ komunistów i było całkowicie kontrolowane przez władzę. Dlatego właśnie przedstawiciele ukraińskiej młodzieży zaczęli aktywnie występować przeciwko ugodowo-pojednawczym działaniom i czynom Towarzystwa, i gdzie tylko pojawiała się okazja, przejmowali na siebie kierownictwo jego strukturami na szczeblu lokalnym. Przewodniczącym koła UTSK w Lublinie wybrano Marka Syrnyka. Było to dla niego zaszczytne, ale i bardzo odpowiedzialne: musiał nie tylko szczegółowo przemyśleć treść i kierunek konkretnych przedsięwzięć, ale i skupiać wokół siebie aktyw osób o podobnych poglądach. Studenckie wieloosobowe jarmarki w Gdańsku lat 80. ubiegłego wieku również miały swój podtekst i symbolikę: właśnie w tym kraju, wśród robotników stoczni, dojrzewały wtedy pamiętne wydarzenia rewolucyjne. Na fali sprzeciwu i odcięcia się od struktur prorządowego Towarzystwa w środowisku młodego pokolenia Ukraińców rodziły się idee skupienia i zjednoczenia wszystkich Ukraińców, którzy mieszkają w Polsce, w jedną potężną i działającą organizację. Można powiedzieć, swoimi konkretnymi czynami tacy jak Marko i jego przyjaciele sami już tworzyli Związek Ukraińców w Polsce. Od pierwszych dni istnienia ZUP Syrnyk stał się aktywnym członkiem organizacji, zajmując najpierw stanowisko członka rady oddziału koszalińskiego, a po pewnym czasie członka Rady Głównej w Warszawie, później – członka Rady Głównej i Zarządu Głównego, w ostatnich zaś latach pracował jako zastępca przewodniczącego Zarządu Głównego ZUP. Ani jednego dnia nie siedział bezczynnie. Pracy organizacyjnej było dużo i miała ona różnorodny charakter, swoim zakresem wcale nie męczyła młodej gorącej natury, a jedynie skłaniała do ciągłego poszukiwania odpowiedzi na, wydawałoby się, zbyt proste pytania: „Jak Ukraińcowi najlepiej potwierdzić siebie duchowo w zjednoczeniu współplemieńców?”, „Czym konkretnie i na ile jakościowo udzieli pomocy organizacja narodowa w zachowaniu samoidentyczności Ukraińcowi i jego potomkom?”, „Czy łatwo to zrobić Ukraińcom, celowo rozproszonym po całym polskim terytorium?”. Im głębiej Marko wnikał w sytuacje, które się tworzyły, zastanawiał się nad losami ludzi, z którymi przychodziło się spotykać, tym więcej podobnych pytań się pojawiało. I zaczynał działać tak, jak podpowiadał mu wewnętrzny głos, a w istocie sumienie, doświadczenie i przekonania ukraińskiego inteligenta, którego rodzice od dzieciństwa uczyli humanizmu i cnotliwości, stawiając za przykład narodowych dostojników. Każde zadanie w strukturze organów kierowniczych ZUP Syrnyk wykonywał sumiennie, uważając zrobione nie tyle za szczególne własne osiągnięcie, co za wspólny ważny dorobek dla ogólnego dobra. Interesów związanych z warunkami życia i działalności ukraińskości w Polsce było i pozostaje u niego bardzo wiele, lecz spośród wszystkich – najboleśniejszy i chyba najważniejszy: edukacja ukraińskich dzieci i młodzieży. Nieprzypadkowo Marko Syrnyk, jako profesjonalny pedagog i staranny oraz obiektywny badacz przeszłości, zabrał się za studiowanie historycznych procesów edukacyjnych, w szczególności ukraińskiego szkolnictwa w Polsce w latach niemieckiej okupacji. Przyszło, jak to mówią, przełknąć pył w różnych archiwach, odkrywać nieodparte liczby i fakty, czasem dziwiąc się i radując, ale w większości przejmując się bólem przy porównaniu ze współczesnym stanem ukraińskiej edukacji na polskich terytoriach. Najwięcej ważnych materiałów dokumentalnych udało się odnaleźć 700 kilometrów od Wałcza: na ukraińskiej ziemi – w Lwowskim Obwodowym Archiwum Państwowym, Lwowskim Archiwum Miejskim, archiwum państwowym w Przemyślu. Praca naukowo-badawcza „Ukraińcy w Polsce 1918–1939. Edukacja i szkolnictwo” ujrzała światło dzienne we wrocławskim wydawnictwie „KRYNICA DESIGN STUDIO”. Zdobyte wyniki edukacyjnego badania naukowego z czasem legły u podstaw publikacji w różnych periodykach, zbiorach prac naukowych, almanachach. Dość charakterystyczny pod tym względem jest artykuł „Ukraińskie szkolnictwo w Polsce w latach niemieckiej okupacji”, zamieszczony w „Ukraińskim Żurnale” (m. Lwów). Autor ze znawstwem rzeczy, wykorzystując konkretny faktograf, analizuje, choć niezbyt znaczący (gdzieś około pięciu lat), ale bardzo wymowny okres budowy sieci ukraińskojęzycznych placówek edukacyjnych w czasach niemieckiej okupacji (1939–1944), co było szczególnie charakterystyczne dla terytoriów zwarcie zamieszkanych przez Ukraińców. W artykule przypomina się o niezwykle surowej polityce edukacyjnej międzywojennej Polski i jej skutkach dla ukraińskiej edukacji, kiedy „z ponad 3500 różnego rodzaju szkół, które istniały w ostatnim okresie monarchii austro-węgierskiej w Galicji, do 1939 roku pozostało ich tylko 495”. Czyli w ciągu niespełna dwudziestu lat ówczesna polska władza zlikwidowała ponad 3 tysiące ukraińskojęzycznych szkół, narzucając dwujęzyczne, gdzie język ukraiński wykładano jedynie jako przedmiot. Sytuacja gwałtownie zmieniła się wraz z początkami spontanicznej akcji tworzenia ukraińskich szkół w czasach okupacji (od września 1939 r.). Już w marcu następnego roku „tylko na Rzeszowszczyźnie istniało 575 ukraińskich szkół, do których uczęszczało 68039 uczniów i w których pracowało 878 ukraińskich nauczycieli”. Podkreśla się w artykule również to, że „wielką uwagę niemiecka administracja okupacyjna poświęcała w szczególności rozwojowi szkolnictwa zawodowego”, podkreśla się też takie: „z reguły tworzeniem ukraińskich szkół zajmowały się odpowiednie ukraińskie komitety pomocy, z centrum w Krakowie”, gdzie bardzo efektywnie i celowo działał Ukraiński Komitet Centralny, kierowany przez Wołodymyra Kubijowycza. W poszczególnych miejscach otwarto i zorganizowano systematyczny proces nauczania w ukraińskich gimnazjach, szkołach technicznych i handlowych, w seminariach nauczycielskich. Kilka lat temu, podczas obchodów 30-lecia powstania Związku Ukraińców w Polsce, Marko Syrnyk, opowiadając o zrobionym i osiągniętym, szczegółowo zatrzymywał się na kwestiach edukacyjnych. – Dla mnie najważniejsze – mówił pewnie i przekonująco – to to, że edukatorzy w różnych okresach naszej historii zajmowali się pracą oświatową wśród ukraińskiej społeczności w Polsce, aby zachować w niej tożsamość narodową. O pracy naszych nauczycieli trzeba wspominać nie tylko w trudnych czasach. W mojej wyobraźni wykładowca zawsze był liderem społeczności, człowiekiem z wielkim autorytetem. Tacy wśród nas byli i są. Dzisiaj czasem zapominamy o prawdzie: nauczyciel pokazuje młodemu pokoleniu życiową drogę. Dlatego koniecznie trzeba przypomnieć o początkach ukraińskiego szkolnictwa w Polsce, kiedy w najmniejszych wsiach różnych regionów kraju jeszcze od lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku tworzono punkty nauczania języka ukraińskiego. Chociaż teraz ich już nie ma z różnych przyczyn, jednak ślad po nich pozostaje nie tylko w naszej pamięci. Dzięki żmudnej pracy ówczesnych edukatorów dzisiaj istniejemy jako ukraińska społeczność w Polsce. Z uwagi na współczesne problemy edukacyjne i wychowawcze Marko wraz z przyjaciółmi, a przede wszystkim z rodzonymi braćmi Iwanem, Jarosławem i żoną Chrystyną rozpoczęli badawczo-wydawniczy projekt „Monografia ukraińskiego szkolnictwa w Polsce od 1944 roku”. Każdego z tej rodziny można nazwać krzewicielem ukraińskości na polskiej ziemi: Iwan przez 16 lat zajmował stanowisko przewodniczącego Szczecińskiego Oddziału ZUP, a w ostatniej dekadzie rozwinął zakrojoną na szeroką skalę akcję najróżnorodniejszej pomocy Ukrainie; Jarosław – profesor historii Uniwersytetu Wrocławskiego, będąc aktywnym członkiem Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Polsce, zajmował stanowisko redaktora naczelnego czasopisma „Litopys” (Badania i materiały Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Polsce), był redaktorem naczelnym „Ukraińskiego Almanachu”, który wydawał Związek Ukraińców w Polsce; Chrystyna – przewodnicząca zarządu Fundacji „Proświta”, odpowiedzialna za wydania i koordynatorka całej działalności Fundacji. – Napisać książkę na podstawie materiałów archiwalnych nie jest aż tak trudno – mówi Marko – ale nam bardzo zależy, aby wybrzmiały w niej żywe głosy ludzi, opowieści o tym, że do wysiedlenia w 1947 roku na naszych rodzinnych ziemiach wszędzie istniały ukraińskie szkoły. Zgromadziłem już wiele materiałów archiwalnych, ale chyba najcenniejsze są wspomnienia uczestników wydarzeń z przeszłości, ówczesnego procesu edukacyjnego, unikalne fotografie z rodzinnych albumów. Właśnie takie wiadomości nadesłano już z Węgorzewa, Lubina, Bań Mazurskich, Olsztyna, Przemyśla, Koszalina. Trzeba zachować narodowe osiągnięcia edukacyjne z tamtych czasów aż do 2017 roku. Komuś może się wydawać, że Marko Syrnyk jest aż nadto zanurzony w minionych czasach ukraińskiego szkolnictwa. Tylko że warto nawet pobieżnie przejrzeć dużą liczbę jego ostrych artykułów, wywiadów, rozmów, wniknąć w istotę i poziom pedagogicznych rozważań, aby zrozumieć zaniepokojenie autora właśnie obecną sytuacją, związaną z ograniczeniami, obojętnością, przeszkodami. Do tego swoje łamy od czasu do czasu udostępnia mu tygodnik „Nasze Słowo”, a o charakterze publikacji na ten temat mogą świadczyć same tylko nagłówki: „Nauczanie języka ukraińskiego: krok do przodu – trzy do tyłu”, „Syndrom w połowie pełnej szklanki, albo pora już kończyć”, „Nauczanie języka ukraińskiego w Polsce 2021, albo portret edukacji bez upiększeń”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Czy w Polsce będą ukraińskie Abecadło i Czytanka?...” Równocześnie Marko przez długi czas był redaktorem naczelnym 120-stronicowego kwartalnika edukacyjnego „Rodzima mowa” (Рідна мова), założonego przez Ukraińskie Towarzystwo Nauczycielskie w Polsce. Przez ponad 15 lat wydawnictwo pomagało nauczycielom i rodzicom w nauczaniu dzieci języka ukraińskiego, kontynuując narodowe tradycje popularnego miesięcznika, który ukazywał się w Warszawie i był redagowany przez Iwana Ohijenka w latach 30. ubiegłego wieku. Prawda, w przeciwieństwie do swego poprzednika, „Rodzima mowa” Syrnyka koncentrowała się na konkretnych problemach nauczycieli języka ukraińskiego w Polsce, szeroko drukowała plany nauczania, konspekty lekcji, scenariusze imprez kulturalnych, a także teksty rządowych zarządzeń dotyczących edukacji mniejszości narodowych. Publikowano tu w sposób interesujący i przystępny wiadomości ze szkół z ukraińskim językiem nauczania, informacje referencyjne dotyczące punktów nauczania języka ukraińskiego, zamieszczano artykuły o stanie i analizie problemów współczesnego ukraińskiego szkolnictwa w Polsce, ważną i pouczającą socjologię. Te i wiele innych materiałów można było znaleźć w rubrykach „Metodyka”, „Język i literatura”, „Psychologia”, „Historia”, „Dokumenty”, „Dyskusje”, „Uczniowie piszą…”. Nie przypadkiem na eksponowanym miejscu w treści kwartalnika często pojawiał się dział o tematyce psychologiczno-pedagogicznej. I nie tyle dlatego, że Marko Syrnyk jest dyrektorem państwowego Centrum Psychologiczno-Pedagogicznego w Wałczu, a jego specjalnością zawodową i podstawowym wykształceniem pedagogicznym jest oligofrenopedagogika (nauka o rozwoju, nauczaniu i wychowaniu dzieci z różnymi wadami fizycznymi i psychicznymi), ile z uwagi na to, że psychologia w dzisiejszej przestrzeni społeczno-kulturowej i edukacyjnej nabrała szczególnie odpowiedzialnego znaczenia. Stałym i ważnym zadaniem Centrum jest wszechstronna pomoc dzieciom, uczniom, rodzicom i nauczycielom – psychologiczna, logopedyczna, pedagogiczna. Oprócz diagnozowania udziela się tu również pomocy terapeutycznej, opracowuje się i rekomenduje metodykę szkolnego wsparcia dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Bardzo liczną kategorię pacjentów Syrnyka i jego kolegów stanowią dzieci i uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Na ten temat Marko opublikował profesjonalnie opracowany artykuł naukowy „Organizacja systemu pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych w Polsce”, w którym nie tylko gruntownie przeanalizowano problem, ujawniono racjonalne doświadczenia działalności punktów i centrów psychologiczno-pedagogicznych, istniejących w całym kraju, ale też przedstawiono treść udzielania pomocy, zalecenia dla uczniów dotyczące nauczania specjalistycznego, sformułowano proste zasady dydaktyki i metodyki, z których jedną jest problem zindywidualizowanego podejścia do ucznia, podobnie jak zasady „bliżej ucznia”, „bliżej rodziców”, „elastyczność i adekwatność działań do potrzeb”. Niezmienną pozostała pomoc Centrum dla ukraińskich dzieci, które ratowały się ucieczką przed zbrojnym, zbójeckim napadem putinowskich terrorystów. Ponieważ powiat od dawna utrzymuje przyjaźń z ukraińskim Fastowem, już pierwszego dnia wrogiej inwazji do Wałcza przybyło z tego miasta ponad 100 dzieci z niepełnosprawnością. — Musieliśmy je szybko zdiagnozować — wspomina tamten czas dyrektor Centrum — a jednocześnie opracować skuteczne i działające plany rehabilitacji, pomóc każdemu terapią, wskazać odpowiednie formy nauczania. Obecnie takich dzieci jest stosunkowo mniej, ale ogólnie proces wsparcia i pomocy nie ustaje. A zwłaszcza wtedy, gdy w szkołach pojawiają się negatywne sytuacje związane ze stosunkami między polskimi i ukraińskimi dziećmi… Wydawanie zaś „Rodzimej mowy” zostało wstrzymane. Wraz ze zmianą władzy do Głównego Zarządu OUP z wysokich gabinetów nadszedł oficjalny list z komunikatem: „W celu wspierania poczucia narodowej i etnicznej tożsamości Ministerstwo Edukacji Narodowej finansuje z części budżetu państwa, którą dysponuje minister, wyłącznie podręczniki i materiały pomocnicze dla uczniów”. Resort edukacji przez ponad dziesięć lat finansował ukraiński kwartalnik edukacyjny, a od teraz, jak zaznaczono w przesłanym dokumencie, zgodnie z ustawą, dotacje na proces wydawniczy, w tym na „czasopisma i periodyki w językach mniejszości”, powinno zapewniać Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Tymczasem terminy składania wniosków o granty minęły: w ten sposób nauczyciele języka ukraińskiego i rodzice zostali bez „Rodzimej mowy”, utracono unikalne doświadczenie edukacyjne, tradycyjną ciągłość pisma, fachowy zespół autorski. Na przykład znany profesor Jarosław Syrnyk prowadził w kwartalniku dział „Historia”, publikując tu od czasu do czasu swoje prace badawcze. Jedna z jego ważnych i niezwykłych publikacji „Ukrainoznawstwo w Polsce: słowo o obecnym stanie i perspektywach” może być uznana za teoretyczny i praktyczny podręcznik nie tylko dla nauczycieli i rodziców, ale też dla szerokiego grona ukraińskiej społeczności, cenne naukowo-badawcze źródło. Lista obowiązków społecznych, które bez wahania podejmuje Marko Syrnyk, jest niemała i prawie wszystkie dotyczą spraw edukacyjnych. Już podczas pracy w Głównym Zarządzie OUP opracował postulat przygotowania i przeprowadzenia szerokiego specjalnego kongresu edukacyjnego, który omówiłby dojrzałe problemy ukraińskiego szkolnictwa i opracował konkretne działania dla jego perspektywicznego rozwoju. Jednak mijały lata, a na słuszne propozycje nie wszyscy zwracali uwagę. Dopiero po idei Syrnyka, by założyć, zarejestrować i rozwinąć działalność Fundacji „Proświta”, sprawy zaczęły interesować naukowców, nauczycieli i rodziców. Wreszcie pod koniec 2022 roku Ukraiński Kongres Edukacji, już zainicjowany przez Fundację, rzeczywiście się odbył. Najpierw w Bartoszycach, a następnego dnia w Gurowie-Iłowieckim pracowały panele dyrektorski, nauczycielski i rodzicielski, na których było mnóstwo ciekawych wiadomości z doświadczeń organizacji ukraińskiego procesu edukacyjnego, analizy jego krytycznych sytuacji, cennych propozycji dotyczących sprawiedliwego zabezpieczenia prawnego potrzeb mniejszości narodowych, zintensyfikowanej pracy z rodzicami. Wśród palących problemów wymieniano współdziałanie migrancko-mniejszościowe, dostosowanie szkolnych podręczników do współczesnych potrzeb, stosunki z organami władzy państwowej i samorządem terytorialnym, założenie Centrum Rozwoju Edukacji Mniejszości Narodowych w Polsce. – Pomysł stworzenia Fundacji „Proświta” jest całkowicie mój — przyznaje Marko Syrnyk — i polega on na jednym: zachować siebie jako Ukraińców poprzez wzmacnianie i upowszechnianie narodowego szkolnictwa, prowadzenie działań edukacyjnych, oświatowych, kulturalno-artystycznych, a także poprzez rozwój ukraińskiej prasy i książki. Zgodnie z ustawą o mniejszościach narodowych projekty oświatowe Fundacji są finansowane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wykorzystywane są także odpowiednie granty samorządów wojewódzkiego, powiatowego i lokalnego szczebla. Pozwala to wydawać co roku fachowe czasopismo „Dziennik Edukacyjny” (ukazuje się od 2020 roku). Już szósty rok z rzędu Fundacja „Proświta” wspólnie z zespołem naukowców-pedagogów z Kijowa wydaje dla ukraińskiego szkolnictwa w Polsce wielostronicowe zeszyty-książki ćwiczeń z ukrainoznawstwa „Podróż przez Ukrainę”. Ostatnie takie wydanie przygotowano dla pierwszej klasy szkoły podstawowej w dwóch częściach, gdzie zamieszczono ciekawe zadania twórcze, różnorodne ćwiczenia, które pomagają lepiej opanować ojczysty język ukraiński, a także zagadki, przysłowia, krzyżówki i rebusy. W prawie każdym z 13 rozdziałów umieszczono dzieła literackie ukraińskich pisarzy – opowiadania, wiersze, bajki. Obie części wypełnione są dużą liczbą fotografii i rysunków, oryginalnie wykonano redakcję artystyczną i projekt graficzny. O czymkolwiek nie rozmawiałby Marko Syrnyk, do jakiegokolwiek wywiadu go nie zapraszano, zazwyczaj kończył wszystko pytaniami ukraińskiego szkolnictwa, argumentowanie wyjaśniając, że bez dobrze zorganizowanej sprawy edukacyjnej trudno zachować swoją tożsamość, a nawet mniejszość narodowa może zupełnie nie przetrwać. Ma mnóstwo trosk oświatowych, w których bardzo konkretne i niezbędne jest wsparcie, pomoc dyrektorom i nauczycielom szkół, punktów nauczania języka ukraińskiego, rodzicom i uczniom, dzieciom, które przybywają z Ukrainy ogarniętej wojną. Ukraińskie Abecadło i Czytanka dla pierwszoklasistów, które powinny mieć współczesną treść i wygląd, realizacja Strategii rozwoju edukacji mniejszości narodowych w Polsce, organizacja i przeprowadzenie konferencji nauczycielskich oraz wystaw muzealnych w typie „Przesiedleni z gór” (wystawa miniatur ukraińskich cerkwi z Karpat), „Ukraińcy w Wałczu 1947—2017”, zbiór scenariuszy „Ukraińskie święta”, założenie Ukraińskiego Portalu Edukacyjnego w Polsce – te i kilka innych spraw już zakończono, a niektóre, jak się mówi, są na etapie finalizacji. A on podejmuje nowe, realizuje i dąży do natychmiastowego wdrażania nieoczekiwanych pomysłów. Wydaje się, że zupełnie niedawno ogłaszał, zwracając się do wszystkich zainteresowanych, założenie przez siebie międzynarodowego czasopisma naukowo-edukacyjnego „Przestrzeń innowacyjna”, a już dwa numery tego oryginalnego czasopisma ukazały się na elektronicznej platformie Laboratorium-Przestrzeń Innowacji. Syrnyk i tutaj prowadzi swoją niezmienną linię, dążąc do ujmowania sfery naukowo-edukacyjnej przez pryzmat innowacyjnych podejść. Zrozumiałe, że to właśnie fundacja „Proświta” została wydawcą „Przestrzeni innowacyjnej”, nad tytułem której rozpoznajemy jasną emblematę dziecka Marka: na tle promieni słonecznych i otwartej książki widnieje rok 1868, od którego rozpoczęła się światowa sława Ogólnoukraińskiego Towarzystwa. Czasopismo, łącząc naukowców i praktyków edukacji z całego świata, tworzy sprzyjające środowisko do owocnego dialogu, wymiany doświadczeń, opracowywania i realizacji wspólnych projektów, publikuje artykuły, prace naukowe, badania o szerokim zakresie tematycznym i praktycznym znaczeniu: od ontologii przeszłości po przestrzeń diarialną osobowości językowej, od interdyscyplinarności we współczesnej historiografii po ocenę jakości nauczania w szkołach średnich prowadzących nauczanie języka mniejszości narodowej. Zakładając Fundację „Proświta”, Marko Syrnyk przewidział jeszcze jeden bardzo ważny element jej działalności – prowadzenie pracy kulturalno-oświatowej, w tym organizację masowych imprez festiwalowych poświęconych ukraińskiej kulturze. Począwszy od 1995 roku w ramach OUP działał festiwal pod nazwą „Spotkania z kulturą ukraińską”, organizowany wspólnie z „Rodzimą mową”. Dziesięć lat temu stało się jasne, że takie „Spotkania” (choćby nawet trzymiesięczne) wyrosły z imprezy kulturalnej o znaczeniu lokalnym, wznosząc się na poziom regionalny. Burmistrzowie kilku miasteczek wraz z marszałkiem województwa zachodniopomorskiego, odwiedziwszy Wałcz na koncertach podsumowujących i przekonawszy się o wysokim poziomie artystycznym wielu zespołów twórczych i wykonawców, postanowili zaprosić także do siebie te niezwykłe „Spotkania”, które od tamtej pory stały się Wędrownym Festiwalem Kultury Ukraińskiej. — Taka nazwa festiwalu — wyjaśnia jego stały organizator i opiekun Marko Syrnyk — odpowiada obecnej istocie: nie jest już przywiązany do jednego czy dwóch miejsc, lecz przemieszcza się z wsi do wsi, z małego miasteczka do dużego miasta. Witają go ciepło nie tylko w województwie zachodniopomorskim, lubuskim, śląskim i innych, — prawie w całej Polsce. Ponieważ pojęcie i zakres kultury są znacznie szersze niż działalność koncertowo-wykonawcza, dobrze byłoby rozszerzyć ramy festiwalu, angażując znanych aktorów ukraińskiego teatru i kina, poetów i satyryków, artystów z wystawami indywidualnymi. Planów na przyszłość jest wiele. Na otwarciu jednego z ostatnich festiwali, w którym uczestniczyli Akademicki Zespół Pieśni i Tańca „Czerkaski Chór Ludowy” oraz zespół „Będmo!” z Iwano-Frankiwska, Marko powiedział proste i zrozumiałe dla wszystkich słowa: „Często pytają mnie, dlaczego organizujemy koncerty, spotkania z talentami z Ukrainy, skoro tam trwa wojna. Wtedy odpowiadam, że właśnie tym walczymy o rodzimą i zawsze drogą dla nas kulturę ukraińską, język ukraiński, tożsamość ukraińską oraz możliwość ich dalszego rozwoju”. Wpatruję się w wolę i zarazem spokojną twarz, życzliwe spojrzenie człowieka pewnego swoich działań, który z godnością ukraińskiego podwижnika aktywnie i na co dzień broni interesów i praw, podnosi wartości ludzkie wszystkich, którzy należą do mniejszości narodowej w sąsiednim państwie. Marko Syrnyk równie godnie, dumnie i niezależnie stał w Pałacu Belweder, kiedy dziesięć lat temu ówczesny prezydent Polski Bronisław Komorowski wręczał mu Srebrny Krzyż Zasługi. Tego dnia duża grupa liderów ukraińskiej mniejszości narodowej otrzymała państwowe odznaczenia, czym uznano zasługi każdego we współpracy polsko-ukraińskiej oraz sukcesy w działalności społecznej i zawodowej. A w ubiegłym roku Marka Syrnyka, podwижnika ukraińskości z Wałcza, uhonorował nagrodą minister edukacji za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktycznej i oświatowej, zwłaszcza za specjalne działania na rzecz dzieci i młodzieży z Ukrainy, które mieszkają w Polsce z powodu zbrojnej agresji Rosji na Państwo Ukraińskie. Został laureatem nagrody „Wałeckie anioły” oraz Fundacja „Proświta” za bezinteresowną pomoc potrzebującym, zwłaszcza poszkodowanym przez wojnę w Ukrainie. Nagrody zawsze przychodzą i nieodmiennie znajdują tych ludzi, którzy bez wahania z pierwszego wezwania oddają swój talent, wiedzę i umiejętności na służbę, dobro i potrzeby tych, którzy ich najbardziej potrzebują.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wielkanocne życzenia

Drodzy przyjaciele! W imieniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TUM-USA) serdecznie witamy Was i Waszych bliskich z Wielkanocnymi świętami i życzymy Ukrainie oraz jej narodowi szybkiego pokoju. Modlimy się do Wszechmogącego o ochronę wojowników Ukrainy przed wrogimi napaściami. Staramy się na różne sposoby pomagać Ukrainie: poprzez możliwości polityczne i rządowe oraz pomoc humanitarną. Wielu naszych przyjaciół Amerykanów również hojnie ofiarowuje pomoc Ukrainie. Mamy nadzieję, że spokojne życie wkrótce znów nadejdzie dla narodu Ukrainy! Chrystus Zmartwychwstał! Prawdziwie Zmartwychwstał! Wira BODNARUK, przewodnicząca Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TUM-USA)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stale z kotem Stepanem. Tetiana Mykołajiwna kocha swoje mieszkanie, wspomina: “Urodziłam się i dorastałam w tym domu, w mieszkaniu na 3. piętrze, pamiętam jego mieszkańców z dzieciństwa. Mój ojciec Mykoła Szpak zginął w Kijowie w pierwszym roku okupacji miasta. Działał w partyzantce na Żytomierszczyźnie i przybył do Kijowa z zadaniem zdobycia czcionek i sprzętu do druku ulotek, zaszedł do domu, by zobaczyć swoją rodzinę, swoje dziewczyny. W tamtych latach okupacji w naszych mieszkaniach mieszkali już pracownicy gestapo, bo pisarze byli na froncie lub w ewakuacji. Nas, troje dzieci z matką, wysiedlono do innego domu na tej samej ulicy, która wtedy nazywała się Teatralną. Ojca zabrali gestapowcy, bez wątpienia na czyjś donos. Ktoś musiał wiedzieć o jego przyjeździe i sprawach podziemnej walki partyzanckiej. Nigdy nie dowiedzieliśmy się, gdzie go rozstrzelano, być może w Babim Jarze. Wtedy miałam 5 lat. W życiu każdego człowieka są chwile, które z wyjątkową ostrością zapadły w pamięć od samego dzieciństwa. Po wyzwoleniu Kijowa wróciliśmy znowu do naszego domu, z którego chodziłam do 58. szkoły żeńskiej, gdzie uczyły się córki pisarzy – moje przyjaciółki Wala Malyszko i Sława Sobko”. W tym skromnym jednopokojowym mieszkaniu – na ścianach pocztówki z widokami Kijowa, rodzinne fotografie, podarowane Tetianie Mykołajiwnie obrazy, portret młodego przystojniaka z jasną, falującą czupryną – poety Mykoły Szpaka. Tak bardzo chciał zobaczyć swoją żonę Zinaidę i córki, że zlekceważył niebezpieczeństwo, które mu groziło. A one z okna (to było inne mieszkanie) ostatni raz go widziały. Niedawno Tetiana Łebedynśka wydała książkę o swoim ojcu Mykole Szpaku, zilustrowaną zdjęciami z tamtych czasów. Budynek nr 68 przy obecnej ulicy Bohdana Chmielnickiego kończy 92 lata. W 1970 r. na jego ścianie została zainstalowana tablica pamiątkowa, która poświadczyła jego wyjątkowość. Zgodnie z zarządzeniem Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy z 24.09.2008 nr 1001/0/16-08 “ROLIT” ma status zabytku architektury, historii i urbanistyki, numer ewidencyjny nr 508-Kw. Jednak dzisiaj zdecydowana większość współczesnych mieszkańców nie ma żadnego związku z literaturą i sztuką. Nowym właścicielom mieszkań i biur na parterze kłuły w oczy dawny budynek dla służby i dwa kasztanowce przed nim, posadzone kiedyś przez wiernych przyjaciół

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„W Kijowie, gdzie ulica wygina się w górę…” Niezgubione historie o Domu ROLIT

Nadia NAUMOWA, pracownica naukowa Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa. Dom, znany w Kijowie jako ROLIT (skrót od robotnicy literatury), został zbudowany w 1934 r. Tutaj znani przedstawiciele ukraińskiej literatury radzieckiej mieszkali ze swoimi rodzinami i pisali swoje dzieła – to była ich praca. W Domu mieszkali pisarze, których nazwiska weszły do słowników i podręczników, których utwory były studiowane w szkole: Maksym Rylski, Wołodymyr Sosiura, Mychajło Stelmach, Ołes Honczar. A byli też tacy, których nazwiska z czasem usuwano z programów szkolnych, ponieważ władza uważała ich autorów za wrogów ludu, dlatego więziła, a nawet rozstrzeliwała. Robotnicy literatury różnili się wiekiem, wychowaniem, pochodzeniem społecznym, talentem, mieli różne charaktery, a w Domu byli po prostu sąsiadami. Kiedy stolicę przeniesiono z Charkowa do Kijowa, Związek Pisarzy również przeniósł się do stolicy. Pisarze musieli gdzieś mieszkać, postanowiono zbudować dom spółdzielczy (na wzór charkowskiego „Słowa”). Tutaj dokonano przekładu na język ukraiński poematu Szoty Rustawelego „Witeź w tygrysiej skórze” – Mykoła Bażan, napisano „Słowo o matce” – Maksym Rylski, „Jeźdźcy” – Jurij Janowski, „Bardzo dobrze”, „Dziesięcioklasiści” – Ołeksandr Kopyłenko, „Pokój chatom, wojna pałacom” – Jurij Smołycz, dramat „Jarosław Mądry” – Iwan Koczerha, „Sobór” – Ołes Honczar, „Łabędzia zgraja” – Wasyl Zemlak, wiersz „Kochajcie Ukrainę” – Wołodymyr Sosiura, a także poezje „Znowu kwitną kasztany… (Kijowski walc)”, „Pieśń o ręczniku” – Andrij Malyszko. Płaton Majboroda też tu mieszkał niedługo, w mieszkaniu Malyszki. Spółdzielni przydzielono miejsce prawie w centrum Kijowa. Kiedyś ulica nazywała się Funduklejewska, na cześć kijowskiego gubernatora cywilnego Iwana Fundukleja, przedtem – Kadetska. A w 1919 r. (Kijów wyprzedzał wszystkich) nadano jej imię Lenina – jeszcze za życia „wodza światowego proletariatu”. Zabudowa zaś zaczęła się w XIX w. zgodnie z nowym planem generalnym. Pierwsze znane budynki tutaj: teatr anatomiczny Uniwersytetu Kijowskiego (obecnie Muzeum Medycyny). W 1901 r. na rogu z Włodzimierską wzniesiono nowy gmach Teatru Miejskiego. A na początku ulicy znajdowało się pierwsze w Kijowie gimnazjum żeńskie – Funduklejewskie, a także słynna kolegium Pawła Hałahana. Dla Domu wybrano piękne miejsce na zboczu Jaru Światosława, gdzie nie było jeszcze wysokich budowli, jedynie przytulne, typowe dla ówczesnego Kijowa drewniane domki z ogródkami i klombami, które już ustępowały miejsca nowej zabudowie. Architekci Wasyl Kryczewski i Petro Kostyrko dobrze przemyśleli, jakie powinno być godne mieszkanie dla „inżynierów ludzkich dusz”, powołanych do wychowywania nowego człowieka radzieckiego. Mieli tu tworzyć, nie przejmując się codziennością. Projekt architektoniczny w stylu modnego konstruktywizmu miał także ukraińskie cechy, którymi znany architekt Wasyl Kryczewski zawsze ozdabiał swoje budowle. Co prawda, z powodu braku środków autorom przyszło nie raz przerabiać początkowy zamysł i z czasem ich dzieło na tyle różniło się od pierwotnego projektu, że twórcy byli niezadowoleni. Pisarze, którzy z niecierpliwością czekali na mieszkanie, organizowali czyny społeczne i pracowali po prostu jako robotnicy pomocniczy. W grudniu 1934 r. rozpoczęło się zasiedlanie Pierwszego korpusu przy ul. J. Kociubynskiego (obecnie znów Tymofiwska). Budynek miał pięć klatek schodowych – 60 dwupokojowych i trzypokojowych mieszkań. 6 czteropokojowych lokali z telefonami i wszystkimi wygodami domowymi przeznaczono dla zwierzchnictwa, kierowników Związku Pisarzy. A kuchnie u wszystkich były maleńkie – 2,5 metra kwadratowego. Przewidywano, że mistrzowie pióra i ich rodziny będą zgodnie jadać obiady i kolacje we wspólnej stołówce. Z czasem zaczęto budować nowy korpus ROLIT-u, według ulepszonego projektu architekta M. W. Sdobniewa – jedna klatka schodowa i 14 mieszkań, 4- i 5-pokojowych. Na ostatnim piętrze była mansarda z przestronną werandą – na zebrania, spotkania lub uroczyste wydarzenia. Ją z czasem upodobali sobie artyści na pracownie. Tutaj obecny jest jeden ważny moment. Zbierając pisarzy pod jednym dachem, łatwiej było ich kontrolować: pewne obowiązki wykonywały specjalnie najęte konsjerżki, które wiedziały o mieszkańcach wszystko. Każda obserwatorka musiała składać raporty przed odpowiednimi organami: kto jest w domu, kto dokąd poszedł, kto do kogo przychodził. Na podwórku elitarnego osiedla został zbudowany dwupiętrowy budynek dla obsługi: ślusarzy, hydraulików, dozorców i palaczy. Początkowo w tym budynku było ogrzewanie piecowe. W każdym mieszkaniu był pokój dla pomocy domowej, miała ona osobne wyjście. Ale w tragicznym czasie represji politycznych i prześladowań wszystkiego, co ukraińskie, niektórym mieszkańcom słynnej budowli, jako wrogom ludu, przyszło przenosić się do innych, niemal niezdatnych do życia lokali. Przez lata Dom ROLIT odzwierciedlał skomplikowaną drogę literatury ukraińskiej i jej twórców. A były tu konformizm, zdrada, podłość i podłość, bo w mieszkaniach pisano nie tylko słynne utwory literackie i panegiryki na cześć wodzów, ale i donosy na kolegów i przyjaciół. Oskarżenia, czystki, codzienne wieści o aresztowaniach – oto czym żyli mieszkańcy ROLIT-u. Nocami nie spali, bo właśnie po północy lub o świcie z klatek schodowych wyprowadzano wrogów ludu, tych, którzy nie chcieli iść przeciwko swojemu sumieniu. Trzech fal stalinowskich represji nie przeżyli wszyscy, niektórzy już nigdy nie wrócili. A niektórym pierwszym kooperantom nie dane było nawet pomieszkać w nowych mieszkaniach: Stepan Wasylczenko zmarł w 1932 r. Pisarze Hryhorij Kosynka, Ołeksandr Włyźko, Jewhen Płużnyk zostali represjonowani przed przeprowadzką. J. Płużnyk jako jeden z pierwszych wstąpił do spółdzielni i zapłacił pieniądze za mieszkanie. Martwił się, czy wejdą do mieszkania zakupione wcześniej ulubione meble, i zmierzywszy je, pobiegł do swojego jeszcze nieoficjalnego mieszkania. Wrócił stamtąd wesoły i oznajmił żonie: „Wejdą, wejdą!”. Miał się wprowadzić 11 grudnia. Ale Jewhena „wzięli” w mieszkaniu przy Proriznej 4 grudnia 1934 r., na oczach żony i jej siostry. Pocałowawszy je na pożegnanie, poszedł w dół po schodach w towarzystwie trzech mężczyzn w mundurach, zabierając ze sobą tobołek, który stał pod ręką. Takie tobołki miał chyba każdy mieszkaniec ROLIT-u. Opowiadają, że Mykoła Bażan zawsze miał wyprasowane spodnie przy łóżku, bo chciał godnie przywitać pracowników organów, nie w bieliźnie. Pisarze, którzy uniknęli aresztowania, „wyciągnęli wnioski”, ukorzyli się, zdecydowanie wkroczyli na drogę wysławiania socjalistycznej rzeczywistości, kontynuowali życie i pisanie tutaj swoich utworów. W niektórych z nich wspomniano także ten budynek: Leonid Perwomajski – „Kiedy w czerwcu zaczęła się wojna…”, S. Hołowaniwski – „W Kijowie, gdzie w górę wygina się ulica…”, W. Małyszko – „Nasz dobry dom…”. Wielu pozostawiło wspomnienia, pełne smutnej ekspresji w prywatnych listach, z których można zrozumieć, ile nieszczęść, rozczarowań może wytrzymać człowiek. Dom pisarzy jest rekordzistą pod względem liczby tablic pamiątkowych (29), które upamiętniają jego słynnych mieszkańców. Pierwszą tablicę ustanowiono w 1958 r., ostatnią – w 2011 r. Ogółem w budynku mieszkało około 130 osób. W latach 60., jako kontynuację Domu, dobudowano nowy – dla członków Związku Pisarzy. Już nie spółdzielczy. Wielu lokatorów z czasem zmieniło mieszkanie, przeniosło się do nowych. Własny dom zbudował Maksym Rylski w Hołosijewie, niektórzy przenieśli się do lepszych mieszkań, jak Pawło Tyczyna, Mykoła Bażan, Jurij Smołycz. Ołeksandr Kornijczuk przeniósł się z Wandą Wasilewską na daczę Watutina (obecnie ul. Siczowych Strzelców). Tylko nieliczni pisarze przeżyli tu całe życie, tutaj też zmarli: Leonid Wyszestawski, Mykoła Rudenko, Mychajło Stelmach, Iwan Mykytenko, który przyjechał tutaj ze swoim sześcioletnim synem Ołehem. Ołeh Mykytenko został redaktorem czasopisma „Wseswit”, przeżył 90 lat, z tego domu też odprowadzono go w ostatnią drogę. Nastały inne czasy i imponujący budynek nie przyciąga już tak, jak kiedyś. Ale w niektórych mieszkaniach wciąż żyją krewni i potomkowie znanych mieszkańców: żona Ołesia Honczara 99-letnia Wałentyna Danyliwna, krewni Ołeksandra Kopyłenki, Ołeksandra Nowyckiego, Ołeha Mykytenki. W mieszkaniu nr 15 mieszka córka ukraińskiego poety z Żytomierszczyzny Mykoły Szpaka, Tetiana Łebedynśka. Tak ułożył się los, że jej praca i życie były związane z Petersburgiem, ale co roku spędzała miesiące w Kijowie, organizowała konferencje, redagowała zbiory naukowe. Teraz mieszka tutaj po- Andrijem Malyszkiem i Maksymem Rylskim. Pod nimi, przy stoliku, na którym często stała niewielka buteleczka, pewnego majowego wieczoru, pod świecami kwitnących kasztanowców, zostały napisane słowa „Kijowskiego walca”. Każdego ranka pod tymi drzewami Ostap Wysznia spacerował ze swoim pieskiem Hajem. Tetiana Łebedynśka, zwracając się do różnych poważnych instancji, obroniła te kasztanowce, wydała kalendarz poświęcony tym, którzy tu mieszkali, zorganizowała konferencję poświęconą znanym mieszkańcom ROLIT-u. Obecnie, tradycyjnie dla naszych czasów, parter i piwnicę budynku zajmują kancelaria notarialna, pralnia chemiczna, fryzjer oraz inne anonimowe biura. Zaniedbane pomieszczenie gospodarcze kilkakrotnie było już wystawiane na sprzedaż (przecież można tu otworzyć jeszcze jedną restaurację, salon piękności albo lokal hazardowy). I do kasztanowców znów przystępowano z siekierami i piłami. A one co roku wiosną zakwitają z nową siłą i strzegą pamięci o tych ludziach, którzy przechodzili przez to podwórko, idąc do pracy, odpoczywali tu wieczorami, prowadzili przyjacielskie rozmowy, żartowali, śpiewali, dzielili się myślami, radościami i bólami. I tworzyli. Ile ludzkich historii, anegdot, które tutaj powstawały, słyszały te ściany i stare drzewa, które przetrwały wojnę i ciężkie powojenne lata! I nikomu nawet do głowy nie przyszło, żeby je ściąć, by ogrzać mieszkania. Kto dzisiaj opiekuje się budynkiem ROLIT? W zasadzie nikt. W niewielkim budynku na podwórku, który powoli się rozpada, można by stworzyć filię Muzeum Literatury miasta Kijowa lub literacką kawiarnię, gdzie odwiedzający mogliby wspomnieć „kurs literatury ukraińskiej”, który kiedyś wykładano w szkołach i na uczelniach. Jest o czym podyskutować. Problem zachowania historyczno-architektonicznego środowiska miasta Kijowa – bolesny i aktualny w naszych dniach – wizualnie pojawia się na przykładzie nie tylko tego budynku. Ale ten jest szczególnie bolesny. Kiedy widzisz uszkodzone tablice pamiątkowe (z niektórych zdjęto brązowe litery), nieprzytulne, zastawione samochodami podwórko, werandę z wybitymi oknami, zaniedbany ogródek przed budynkiem, kontenery ze śmieciami pod kasztanowcami, to pytasz siebie: jak my żyjemy? Rozumiemy, że trwa teraz straszna wojna. Ale ta wojna nie powinna sprawić, że zapomnimy, iż jesteśmy ludźmi i musimy zachować pamięć o naszej przeszłości. W przeciwnym razie jaka przyszłość nas czeka?...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką o ciele niebieskim i ziemskiej wierzbie, z okazji Niedzieli Palmowej

Gatunek rozmowy z Tarasem Szewczenką został zapoczątkowany w tygodniku „Słowo Proświty” w marcu 2024 roku. Chodzi, rzecz jasna, o rozmowę wyimaginowaną, za to teksty Szewczenki są prawdziwe, nie dotknięte cudzym „nawet najmniejszym słowem”. Z jego Dziennika, listów, poezji, powieści… Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Lubię rozmawiać, jak z bratem, z siostrą, rozmawiać z tobą…” – Na początku słynnego poematu „Hajdamacy” wy, drogi Tarasie Hryhorowyczu, podarowaliście zdumiewające słowa niebieskiemu satelicie Ziemi, nocnemu ciału niebieskiemu Księżycowi… – …I ty, białolicy, Po sinym niebie wyjdziesz pospacerować, Wyjdziesz popatrzeć w żłobek, studnię I w morze bezkresne i będziesz świecić, Jak nad Babilonem, nad jego ogrodami, I nad tym, co będzie z naszymi synami; Ty wieczny bez końca!.. Lubię rozmawiać, Jak z bratem, z siostrą, rozmawiać z tobą, Śpiewać ci dumę, którą tyś wyszeptał… – Chyba w światowej poezji podobnej wielkości i piękna nie spotkasz… W ogóle w waszych utworach poetyckich leksem „księżyc” spotyka się 25 razy! Już pierwszy znany utwór – ballada „Przyczynna” – od piątego wersu opowiada, że w niepogodę nad Dnieprem szerokim, który górami falę podnosi… – I blady księżyc w tamtej porze Zza chmury gdzieniegdzie wyglądał, Niby łódź w sinym morzu To wypływał, to tonął. – A dalej w tekście, kiedy szeroki Dniepr uspokoił się, a wiatr położył się przy morzu odpocząć, brzmi niesłychane zaproszenie księżyca, który tak lśni, do szczerej ukraińskiej rodziny… – Księżycu! Nasz gołąbeczku! Chodź do nas wieczerzać… – Poeta Szewczenko nazywa księżyc „jasnym”, „czerwonym” i „okrągłym”, „okrągłolicym”, a jeszcze „wyszczerbionym”… A ja chciałbym przypomnieć szczeremu autorowi Dziennika, jak 28 lipca 1857 roku zapisaliście o swoim gościnnym pobycie u znajomego „przed wschodem ledwo nadszczerbionego księżyca”. Sprawdziłem – i rzeczywiście tamtej nocy był praktycznie pełny księżyc… Bądźcie łaskawi, przekażcie krótki zapis z 10 lipca, kiedy przebywaliście w „złym nastroju smutnej duszy”, bo wiatr przeszkadzał przybyciu łodzi z wieścią o wolności i wzbudzał tęsknotę. A jeszcze monotonny drobny deszczyk padał cały dzień aż do pojawienia się na ciemnym niebie wąskiego sierpa młodego księżyca, który w lipcu 1857-go narodził się przecież dosłownie w przeddzień… – Wiatr wciąż ten sam. Tęsknota ta sama. Deszcz kontynuuje obmywać nowy księżyc. Takie długie uprzejmości tutaj z nim rzadko się zdarzają. – Poeta pozostawał poetą… Ale według waszego, panie Tarasie, Dziennika można byłoby układać kalendarz księżycowy… A kto w waszej poezji, drogi Tarasie Hryhorowyczu, jest pośrednikiem między ciałem niebieskim a ziemską wierzbą, kto łączy wszystkich w jedno? – Gwiazdy świecą; pośrodku nieba Goreje białolicy; Wierzba słucha słowika, Patrzy w studnię… – Ale u was, narodowy Poeto, i ludzkie serduszko jest nierozerwalne z prawdziwie ratującym słowikiem… – Niech myśl, jak ten kruk, Lata i kracze, A serduszko słowikiem Ćwierka i płacze… „I słońce spojrzy – raj, i tyle! Wierzba śmieje się, święto wszędzie!” – Jeśli na niebie – księżyc, a pośrednik – słowik, to na ziemi – wierzba. Są one duchowo połączone w pierwszych wersach już wspomnianego utworu – w balladzie „Przyczynna”, gdzie „Zły wiatr zawodzi, / Wierzby do ziemi gnie wysokie…”. W poezjach Szewczenki wierzba wspominana jest 30 razy! Zresztą, nawet w kontekście Babilonu w „Psalmach Dawidowych” (19 grudnia 1845 roku)… – Na rzekach wokół Babilonu, Pod wierzbami w polu, Siedzieliśmy i płakaliśmy W dalekiej niewoli I na wierzbach powiesiliśmy Organy głuche… – O narodzonym Jezusie w poemacie „Maria” (1859) powiedziano niespodziewanie i nieodwołalnie… – W Nilu wykąpane śpi W pieluszkach losu, pod wierzbą, Dzieciąteczko… – W moim odbiorze bez wierzby nie byłyby historycznie ważne i pieluszki wysokiego losu Jezusa… Wypowiedzcie, drogi ukraiński Poeto, chociażby wers z wiersza „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu” (1838), w którym wierzba wspominana jest, zdaje się, trzykrotnie… – I słońce spojrzy – raj, i tyle! Wierzba śmieje się, święto wszędzie! – A jeszcze – z poematu „Sen”… – Cichutko wiatr wieje, Stepy, łany marzą. Między jarami nad stawami Wierzby zielenią się. – Zaprawdę, wierzba Szewczenki wyrosła z ukraińskiej mentalności… Jakoś od razu staje się w pełni zrozumiałe, dlaczego na Ukrainie i w innych krajach słowiańskich właśnie wierzbowe gałązki symbolizują gałązki palmowe, które ścieliły wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy… Dlatego nad wyraz ciekawie, jak udało się wam, wytrwały Tarasie Hryhorowyczu, wyhodować wierzbę w… Nowopietrowskim umocnieniu. – W 1850 roku, kiedy mnie eskortowano z Orskiej twierdzy do Nowopietrowskiego umocnienia, to było w październiku, w Gurjewie-miasteczku na ulicy podniosłem świeżą wierzbową gałąź i przywiozłem ją do umocnienia, i na garnizonowym ogrodzie wbiłem ją w ziemię, i zapomniałem o niej; wiosną już ogrodnik przypomniał mi, mówiąc, że moja gałąź rośnie. Ona rzeczywiście wypuściła pędy, zacząłem ją podlewać, a ona – rosnąć, i teraz będzie miała sześć wierzchów grubości w średnicy i przynajmniej trzy sążnie wysokości, młoda i bujna; prawda, wylałem na nią niemało wody, za to teraz, w wolnym czasie za pozwoleniem feldfebla, wypoczywam sobie w jej gęstym cieniu… – Wasza wierzba, drogi Tarasie Hryhorowyczu, oczarowała najlepszych poetów i nie tylko… Powiedzmy, pisarz i literaturoznawca Bohdan Łepkyj jeszcze w 1914 roku napisał wiersz „Wierzba Szewczenki”: Gdy na czarny szlak wstępował, Szedł na wygnanie w niewolę, Gałązkę wierzbową podniósł, Oczyścił i zabrał ze sobą. Wybitny ukraiński poeta Dmytro Pawłyczko również ma wiersz „Wierzba Szewczenki”: …To tęskne drzewo Jemu przypominało rodzinny kraj Na zesłaniu. Ono łzami pustynię Przemieniło w żyzny grunt! A oto wielki Iwan Dracz o wierzbie Tarasa: Gdzie fort Pietrowski? Pędy wierzbowe Z zasadzonego twojego drzewka Poszły w świat szlakami miłości… Pozwoliłem sobie, panie Tarasie, wybrać kilka notatek o wierzbie z waszego Dziennika: „Siedzę lub leżę milcząc całymi godzinami pod moją ulubioną wierzbą…” (17 czerwca 1857 roku); „leżałem pod wierzbą, słuchałem wilgi…” (18 czerwca); „zasnąłem pod swoją faworytką wierzbą…” (11 lipca); „przyszedłszy na ogród, przyległem zmęczony pod swoją zapowietną wierzbą…” (15 lipca); „do samego obiadu leżałem pod wierzbą i czytałem…” (18 lipca). Dwudziestego pierwszego lipca, kiedy wreszcie przyszła wieść o zwolnieniu z zesłania, porządnie świętowaliśmy to długo oczekiwane wydarzenie: „Od trzeciej godziny po południu do trzeciej godziny po północy pod wierzbą z Fiałkowskim piliśmy herbatę i lemoniadę…”. Tydzień później 28 lipca: „Po obiedzie ja zwyczajem zdrzemnąłem się trochę pod wierzbą…”. Prawda, nie śmiałem ja, szczery Tarasie Hryhorowyczu, zacytować waszego zapisu z 19 lipca… – Noc księżycowa, piękna, i ja nie przeniosłem swój obóz do altanki, zostawiając go pod wierzbą… Ale na twarz wyskoczyła mi zimna żabka i obudziłem się… – Wtedy już opowiedzcie i o innej podobnej przygodzie, a ja zauważę waszymi słowami: „Oto i opowiemy przy okazji, a wy zapisujcie, nie zaszkodzi…”. – Kurczęta swoim nieznośnym ćwierkaniem mnie obudziły… I mało tego, że biegają koło ciebie, gdaczą. Nie, trzeba jeszcze tobie na twarz wskoczyć i za nos uszczypnąć… Obudzony tak nie w porę czubatym natrętem, wstałem… – Niewiarygodne! Umiecie wy, Tarasie Hryhorowyczu, z obojętnym wyglądem opowiadać wzruszające historie… A zresztą, w jakim dzienniku spotkasz takie szczere szczegóły? Wracając do tego, jak została znaleziona w „nieskończonej bezludnej pustyni” (wasze słowa!) bujna wierzba, która faktycznie stała się uosobieniem Ukrainy na zesłaniu, powiem, drogi panie Tarasie, – zrobiliście prawdziwie bogobojny uczynek… – Wierzba moja często przypomina mi legendę o skruszonym rozbójniku, który pewnego razu przyszedł ze swoją ogromną maczugą, okutą żelazem, do sprawiedliwego pustelnika i prosi o spowiedź, a nie, to, mówi, zabiję… Ale grzechy jego były tak wielkie i straszne, że ten nie mógł od razu nałożyć na niego pokuty i prosił grzesznika o trzy dni na rozmyślania i modlitwę. Rozbójnik poszedł do lasu i po trzech dniach wrócił. No co, mówi, starcze Boży, wymyśliłeś ty coś dobrego? Wymyśliłem, odpowiadał sprawiedliwy, i wyprowadził go z lasu w pole na wysoką górę, wbił, jak kołek, straszną maczugę w ziemię i kazał grzesznikowi nosić ustami wodę z głębokiego jaru i podlewać swoją straszną pałkę, i wtedy, mówi, odpuszczą ci się grzechy twoje, kiedy z tego śmiercionośnego narzędzia wyrośnie drzewo i owoc przyniesie. Mówiąc to, sprawiedliwy poszedł do swojej celi, a grzesznik wziął się do roboty. Minęło kilka lat, schimnik zapomniał już o swoim duchowym synu. Pewnego razu on w dobrą pogodę wyszedł z lasu w pole pospacerować; spaceruje w polu i w zamyśleniu podszedł do góry… wszedł na górę – i coż ukazało się jego zdumionemu wzrokowi? Najcudowniejsze drzewo gruszowe, pokryte zielonymi owocami, i pod drzewem w cieniu odpoczywa starzec z długą aż do samych pięt brodą, jak u świętego Onufrego. Schimnik rozpoznał w sędziwym starcu swojego duchowego syna i pokornie podszedł do niego po błogosławieństwo, dlatego że on już był sprawiedliwym większym od samego schimnika… – Jak prawdę powiedzieć, wielce mądry Kobzarze, to ja jestem nadzwyczaj poruszony tą legendą, najpierw dlatego, że wy włożyliście w nią swoją żywą, szczerą, czystą, sprawiedliwą duszę… Chociaż czuję, mówiąc waszymi słowami, „ciężki duszy smutek…”. – Wierzba moja także wyrosła i okrywa mnie w upalny dzień swoim gęstym cieniem, a odpuszczenia grzechów moich nie ma i nie ma! Ale to był rozbójnik, a ja… – Wy – Twórca! Prawdziwy, ukochany Kobzar, któremu bezgranicznie i wiecznie wdzięczny jest ukraiński naród! Dziękuję, dziękuję wam! A o waszej wiecznie żywej wierzbie powiem jeszcze wysokimi słowami niezapomnianego Borysa Olijnyka: Wierzba, wyhodowana w dobie głuchej, Wrosła w zenit, niczym zielony znak, Na naszym trzykroć sprawiedliwym szlaku. ____________ 1 Babilon – stolica wczesnoniewolniczego państwa Babilonii w Mezopotamii. 2 Chodzi o to, że pojmani Żydzi szukali pocieszenia w muzyce i śpiewach pod wierzbami w okolicach Babilonu oraz o dęte instrumenty muzyczne, na których Żydzi odmawiali grania. 3 Od razu proszę o czysto przytomne postrzeganie mało znanych, rzadkich i niezwykłych świadectw Tarasa Hryhorowycza, zebranych w tym artykule. Dotyczą one końcowych tygodni jego zesłania, kiedy reżim pobytu został niewiarygodnie złagodzony, i czynią jeszcze bardziej wyrazistym historyczne wyznanie zesłańca: “Bym nawet wrogowi mojemu srogiemu nie życzył tak cierpieć, jak ja teraz cierpię…”. K. Trutowski. Twierdza Nowopietrowska. Szewczenko pod wierzbą. 1885 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zdejmując z głów zdrowe szare puchowe chusty, które wtedy były bardzo w modzie, kobiety zostawały już w prostych, ale jaskrawo ukwieconych szaliczkach. Te szaliczki w swoim czasie nosili po domach i wyprzedawali Cyganie. Zatem zasiadały, wszystkie zaproszone przez mamę, kto gdzie chciał. Zaczynała się niewielka tołoka – skubanie pierza. Teraz takiego czegoś nie zobaczysz w żadnym kinie. Przysięgam! Rozdawała mama wszystkim wszystko, co miała do tej roboty. Komuś duże sito, komuś mniejsze, a niektórym i głębokie pudełka. Do środka w te pojemniki wścielano czyściutkie pieluszki. A z komórki przynoszono wielkie torby, nabite tym pierzem, które oskubywano z porąbanych wcześniej kaczek. I tak zaczynał się proces – skubano pierze. Głośno, gwarno, z wszelkimi pogwarkami. Ale każde piórko, od małego do dużego, starannie obdzierano z dwóch stron od korzonka i zostawał jeden czysty puch. Trzeba było to widzieć! Jaka niewiarygodna delikatność i puszystość rodziła się spod kobiecych rąk z tego kaczego puchu. I tę robotę trzeba było wykonywać bardzo miękkimi ruchami, bo puch ten był, zdaje się, delikatniejszy nawet od chmurek niebieskich. W naszych Syworohach z tego unikalnego, najbielszego na świecie puchu, wytwarzano najpuszystsze poduszki i pierzyny. Na tym dobru ludzie nie to że spali, ludzie kąpali się jak w najcieplejszych falach spokoju i kołysali w miłosnych objęciach i w najmiększych snach. Jakoś tak znalazła się w tej kompanii i Żeńka, córka Iwana Kwitki. A to taka sąsiadka, jedna na całe Syworohy, która lubiła jeszcze dobrze chlapnąć czemiergesu, stopni tak z pięćdziesiąt. Skubie ona ze wszystkimi to pierze i tu, ni stąd, ni zowąd, jak załaskocze coś w jej nosie i ona z całej siły, jak kichnie raz, a potem, nie powstrzymawszy się, jeszcze dwa razy. Matko Boska! Cały ten najdelikatniejszy puch wzleciał po całej chacie, aż do sufitu, mięciutko rozproszył się i na wszystkie mamine kwiaty, i na pościele, i wszystkim ciotkom na głowy, i na ich szaliczki... – Żeńka! – naskoczyła na nią Luba Tymkowa. – Masz ty klepkę w głowie czy nie! A Halka Chrystynina, tej chlapniętej Żeńce, jednym zamachem przycięła: “Jak w głowie nie ma, to w d... nie pożyczysz!”. Ktoś się z tego wszystkiego śmiał, a ktoś nawet żałował Żeńki, a ona sobie skubała pierze, szczerzyła zęby i wciąż powtarzała: “O, takie bardzo! No a nie! Dawajcie, dziewki, nie próżnujcie”. Więc póki skubano w ciepłej chacie pierze, o czym to tylko tam nie mówiono. I plotły już takie historie, że wszyscy albo ryczeli ze śmiechu, albo ciężko biadali i nawet płakali, jeśli wspominali tymi pogwarkami coś bolesnego. Ot, śmiali się na przykład z Wasyla ze skały. Bo Wasyl to bardzo dobrotliwy człowiek, ale pewnego dnia tak mu się zachciało wypić kieliszek i, nie mając go, poszedł do jednej bardzo słabej ciotki Hańki. Ona sama już nie raz prosiła Wasyla, żeby przyszedł do niej i przełożył równiutko kamienny mur, bo ten się zawalił. Ale Wasyl był niezły cwaniak. Żeby go nikt nie poznał, zwłaszcza jego żona, że on w taki sposób zarabia sobie na kieliszek, to co on wymyślił, a co? Ubrał się w długą spódnicę samej ciotki Hańki, na głowę nawinął jej chustę i hejże do roboty. Wszyscy, którzy przechodzili czy przejeżdżali, ciężko się dziwili, bo jak to taka słaba i taka niemocna Hańka, a dziwuj się, jakie sztuki kamienia wali aż na sam wysoki mur. Ot, takie to! A z tych rozbawionych pogwarek przeszło się na inną. Och, ludzie dobrzy, zupełnie na inną pogwarkę… Opowiadały starsze kobiety, że już po głodzie z 47 roku, przyjechały do naszego syworowskiego kołchozu, który aktywnie wtedy się rozwijał, przyjechały dwie młodziutkie praktykantki-weterynarki. Przybyły z Chersonia, kołchoz przydzielił im jakąś starą chatę. Pracowały niedługo, zaledwie kilka miesięcy. I kiedy zaczęły się jesienne chłody, one na noc dobrze napaliły sobie w piecu i położyły się spać. Nikt nawet nie wiedział, że trzeba było dziewczynom podpowiedzieć, jak prawidłowo korzystać z pieca. A dziewczyny niedoświadczone, na dodatek z miasta… Położyły się spać i nie zamknęły szybra, łączącego się z piecem. Przez ten nieszczęsny szyber cała chata napełniła się czadem… Dziewczyny spały, ale to już był ich ostatni sen… Nad ranem straszna wieść przeleciała bólem i strachem przez całą wieś. Wszyscy rozkładali ręce, a powiedzieć nie było co. Wysłano telegramy do rodziców… Ale jako że żadnej odpowiedzi zwrotnej się nie doczekano, postanowiono wszystko przygotować do pogrzebu. W warsztacie stolarskim wykonano dla dziewczyn dębową trumnę. I ta dębowa trumna była najstraszniejszą w całej historii regionu. Była ona szeroka i od razu na dwie młodziutkie nieboszczki. Ubrano je w czyste odzienie, a pod głowy włożono im poduszeczki z najmiększego białego puchu. Z pogrzebem nie zwlekano, bo niewymownie boleśnie było długo patrzeć na taką tragedię. Odprowadzano młode dziewczęta w ostatnią drogę całą wsią. I już kiedy zasypano mogiłę, wszyscy nagle wzdrygnęli się od strasznego krzyku dwóch kobiet, które z dwoma mężczyznami, zadyszani, wchodzili na górę, na której położony jest nasz cmentarz. To przybyli rodzice dziewcząt, którzy dosłownie o jakąś godzinę nie zdążyli na ten pogrzeb. Płacz i krzyk tych matek rozdzierał ludzkie serca… i samo niebo. Krótki jesienny dzień szybko gasł w szarych zmierzchach. Ale z przewodniczącym kołchozu i ze społecznością, pogrążeni w żałobie rodzice uzgodnili, że zaraz następnego dnia wieśniacy rozkopią świeżą mogiłę, aby rodzice mogli choćby spojrzeć na swoje dzieci po raz ostatni. Więc kiedy zajaśniał nowy dzień nowym światłem, i kiedy rozkopawszy mogiłę, otworzyli dębową trumnę, wszyscy obecni zastygli z czystego przerażenia… Cała trumna w środku była zasypana białym puchem. Bezlitośnie rozdarte były te poduszki, a zsiniałe ręce dziewcząt tak i zastygły, wpięte w rozczochrane włosy jedna drugiej… W ziemi, na jakiś krótki czas, dziewczyny ożyły od strasznego czadu. Więc wychodzi na to, że pochowano je żywcem… A ożywszy, pomarły z uduszenia po raz drugi. Zabrali biedni rodzice trumnę z ciałami dzieci i już potem, ludzie mówili, pochowali je gdzieś w swoich stronach. Życie ludzkie, jak ten puch, jak to pierze… Pierze… Nic nie wiadomo, jakimi życiowymi wiatrami, kiedy i dokąd kogo może zanieść. Zerwanie duchowej więzi z ukraińskimi tradycjami. Osobliwością wydarzenia stała się jego charytatywna misja: stworzone pisanki po poświęceniu zostaną przekazane naszym obrońcom przez wolontariuszy jako wielkanocne amulety i znaki wsparcia od mieszkańców rejonu witowskiego. Wydarzenie odbyło się we współpracy ze społecznością Miszkowo-Pohoriłowe. Organizatorami wystąpili organizacja społeczna “Witowskie ukraińskie towarzystwo” oraz organizacja społeczna “Ukraińskie towarzystwo Proświta obwodu mikołajowskiego”. Dziękujemy mistrzyni za przeprowadzony warsztat, za szczerość, inspirację oraz chęć dzielenia się wiedzą o dawnym ukraińskim sztuce pisankarstwa. Dzięki takim wydarzeniom zachowują się i odradzają ludowe tradycje, przekazywane jest duchowe dziedzictwo naszego narodu. Takie spotkania po raz kolejny dowodzą, że ukraińskie tradycje żyją z pokolenia na pokolenie. Właśnie dzięki takim inicjatywom w bibliotece wzmacnia się społeczność i zachowuje dziedzictwo kulturowe regionu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pira

Serhij FAJFURA Trzeba się jeszcze dobrze wprawić, żeby zarąbać kaczkę, a do tego zarąbać ją poprawnie. Zwłaszcza gdy żyjesz na tym świecie dopiero osiem lat. To już tobie, dorosłemu, strasznie patrzeć, jak biją na przykład świnię i kiedy ona kwiczy tak, że aż uszy zatyka. Albo kiedy mają zarżnąć cielątko, to uciekasz aż do sadu, żeby nie widzieć, jak je za tylne nóżki podwieszają do mocnej gałęzi na orzechu. Choć ono i nie krzyczy, nie meczy, a tylko sapie, zwiesiwszy swoją, pachnącą mlekiem głowę. Co prawda cielę przesilnie wybałusza na ten świat zdziwione swoje oczy, z ładnym takim, niebieskim odblaskiem. I patrzeć w takie oczy, och, nie jest łatwo. Ale kiedy jesteś jeszcze mały, ale już chcesz robić się jak tata, chcesz być jak wszyscy wujkowie, to nie ma rady, ty i za zdrową kosę chwytasz się, żeby już kosić, albo łapiesz swoimi rączynami młotek i klepiesz nim po kowadle i robisz taką minę, jakbyś coś tam ciężko ważnego wyklepywał, aha. A jeszcze, kiedy głupia kura nasrała na progu koło szopy, ty przeganiasz ją nogą, mocno splunąwszy gdzieś w bok i przygadujesz jak naturalny wujek: „A nu, marsz stąd! A dziwowisko się jakieś, zadrapanka!” Toteż w młodym swoim wieku kaczki rąbać, było wcale nie szkoda. No, prawda, strasznawo wszystkoż jakoś się robiło, no i serduszko kołatało, ale to nie od żalu za kaczkami, a od tego, że ty taką choć i krwawą robotą, ale utwierdzasz się jako młody gospodarz na obejściu. Bo przecież, niech Bóg prawdę powie, ty wszystkim czym możesz, pomagasz mamie z tatą, ty przecież widzisz jak oni ciężko pracują, aby nas troje dzieci wykarmić. Pod wieczór stado krzywonogich naszych kaczek przyczłapuje z rzeki do domu. A szumu, a trzaskotu od nich na całe podwórze. Zaganiam kilka kaczek do kurnika, tam łapię jakąś jedną z nich, resztę wypuszczam do towarzystwa. Mama czy tata tymczasem nasypują w długie koryto im kaczego jedzenia, drobno posiekanego buraczyska z grysem albo z kukurydzianą mąką. Całe stado rzuca się na jedzenie, głodna trzaskotnia naraz ustaje i zaczyna się trzaskotnia tymi samymi dziobami, ale już trzaskotnia nasycenia smakołykiem. Tylko słychać specyficzne ich Lilia POŁKOWNICZENKO, kierowniczka Biblioteki-filii nr 18 Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. L. Kropywnyckiego, m. Mikołajów W Bibliotece-filii nr 18 Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. L. Kropywnyckiego w Mikołajowie odbył się ciepły i natchniony warsztat pisankarstwa, poświęcony Wielkanocy, który poprowadziła artystka, inspektorka ds. kultury wydziału oświaty, kultury, młodzieży i sportu hromady Miszkowo-Pohoriłowe, Natalia Fenyk. Uczestnicy spotkania – proświcianie rejonu Korablewnego miasta Mikołajowa, członkowie organizacji społecznej „Witowskie towarzystwo ukraińskie”, które od dawna jest zbiorowym członkiem organizacji społecznej „Ukraińskie towarzystwo „Proświta” Mikołajowszczyzny” – mieli wspaniałą okazję dotknąć ukraińskich tradycji, dowiedzieć się więcej o symbolice jakieś ukanie. Tłoczą się tak, że aż żyły na ich szyjach nadymają się. I tych wesołych kaczek nic nie interesuje, że już łapy i skrzydła jednej z nich są u mnie w jednej ręce, a w drugiej ostra siekiera. Trzeba powiedzieć, że kurę rąbać prościej, bo ona lżejsza, ale, zaraza, mocno pazurami drapie, z jakiegoś powodu. Najlepiej rąbać gęsia. Ooo, tam szyja długa, jak kiełbasa, tam nie chybisz. A oto bielusieńką kaczkę, dobrze wykąpaną na rzece, trzeba ciuknąć jednak poprawnie. I wszystkoż denerwujesz się nie mniej niż ta kaczka, ale w tym działaniu jest jakby jakaś ważna misja. Jak to wyjaśnić nie wiem, właściwie wtedy nie wiedziałem. Mocno ścisnąwszy w lewej ręce kacze łapy i skrzydła, kładę jej białą główeczkę na pniu. Przez jakąś chwilę widzę, jak w jej małym błyszczącym oku odbijają się różowe chmurki podwieczorku, kilka razy cicho głaszczę ją po gładkiej główeczce, wyrównuję swój oddech i… zaniósłszy nad kaczką siekierę, cała różowość podwieczorku dla kaczki znika na zawsze. Z tego momentu ona już nie ptak, ona już jedzenie. A oprócz jedzenia, ona jeszcze i – pira. Gdzieś w środku zimy, kiedy na dworze roboty mało, zaczyna się szczególne działanie. Tup-tup, pod chatą, zaczynają schodzić się ciotki. Kto w bitych walonkach, kto w szytych, ale na progu wszyscy starannie miotełką wymiatają z walonek skrzypiący śnieg, który wypadał wtedy po pas i już w sieniach zrzuciwszy i równiutko złożywszy koło drabiny swoje kalosze, wchodzą do chaty. A w chacie ciepło, w piecu dobrze napalone, wszystkie ciotki czerwonolice po mrozie, wszystkie jakieś wesołe, zdrowe i głośno gwarzą o wszystkim na całą chatę. Na to wydarzenie mama zwołała kobiet osiem, a to i dziesięć. Naszą chatę tata wybudował wysoką i ładną, wielkimi swoimi oczami-oknami ona patrzy właśnie na południe, więc światłem chata cała aż zalewa się. Rozbierając się, zdejmują ciotki z utrudzonych swoich ramion futra, płaszcze, dochy, a kto i watowane kufajki. Rozkręciwszy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Odradzamy tradycje

ornamentów pisankowych i własnoręcznie stworzyć pisankę – symbol życia, wiosny i odrodzenia. Na początku spotkania kierowniczka biblioteki, przewodnicząca organizacji społecznej „Witowskie Ukraińskie Towarzystwo” Lilija Połkownyczenko opowiedziała obecnym o historii powstania pisanki i tradycjach pisankarstwa na Ukrainie. Zaprezentowała także wystawę-instalację „Świat ukraińskiej pisanki”, na której znalazły się książki o obyczajach i tradycjach narodu ukraińskiego oraz wydawnictwa poświęcone sztuce pisankarstwa. Na mistrzowskie zajęcia zaproszone i przybyły znane członkinie Proświty z dzielnicy Korabelnyj: mistrzyni haftu Hanna Szachowal oraz poetka, wolontariuszka Anna Chanowycz. W wydarzeniu uczestniczyli również członkowie bibliotecznego zespołu twórczego „Dajuha”, bibliotekarze i odwiedzający. Mistrzyni Natalia Fenyk podzieliła się z uczestnikami sekretami pisankarstwa: opowiedziała o technice przygotowywania farb, zapoznała z tradycyjnymi ornamentami i symbolami, a także zademonstrowała technologię pracy z pisakiem. Następnie uczestnicy rozpoczęli każdy swoją pracę twórczą, wkładając w pisanki dobre życzenia i jasne myśli. Podczas mistrzowskich zajęć panowała serdeczna, ciepła i twórcza atmosfera. Każda stworzona pisanka stała się małym dziełem sztuki i symbo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o tym, że na próbie było mało czasu, a mi pozostało jeszcze wiele niezrealizowanych pomysłów. – Pracuje Pan od razu w trzech teatrach muzycznych. A jak los zetknął Pana właśnie z Narodową Operetką Ukrainy? – Często chodziłem do tego teatru oglądać występy mojej przyszłej żony Kateryny Jasenczuk. Pomyślałem, a dlaczego by samemu nie spróbować współpracować z tym teatrem. Podoba mi się to, co robią. I dotyczy to nie tylko opery, ale także musicalu i operetki. Kateryna przedstawiła mnie głównemu dyrygentowi teatru Serhijowi Didkowi i zaprosił mnie on na przesłuchanie. Pierwszą była rola hrabiego Tassila w operetce Imre Kálmána „Hrabina Marica”. Od tego czasu minęły dwa lata. Gram także majora Medwyna w musicalu „Ludożercy”, Dona Juana Pedro w zarzueli „Szafranowa róża”, Chłopa w operze Carla Orffa „Księżyc”. Aby śpiewać w operach, musicalach, operetkach, trzeba władać różnymi rodzajami śpiewu. I, oczywiście, akademickim. – Jakie ma Pan plany twórcze? – Mam nadzieję, że wkrótce wykonam parę nowych partii w Narodowej Operze Ukrainy. Obecnie nad tym pracuję. A w Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu) w przyszłym sezonie przygotowywanych jest kilka premier z bardzo mocnymi tytułami. Ale niech to na razie pozostanie małą tajemnicą. – Jak udaje się Panu grać od razu w trzech teatrach? – Bardzo lubię śpiewać i pracować. Poza tym na Ukrainie, niestety, pozostało bardzo niewielu śpiewaków. I teatry szukają możliwości współpracy z tymi ludźmi, których potrzebują. Kateryna Jasenczuk, wykonawczyni roli Donny Elviry: „Już po makijażu i fryzurze mojej bohaterki można zrozumieć, że jest na granicy szaleństwa, bliska choroby psychicznej. Nie może pogodzić się z tym, że Don Juan ją zdradził. Jak wiadomo, Don Juan miał tysiące kobiet, ale tylko Donna Elvira jeździła za nim od miasta do miasta. Jest nim opętana, to sens jej życia. To chyba najbardziej tragiczna ze wszystkich postaci opery. Ze śmiercią ukochanego Elvira traci sens życia. To syndrom sztokholmski, kiedy ofiara zachwyca się swoim krzywdzicielem i stawia go na piedestale. Szkoda mi mojej bohaterki. Gdybym spotkała ją w życiu, gdyby była moją przyjaciółką, bliską osobą, wspierałabym ją jako kobieta kobietę. Jeśli chodzi o rolę, rozumiałam, że będzie mi trudno. Zwłaszcza biorąc pod uwagę to, że dekoracja jest dość skomplikowana. I na tę dekorację weszliśmy dosłownie na kilka dni przed premierą. Niektórzy aktorzy doznali kontuzji, nie wszyscy wytrzymywali szalone tempo. Przecież codzienne śpiewanie opery od rana do nocy to prawdziwe wyzwanie. Jednak pozostałam zadowolona. Ale nie ma granic doskonałości. I z niecierpliwością czekam na nowe pokazy, aby odkrywać w Elvirze jakieś nowe oblicza, udoskonalać ten fundament, który razem zbudowaliśmy. Obecnie pracuję nad wprowadzeniem do roli Rosalindy w operetce Johanna Straussa „Zemsta nietoperza”. Rola jest bardzo ciekawa i trudna. Przygotowuję się”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Za kulisami Don Juana

W Narodowej Operetce Ukrainy odbyła się premiera opery „Don Juan” W. A. Mozarta w reżyserii Stanisława Iwanowa. Pokazy spektaklu odbywają się przy wsparciu Ambasady Republiki Austrii w Kijowie. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Anatolija Fedorciwa To nie tylko historia jednego awanturnika, ale lustro społeczeństwa. Społeczeństwa, które dużo mówi, ale mało działa. Które jest gotowe potępiać zło, jednak nierzadko toleruje je, zasłaniając się wahaniami, wątpliwościami i niekończącymi się rozważaniami o tym, kto i w jakim stopniu ucierpiał. W tej historii Don Juan jawi się nie tyle jako podmiot, co jako przedmiot: poprzez niego widzimy strach ludzi przed wzięciem na siebie ostatecznej odpowiedzialności, wykonaniem wyroku, przełamaniem kręgu bezczynności. Jest on produktem zbiorowej słabości, uosobieniem wspólnej odmowy działania tam, gdzie jest to konieczne. To opera, która jednocześnie oczarowuje, bawi, stawia niewygodne pytania i nie pozostawia obojętnym. W przeddzień premiery odbyło się spotkanie prasowe, podczas którego miała miejsce rozszerzona dyskusja o inscenizacji z udziałem reżysera, dyrygenta i grupy twórczej. Proponujemy fragmenty wystąpień jego uczestników. Bohdan Strutyński, dyrektor generalny i artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy: „W swoim czasie wybraliśmy dla naszego teatru model, że będzie to teatr o szerokim profilu. W Narodowej Operetce powinna brzmieć muzyka i nie trzeba ograniczać się do jakiegoś oddzielnego gatunku, na przykład gatunku operetki. To operetka, opera, musical, spektakle muzyczno-dramatyczne – ogromny szereg różnych gatunków, które dziś są reprezentowane w naszym teatrze. U nas szedł „Cyrulik sewilski” Rossiniego, obecnie grana jest opera „Księżyc” Carla Orffa i nie zamierzamy zatrzymywać się w kwestii wystawiania klasycznych, a nawet współczesnych oper. Opera utrzymuje orkiestrę, wokalistów. Będzie ona nadal zajmować czołowe miejsce w repertuarze Narodowej Operetki Ukrainy jako gatunek. Będziemy dalej rozwijać się w tym kierunku i przyzwyczajać do tego gatunku widza. Teatr to muzyczny butik, gdzie możesz kupić na każdy gust muzyczny nastrój. Jeśli mówić o operze „Don Juan”, to jej premiera odbyła się w 1887 roku w Pradze. Od tamtej pory ten temat nie daje spokoju. Wiele utworów na ten temat jest także w literaturze ukraińskiej. W szczególności „Kamienny gospodarz” Łesi Ukrainki. A pierwszy ukraiński przekład tekstu opery „Don Juan” wykonał Mykoła Łukasz. Ta praca została wystawiona w Narodowej Operze Ukrainy przez Irynę Mołostową. Cieszę się, że dziś odbywa się wystawienie tej opery w murach Narodowej Operetki Ukrainy. Ten materiał zrodził się u Stanisława Iwanowa i Serhija Didka. Mieliśmy różne przemyślenia, w końcu przystaliśmy na ten materiał. Mnie w „Don Juanie” podoba się właśnie mistyfikacja, która jest związana z linią Komandora. U Mozarta to balans głosów, głębia i nasycenie tych głosów. I co do fabuły. Jak by człowiek nie żył, musi wracać do praw moralnych. „Don Juan” to wspaniały mit-lekcja dla następnych pokoleń. Wcześniej mieliśmy ścisłą współpracę z Ambasadą Austrii na Ukrainie. Pod koniec ubiegłego roku została ona wznowiona. Niedawno odbył się wieczór Straussa, na który przyjeżdżał dyrygent z Wiednia. Obecnie premiera to jednocześnie wyzwanie i święto. Ukraiński teatr dziś wychodzi na scenę, bo przychodzi do nas widz. To mówi o afirmacji życia, o tym, że kultura zajmuje swoje miejsce. A teatr to składowa kultury. Myślę, że każdy widz, który wychodzi ze spektaklu, pozostaje z nowymi sensami. I to mu pomaga dalej przeżywać niełatwe czasy. Sława ukraińskiemu teatrowi. Sława Ukrainie!” Robert Müller, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Austrii na Ukrainie: „Zawsze cieszę się, że mogę być w Narodowej Operetce Ukrainy. Stałem się fanem tego teatru. Jestem pod wrażeniem wielowarstwowości materiału i jakości. Cieszę się, że dziś będzie spektakl z austriackim dotykiem, austriackim charakterem. Dziękuję wam za inicjatywę i za to, że została wcielona w życie. Nie tak dawno dowiedziałem się, że jeden z synów rodziny Mozartów trzydzieści lat swojego życia przeżył we Lwowie, gdzie był jednym z założycieli stowarzyszenia muzycznego. To jeszcze jedno ogniwo, które łączy życie kulturalne Austrii i Ukrainy. W okresie zaborczej agresji Rosji przeciwko Ukrainie takie wydarzenia kulturalne jak dzisiejsze są aktem oporu przeciwko tej agresji. Nasza ambasada i forum kulturalne staramy się wnieść wkład kulturalny w tę walkę przeciwko agresji”. Stanisław Iwanow, reżyser-inscenizator: „U Mozarta zainteresował mnie temat społeczeństwa, które otacza Don Juana. Społeczeństwa, które zrodziło zło i toleruje je. Właściwie to ten świat, w którym teraz żyjemy. Przy wszystkich próbach zniszczenia zła, ludzie szukają w nim korzyści. Premiera to jak lot w kosmos, nie wiadomo, kto wróci z powrotem. Jak przy każdym spektaklu pracowało się i ciężko, i wesoło, i ciekawie. A jeśli próby idą łatwo, znaczy, że nie włożyłeś w to wszystkiego. Nasz spektakl to absolutnie klasyczna inscenizacja bez szczególnych współczesnych interpretacji. W tym było wyzwanie. Można było uwspółcześnić tę historię. Mieliśmy pięć koncepcji „Don Juana” i zatrzymaliśmy się właśnie na klasycznej historii z wtrąceniami klasycyzmu, commedia dell’arte itp. To klasyka, jaką powinna być”. Serhij Didok, dyrygent-inscenizator: „Wokaliści bardzo cieszyli się z tego materiału, bo jest co pośpiewać. Mamy zasadnicze rozstrzygnięcie finału pierwszego aktu. Mam nadzieję, że widz to doceni. Troszeczkę zmieniliśmy inscenizację. Ale wszystko jest tak harmonijnie połączone, że nie odczuwa się zmiany materiału muzycznego. W tym roku przypada 270. rocznica urodzin Mozarta. I nasz teatr dołączył do jubileuszu swoją inscenizacją. Uważam, że „Don Juan” to jedna z najlepszych światowych oper. Wzięliśmy za podstawę praską wersję Mozarta. Troszeczkę skróciliśmy niektóre recytatywy, żeby akcja rozwijała się szybciej. Maksymalnie zachowaliśmy dynamikę wszystkich scen i całej dramaturgii opery. Współpracuje z nami już nie po raz pierwszy zasłużony artysta Ukrainy Taras Bereżanskyj (Leporello). Bardzo utalentowany aktor. W roli Komandora mamy artystę ludowego Ukrainy Serhija Kownira, w innym składzie zasłużonego artystę Ukrainy Wołodymyra Tyszkowa. To czołowe basy. A opera „Don Juan” potrzebuje właśnie potężnego męskiego składu”. A po jednym z pokazów mieliśmy okazję porozmawiać z uczestnikami projektu. Zatem, oddajemy im głos. Ołeksandr Kyrejew, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Don Juana: – Do roli Don Juana zaprosił mnie główny dyrygent teatru Serhij Didok oraz reżyser-inscenizator Stanisław Iwanow. To rola tytułowa, a dla barytona jeszcze i znacząca. Z reżyserem Stanisławem Iwanowem pracowałem po raz pierwszy. Wcześniej widziałem jego spektakl na podstawie utworów Mychajła Kociubynskiego w Narodowej Operetce. Praca mi się spodobała. Stanisław to młody i aktywny reżyser. Moim zdaniem jest bardzo utalentowany i, co ważne, chce słyszeć muzykę. Nieustannie prosił nas, żebyśmy śpiewali, powtarzali numery, które są w operze „Don Juan”, a dopiero potem zaczynały się same próby. Uważam, że Stanisław dobrze nadaje się do reżyserii operowej. Widać, że to lubi. Na wystawienie opery był bardzo krótki termin. Ale wszyscy się starali. Przyznam, było wesoło. (Uśmiecha się). Don Juan, jak mi się wydaje, rozumie, że jego koniec jest bardzo bliski. I chce spróbować wszystkiego, co jest na tym świecie. To człowiek, którego nikt nie zdołał uratować. Dodałem do tego wizerunku takie osobiste cechy charakteru jak radość życia, miłość do życia, pewność siebie. W spektaklu pracuje moja żona Kateryna Jasenczuk, która gra Donnę Elwirę. Elwira próbowała uratować Don Juana, ale jej też nic nie wyszło. Fajnie, że możemy pracować razem i w domu, i na scenie. To ułatwia proces pracy. Oczywiście, być razem 24/7 jest ciężko, ale jednocześnie fajnie. Także fajnie, kiedy masz niezawodnego partnera, który zawsze cię wesprze w każdej sytuacji. Rzecz w tym, że Stanisław Iwanow to taki reżyser, który kontynuował poszukiwania do końca prób. Przychodzisz i partner Artem Kurinnyj wszystko ci wyjaśnia. W spektaklu bierze udział mój kolega z roku Taras Bereżanskyj. To już nie pierwsza opera Mozarta, którą przeszliśmy razem. Rozumie się go z jednego spojrzenia. Uważam, że Taras to wielki nabytek dla Narodowej Operetki. Na dziś to jeden z najlepszych basów Ukrainy. Do udziału w spektaklu zaproszono również dwóch basów z Narodowej Opery Ukrainy – Serhija Kownira i Wołodymyra Tyszkowa, którzy śpiewają partię Komandora. Również wyszło świetnie. Witalij Iwanow (Don Ottavio) to wielki profesjonalista. Człowiek, który potrafi śpiewać operę, musical i estradę. Potrafi z łatwością wziąć każdą wysoką nutę. Do udziału w projekcie zaproszono także Ołeksija Pihołenkę (Masetto). To również bas grający. Donna Anna – Olha Fedorenko i Kateryna Łewyćka. Są różne pod względem temperamentu, ale obie są wspaniałymi śpiewaczkami. Chciałbym również wspomnieć o Wałentynie Frołowej, która starannie pracowała nad postacią Zerliny. Nowa inscenizacja opery „Don Juan” to wykonanie bardziej klasyczne. Osobiście podoba mi się zarówno wykonanie klasyczne, jak i uwspółcześnione. We wszystkim jest swoje piękno. A na każde wykonanie znajdzie się swój widz. Jeśli chodzi o pracę nad postacią Don Juana, to trwa ona przy każdym spektaklu. Już wspomniałem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Ukraińska państwowość” – czasopismo o przeszłości w imię przyszłości

Ludmyła OPANASENKO. Wydane dzięki entuzjazmowi w niewielkim nakładzie. Dziś wydawnictwo poszukuje świadomych mecenasów – tych, którzy dbają o przyszłość i rozumieją wartość prawdziwej historii. Począwszy od września 2025 roku, światło dzienne ujrzały trzy wydania. Nr 1-2 poświęcony jest Trypilli, wiodącym tematem nr 3-4 jest Wielka Scytia. A teraz intryga: kim jest ten człowieczek, który zdobi okładkę czasopisma „Ukraińska państwowość” nr 1 (5) za 2026 rok? Badacze uważają go za wołchwa w masce w rytualnym tańcu (może hopaku) lub wojownika w hełmie, jego nogi są zgięte, jak u jeźdźca. Pochodzi on z „skarbu” martynowskiego, znalezionego w 1907 roku na obrzeżach wsi Martyniwka na Czerkaszczyźnie. To 116 przedmiotów na miejscu osadnictwa plemion słowiańskich, które w starożytności nazywano Antami. Państwo Antów i jego zabytki stały się tematem kolejnego wydania „Ukraińskiej państwowości”. Zdaniem historyków, od Antów bierze początek nasza państwowość. Jesteśmy spadkobiercami ludu Antów, którzy istnieli w IV–VII wieku naszej ery. Właśnie w ich ustroju społecznym, w zdolności do samoorganizacji i obrony swojej ziemi zawarte są źródła naszej tradycji państwowej. Symboliczne jest to, że prezentacja popularnonaukowego wydania odbyła się w murach Domu Metropolity, ponieważ, jak podkreśliła dyrektor generalna Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” Nela Kukowalska, właśnie w Sofii Kijowskiej rodziła się ukraińska państwowość, nauka, kultura, wzrastała nasza duchowość, a teraz się odradza. Nie wszyscy to uświadamiają, ale musimy na Ukrainę sprowadzać naszych bohaterów, naszych świętych, naszą duchowość, język, bo to fundament ukraińskiej tożsamości. To wydarzenie połączyło doborowe towarzystwo naukowców i artystów, archeologów, historyków oraz przedstawicieli duchowieństwa, zresztą wielu z nich to autorzy artykułów nowego czasopisma. Treściwe i pouczające były wystąpienia kierownika katedry historii światowego ukraiństwa KNU im. Tarasa Szewczenki, profesora Wołodymyra Serhijczuka oraz dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawła Hrycenki. Redaktor naczelną czasopisma została Switłana Czorna – badaczka i autorka, która wnikliwie i konsekwentnie prowadziła temat ukraińskiej państwowości i duchowości na łamach gazety parlamentarnej „Hołos Ukrajiny” (2012–2024) oraz w swoich książkach. Dlaczego dojrzała potrzeba wydania? Według słów Switłany Czornej, czasopismo powstało ze świadomości: moskowszczyzna próbuje zniszczyć nasze państwo i nas jako etnos. I przeciwstawić się temu szalonemu propagandowemu naciskowi możemy tylko wiedzą – prawdziwą, głęboką, sprawdzoną. Historia Ukrainy jest niezwykle ciekawa. Wciąż tak mało wiemy o kulturze trypolskiej, o symbolice, o Wielkiej Scytii, o Antach. Trypilla – to ponad pięć tysiącleci przed naszą erą, to źródła, które kształtują nasze rozumienie siebie. Ukraina – to rzeczywiście kolebka cywilizacji na tym terytorium. I naszym zadaniem jest odzyskać prawdę, poznać ją i uczynić częścią współczesnej świadomości, podkreśliła Switłana Feodosijiwna. Inicjatorem projektu jest Ołeksandr Swiatockyj, kierownik Centrum Naukowego Ukraińskiej Państwowości im. W. Kulczyckiego. Właśnie od profesora Wołodymyra Kulczyckiego, wykładowcy Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki, jeszcze w dalekim 1975 roku aspirant Sasza usłyszał: „Nie zapominajcie o naszej wielostradalnej Ukrainie”. Ta wskazówka przeniknęła dalszą działalność prawnika, doktora nauk prawnych, profesora, akademika NAPrN Ukrainy Ołeksandra Swiatockiego. „Wreszcie, po trzystu latach system, zbudowany na kłamstwie, na fałszywej historii, stracił kontrolę nad Ukrainą” – skonstatował i nakreślił strategiczny cel czasopisma – naświetlanie i popularyzacja naszej tysiącletniej historii. Z błogosławieństwa Błogosławionego Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza do prezentacji dołączyli wikariusze eparchii kijowskiej biskup fastowski Wołodymyr i biskup wasylkowski Jefrem, przewodniczący Zarządu Edukacji Duchowej i Nauki Teologicznej Kościoła Prawosławnego Ukrainy protojerej Ołeksandr Trofymluk, a także prorektor ds. naukowych Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej protojerej Witalij Kłos. W liście gratulacyjnym do twórców czasopisma „Ukraińska państwowość” Zwierzchnik PPU podkreślił, że wojna toczy się nie tylko o terytoria, ale także o pamięć, tożsamość, o prawo narodu do posiadania własnej prawdy o swojej przeszłości. Ukraińska państwowość ma tysiącletnią ciągłość od Rusi Kijowskiej, przez epokę książęcą, państwo kozackie, zmagania wyzwoleńcze i aż do współczesnej niepodległej Ukrainy. I bardzo ważne jest, aby ta historia była opowiedziana prawdziwie, bez obcych imperialnych mitów i bez narzucania nam obcych narracji historycznych, które przez wieki próbowały pozbawić naród ukraiński jego imienia, jego historii i jego państwowości. Państwowość – to nie tylko granice, instytucje czy prawa. Państwowość – to przede wszystkim świadomość narodu, jego pamięć, jego kultura, jego wiara i jego gotowość do brania odpowiedzialności za swój kraj. Metropolita Epifaniusz wyraził przekonanie, że to czasopismo stanie się platformą dla myśli naukowej, dla popularyzacji prawdziwej historii Ukrainy i dla kształtowania państwowego światopoglądu, zwłaszcza wśród młodzieży. Dotąd na Ukrainie nie było popularnonaukowego czasopisma, w całości poświęconego tematowi ukraińskiej państwowości, co dziś jest krytycznie ważne. W warunkach wojny państwo-agresor próbuje wypaczyć i przywłaszczyć naszą historię, zdewaluować kulturę, język i samą ideę istnienia Ukrainy. „Ukraińska państwowość” przeciwstawia temu wiedzę: odczarowuje mity, przystępnie i ciekawie opowiada prawdziwą historię, na faktach pokazuje, że Ukraińcy mają z czego być dumni. To nie „suchy” zbiór, a elegancki magazyn o objętości do 200 stron, gdzie treść i forma są w równowadze i harmonii. To czasopismo, które chce się mieć w szkole, w bibliotece, w domu, we własnych rękach. Dla tych, którzy szukają prawdy, chcą rozumieć siebie i czuć: „jesteśmy Ukraińcami autochtonicznymi, jesteśmy tutaj – na zawsze”. W sprawach zakupu kwartalnika wydawcy radzą zwracać się pod kontakty: [kontakt ukryty], [kontakt ukryty] Na koniec wybrzmiał ważny komunikat: kierowniczka działu Międzynarodowej Standardowej Numeracji Wydawnictw i Zasobów Elektronicznych Książnicy Ukrainy Iryna Pohorełowska wręczyła redaktor naczelnej certyfikat z nadaniem numeru ISSN czasopisma „Ukraińska państwowość”. Oznacza to, że czasopismo staje się widoczne w globalnej bazie danych, co ułatwia jego wyszukiwanie dla bibliotek, wydawnictw, badaczy itp.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn