19 maja 2020 roku odbyło się posiedzenie społecznego komitetu organizacyjnego ds. przyznania Nagrody Ludowej imienia Tarasa Szewczenki. Nagroda przyznawana jest za znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz umacnianie języka ukraińskiego. Tegorocznymi laureatami nagrody zostali: kompozytor Ołeksandr Jakowczuk za autorskie opracowania ukraińskich pieśni ludowych, poeta Wasyl Riabyj za książkę „Solo-hołoS. Sto winkiw sonetiw” oraz reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk za dokumentalny serial filmowy „Heroiczne przeszłość od Światosława do Niebiańskiej Sotni”. Przypomnijmy, że w ubiegłym roku laureatami Nagrody Ludowej imienia Tarasa Szewczenki byli pisarz i publicysta, profesor Mykoła Tymoszyk, artysta ludowy Ukrainy, bandurzysta, lider zespołu „Choreja Kozacka” Taras Kompanyczenko oraz malarka Maryna Soczenko. Dyplomy i medale zostaną wręczone laureatom w dodatkowo wyznaczonym terminie. Gratulujemy laureatom i życzymy im nowych osiągnięć twórczych dla dobra Ukrainy! Wł. inf. Pierwszy dzwonek do Rady Najwyższej: 1 czerwca w Kijowie odbyła się ostrzegawcza akcja protestacyjna „Razumkowowi – łapcie!” przeciwko przeglądowi ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Była to odpowiedź na wypowiedź spikera parlamentu Dmytra Razumkowa, który niedawno oświadczył o konieczności wprowadzenia zmian do Ustawy CIERNISTE DROGI MYKOŁY HORBALA
Tłumaczenie maszynowe
Ivan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Niemcy — to państwo Niemców. Nikt temu nie zaprzeczy. Polska — to państwo Polaków. A Ukraina — to państwo mniejszości narodowych? Przynajmniej tak wynika z ostatnich oświadczeń prezydenta Ukrainy (konferencja prasowa z 20 maja 2020 roku) oraz przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy (26 maja 2020 roku w wywiadzie dla „Gławkomu”): rzekomo mniejszości narodowe nie są zadowolone z Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, trzeba ją zmienić.
Po pierwsze, Ukraina — to państwo Ukraińców, a nie mniejszości narodowych. W procesie przygotowań do ogłoszenia niepodległości Ukrainy Rada Najwyższa ówczesnej Ukraińskiej SRR przyjęła 16 lipca 1990 roku Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. W niej Rada Najwyższa, „szanując prawa narodowe wszystkich narodów”, ogłosiła: „Ukraińska SRR realizuje ochronę i zabezpieczenie państwowości narodowej narodu ukraińskiego”. Zatem państwowości narodowej nie rosyjskiej, nie polskiej, ani żadnej innej, a właśnie narodu ukraińskiego.
Po drugie, o tym, że w państwie ukraińskim powinno stawiać się kwestię praw narodowych właśnie Ukraińców, a nie mniejszości narodowych, świadczy dalszy zapis Deklaracji: „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturowe odrodzenie narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej i tradycji, cech narodowo-etnograficznych, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”. To w żaden sposób nie dotyczy ani Rosjan, ani Polaków, ani nikogo innego. Nie było i nie ma potrzeby dbać o narodowo-kulturowe odrodzenie Rosjan (pod tym względem zapewniała je i zapewnia według własnego uznania potężna Federacja Rosyjska), ani Polaków (oni mają swoje państwo), ani nikogo jeszcze innego. Chodzi o narodowo-kulturowe odrodzenie Ukraińców, których przez stulecia fizycznie i moralnie niszczyło Imperium Rosyjskie. W przeciwnym razie nie ma potrzeby istnienia tego państwa, ani podstaw do jego funkcjonowania.
Język i kultura tworzą i jednoczą naród. Dlatego też obecnie niektóre siły dążą do tego, by nadal traktować język i kulturę Ukraińców w duchu kolonialnym jako zbędny balast. W tym także prezydent Ukrainy oraz przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy.
Ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” została opracowana i przyjęta z wielkim opóźnieniem w wykonaniu zapisu drugiego akapitu artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, gdzie powiedziano: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Czy obecne kierownictwo państwa ukraińskiego nie rozumie znaczenia słowa „zapewnia”? Czy tylko udaje, że nie rozumie?
Tymczasem dochodzi do jawnego ignorowania konstytucyjnej Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, a co za tym idzie, także praw narodowych Ukraińców: pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego zmuszono do złożenia wniosku o zwolnienie i do tej pory nie ogłoszono konkursu na obsadzenie tego stanowiska; nie utworzono Sekretariatu przy pełnomocniku; nie zatwierdzono Procedury sprawowania kontroli przez pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego nad stosowaniem języka państwowego przez organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego; nie przedłożono pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy dotyczącej realizacji praw rdzennych narodów i mniejszości narodowych. A terminy wykonania tych zapisów Ustawy już dawno minęły.
Ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” w żaden sposób nie ogranicza prawa mniejszości narodowych do korzystania ze swoich języków, rozwijania ich, ale, jak powiedziano w Zaleceniach haskich dotyczących praw mniejszości narodowych w zakresie edukacji (1996 rok), „jednocześnie osoby należące do mniejszości narodowych są zobowiązane do integracji z szerszym społeczeństwem państwa poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego”. To nie Ukraińcy w swoim państwie mają dostosowywać się do mniejszości narodowych, a odwrotnie, jeśli ci choć trochę szanują ludzi, wśród których żyją.
Do wiadomości mniejszości narodowych: Federacja Rosyjska ustawowo „zobowiązuje do potwierdzenia znajomości języka rosyjskiego, historii Rosji oraz podstaw ustawodawstwa FR przez obywateli zagranicznych, którzy zwrócili się o uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy”. Nawet pobyt czasowy wymaga znajomości języka, historii i praw kraju. Ukraina — to już nie kolonia, jaką była i jaką do tej pory uważa ją niejeden, zesłany w swoim czasie w celu zrusyfikowania tubylców, „żeby oni (tubylcy), — według słów Katarzyny II, — nie patrzyli jak wilki do lasu”. Ukraina — to państwo Ukraińców.
„KAŻDY ZAWSZE MA WYBÓR”
ASPEKTY TALENTU ARTYSTY
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ki zgodom będziemy z Niną Opanasiwną odwiedzać koleżanki, tyle będą wspominać Ninyną „naukę na śniegu”, którą odczytywało Niebo! „Poetka niemego liczby!” — parafrazuję tytuł książki Mykoły Soroki o matematyku Mychajle Krawczuku, kolejnej miłości Niny. Obóz to siostrzeństwo, w którym jedna gotowa jest umrzeć za drugą. Pewnego razu zobaczyła, jak prosto na Myroslawę Rumak leci z góry ogromny kamień. I zaraz, nie zastanawiając się, każda postąpiła krok, by osłonić przyjaciółkę: Nina — Myrosię, Myrosia — Ninę. I kamień zatrzymał się, zahaczywszy o jakąś źdźbło trawy. Siła miłości ratowała i napełniała dni wiarą. „Może i przeżyłam, bo wierzyłam”. Czarny strój z numerem R-840 nie zdołał przyćmić jej słonecznych oczu. Po kryjomu z koleżankami śpiewały, modliły się, haftowały, recytowały Szewczenkę. Mama włożyła do torebki z kaszą ich domowy „Kobzar”, a dozorca oddał go Ninie za paczkę papierosów. To szczęście chowała podczas rewizji, jak własne serce. W jej niewoli Szewczenko był największym człowiekiem i ratunkiem. Za jego przykładem buntowała się! Kiedy od więźniarek władze obozowe postanowiły zabrać ostatnie grosze na pożyczkę państwową, Nina zaprotestowała: „Pod żadnym pozorem!” Za nią poszły setki dziewcząt, najpierw z obawą, a potem bez strachu. „We wszystkim chciałyśmy być podobne do ciebie, Ninoczko!” — wyznaje jej w liście szczera koleżanka z obozów Nusia Katamaj z Jamnicy. Jej siostrami na zawsze stały się Iryna Synyk, Antonina Syryk, Bohdana Bijowska, Myrosława Rumak, Stefa Procak, Marta Czornij, Nadija Soltys, Adrijana Worobec, Maria Jukisz, matka-igumenia Josyfa, Nastia Petrenij, Lidija Dejneka, Stefania Salwa i jeszcze dziesiątki innych. Nie zagubiły się przez ponad 60 lat życia po obozach. Do niedawna co roku pani Nina jeździła na Zachodnią Ukrainę — „do swoich dziewcząt”. Kilka razy, z wielką wdzięcznością pani Ninie, zabierała ze sobą mnie. Karpaty dla Niny — sól i chleb Ukrainy! Bystrec — do Julii Budzanowycz, Tarnopol — Nadijka „Perełka”, Borysław — Irusia. W Mikołajowie na Lwowszczyźnie byłam świadkiem spotkania dwóch współwięźniarek po 50 latach. „Ninoczko!” „Stefciu!” Jakby nie było rozłąki! A potem kilka dni i nocy — rozmowy, wspomnienia, łzy, radość. Na te spotkania zbierały się ulice, gromady. Dożyły niepodległej Ukrainy, o której marzyły w katowniach GUŁagu. Ona znów stawała się słoneczną, energiczną Niną, wchodziła na Howerlę, pokonywała setki kilometrów stromych dróg, by odwiedzić najwierniejsze. Podróże do dziewcząt stały się jej duchowym pokrzepieniem! Niestety, dziś wiele jej koleżanek musi już nosić kwiaty na zielone cmentarze. Ninę amnestionowano jako nieletnią po śmierci Stalina. Tydzień jechała pociągiem na Ukr-
Tłumaczenie maszynowe
5 maja minęło 90 lat od dnia urodzin Niny Opanasiwny Wirczenko, doktor nauk fizyczno-matematycznych, akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, działaczki społecznej, byłej więźniarki politycznej tajszetskich łagrów specjalnych. Całe swoje pełne sił i jasne życie oddaje matematyce i Ukrainie! W obecnym roku – matematyki – Nina Wirczenko została uznana za jedną z najwybitniejszych kobiet-naukowców Ukrainy! Halyna DACIUK W wieku siedemnastu lat Nina sformułowała ideał poświęcenia i złożyła przysięgę: „całą siebie poświęcić matematyce i Ukrainie!”. „Ja los wybrałam sobie sama” (Lina Kostenko). Skąd ten silny czyn u drobnej, jasnowłosej dziewczynki? Dlaczego spośród milionów Wszechświat rodzi najwyższego ducha w poszczególnych jednostkach? I szkoła dla wszystkich jedna, te same przedmioty, majątek, otoczenie, radziecka rzeczywistość, dyscyplina. Ale nagle – w jedynym na tysiące – dziewczęcym sercu wybucha silniejsza niż namiętne uczucie do młodzieńca – miłość do swojej ojczyzny. Od dzieciństwa było oczywiste, że dorasta niezwykła dziewczynka. W wieku trzech lat, w poszukiwaniu harmonii, równała „pod sznurek” grządkę z kwiatami. Jako ośmiolatka, kiedy na pokazowym procesie enkawudziści skażą na rozstrzelanie „wrogów ludu”, Nina przysięgnie, że tego nie zapomni! Jako trzynastolatka, podczas obławy, powie w oczy zdrajcy, że jest zdrajcą. I nie ugnie się pod strasznymi uderzeniami niemieckiej gumy! „Zapłaczesz!” „Nie zapłaczę!” Została ledwo żywa, ale zwyciężyła! Jeszcze zdążyła krzyknąć policjantowi, że „swój swego zabija” i splunąć w oczy. Była dumna, gdy wieś, która ukryła się przed faszystami w domach, nagle wyszła na podwórka, by popatrzeć na nią. W Kijowie z siostrami Myrosią i Bohdaną. Cóż to za dziewczę dorasta! Bohaterka! „Czerwone stanie się moją małą ojczyzną, tutaj dojrzałam na świadomą Ukrainkę!” Rodzice bez pouczeń i wykładów wychowują pracowitość, wytrwałość – dążenie do celu! Czyta do upadłego i cieszy się do szaleństwa, gdy na progu pojawiał się Ojciec! Były starszyna armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, agronom z wykształcenia, był szczególnym człowiekiem w jej życiu. To było światło i słońce. „Utrzyj im nosa, Nino!” Jednak wyjaśniać zrozumiale matematykę on nie potrafił, więc Nina opanowywała przedmiot samodzielnie. Mama przekazywała doskonałą mądrość: „Nino, ucz się! I pracuj!”. Jak zawieść mamę? Do tego sama pragnęła wiedzy jak chleba. Mamę – „najlepszą z matek” – uważać będzie za świętą osobę. Dziesiątą klasę Nina kończyła w Żytomierzu. Uczyła się na celujący ze wszystkich przedmiotów. Rano bez śniadania siedziała w bibliotece, bez obiadu szła przez całe miasto – do jedynej ukraińskiej szkoły. W wypracowaniu o „najszczęśliwszym dniu w życiu” wspomni godzinę, „kiedy zrozumiała przyczynę cierpienia narodu i obrała sobie cel w życiu”. A jeszcze był występ Niny na zlocie prymusów Żytomierszczyzny, jedyny w języku ukraińskim, spośród kilkudziesięciu rosyjskojęzycznych. „Och, dała tam wszystkim nasza Nina, mówiła, co chciała!” Aplauz zagłuszył łomot własnego serca! „Po raz pierwszy usłyszałem taką dźwięczną ukraińską mowę” – powie jej dziadek z trzeciego rzędu. Zdziwi się: język ukraiński to nie egzotyka, a potrzeba normalnej Ukrainki. „Naród bez języka – to naród niewolników!”
O wypracowaniu maturalnym Niny pod tytułem „Jestem córką swojego narodu” opowie gazeta „Radiańska Żytomyrszczyna”. „Strasznie jest wpaść w kajdany, a bardziej niczego nie straszno!” — napisze dziewczynka. Nauczycielka języka ukraińskiego wycałuje ją i powie: „Nino, takich wypracowań u nas w szkole jeszcze nikt nie pisał!” Po wielu latach nauczycielka obejmie Ninę, kiedy ta wróci z łagrów. Rozścieli prababciny ręcznik na stole, posadzi obok siebie swoją byłą maturzystkę i poprosi: „Opowiedz mi, Nino, gdzie byłaś, co było z tobą”. „Od czego zacząć, Marto Andrijiwno?” W wieku 16 lat złota medalistka Nina złożyła dokumenty na wydział fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Moskiewskiego, aby zostać „ukraińską Kowalewską”. Błyskotliwie rozwiązała zadania, które zadał sam Andriej Kołmogorow (z jego podręcznika do matematyki będzie uczył się cały kraj), pochwalił i własnoręcznie napisał „Przyjąć!” Ale wezwanie z Moskwy tata z mamą ukryją, żeby córka uczyła się bliżej rodziny. Bez egzaminów wstąpiła na Uniwersytet Kijowski. Z radością zanurzyła się w naukę, słuchała jak muzyki wykładów z geometrii profesora B. J. Bukriejewa, z analizy matematycznej – S. G. Krejna. Głodny 47. rok Nina przeżywała do utraty przytomności. Patrzyła na równania — widziała przed sobą kawałki chleba. W nocy w pokoju w akademiku dla 19 osób dokuczały takie same głodne szczury. Ale w dzień zbierała się „czołem do góry” i opanowywała powojenny Kijów. Wszystkie biblioteki, muzea, teatry — twoje! Napełniaj życie najgłębszym sensem! Marzenia o międzyplanetarnych lotach zaprowadzą ją do studenckiego koła rakietotechniki i aerodynamiki. Dwudziestu dziewięciu chłopców i jedna Nina studiowali budowę samolotu, opracowywali własne projekty, skakali ze spadochronem. Swoją desperacją zadziwi mężczyzn — niedawnych uczestników wojny, skacząc pierwsza. I — jeszcze 10 razy! „Lubię być pierwszą, nawet wśród mężczyzn”. Zawsze była dumna, że urodziła się na pięknej Czerkaszczyźnie, ziemi, „którą obszedł Taras” i skąpał w łzach. „Kobziarz” — najdroższa zaczytana książka, leżał w ich rodzinie na stole obok chleba. Mama znała go na pamięć. I szczerze cytowała wersy o tym, że „będzie syn i będzie matka i będą ludzie na ziemi”. Nina nie wie, o czym myśli mama, ale sama widzi, że ludzi, w których wierzył Szewczenko, jest mało. Dlaczego wokół tyle niewolniczej Ukrainy? Od dzisiaj Nina będzie tworzyć swoją Ukrainę. Uporządkuje w algebraiczne równania pojęcia honoru i siły ducha. Formułę zadań matematycznych połączy z formułą służenia Ukrainie i zakoduje w tajemniczy skrót UŻMA. Ukraina, kobieta, matematyka! I będzie witać się na początku listów „SlU”. Sława Ukrainie! Tylko dla najbliższych... Kiedy już można będzie otworzyć ten ukryty klucz, Nina będzie stawiać powitanie w każdym z setek listów, które będzie pisać do swoich sióstr, z którymi przeżyje GUŁAG: sława Ukrainie! Założyła dziennik z epigrafem „Karzę się, męczę, ale nie kajam!” Każda jej komórka przesiąknięta jest Ukrainą. Wszystko zauważa i z matematyczną precyzją analizuje „radosne” radzieckie życie. Ją, siedemnastolatkę, inspirowały myśli o podziemnej walce. Znalazła przyjaciółki i tę najbliższą, której wierzyła jak sobie. Pisały ulotki, omawiały plany. Wkrótce listy, ulotki, nawet szkolne wypracowanie pokażą Ninie na przesłuchaniu w KGB, bo, okazuje się, „najwierniejsza” przyjaciółka wiernie donosiła „niezmrużonemu oku” tajemnice Nininiego życia. I pewnego razu, idąc ulicą Wołodymyrską w żółtej bluzce (leningradzki marzety) i niebieskiej spódniczce, Nina usłyszy tuż przy uchu zgrzyt hamulców, a potem czyjaś ręka „czule” posadzi ją do auta. „Co za kolory nacjonalistyczne na tobie?” W pojedynczej celi na Wołodymyrskiej podczas namiętnych nocnych przesłuchań będzie milczeć. Gorzko pożałuje, że donieśli ci, którym wierzyła. Chociaż, jeśli się zastanowić, czym niebezpieczna jest siedemnastoletnia studentka, która kochała ojczyznę i matematykę? „Po prostu moloch potrzebował nowych ofiar”. W więzieniu Łukjanowskim 8 stycznia 1949 roku „osoboje sowieszczanije” skazało ją na 10 lat specjalnych obozów za udział w „ukraińsko-nacjonalistycznej bandzie”. Przygotuje płomienną mowę na sądzie, ale słowa jej nie dadzą. Wkrótce z Łukjanowki wraz z setką „nacjonalistów-bandytów” będą wysyłać ją na etap. Mama będzie wyglądać z głuchej szczeliny na więziennym podwórzu i, wydaje się, zobaczy Ninę przez zakratowaną szybę „zaka”. Mamo! Ile ona wycierpiała! „Za śmierć i łzy matek ukarz na wieki wszystkich katów!”, — napisze później przyjaciółka Iryna Senyk. I o Nininiej mamie, i o własnej, i o tysiącach. Gwiazdy gasły w przedświcie, nadchodziła ciemność. Wyruszała w drogę, z której się nie wraca. Nawet jeśli wrócisz fizycznie, wszystko jedno do śmierci pozostaniesz z piętnem „ukraińskiej nacjonalistki”. W Ufie, w kolonii, w czterdziestostopniowy mróz przekażą jej notatkę od Oresta, z którym widzieli się w więzieniu Łukjanowskim: O, nie zapomnę ja, że w te godziny Ze mną razem szła Mojej ujarzmionej Ojczyzny Nieujarzmiona córka! Więcej się nie spotkają. Wschodnia Syberia, Tajszetski obóz specjalny, wyrąb lasu, kamieniołomy, szpital. Dwa listy na rok, „zaprjetki”, normy, mróz, choroby, znęcanie się strażników. Razem z nią — tysiące dziewcząt z Zachodniej Ukrainy, „niebezpiecznych nacjonalistek”. Nina — jedyna ze Wschodu, najmłodsza wśród wszystkich — wkrótce stanie się swoją, niezawodną. W obozie śmierć i siła oporu balansują jak dwa bieguny. Nina będzie chodzić codziennie jak po ostrzu z jedną myślą — nie stracić siebie wewnątrz, „nie złamać się”! I przy rozdzielaniu, odcinając ostrym nożem porcję chleba, z dokładnością do milimetra i grama, bo obok pilnują, wszystko jedno zdoła i zaoszczędzi kawałek dla chorych sióstr. Ilu nie dała zginąć! W tajdze nieprzejezdnej patyczkiem na śniegu Nina będzie pisać liczby i uczyć dziewczęta matematyki. Jej równania będzie rozwiązywać Japonka Tizuko, dobra przyjaciółka, która nie wytrzyma srogich syberyjskich mrozów i zginie. Ile- Dzień Niepodległości z wiernymi przyjaciółmi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukrainę. W Kijowie, mając kilka godzin na przesiadkę do Żytomierza, pobiegła z dworca „do Szewczenki”. Przechodnie oglądali się za postacią w walonkach w rozmiarze 40 na „jedną nogę”, w kufajce obszytej łatami, czapce w rozmiarze 60, przewiązanej chustką, z torbą na plecach. Straszydło! Przy pomniku Tarasa uklękła, podniosła oczy: „Wróciłam!”. I nagle zobaczyła, jak Szewczenko urósł do rozmiarów olbrzyma, usłyszała nawet, jak powiedział: „Nino, bądź zawsze córką Ukrainy!”. Przysięgła, że wróci w rodzinne mury uniwersyteckie, nigdy nie porzuci matematyki i Ukrainy! Życie po amnestii to życie „w wielkiej strefie” pod celownikiem „organów”. Rodzice ostrzegli: „Nino, żeby po tobie nie było ani pyłku”. Chciała wznowić naukę, ale czuła, że ciągnie się za nią ogon nieprawomyślnej biografii. Przy wstępowaniu na Uniwersytet Charkowski zaczęto ją przesłuchiwać, dlaczego nie składa dokumentów do Kijowa, co tam przeskrobała. Zebrała siły i wyraźnie powiedziała, że „pewnie szykuje się drugie śledztwo, ale ona będzie się uczyć na przekór wszystkim”. „Rozgrzała” ich. „Nie darmo cię posadzili, dziwne, że wypuścili”. „Nie pisz nigdzie o uwięzieniu, ale dąż do celu!”, — serdecznie poradził charkowski profesor, swój człowiek. Próbowała wstąpić do instytutu rolniczego, ale „seksoci” zadziałali i tutaj. „Oblała” egzamin z literatury rosyjskiej, bo nie potrafiła odpowiedzieć, jubileusz którego wielkiego pisarza obchodziła „rodina”. Skąd miała wiedzieć, że Tołstoja, skoro w obozie przez sześć lat nie widziała gazet i nie słyszała radia! Z dwoma ukończonymi przed uwięzieniem kursami Nina uczy w szkołach Żytomierszczyzny i Kijowszczyzny (Januszpol, Ulianówka, Tomaszówka) i wkrótce stała się jedną z najlepszych nauczycielek. Wstąpiła na wydział zaoczny mechaniczno-matematyczny Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego, w 1958 roku przenosi się na studia dzienne. Z obozowych „wędrówek” przez Kijów wracają jej dziewczęta, spotykają się, cieszą się z Niny, jak ze swojej. Kończy aspiranturę, przedterminowo broni pracę kandydacką, zostaje docentem katedry fizyki matematycznej KUP. Wykłada, wytrwale zgłębia naukę, a tymczasem czujne oko bezpieki bacznie ją obserwuje. W mieszkaniu zainstalowano kilka podsłuchów. Wraz z mężem Rostysławem Docenką (wspaniałym tłumaczem, również byłym więźniem politycznym, niestety obecnie nieżyjącym) nie raz obserwują, jak pod oknem stoi samochód, podsłuchując ich rozmowy. Osobne rozmowy przeprowadzają z nią osobiście niemal co miesiąc. Tak trwało ponad trzydzieści lat. Kiedy w 1988 roku znów przyszedł do niej seksot, powiedziała: „Nie wiem, co zrobię, ale wy więcej tych przesłuchań urządzać nie będziecie!”. Widziała, że spod kołnierza wystaje mu „pluskwa” i wszystko nagrywa, więc powiedziała wszystko, co jej leżało na sercu. To była ostatnia wizyta „organów” — na trzy lata przed niepodległością Ukrainy. W 1972 roku, kiedy na Ukrainie przetoczy się nowa fala ataku na wszystko, co ukraińskie, i przetoczą się setki aresztowań, zacznie się nacisk na Ninę. Pod groźbami w 1973 roku zmuszą ją do napisania podania o zwolnienie, „żeby oczyścić uniwersytet z wykładowców-nacjonalistów”. Małe dzieci, bezrobotny mąż, starsi rodzice — jak trudno wytrzymać nagonkę, brak pieniędzy i życie bez matematyki! Ale dobrzy ludzie pomagają jej znaleźć pracę w Instytucie Politechnicznym, obecnie Narodowym Uniwersytecie Politechnicznym, gdzie wykłada już 47 lat. „Moi studenci to radość niewysłowiona i nieopisana!”. W pięknej książce „Ziarna dróg życia mego” Nina Opanasiwna wspomina swoje „gwiezdne” godziny. Pierwsza — w Moskwie, przed obroną pracy doktorskiej. Na sali tylko dwie kobiety. „Wirczenko... z Kijowa?.. damy 20 minut...”. Po 5 minutach wystąpienia Niny sala ucichła, a po 10 — zamarła. Potem posypały się pytania, dyskusja, błyskotliwe argumenty. To był triumf, który trwał około godziny. „Bywam na wszystkich posiedzeniach, pani jest jedyną kobietą, którą potraktowano tutaj poważnie”, — powiedziała z zachwytem moskiewska uczona. Pracę doktorską „Nowe typy parzystych (potrójnych) równań całkowych z funkcjami specjalnymi” Nina błyskotliwie obroniła w 1988 roku, praca była gotowa i czekała na odpowiedni czas. „Ołówek matematyka widzi głębiej niż mikroskopy i dalej niż teleskopy”. Jej gwiezdne godziny to Międzynarodowe Konferencje Matematyczne imienia Mychajła Krawczuka. Osobą ukraińskiego uczonego Nina Opanasiwna zachwyciła się 55 lat temu. Zrobiła wszystko, aby imię jednego z najwybitniejszych matematyków XX wieku przywrócić nauce i historii. Mychajło Krawczuk stał się jej duchowym ojcem w nauce. Odkrył Archypa Lulkę i Serhija Korolowa, którzy byli jego uczniami. Z jego odkryć naukowych korzysta dziś cały świat. Amerykański uczony Atanasow specjalnie, aby zapoznać się z pracami Krawczuka, opanował język ukraiński. Czy mógł przeżyć w stalinowskim systemie matematyk, który w słynnym „wielomianie Krawczuka” zakodował imię „Ukraina”? Aresztowano go, sądzono i w 1942 roku na Kołymie w strasznym obozie śmierci urwało się życie wybitnego Ukraińca. Międzynarodowe konferencje, pomnik uczonego, ulica jego imienia, aula imienia Mychajła Krawczuka, książki o nim — to upamiętnienie wielkiego matematyka, w które włożyła swoją energię i serce Nina Opanasiwna. „Dławi się” od pracy, działalności, nauki, pracy społecznej. „Jak ryba bez wody, jak ptak bez lotu, jak roślina bez Słońca, tak ja nie mogę bez matematyki!”. Nina Wirczenko jest członkinią Ukraińskiego, Amerykańskiego, Belgijskiego, Australijskiego, Edynburskiego, Londyńskiego towarzystw matematycznych, Naukowego Towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki. Wśród obowiązków społecznych — przewodnicząca Rady Naukowo-Metodycznej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Wśród nagród — dwa medale Jarosława Mądrego, medal Andrzeja Pierwszego Powołanego, „Ukraińska Madonna”, medal „Budowniczy Ukrainy” od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wśród tytułów — zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, wykładowca-badacz, zasłużona wykładowczyni i honorowa profesorka NTUU. Jest autorką ponad 350 prac naukowych i naukowo-metodycznych, wśród nich ponad 20 książek. Uczestniczka licznych seminariów naukowych, międzynarodowych konferencji naukowych, zjazdów, kongresów — w Czechosłowacji, Niemczech, Bułgarii, Białorusi, na Litwie, w Finlandii, Uzbekistanie, Portugalii, Szwajcarii. „Na każdy dzień patrzę jak na kres mojego życia!”, — powiedział Seneka. Nina Opanasiwna przeżywa każdy dzień „rewolucyjnie”, po brzegi, „ciesząc się radością świętą”, że mamy własne państwo. I wspomina wszystkich, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy i nie doczekali się... Córki, wnuki, wierni przyjaciele, książki, praca pedagogiczna, kierowanie pracami kandydackimi i doktorskimi. Jej życie tętni pracą, twórczością i miłością. „Geniusz to w jeden procent talent, natchnienie, a w 99 — pot”, — cytuje swoim studentom Edisona. W bieżącym roku Nina Opanasiwna Wirczenko została uznana za jedną z najwybitniejszych kobiet-naukowców Ukrainy. Córka Nieba o pseudonimie UŻMA.
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP), zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy „O obchodzeniu dat pamiątkowych i jubileuszy w 2020 roku”, 130. rocznica urodzin Mykoły Zerowa (1890 – 1937) — utalentowanego poety, tłumacza, krytyka, uczonego, pedagoga, ofiary reżimu komunistycznego — jest obchodzona na szczeblu państwowym. Upamiętnienie pamięci na Połtawszczyźnie odbyło się w formie obwodowego dziecięco-młodzieżowego konkursu literackiego uczniów „Echo testamentów rodaków”. Zorganizowali go komunalna placówka (KZ) „Połtawska Obwodowa Mała Akademia Nauk Młodzieży Uczniowskiej” oraz Departament Edukacji i Nauki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. W konkursie wziął udział także Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UINP. Życiowa ścieżka Mykoły Zerowa rozpoczęła się w mieście Zińkiw na Połtawszczyźnie, dlatego w przeprowadzenie włączyły się również Zińkowska Rejonowa Administracja Państwowa oraz Rada Rejonowa. Konkurs odbył się w trybie online z wykorzystaniem technologii zdalnej edukacji.
Do składu jury sekcji „Praca badawcza” weszły profesor, docent katedry literatury ukraińskiej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. H. Korolenki Switłana Lenska, regionalny przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowgar oraz kierowniczka kółka Połtawskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk Młodzieży Szkolnej Olha Maksymenko. We wstępnym słowie Switłana Lenska i Ołeh Pustowgar zaznaczyli, że Połtawszczyzna nadal czci wybitnych bojowników o niepodległość, działaczy nauki i sztuki, swoich sławnych rodaków. Przypomnieli, że w przeddzień jubileuszu Mykoły Zerowa na PNPU imienia W.H. Korolenki 24 kwietnia 2020 roku katedra literatury ukraińskiej przeprowadziła Pierwsze coroczne naukowe (literacko-krajoznawcze) czytania, poświęcone wybitnemu rodakowi. Chodziło o znaczenie postaci Mykoły Zerowa w kulturze ukraińskiej. Switłana Lenska zauważyła: „Autor „Antologii poezji rzymskiej” (1920) — przekładów z antyku oraz zbioru oryginalnych wierszy „Kamena” (1924), poparł Mykołę Chwylowego w dyskusji literackiej 1925–1928 r. Później to, a także przywiązanie do staroniemieckiej i rzymskiej sztuki, głęboka idea narodowa, europeizm lidera neoklasyków stały się powodem oskarżeń wobec uczonego, co kosztowało go życie”. Ołeh Pustowgar natomiast położył nacisk na rozumienie lekcji historii: „Rozstrzelanie ukraińskiej elity kulturalnej, naukowej i politycznej, w tym Zerowa w karelskim ustroniu Sandarmoch, nazywa się «rozstrzelanym Odrodzeniem». Ta tragedia jest konsekwencją klęski Rewolucji Ukraińskiej 1917–21 r., konsekwencją klęski UNR w wojnie z bolszewicką Rosją. Dlatego w czasie obecnej rosyjskiej agresji musimy zrozumieć lekcje historii i strzec państwowej niepodległości”. Przedstawiciel Instytutu Pamięci Narodowej zwrócił uwagę uczniów na działalność społeczną Zerowa w okresie Rewolucji Ukraińskiej 1917–21 r.: „Zerow był sekretarzem Ukraińskiego Zjazdu Pedagogicznego, który odbył się w Kijowie pod patronatem Ukraińskiej Centralnej Rady na początku kwietnia 1917 roku. Właśnie na tym forum oświatowców rozpoczęła się wszechstronna ukrainizacja edukacji — po stuleciach rusyfikacji i poniżania wszystkiego, co ukraińskie, w czasach Imperium Rosyjskiego”.
Jury określiło najlepsze prace. Pierwsze miejsce zdobyła uczennica 9 klasy Zakładu Edukacyjnego „Połtawski Miejski Wielokierunkowy Lyceum nr 1 imienia I. P. Kotlarewskiego” Iwanna Braiłko (opiekunka naukowa — Natalia Bilyk, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej tego liceum). „Smaczkiem” pracy jest rozdział „Poetycka biografia Zerowa”. W swojej pracy badawczej „Obraz Mykoły Zerowa w poezji ukraińskiej” Iwanna Braiłko przeanalizowała 38 utworów wierszowanych znanych pisarzy, w których mowa o Mykole Zerowie i jego twórczości. Laureatkami zostały również uczennica 10 klasy Zakładu Edukacyjnego „Połtawska ogólnokształcąca szkoła I–III stopnia nr 38” Polina Nowostrojna (II miejsce) oraz uczennica 10 klasy Zińkowskiego Lyceum imienia M. K. Zerowa Zińkowskiej Rady Rejonowej obwodu połtawskiego Karyna Kuliniczʹ. „Wszystkie prace, przedstawione na konkurs, odznaczały się aktualnością i naukową oryginalnością. Tematy dotyczyły zarówno interpretacji poszczególnych motywów lub obrazów w twórczości lidera neoklasyków, jak i jego spuścizny naukowej. Również w polu widzenia młodych badaczy znalazły się kwestie recepcji postaci poety w literaturze XX wieku, jego działalność przekładowa” — podsumowała przewodnicząca jury konkursu w sekcji „Praca badawcza” Switłana Lenska. Jej zdaniem konkurs potwierdził duży potencjał naukowy młodzieży szkolnej Połtawszczyzny i stał się zauważalnym wydarzeniem w życiu naukowo-kulturalnym Połtawy i obwodu.
Tłumaczenie maszynowe
O. FESENKO, wykładowca języka i literatury ukraińskiej KVL, nauczyciel-metodyk
Tajemnicę twórczości wybitnej współczesnej poetki Liny Kostenko uważnie badamy w Kijowskim Liceum Wojskowym im. Iwana Bohuna. KWL – wiodąca państwowa ogólnokształcąca placówka edukacyjna o wojskowo-zawodowej specjalizacji nauczania i przedzawodowego przygotowania w systemie edukacji wojskowej Sił Zbrojnych Ukrainy. Uczą się tu i przechodzą szkolenie młodzi mężczyźni – przyszła elita wojskowa ze wszystkich regionów naszej Ojczyzny. Wysokoartystyczna twórczość Liny Kostenko bezpośrednio i pośrednio sprzyja konsolidacji wojska wokół ogólnonarodowych wartości języka państwowego, pamięci historycznej, kultury, tradycji; ona jest lirycznym oknem na piękną i złożoną teraźniejszość. Poezja Liny Wasyliwny motywuje liceistów w trudnym wieku dojrzewania do samopoznania, samoafirmacji, zachowania artystyczno-estetycznych ideałów i gotowości ich bronienia. Niepowtarzalność obrazowego słowa artystycznego, brzmienie poetki sprzyjają dialogowi pokoleń, poszerzają różne formy komunikacji nowego pokolenia. Nauka języka ukraińskiego w nieoczekiwanie nowych warunkach szalonego tempa i dysonansów przeniosła się do nauki zdalnej, bo „czas nie jest naszą własnością”. Jednak cyfryzacja życia i nauki tworzy także nowe możliwości: liceiści mogą teraz nie tylko przez Internet wykonywać ćwiczenia z programu – badać środki tworzenia słów, analizować kontekstowe antonimy, znajdować staro-cerkiewnosłowiańszczyzny. A także tworzyć i wysyłać nauczycielowi wolne, motywacyjne, twórcze eseje o twórczości Liny Kostenko. Odwiedziny Liceum im. Iwana Bohuna przez takie osobistości szestydziesiątników, jak Mykoła Som (kolega z roku W. Symonenki) i Dmytro Pawłyczko, studiowanie twórczości Ołeksandra Dowżenki, Maksyma Rylskiego, Wasyla Symonenki, Andrija Malyszki, Ihora Kalynca, Wasyla Stusa, Ołesia Honczara, Liny Kostenko, Iwana Drača, Wołodymyra Sosiury, Mychajła Słaboszpyckiego stanowią podstawę ofensywnej strategii wychowawczo-edukacyjnej, zapewniają trwałą odporność informacyjną wychowanków – przyszłych profesjonalistów Sił Zbrojnych Ukrainy. „Przy mistrzach jakoś łatwiej. Oni – jak Atlanci./ Trzymają niebo na ramionach. Dlatego i jest wysokość.”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...zwierzchnictwa kościelnego. Jeśli przeczytamy wszystkie trzy książki Mykoły Horbala, w których wyraziście ukazano postać ojca Walerija Łukaszewycza, zobaczymy wielki dramat wykształconego człowieka, świadomego Ukraińca, który w czasach cynicznej duchowej pustki i zarobkowania „świętych ojców” uważa za swoje powołanie duchową służbę swojemu narodowi. Autor we wszystkich książkach — „Prezentacja życia” (2006), „Powrót” (2015) i „Opowieść o trzech drogach” (2020) — konsekwentnie dowodzi, że nikt nie może stać się elitą narodu bez głębokiej ogólnej i narodowej erudycji, bez wysokiego poziomu duchowości. I choć powieść Mykoły Horbala „Powrót” kończy się jasnym momentem nawiązania stosunków dyplomatycznych między Ukrainą a nowymi państwami, które powstały na ruinach tego, co na razie nazywa się Federacją Rosyjską, to jednak w nowej książce pisarz znów powraca do swojej przeszłości. Opisana w pierwszej części opowieści „Drogą ku przeszłości” była to „szczególna” podróż w przeszłość, nasycona uderzającymi świadectwami strasznych czasów. Jej towarzyszką była dzika mentalność, w której „prawo siły” panowało nad siłą prawa. Dlatego Mykołę Horbala w przededniu spodziewanego zwolnienia z kamieniołomów w Nowodaniłowie (obwód mikołajowski), gdzie odbywał karę za udział w UGG, „uszczęśliwiono” wiadomością o nowej sprawie karnej za „oczernianie rzeczywistości radzieckiej”. Jednym z przejawów dzikości było znęcanie się nad żoną Mykoły. Z ocenzurowanych listów kagiebiści wiedzieli, że żona przyjedzie witać Mykołę do Nowodaniłówki, jednak nie uprzedzili jej, by nie jechała, bo go nie wypuszczą. To cynizm najwyższej miary. Opowieść Horbala o drodze w przeszłość zaczyna się nie od pierwszego dnia pierwszego uwięzienia, lecz od ostatniego dnia drugiego uwięzienia. Jako jeden z aktywnych członków UGG odbywał on karę w kamieniołomach kamieniołomu granitowego „za zamiar gwałtu”. Choć tюремni nadzorcy „wierzyli” w to, co napisano w wyroku (albo udawali, że wierzą), to więźniowie nie wierzyli! Kiedy na dzień przed zwolnieniem z obozowego głośnika rozległo się „Осуждённый восьмого отряда Николай Горбаль с вещами на этап!”, patriota-katorżnik zrozumiał, że „będą szyć” mu nową sprawę. Wiedział już, że członków Ukraińskiej Helsińskiej Grupy — Wasyla Owsijenki, Jurija Łytwyna, Ołhę Hejko — którzy także za sfabrykowane sprawy odbywali kary w obozach karnych, nie wypuszczono z tego uwięzienia, lecz otwarto nowe sprawy karne i ponownie ich osądzono. Mykołę przewieziono woronkiem do więzienia w Mikołajowie. A tam, kiedy zegar zaczął odliczać pierwsze minuty wolności, w nocy do celi Mykoły, znajdującej się w korpusie skazańców, wszedł „podstarzały szary osobnik”, który przedstawił się jako prokurator obwodu mikołajowskiego: „Я (imia rek) prišol postavit' vas v izvestnost': vy arjestovany!” I pokazał nakaz aresztowania. „Вы подозреваетесь в содеянии преступлений по статье 187 прим. Уголовного кодекса УССР”. Ten artykuł przewidywał karę za „oszczerstwo na rzeczywistość radziecką” i uważany był nie za polityczny, lecz za kryminalny… Dowiedziawszy się o swojej „nowej perspektywie”, Mykoła Horbal napisał później o tej chwili: „Siadam na pryczy. Wszystko jasne — będą sądzić znowu. Jeszcze nie wiadomo za co, ale dla totalitarnego reżimu «был бы человек...». Muszą nie wypuścić członka UGG z więzienia”… Jednak zanim doszło do sądu, były cyniczne próby fizycznego, a następnie moralnego złamania dysydenta. Na różne sposoby próbowano go nakłonić, by powtórzył „wyczyn” Ołesia Berdnyka, by napisał „skruszoną deklarację”, by potępił członków-założycieli Ukraińskiej Helsińskiej Grupy (to organizacja obrony praw człowieka, która powstała po naradzie w 1975 r. przywódców krajów europejskich, USA i Kanady w stolicy Finlandii Helsinkach i miała na celu wspieranie władzy w wykonywaniu decyzji tej narady). Łamanie Mykoły Horbala zaczęło się od tego, że w mikołajowskim więzieniu położono go na wszawym materacu. Każdej nocy z sąsiednich cel rozlegały się dzikie krzyki skazanych na śmierć. Każdej nocy za oknem dziko wyła suka, nie dając człowiekowi zasnąć. A następnego dnia, kusząc Mykołę filmem o tym, jak swobodnie w Kijowie nad Dnieprem spaceruje Ołesь Berdnyk, pokazując mu powiększoną do rozmiarów plakatu „skruszoną deklarację” Berdnyka, kagiebista przesłuchiwał więźnia, czy ten już pomyślał, czy już się zdecydował? Podsuwając do podpisu arkusz papieru, kagiebista kontynuował kuszenie: „I uže zavtra budiete na svobodie”… Mykoła się nie poddał. O tym, jak trudno było podjąć taką decyzję, można się dowiedzieć z książki „Opowieść o trzech drogach”. Tym bardziej, że nie było żadnych gwarancji, iż w przypadku Mykoły Horbala kagiebiści, wymusiwszy podpis zdrady, dadzą obiecaną wolność. Mieli na niego wielki zły zamiar za artykuł „Życie w obozie karnym”, który został opublikowany w Paryżu w gazecie „Українське слово”. Mykoła Horbal jesienią 1984 roku, stojąc przed realnym niebezpieczeństwem trzeciego uwięzienia, nie podpisał kagiebistom niczego — to nie był jedynie jego wybór moralny. To było jego przeznaczenie. Na tym przeznaczeniu zatrzymam się nieco później, bardziej szczegółowo.
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Myrosław LEWYCKI To tytuł nowej książki Mykoły Horbala. Gdyby u nas istniała odpowiedzialna polityka historyczna, jaka istnieje na przykład w sąsiedniej Polsce, to legendarne nazwisko często pojawiałoby się w mediach i nie wymagałoby przedstawiania. Pan Mykoła wraz ze swoimi współtowarzyszami, byłymi dysydentami, przynajmniej raz na kwartał wygłaszałby wykłady w szkołach lub na uniwersytetach o fenomenie ukraińskiego dysydenctwa, o sile napędowej, która w warunkach brutalnej rosyjskiej okupacji, ukrytej pod zwodniczym określeniem „władza radziecka”, dawała ludziom wiarę w samodzielność państwa ukraińskiego. Ale my, niestety, na razie nie żyjemy w państwie, którego jasny obraz nakreślił Mykoła Horbal w swojej poprzedniej książce – „Powrót”. Na razie żyjemy w mentalnie sowdepowskim państwie, w którym „porządek dnia” kształtuje putinowsko-kremlowska propaganda oraz jej małorosyjscy pomagierzy z ich „ideologią” w stylu „jakaż to różnica”. Dlatego takie postacie jak Mykoła Horbal wymagają choćby krótkiego przypomnienia. Otóż Mykoła Horbal to ukraiński dysydent, uczestnik ruchu szesdziesiątników, wieloletni więzień polityczny reżimu komunistycznego, następnie polityk-państwowiec, działacz społeczny, a w dodatku jeszcze pisarz. Przeszedł prawdziwe piekło sowieckich więzień i obozów koncentracyjnych. I nie złamał się tam, w przeciwieństwie do moralnie słabych osób, które system złamał już w obozach lub samą aluzją, że taka droga może się przed nimi otworzyć. Nie potępia ich, lecz mówi, że to ciężki bagaż, z którym człowiek będzie musiał mimowolnie żyć do końca swoich dni. Jednak jako były więzień polityczny jest bardzo zdziwiony innymi. Dwie osoby, które miały wpływ na cierpienia i obozową tułaczkę Mykoły Horbala, już w czasach niepodległej Ukrainy zdołały zostać laureatami Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Jedna z nich, jak świadczą obecnie ujawnione dokumenty, pisała donosy wprost z obozu, że Horbal nie stanął na drodze pokuty i poprawy, a druga wystawiała „ekspertyzy”, że twórczość Horbala jest „antyradziecka” i „nacjonalistyczna” i domagała się surowej kary. Więcej szczegółów na temat tej choroby obecnego ukraińskiego społeczeństwa, które wciąż jest głęboko zdemoralizowane rosyjskim wpływem informacyjnym, zatrzymam się nieco później. W ostatniej wydanej przez M. Horbala książce – „Powieść o trzech drogach” – pokazano, że autor tej książki, która w istocie jest kontynuacją jego „Powrotu”, dostrzega za horyzontem jasną drogę ukraińskiej przyszłości. Elementy mistyki w powieści jedynie wzmacniają autorską interpretację obecności w grzesznym świecie nie tylko demonów wielkomocarstwowości, ale także Boga. Każde słowo wypowiedziane przez autora w książce opiera się na jego wierze w Bożą opiekę nad wielocierpiącą Ukrainą. Ostatnia z wydanych przez Mykołę Horbala książek (192 strony) będzie przydatna tym, którzy narzekają, że przez nienasycenie „brzuchów” (ten pogardliwy termin często używany jest po nieodpowiedzialnych wyborach 2019 roku), przez ich polityczną i narodową krótkowzroczność, przez dążenie do sprowadzenia wszystkiego do materialnej strony bytu, wszystkie nasze narodowe osiągnięcia ostatnich 30 lat (liczyć je należy od 16 lipca 1990 r., od dnia uchwalenia Deklaracji o državnym suwerenności Ukrainy) obecnie ulegają zniszczeniu. Ja osobiście w pełni solidaryzuję się z myślą Mykoły Horbala, że moralnie chore społeczeństwo (przez kilka stuleci rosyjskiego zniewolenia w ukraińskie dusze aktywnie wstrzykiwano iniekcję moskiewskiej amoralności) bez Bożej pomocy nie jest w stanie zbudować moralnie zdrowego, społecznie sprawiedliwego, bogatego państwa. Szczególnie dobitnie pokazano to w trzeciej książce Mykoły Horbala „Prezentacja życia”, wydanej nakładem autora w 2006 roku. Choć tę książkę (400 s.) nazywa się nowoczesnymi wspomnieniami, w rzeczywistości jest to harmonijne połączenie ciekawych wspomnień (zwłaszcza opowieści o rodzinie Switlyczniych), bardzo ostrej publicystyki i postawienia niezwykle aktualnego pytania o granicę między możliwym kompromisem a zdradą-kapitulacją. Szczególnie wstrząsnął mną epizod, w którym pokazano, jak pewien młodzieniec próbował „uczyć” nieznanego mu wieloletniego więźnia politycznego, jak prawidłowo po ukraińsku należy się witać… Obecnie w dorobku twórczym Mykoły Horbala jest 5 książek. Pierwszym był zbiór wierszy i pieśni, napisanych w latach 1970–1980 w więzieniu – „Detale piaskowego zegara”. Ukazał się on z przedmową Nadiji Switlyczne w 1983 roku w nowojorskim oddziale wydawnictwa „Terazniejszość”. W książce Mykoły Horbala „Powieść o trzech drogach” z jakiegoś powodu podano jako rok wydania 1984. A wcześniej, w 1981 roku, także w Nowym Jorku, ukazał się zbiór więziennych wierszy, adresowanych do syna Andrija – „Kołomyjka dla Andrijka”. Wywołał on duży rezonans w ukraińskim środowisku w wolnym świecie. Czytelnik na Ukrainie miał możliwość zapoznania się z Horbalowskim „piaskowym zegarem” z ćwierćwiecznym opóźnieniem od wydania pierwszego, zagranicznego wydania. W 2008 roku w Kijowie, z przedmową Jewhena Swerstiuka, w wydawnictwie „Fakt” ukazało się drugie, uzupełnione wydanie zbioru „Detale piaskowego zegara”.
Z „Szczegółami piaskowego zegara” człowieka-ziarnka w tłumie, który mimo wszystko ma swoją misję w ziemskim życiu, wiąże się druga książka Mykoły Horbala — „Jeden z sześćdziesięciu”. To wyjątkowe połączenie wspomnień i zapisków dziennikowych. W szczególności — interesująca kronika wydarzeń roku 2000, w które ja, wówczas aktywny dziennikarz, także jestem trochę zaangażowany. Mykoła Horbal był bardzo wrażliwy na głęboką amoralność, która w czasach prezydentury Leonida Kuczmy zapanowała w ukraińskim życiu politycznym. Ciekawe są historyczne ekskursy Mykoły Horbala. Szczególnie dotyczące jego rodzinnej Łemkowszczyzny. W książce „Jeden z sześćdziesięciu” mistrzowsko pokazano podstępną i zbrodniczą istotę „russkiego miru” od końca XIX wieku — początku i połowy XX stulecia. Chodzi o straszliwe rosyjskie kłamstwo dotyczące rosyjskiego pochodzenia Łemków, manipulowanie pojęciami „rusin”, „russkij” oraz sztuczności i politycznego charakteru pochodzenia ukraińskiego etnosu. W pierwszej książce w uderzający sposób pokazano, jak jedna z ofiar rosyjskiej propagandy, już wiekowa Łemkini, w istocie odwraca się od swojego syna za to, że ten, wychowany przez Proświtę, zaprzecza jej „koncepcji” o religijnej i etnicznej jedności mieszkańców Łemkowszczyzny oraz narodów Moskiewszczyzny, oddalonych od nich o ponad 1000 kilometrów. Głównym propagandystą tej „koncepcji” pod koniec XIX wieku i aż do połowy XX wieku był kościół prawosławny. I nie w prawosławiu tkwi sedno problemu, bo zarówno katolicyzm, jak i prawosławie to jedna chrześcijańska wiara. Drobne różnice dogmatyczne, niezauważalne nawet dla zwykłego wierzącego, nie mają znaczenia. Sedno problemu leży w rosyjskiej specyfice wychowania kadr duchownych. Przygotowywano ich (i przygotowuje się do dziś!) nie jako wysoko moralnych chrześcijańskich filozofów, którzy mają pomagać człowiekowi iść ku wieczności, czyniąc na swojej drodze dobro, lecz jako propagandystów cesarstwa rosyjskiego. Odpowiedzi na to pytanie, sięgając po mistykę, szuka Mykoła Horbal we wszystkich swoich książkach prozatorskich. Autor najnowszej z nich nie ukrywa, że napisane przez niego książki byłyby inne, gdyby na swojej więziennej drodze nie spotkał głęboko wierzącego człowieka, mistyka, wieloletniego więźnia politycznego Semena Skalicza. Jest on obecny we wszystkich prozatorskich książkach Mykoły Horbala. Choć w „Prezentacji życia” to imię wprost nie zostaje wspomniane, to, według słów autora, wiele z więziennych rozmów z mistykiem „włożył” w usta jednej z postaci jego trzech książek — ojca Walerija Łukaszewicza, który aktywnie występuje w tej książce. W osobie ojca Walerija ukazany jest jeden z symboli duchowej niezłomności Ukrainy. Jest on synem greckokatolickiego kapłana z Tarnopolszczyzny — ojca Andrija, którego represjami po 1946 roku zmuszono do przejścia na moskiewskie prawosławie. Postawiono mu pytanie wprost: albo Syberia, albo moskiewskie prawosławie! Syn, pragnąc także zostać duszpasterzem, za radą ojca wyjeżdża uczyć się do leningradzkiej seminarium duchownego. Według słów literackiego ojca Andrija, właśnie tam, w latach 50. XX wieku w seminariach duchownych w ZSRR zachowały się jeszcze pewna erudycja i duchowość. Jednak one stanowiły zadrę w oku rosyjskiego szowinistycznego i głęboko materialistycznemu
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK. Jestem antem, pelazgiem i etruskiem... Jestem scytem i sumeryjczykiem... Jestem Ukraińcem — i mnie nie pokonać... Jestem niepokonany. Dlatego też nieśmiertelny! Sympatykom i wielbicielom twórczości Serhija Martyniuka — aktywnego uczestnika dwóch Majdanów, generała-esaula Kozactwa Ukraińskiego, który nigdy w swoim życiu nie grał godnością, lecz żył z nią, nadarzyła się dobra okazja, by zapoznać się z nową książką tego nietuzinkowego autora „Mam zaszczyt być Ukraińcem”, właśnie wydaną w Domu Wydawniczym „ArtEk”. Fundacja Serhija Martyniuka „Leleko” bardzo pomogła w swoim czasie w uzdrowieniu majdanowców i ukraińskich żołnierzy — bojowników frontu. Wspierała również organizację licznych wystaw „Bohaterowie EuroMajdanu” oraz „Bohaterowie wojny rosyjsko-ukraińskiej na Wschodzie Ukrainy” zasłużonej artystki Ukrainy Maryny Soczenko. Teraz pomaga wydawać książki przyjaciołom-pisarzom. Obecnie Serhij jest założycielem projektu artystycznego „Mój pierwszy zbiór poetycki”, a także założycielem i wydawcą pierwszego numeru czasopisma „Bałtske koło”, a obecnie pracuje nad stworzeniem literacko-artystycznej nagrody o tej samej nazwie. Artysta swoje wydane książki hojnie rozdaje przyjaciołom i bibliotekom. Autor (oficer z wyższym wykształceniem wojskowym) jako członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy dobrze zna także historię walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego na przestrzeni wielu stuleci. Sama nazwa jego książki skłania do zdecydowanych działań i zwycięstw. Autor zastosował oryginalną konstrukcję utworu i treść. Z epigrafu, prologu lub postscriptum dowiadujesz się ciekawych faktów z dawnej historii życiorysu przodków oraz całkiem świeżych wydarzeń współczesności. Tego rodzaju książki kształtują u czytelnika kult prawdziwego Ukraińca. Przecież właśnie kultu prawdziwego Ukraińca w teraźniejszości brakuje Ukrainie — Ukraińca odważnego i honorowego, godnego i mądrego, arystokratycznego i szlachetnego. Jest to tak ważne i skrajnie aktualne w warunkach współczesnego świata, który się globalizuje, oraz nowej „hybrydowej” wojny z moskwicinami. W książce, opierając się na historycznych świadectwach starożytności, autor twierdzi, że my, Ukraińcy, jesteśmy wielkim i niepowtarzalnym narodem. Dawnym narodem, który był założycielem światowej cywilizacji... Autor rozpoczyna naszą dawną historię od opowieści o Kamiennej Mogile, która znajduje się pod Melitopolem, przechodzi przez naszych sławnych praukraińskich przodków — trypolczyków, dalej nie pomija uwagą innych naszych przodków: skołotów, scytów, sarmatów. „Wszyscy słyszeliśmy o siedmiu cudach świata, głównym zaś cudem świata jest jego kolebka — nasza rodzima Ukraina, i najdawniejszym na planecie dowodem tego jest Kamienna Mogiła. Tutaj pojawiły się na świecie ziarno kultury, koło, pług, jarzmo, pismo... Z tego trzeba być dumnym! My, Ukraińcy, jesteśmy wielkim narodem, który stał u źródeł światowej cywilizacji”, — podkreśla w swoich filozoficzno-historycznych ekskursach na stronach książki jej autor. Ukraińcy są urodzeni, by zwyciężać, twierdzi autor, bo to nasze pradawne cechy charakteru: honor, mądrość, godność, szlachetność, a silny duchem, miłujący wolność naród — zawsze będzie wolny! My, Ukraińcy, jako jeden z najbardziej wojowniczych narodów Europy, mamy w swoim kronikarstwie nie jedną wielką wygraną — mówi autor książki i przytacza, w szczególności, jako przykład zwycięskich bitew bitwę pod Orszą, która odbyła się 8 września 1514 roku przez wojsko pod dowództwem księcia Konstantego Ostrogskiego, w tamtym czasie Hetmana Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ruskiego i Żmudzkiego, potomka Rurykowiczów, niekoronowanego władcy Rusi-Ukrainy. Autor przypomina czytelnikom także o utraconych ziemiach etnicznych Ukrainy-Rusi, o czym świadczą ukraińskie toponimy i hydronimy poza obecnymi granicami naszego państwa, bo oprócz Moskowii, jest ich niemało także w innych sąsiednich państwach na naszych pradawnych terytoriach etnicznych. Brześć, Pińsk, Kamieniec, Drohiczyn, Małoryta, Kosów, Roś — miasta, Pina — rzeka na Białorusi na ziemiach brzesko-pińsko-turowskich, gdzie do dziś ludność nieprzyjezdna rozmawia niemal poleskim dialektem naszego języka. Dowodzi ukraińskich korzeni miast założonych przez naszych dawnych władców na naszych ziemiach współczesnego tak zwanego Zakerzonia: Przemyśla, Jarosławia, Sanoka, Chełma, Rzeszowa, Hrubieszowa, Krosna, słowackich: Preszowa, Dukli, Świdnika, Laborca. Trudno ukryć nasze korzenie nazw rzek: San, Łada, Udaj, Szkło, Wisznia, Odra — Polska; Tutova, Rakova, Bystrzyca — Rumunia; Tur, Krasne — Rumunia, Węgry. Niemało tekstu w książce poświęcił autor historycznemu niepamiętaniu, zwłaszcza o ukraińsko-moskiewskich relacjach na przestrzeni ostatnich stuleci. „Wszystkie nasze nieszczęścia stąd, że nie znamy lub nie chcemy znać prawdy: wojna ukraińsko-moskiewska rozpoczęła się już faktycznie drugiego dnia po podpisaniu „ugody perejasławskiej” i trwa do dziś”. „Gdyby potęga narodu mierzona była przelaną krwią i łzami — to naród ukraiński byłby najpotężniejszy.” — pisał Iwan Franko. „Imperium moskiewskie zawsze bało się narodowego przejrzenia Ukraińców. W czasach okupacji moskiewskiej chciano nas zamienić w „bezrodnych iwanów”. Właśnie w czasach strasznej moskiewsko-bolszewickiej dyktatury miliony Ukraińców zapisały się na moskwicinów, do swoich nazwisk dodawały literę „ow” i wprowadziły w swoje rodziny dziecięce „tykanie” do rodziców, do dziadka i babci. Na zawsze trzeba odpuścić, zapomnieć i wyrzucić precz z pamięci kolonialną, moskiewską przeszłość. Przecież żaden naród na świecie nigdy nie uznał i nie uzna swojego kata za brata!
W czasach moskiewskiego jarzma zabrano nam wszystko: ukradziono historię, zbezczeszczono język, przekrojono kulturę, zabijano chłodem i głodem, wyciągnięto duszę i postawiono ją na kolanach przed „moskiewskim prawosławiem”. Nie zdołali, nie zniszczyli tylko jednego — naszych niepokonanych genów wolnościowego narodu. Szanujmy więc swoich bohaterów — bohaterów narodowowyzwoleńczej walki o ukraińską niepodległość we wszystkich czasach! Pamiętajmy o nich, aby nasze dzieci i wnuki nie musiały przez to przechodzić i ginąć. Podnośmy wielkość Ukrainy, aby po raz kolejny nie posypywać głowy popiołem i znów śpiewać smutnych pieśni, dlaczego nam znów nie wyszło z Niepodległością… Zatem teraz najważniejsze — pozbyć się zmoskwiczenia w duszach swoich. I głównym problemem jest przezwyciężenie kompleksu narodu-ofiary, wszak ludobójstwo na Ukrainie trwa i również nosi teraz „hybrydową formę”… Nie wyczerpało się ono głodomorami, wojnami, zsyłkami, więzieniami. Tylko metody ludobójstwa są inne. Główny składnik ludobójstwa polega na tym, aby przemieszać nas, Ukraińców, w ogólnopaństwowym kotle — stworzyć tak zwaną „polityczną nację”, abyśmy byli bez rodu i plemienia, czyli pozbawić nas ukraińskiego oblicza i godności. Wszystkim Ukraińcom warto przypomnieć, że jesteśmy potomkami wielkich kijowskich książąt, ukraińskich hetmanów, przypomnieć wszystkie najlepsze narodowe tradycje i zwyczaje, powrócić do swoich źródeł! Autor podkreśla nadzwyczajną ważność w tym procesie dwóch Majdanów, które odbywały się na naszych oczach niedawno: „Duszę — 2004, ciało — 2013 położymy”, — tak żartowano na drugim Majdanie. A jeszcze nadzwyczaj ważnym hasłem Drugiego Majdanu było: „Ukraina nie stanie na kolana. Ukraina to wolny kraj”! Majdan, jego „Niebiańska Sotnia” stali na śmierć za godność i wolę wszystkich Ukraińców. Stali na śmierć, nie mając strachu, bo za nimi była prawda, honor, godność i wola narodu. Stali, aby żyć wolnymi wśród wolnych, godnymi wśród godnych, silnymi wśród silnych. Majdan — to wielkie powstanie Godności, powstanie niepokonanych genów narodu ukraińskiego”. O tym mowa w książce we wspomnieniach sotnika 27. sotni Majdanu Mykoły Markowa: „Notatki sotnika: „Ukraina ponad wszystko!”. Serhij Martyniuk pisze, zwracając się do czytelnika: „Dzisiaj moja Ukraina stoi na przełomie — między okupacyjną ich przeszłością a swoją przyszłością. Historia dała nam wspaniałą możliwość samodzielnego zorganizowania własnego życia, uwolnienia się od zewnętrznych i wewnętrznych pasożytów. Jednak do parlamentu i rządu wciąż dopuszczamy jawnych i tajnych wrogów ukraińskiej państwowości… wydając to za „ukraińską demokrację”. Autor wzywa nas, Ukraińców, abyśmy zaczęli żyć po naszemu, po ukraińsku, i dawno nadszedł czas, by wymieść wielką miotłą z kraju całą nieczystość i cały motłoch: moskiewskich popów z RKP i piątą kolumnę Moskali-okupantów, oraz żyć w normalnym demokratycznym, europejskim kraju! Ogólnonarodowy Ruch na rzecz utworzenia prawdziwego ukraiństwa i prawdziwego ukraińskiego państwa narodowego powinien być przesiąknięty nietolerancją wobec wszystkich, którzy hamują, wkładają kije w szprychy, stoją w poprzek drogi utwierdzenia języka ukraińskiego, kultury, duchowości, ukraińskiego odrodzenia narodowego i podniesienia Ukrainy w świecie jako wielkiego europejskiego państwa! Przypomnijmy słowa Szewczenki: Pochowajcie i wstawajcie, kajdany zerwijcie i wrogą złą krwią wolność skropcie! oraz Franki: Nie pora, nie pora, nie pora Moskalowi i Lachowi służyć… Nam pora dla Ukrainy żyć! Ukraińska nacja jest bardzo unikalna: nawet w długotrwałych czasach okupacyjnej bezpaństwowości Ukraińcy zachowali energetyczny system narodowego mentalności, tworzony przez tysiąclecia. Zdaniem autora książki, głównym priorytetem dla obecnej ukraińskiej młodzieży powinna stać się zasada: „Musimy stworzyć nową Nację z popiołów starej — z rozumem zwycięzców! A priorytetem dla ukraiństwa powinno stać się zapoczątkowanie nowego myślenia nowej ukraińskiej elity. „Historia niczego nie uczy leniwych, którzy ją tylko studiują. Ulubionymi uczniami historii są ci, którzy ją tworzą, i oni — stają się bohaterami historii!”. Serhij Martyniuk ma główną cechę charakteru, która mi bardzo imponuje. Jest taki, jaki jest, prawdziwy, bezpośredni, nie udaje i nie zmienia się pod wpływem okoliczności. On — to człowiek, który potrafi dotrzymać słowa. Urodzony, by zwyciężać i wymaga od nas, ludzi, posiadania rozumu Zwycięzcy. imienia Franki w 2015 roku założył jego wnuk — Roland Franko. Laureatami poprzednich lat byli: w 2016 roku — Lubomyr Huzar, Arcybiskup większy senior Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, kardynał Kościoła Katolickiego. W 2017 roku - profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego, prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów Michael Moser oraz akademik, honorowy profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Ołeh Szablij. W 2018 roku — profesorka Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego (Lwów) i Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium) Jarosława Melnyk oraz docent katedry historii Europy Wschodniej Uniwersytetu Helsińskiego Johannes Remy. W 2019 roku nagrodę otrzymała doktor filologii Uniwersytetu Mediolańskiego Maria Grazia Bartolini (Włochy).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
doktora nauk historycznych, profesora katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki IGORA SERDIUKA (Ukraina);
monografię „Wiraże ducha Frankowego: Światopogląd. Ideologia. Literatura” dyrektora Instytutu Iwana Franki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy EWHENA NACHLIKA (Ukraina);
monografię „Beau Monde on Empire’s Edge: State and Stage in Soviet Ukraine” („Bomonde na krawędzi imperium: państwo i scena w sowieckiej Ukrainie”) profesor historii Uniwersytetu Stetsona MEJGIL K. FAULER (USA).
Wszystkie trzy prace nominowane zostaną przekazane do rozpatrzenia Międzynarodowemu Jury, w którego skład wchodzi 12 członków; to oni wybiorą tegorocznego laureata Międzynarodowej Nagrody im. Iwana Franki. Posiedzenie jury odbędzie się przy wsparciu Międzynarodowej Fundacji „Widrodzennia”.
Ceremonia wręczenia nagrody odbędzie się w dniu urodzin Iwana Franki, 27 sierpnia, w jego ojczyźnie – w mieście Drohobycz.
Przypomnijmy, że w 2020 roku na zdobycie Międzynarodowej Nagrody im. I. Franki zgłoszono 19 prac naukowych.
Dla informacji: Międzynarodową Nagrodę im. Iwa-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bogatą” oraz od września 2019 roku działań w ramach projektu “Samocwity Ukrainy”.Oleg Ołeksiuk aktywnie włączył się w organizację pierwszych posiedzeń kawiarni literackiej “Litterra” w Chersońskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży imienia Borysa Ławrenowa (od 2010 r.) oraz młodzieżowych spotkań literackich “Poetyckiej szafy” (od 2017 r.). Autorytet jego literackiego profesjonalizmu sprzyja fachowej ocenie poetyckich odkryć młodych literatów. Wielokrotnie zapraszano go do składu jury Ogólnoukraińskiego konkursu poezji dziecięcej “Dżerełce” imienia Josypa Kurłaty w mieście Siewierodonieck w obwodzie ługańskim (2002—2013), Ogólnoukraińskiego konkursu-festiwalu twórczości wojskowo-patriotycznej “Oberih” w mieście Chersoń (2002—2019) oraz miejskiego konkursu o literacką nagrodę imienia Anatolija Bachuty w mieście Nowa Kachowka w obwodzie chersońskim (2017—2019). Wielokrotnie przewodniczył jury miejskiego konkursu-festiwalu twórczości dziecięcej i młodzieżowej “Dotyk do czuda” w mieście Nowa Kachowka w obwodzie chersońskim, Otwartego konkursu młodych literatów “Pokolenie XXI” w mieście Chersoń oraz miejskiego konkursu recytatorskiego utworów poetów-prośwician “Zapalone serca” w mieście Kachowka w obwodzie chersońskim.Za wieloletnią owocną pracę proświcianin Oleg Ołeksiuk w 2002 roku został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki — medalem “Budowniczy Ukrainy”, a w 2011 roku — medalem “Za zasługi” Ogólnoukraińskiego Funduszu Weteranów Sił Zbrojnych. Wielokrotnie nagradzany dyplomami honorowymi Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej i Chersońskiej Rady Obwodowej, Hołoprystańskiej Rejonowej Administracji Państwowej i Hołoprystańskiej Rady Rejonowej, Hołoprystańskiej Rady Miejskiej oraz Chersońskiej Rady Miejskiej. A w 2018 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy został uhonorowany wysokim tytułem “Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy”.Żona Oksana Wołodymyriwna jest jego niezawodnym wsparciem. Zapoczątkowała serię wydawniczą w dziesięciu częściach “Słowo o towarzyszu pióra” i pomaga mężowi w organizacji oraz prowadzeniu posiedzeń laboratorium artystycznego “Ukraińska Chata — talentami bogata”.Oleg Wasylowycz Ołeksiuk co roku cieszy nowymi osiągnięciami twórczymi. Niech więc mu się wiedzie!!!
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MELESZCZENKO Znany ukraiński pisarz, dramaturg i tłumacz, dziennikarz i działacz społeczny, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ołeh Wasylowycz Ołeksiuk 21 kwietnia 2020 roku obchodził swój złoty jubileusz. Ołeh Ołeksiuk urodził się 21 kwietnia 1970 roku w rodzinie robotniczej w Oleszkach (dawniej Ciurupynśk) na Chersońszczyźnie. Matka — Tetiana Petriwna, przez długi czas pracowała jako przewijaczka w Chersońskim BPK. Ojciec — Wasyl Mykołajowycz, w przeszłości wysokiej klasy spawacz gazowo-elektryczny szóstej kategorii Chersońskiej Stoczni. Ołeh Ołeksiuk zaczął pisać wiersze jeszcze w młodym wieku. Często jego prace kontrolne z języka ukraińskiego były odczytywane przez nauczycieli, ponieważ jego prace wyróżniały się na tle innych filozoficznymi obrazami poetyckimi, ciekawymi odkryciami poetyckimi obdarzonego młodzieńca, który już w wieku 15 lat kierował zespołem twórczym uczniów, którzy na rejonowych i obwodowych konkursach amatorskiej twórczości artystycznej młodzieży szkolnej wykonywali pieśni Ołeha Ołeksiuka, a akompaniował im na bajanie sam autor. Ołeh uczył się w Ciurupynśkiej szkole średniej nr 1 (1977—1987), Ciurupynśkiej dziecięcej szkole muzycznej, Chersońskim kolegium kultury, Chersońskim państwowym uniwersytecie pedagogicznym (1994—1999) oraz Kijowskim Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (2006—2007) i Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury (2018—2020). I gdziekolwiek pracował, czy to jako dyrektor Mikołajowskiego wiejskiego Domu Kultury w rejonie wielkołepetyśkim obwodu chersońskiego, czy jako nauczyciel muzyki i śpiewu w Ciurupynśkim gimnazjum, czy jako kierownik studia „Twórczość literacka” Małej Akademii Nauk przy Chersońskim obwodowym Pałacu twórczości dzieci i młodzieży, czy jako główny specjalista centrum edukacyjno-metodycznego wydziału kultury i sztuki Chersońskiej obwodowej administracji państwowej (2001—2003), czy jako główny producent Centrum Produkcyjnego „Mega-show” — wszędzie towarzyszyło mu słowo poetyckie. Wydrukowawszy w 1995 roku w Chersońskim wydawnictwie Proświty swój pierwszy tomik poetycki „Ty — Ukraina”, Ołeh Ołeksiuk rozpoczął swoją drogę w wirze wydawniczym. Na dzień dzisiejszy jest autorem ponad 20 tomików poetyckich i prozatorskich, wśród których „Aria strumyka” — zbiór wierszy, który stał się początkiem pobytu Ołeha w szeregach Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (od 2005 r.), a tomik poetycki „Od brzegu „Ja” do przystani „Ty” został uhonorowany tytułem Laureata Pierwszej nagrody Ogólnoukraińskiego konkursu literackiego imienia Wołodymyra Drocyka (m. Czerwonograd w obwodzie lwowskim). Cały szereg książek z autorskiej serii „Biblioteczka Julczyka” stał się bardzo poszukiwany wśród dziecięcej publiczności czytelniczej. Potwierdzeniem tego jest wielokrotne wydanie miniatur poetyckich „A u nas był Taras”, niejednokrotny druk kolorowanek poetyckich „Ja dla mamy namaluję” i „Żeby nie płakało”, a także druk autorskich zbiorów z nutami „Szkoła-Łybidko”, „Prześpiewy pieśni Kota Leopolda” oraz „Twórczy czas”. Jest autorem zbiorów artykułów „Do „Proświty” (1998), zbioru szkiców „Zapraszamy do duchowego skarbca Hołoprystańszczyzny” (2015) oraz zbioru przedmów „Na skrzydłach „Proświty” (2008). Przetrwała także kilka wydań jego pierwsza książka naukowa — badanie literacko-językoznawcze „Poetyka utworów Mykoły Bratana” (1999, 2004). Redaktor naczelny obwodowej gazety „Młodzież Chersońszczyzny” (od 2005 roku), autor ponad 450 artykułów w mediach szczebla obwodowego, ogólnoukraińskiego i międzynarodowego, Ołeh Ołeksiuk w 2017 roku został przyjęty w szeregi Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Ołeh Ołeksiuk jest niezwykle aktywną osobowością. Jest założycielem i pierwszym przewodniczącym odrodzonej Ciurupynśkiej miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki (1992—1996), założycielem i pierwszym przewodniczącym Chersońskiej obwodowej komórki Organizacji społecznej „Młoda Proświta” (1996—2000), założycielem i stałym Przewodniczącym Zarządu Ciurupynśkiej rejonowej organizacji dziecięcej „Laboratorium literacko-artystyczne „Czysta studnia” (od 1992 r.), założycielem i przez długi czas Przewodniczącym Zarządu Ciurupynśkiej rejonowej organizacji Służby Społecznej Ukrainy (1999—2016), założycielem i Przewodniczącym Zarządu Organizacji społecznej „Ukraińska Chata — talentami bogata” (od 2019 r.). Prowadzi ogromną liczbę wydarzeń społecznych, które sprzyjają rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego na Chersońszczyźnie, rozwojowi ukraińskiej państwowości na terenach Tawrii. To on w 1995 roku zorganizował i przeprowadził ogólnoukraińską konferencję krajoznawczą, która przywróciła oleszczanom imię niesłusznie zapomnianego poety i artysty Juchyma Mychajliwa. To on stworzył w celu pomocy utalentowanej młodzieży Tawrii wydział przygotowania przeduczelnianego Lwowskiego uniwersytetu politechnicznego, co w latach 1993—1996 sprzyjało przyjęciu na preferencyjnych warunkach ponad setki abiturientów z Południa Ukrainy do prestiżowej uczelni naszego państwa. Ołeh Ołeksiuk zorganizował jeszcze w dalekim 1999 roku i do dziś prowadzi Otwarty konkurs młodych literatów „Pokolenie—XXI”. Właśnie Ołeh Ołeksiuk zorganizował i na wysokim poziomie prowadzi od 2016 roku Otwarty Charytatywny konkurs-festiwal słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec, gdzie co roku ponad 300 twórczych osobowości z 5-8 obwodów Ukrainy rywalizuje o tytuł laureata prestiżowego konkursu w kategoriach „Poezja”, „Sztuka wokalna” oraz „Sztuka kompozytorska”. Ołeh Wasylowycz aktywnie prowadzi na Chersońszczyźnie działalność wydawniczą. Ponad 200 książek zostało przez niego zredagowanych i wydrukowanych w Chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta”, którego dyrektorem jest od 1998 roku. Właśnie dzięki niemu w wymienionej filii ukazało się drukiem ponad 500 publikacji, wśród których 6 wydań almanachu „Młoda Muza”, 5 wydań tematycznego almanachu „Głos Ojczyzny”, 2 wydania almanachu literacko-oświatowego „Hołoprystańska Litterra” (we wszystkich wydaniach — redaktor naczelny Ołeh Ołeksiuk), 15 wydań almanachu „Wiestnik Tawryjskiej fundacji” (redaktor naczelny Iwan Nemczenko), 5 wydań młodzieżowego almanachu „Wyszywanka” (pierwszy redaktor Wadym Łubczak), 14 wydań almanachu literackiego „Eling” (redaktor naczelny Mykoła Kalaka), 9 wydań almanachu twórczości dziecięcej i młodzieżowej „Czysta studnia”, pierwsze wydanie almanachu „Mazepa i Chersońszczyzna”, pierwsze wydanie almanachu literackiego „Literacka Chersońszczyzna” (redaktor naczelny Ołeh Ołeksiuk), Historia „Proświty” Chersońszczyzny w 2 tomach, pełny zbiór utworów Wałentyny Naumycz w 2 tomach oraz Księga pamięci: Hołodomor 1932—1933 lat (redaktor naczelny wydań Ołeh Ołeksiuk).
Przebywając na wysokich stanowiskach zastępcy przewodniczącego hołoprystańskiej rejonowej administracji państwowej (2010-2011 r.) oraz naczelnika wydziału kultury Hołoprystańskiej rejonowej administracji państwowej (2011-2016 r.), Ołeh Wasylowycz wspierał rozwój tradycji literacko-artystycznych regionu, zapoczątkowując od 2014 roku coroczny rejonowy konkurs recytatorów utworów Tarasa Szewczenki, tworząc warunki do założenia Czułakiwskiej dziecięcej szkoły sztuk oraz Nowozburiwskiej dziecięcej szkoły sztuk. Prowadził na terenach Chersońszczyzny wraz z kolegami Ogólnoukraiński dziecięcy festiwal bandurzystów „Tawryjskie spotkania” (2011-2016 r.) oraz Ogólnoukraiński charytatywny festiwal twórczości ludowej „Kupałskie zorze” (2011-2014 r.), rejonowy konkurs twórczości dziecięcej „Czarowna kładeczka” (2011-2016 r.) oraz rejonowy konkurs twórczości rodzinnej „Ciepło serc” (2011-2015 r.) i inne. To właśnie on w listopadzie 2011 roku zapoczątkował i co miesiąc do października 2016 roku prowadził na bazie Hołoprystańskiej rejonowej biblioteki posiedzenia literacko-muzycznej kawiarni „Hołoprystańska Litterra”, a od 1 grudnia 2018 roku i do teraz organizuje i prowadzi w świetlicy wydziału sztuki Chersońskiej obwodowej uniwersalnej naukowej biblioteki imienia Olesia Honczara posiedzenia art-laboratorium „Ukraińska Chata — talentami”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kilometrów” – świadczył Wsewołod Petriw. Romodan znajdował się na dominujących wzgórzach, podejście do niego w sposób niezauważony było niemożliwe, więc wróg mógł obserwować działania ukraińskich oddziałów jak na dłoni. Jednak i wojska sowieckie, wycofałszy się spod Łubniów, nie porzucały nadziei na odbicie tego miasta. Wstrzymanie niemieckiej ofensywy czerwoni dowódcy odebrali jako słabość i rozpoczęli kontrataki. Wrogie pociągi pancerne otworzyły ogień, ale konne sotnie zaporoskie oraz artyleria zmusiły okupantów do wycofania się o kilka kilometrów, a z czasem do powrotu do Romodanu. Następnego dnia ukraińskie oddziały ostrożnie posuwały się naprzód, aż w noc poprzedzającą 20 marca starły się z potężnymi siłami wroga w szeregu chutorów. Jak się okazało, czerwoni ściągnęli rezerwy i rano przeszli do prawdziwej kontrofensywy. Zacięta bitwa trwała cały dzień. Główne siły bolszewików posuwały się w centrum wzdłuż linii kolejowej. 6 wrogich pociągów pancernych, zbliżywszy się, otworzyło szalony ogień. Zaporożcy ponosili ciężkie straty, ale zdołali uniknąć katastrofy, wysadzając tor kolejowy. Pozwoliło to zatrzymać natarcie pociągów pancernych i utrzymać pozycje, chociaż wróg skutecznie posunął się na prawym i lewym skrzydle. O świcie bitwa rozgorzała z nową siłą. Bolszewicy naciskali, posuwali się naprzód. Z ostatnich sił, wprowadzając do walki resztki rezerw, ukraińskie oddziały zdołały wytrzymać, a już pod wieczór, po nadejściu niemieckich posiłków, sytuacja się zmieniła. Zadziałała artyleria, wojska sojusznicze ruszyły do ataku. O świcie pułk im. Hordijenki przeszedł do natarcia prawym skrzydłem, wzdłuż drogi na Choroł. W Pokrowskiej Bahaczce zdobyto kasę 2. Donieckiego oddziału proletariackiego. Dla kozaków była to „suma taka, że zapewniała istnienie pułku na 3 miesiące”. Trzecia sotnia hordijenkiwców atakuje Choroł. Trzy puste bolszewickie eszelony, które czekały na „swoich”, pospiesznie uciekają do Romodanu i Wełykiego Podila. A kozacy, aby zasiać w przeciwniku panikę, wysyłają „alarmujące telegramy o wielkich ukraińskich siłach” do „wszystkich, wszystkich, wszystkich”. Jednocześnie 2. Pułk Zaporoski Petra Bołboczana uderzył nagle na centrum — zdemoralizowany wróg prawie bez oporu porzucił 4 pociągi pancerne, armaty, eszelony z Czechami i rannymi. Bolszewicy panicznie wycofali się do Romodanu, jednocześnie przygotowując się do ewakuacji w kierunku Połtawy. Z Choroła docierają wieści, że „moskiewska czeka” urządziła w mieście terror: poszukują świadomych Ukraińców, okrutnie torturują i niszczą. Nagłym atakiem trzecia sotnia hordijenkiwców niszczy czekistów i opanowuje miasto. Aby nie dać wrogowi dojść do siebie, natarcie kontynuowano. W dzień 22 marca ukraińskie wojska rozbiły załogę czerwonych i weszły do Romodanu. Bolszewicy nie stawiali szczególnego oporu, ponieważ wraz z upadkiem Choroła wrogowi groziło okrążenie. Borys Monkewycz wspominał, że „w ręce ukraińskiego wojska wpadły łupy wojenne: ruchome szpitale, duża liczba pociągów, różny majątek wojskowy. Wśród łupów wojennych były też balony z gazami duszącymi”. Co prawda, wycofując się, czerwoni wysadzili most kolejowy przez rzekę Choroł i uszkodzili szlak kolejowy. To na długo zatrzymało przemieszczanie się eszelonów i pociągów pancernych, więc natarcie kontynuowały przede wszystkim kawaleria i samochody pancerne. Główne siły zaporoskie wyparły bolszewików z pozycji za rzeką Choroł, zaatakowały Myrhorod — i po krótkiej walce zajęły miasto. Tymczasem stało się jasne, że główną linię obrony bolszewicy przygotowują w rejonie stacji kolejowej Abaziwka, niedaleko Połtawy, gdzie koncentrują swoje siły. Dlatego pułk konny im. Hordijenki pod dowództwem Wsewołoda Petriwa wyruszył z Choroła wzdłuż linii kolejowej w kierunku Reszetyliwki. Trzeba było się śpieszyć, gdyż w każdym razie ukraińskie oddziały musiały wejść do Połtawy przed Niemcami. Jak wspominał dowódca: „Dziwna rzecz, zazwyczaj oddziały wojskowe, posuwając się z walką naprzód, stale zmniejszają swój stan liczebny, niszczą się, wyczerpują, tracą karność. Z hordijenkiwcami było odwrotnie: małą garstką obdartych i wyczerpanych ludzi rozpoczęliśmy naszą kontrofensywę na Kijów, a teraz z Choroła wyrusza w pochód, błyszcząc nowiutką bronią, prezentując się na pięknych koniach, w nowych wspaniałych czapkach, już całkiem okazały oddział w sile czterystu ludzi z armatami, karabinami maszynowymi, wozami, środkami łączności, za którym terkoczą silnikami dwa lekkie i trzy ciężarowe auta…”. W ciągu dnia kozacy pokonali 60-kilometrowy rajd do Reszetyliwki, od której było już blisko do Abaziwki. W tym samym czasie rosyjski bolszewicki agresor przez swoją marionetkę, Centralny Komitet Wykonawczy Rad Ukrainy, ogłosił stan wojenny na Charkowszczyźnie, Połtawszczyźnie i Czernihowszczyźnie, który dla nich zakończył się całkowitą klęską. Kolaborant Wołodymyr Antonow-Owsiejenko, naczelny dowódca wojsk sowieckich na Ukrainie, wspomina: „Ogłoszona w guberni połtawskiej mobilizacja nie dała pozytywnych rezultatów. Mobilizacyjny „sztab” okazał się, oczywiście, niezdolny do zastąpienia braku sprawnego lokalnego aparatu wojskowego, okazał się niezdolny także do organizacji wiejskich oddziałów partyzanckich”. Innymi słowy, naród nie chciał wspierać rosyjskiego okupanta. Ciąg dalszy nastąpi.
Obraz Fedora Hrynczenki. Zwiadowcy pułku imienia Kosta Hordijenki
Tłumaczenie maszynowe
W grudniu 1917 roku Rada Komisarzy bolszewickiej Rosji przekazała Ukraińskiej Centralnej Radzie (UCR) żądania pomocy bolszewikom. UCR pod podpisem Symona Petlury odrzuciła ultimatum Lenina-Trockiego. 22 grudnia rosyjskie oddziały zajęły Charków, gdzie dla zamaskowania agresji stworzono marionetkowe quasi-państwo, przeprowadzając tak zwany „Wszechukraiński zjazd rad”. Na nim ogłoszono Ukrainę republiką radziecką i federacyjną częścią radzieckiej Rosji. W styczniu 1918 roku czerwonogwardziści wypowiedzieli wojnę Ukraińskiej Republice Ludowej (URL) i zagarnęli znaczną część jej terytorium. Rząd URL zwrócił się do społeczności międzynarodowej o pomoc wojskową. 9 lutego URL uznały państwa bloku centralnego, a w marcu wojska URL i Niemiec wkroczyły do Kijowa. Wiosną 1918 roku Ukraińskie wojsko wspólnie z sojusznikami wyzwoliło terytorium środkowej, wschodniej, południowej Ukrainy oraz Krym. Wyzwolenie Połtawszczyzny to jedna z najjaśniejszych kart Ukraińskiej rewolucji 1917-21 lat. Przypomnijmy, w ramach obowiązującego Dekretu piątego prezydenta Ukrainy oraz Ustawy „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku” stulecie wydarzeń Ukraińskiej rewolucji obchodzone jest na szczeblu państwowym. Serhij HOROBEC, Serhij BUTKO, pracownicy Północno-Wschodniego międzyregionalnego wydziału UINP. Operacja łubieńska. Kiedy ukraińska armia 1 marca 1918 roku wkroczyła do Kijowa, dowódcę Oddzielnego Zaporoskiego oddziału Kostiantyna Prisowskiego mianowano komendantem wojskowym Kijowszczyzny, a na jego miejsce 3 marca przyszedł pułkownik Ołeksandr Natijew. Oddział aktywnie uzupełniał się ochotnikami, a także starszyzną i kozakami, którzy ukrywali się w Kijowie podczas rosyjsko-bolszewickiej okupacji. Już 12 marca 1918 roku Zaporoski oddział przeformowano w Oddzielną Zaporoską dywizję: 4 pułki piesze, dwa pułki lekkiej artylerii, pułk ciężkiej artylerii, inżynieryjny, a także dwa pancerne i lotniczy dywizjony. Jednak dowództwo pozostawiło siczowych strzelców w Kijowie dla ochrony UCR i przemianowało ich na 1. pułk siczowych strzelców. Reszta wojsk 14 marca wyruszyła w kierunku Połtawy, gdzie już rozpoczęły posuwanie się naprzód niemieckie jednostki. Tymczasem radziecka Rosja 3 marca również podpisała traktat pokojowy z państwami bloku centralnego — jeden z najbardziej haniebnych w swojej historii, tracąc kolosalne terytoria. Rząd Lenina zobowiązywał się również zawrzeć pokój z URL. Zrozumiałe, że to wcale nie inspirowało bolszewickich wodzów, którzy pragnęli przedstawiać wydarzenia na Ukrainie jako wojnę domową. Głównodowodzącym radzieckich wojsk na Ukrainie mianowano „ukrainizowanego” Antonowa-Owsiejenkę. „Decydujące i bezwarunkowe przefasonowanie naszych jednostek, które przebywają na Ukrainie, na ukraiński ład — takie jest teraz zadanie — żądał W. Lenin. — Trzeba zabronić Antonowowi nazywać się Antonowem-Owsiejenką, — on ma nazywać się po prostu Owsiejenko…” Zatem taktyka wojny hybrydowej była kontynuowana. Wszystkie czerwone oddziały połączono w pięć armii, przy czym mobilizacja wszędzie była zrywana. Na tyłach rozczarowane i ograbione chłopstwo raz po raz podnosiło powstania. Zaporoska dywizja (około 8 tysięcy bagnetów) przybyła na front pod Jahotyn na Kijowszczyźnie, gdzie połączyła się z niemieckimi jednostkami. Pierwsza bitwa minęła dla Ukraińców bez strat, chociaż trzeba było wytrzymać szalony ogień karabinów maszynowych wrogiego pociągu pancernego. Niemcy zaczęli obejście prawą flanką, więc wróg wycofał się na Połtawszczyznę — do stacji kolejowej Hrebinka. Nie zatrzymując się, niemieckie oddziały i Hordijenkowski pułk konny kontynuują natarcie. Naoczny świadek tak opisał dyspozycję: równe zaorane pole pochyło schodzi w stronę Hrebinki, dalej mostek przez rzekę, za nim na wzgórzu miasteczko i koło niego wysoka wieża ciśnień Hrebinki. Między mostem a wieżą kursuje bolszewicki pociąg pancerny, gęstym ogniem nie dając posuwać się naprzód. Pod wieczór sojusznicy przechodzą groblę przez rzekę, ogniem artylerii i manewrem flankowym naciskają na wroga. Między tym robi się zupełnie ciemno i z powodu niemożności należytej orientacji operacja zostaje przerwana do rana. A o świcie okazuje się, że czerwoni wycofali się na Łubnie. Autor licznych wspomnień i prac z historii wojskowości, pedagog, pisarz, minister spraw wojskowych i generał-chorąży Armii URL Wsewołod Petriw wspominał: „Od razu rzuca się w oczy ogromna różnica w stosunku mieszkańców Hrebinki od tego, co widzieliśmy w Kijowie. Tam większość ludności jest wroga, w lepszym razie — neutralna; tutaj wszyscy swoi, nawet robotnicy, którzy tak ponuro milczeli wtedy w Kijowie, tutaj rozmawiają, dzielą się wrażeniami, wypytują, pomagają. Co prawda, mocno drapią się w potylicę i mówią, że źle, że jesteśmy z Niemcami, że na pewno z tego będzie szkoda całemu pracującemu narodowi, ale to jest to, co słyszeliśmy od wszystkich lewicowych elementów i w Centralnej Radzie, i w ukraińskich warstwach ludności, to niezgoda swoich, a nie wrogość obcych”. Niemcy, którzy do tego działali jako „pierwszy numer”, przerwali natarcie do czasu przybycia posiłków i ciężkiej artylerii: bolszewicy umocnili obronę na kolei, a i Czesi stanowili zorganizowane i zdyscyplinowane wojsko. Natomiast ukraińskie dowództwo postanowiło przejść do natarcia, wyzwolić Łubnie i Romodan oraz posuwać się na Połtawę. Najpierw zaporoscy musieli wytrzymać dwudniową bitwę z bolszewikami, którzy próbowali odzyskać Hrebinkę. A potem, dzięki głębokiemu manewrowi obejściowemu z prawej strony hordijenkowców Wsewołoda Petriwa (w ciągu dnia przeszli 60 kilometrów), Ukraińcy 17 marca zajęli Łubnie. Stało się to całkowitym zaskoczeniem dla wroga, który nie zdążył wysadzić stacji kolejowej i mostu przez Sułę. Wycofując się, bolszewicy próbowali podpalić drewniany most, jednak za pomocą zdobytej u kolejarzy pompy, wiader i ziemi, mimo ostrzału wrogiego pociągu pancernego, jedna z sotni pułku Petriwa zdołała ugasić pożar jeszcze na początku. Czerwoni wycofali się na Romodan, 40 kilometrów od Łubni. Jak wspominał sotnik armii URL, autor szeregu książek-wspomnień o pierwszych zmaganiach wyzwoleńczych Borys Monkewycz: „Cała ludność miasta z radością witała ukraińskie wojsko, a do szeregów jego wstąpiło wielu nowych żołnierzy. Zapisywali się głównie studenci, nauczyciele, gimnazjaliści i seminarzyści…”. Rzeczywiście, nie będąc w stanie zatrzymać natarcia sojuszników, „czerwoni”, wycofując się, grabili wszystko, co tylko mogli wywieźć. „Natychmiastowa ewakuacja zboża i metali na wschód”, — żądał Lenin, zwyczajowo maskując otwarty i bezwstydny rabunek cudzego terytorium fejkownym terminem „ewakuacja”. Według przybliżonych obliczeń, w styczniu-kwietniu 1918 roku radzieccy okupanci wywieźli na wschód 17,3 mln pudów zboża i 5 mln pudów innej żywności. Od 2014 roku, zajmując część ukraińskiego terytorium, rosyjski agresor tak samo grabił i grabi ukraiński naród. Nic się nie zmieniło!
Od Chorola do Reszetyliwki wojsko ukraińskie niepowstrzymanie posuwało się naprzód. Jak wspominał Borys Monkiewicz: „Po zajęciu przez zaporożców Łubniów wysłano niemieckiemu dowództwu w Hrebince telegram z propozycją posunięcia się na linię Łubniów. Niemcy jednak w ten telegram nie uwierzyli i byli pewni, że przysłali go bolszewicy, aby ich sprowokować i zniszczyć zaporożców. Trzeba było wysłać specjalny pociąg i wtedy Niemcy przysłali batalion piechoty oraz dwa samochody pancerne, a reszta pozostała w Hrebince”. Jakież było zdziwienie Niemców, gdy dowiedzieli się, że zaporożcy opuścili dogodne pozycje i rozpoczęli natarcie na Romodan. Sojusznicy uważali taką decyzję za szaloną. Rzecz w tym, że Łubnie zajmowały wysoki prawy brzeg Suły, z którego doskonale widać było teren przeciwległego brzegu, z stopniowym wzniesieniem w stronę Romodanu. „W jasne słoneczne dni widać stację Romodan — 40 kilometrów, wieś Pokrowśku Bohaczku — 25
Tłumaczenie maszynowe
Przewielebny Wołodymyr, biskup fastowski, wikariusz eparchii kijowskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Obchody tysiąclecia chrztu Ukrainy sprzyjały aktywizacji ruchu narodowo-religijnego. Zbiegło się to w czasie z upadkiem ZSRR i imperialnej „cerkiewnej trumny”. Zaczęły powstawać stowarzyszenia społeczne, które pod pretekstem badania historii Ukrainy i religii stawiały sobie za cel odrodzenie ukraińskiej państwowości. Pod koniec lat 80. w Kijowie utworzono „Ukraiński Klub Kulturologiczny”, a przy Domu Naukowców — klub oświatowy „Spadszczyna”. Do klubów tych wstąpili znani obrońcy praw człowieka, działacze religijni, studenci. W kontaktach i dyskusjach zrodziła się idea odrodzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAAP) na Ukrainie. Na początku 1989 roku utworzył się Komitet Inicjatywny ds. Odrodzenia UAAP, w skład którego weszli Łesia Łochwyćka, Anatolij Bytczenko, Taras Antoniuk, Mykoła Budnyk. Nowy impuls odrodzeniu UAAP dała konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, która odbyła się w Kijowie 11-12 lutego 1989 roku. Wystąpienie na konferencji proboszcza cerkwi prawosławnej św. Zaśnięcia Matki Bożej w Jełgawie (Łotwa) ks. Bohdana Mychajłeczki podsumowało pracę Komitetu Inicjatywnego ds. Odrodzenia UAAP. Ks. B. Mychajłeczko otwarcie oświadczył, że UAAP został rozstrzelany przez reżim stalinowsko-moskiewski, temu Kościołowi nie pozwolono wegetować nawet w podziemiu, a najlepsi przedstawiciele prawosławnych Ukraińców męczeńską śmiercią zaświadczyli światu o UAAP, swoją krwią dowiedli wierności testamentom Chrystusa. Ks. B. Mychajłeczko wezwał do podniesienia głosu protestu przeciwko nieprawdzie, do stanięcia w obronie zakazanego UAAP oraz do złożenia petycji do rządu Ukraińskiej SRR o rehabilitację niewinnie zamęczonych biskupów, duchowieństwa i wiernych Kościoła, ogłosił, że w Kijowie utworzono Komitet Inicjatywny ds. Odrodzenia UAAP. 15 lutego 1989 roku do środków masowego przekazu złożono zawiadomienie o utworzeniu Komitetu Inicjatywnego ds. Odrodzenia UAAP. Na czele komitetu stanął ks. B. Mychajłeczko. Do końca kwietnia 1989 roku do komitetu weszli Jewhen Swerstiuk, Olha Hejko (Matusewycz), Tetiana Bytczenko, Serhij Naboka, Ołeksandr Tkaczuk. Komitet Inicjatywny skierował apel do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR i Ukraińskiej SRR oraz do społeczności międzynarodowej z żądaniem legalizacji i rejestracji UAAP. W apelu członkowie komitetu prosili Patriarchę Ekumenicznego Dymitra I, UAAP w diasporze oraz wszystkie Kościoły Autokefaliczne świata o poparcie słusznych żądań prawosławnych Ukraińców. W marcu 1989 roku ks. B. Mychajłeczko, po raz pierwszy po II wojnie światowej, odprawił Boską Liturgię dla zwolenników UAAP w Kijowie w prywatnym domu przy ulicy Siedowców 8A. W czerwcu 1989 roku kijowska wspólnota UAAP złożyła wniosek do Podolskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego w Kijowie o rejestrację wspólnoty i przekazanie cerkwi św. Mikołaja Nabereżnego, ale wspólnocie odmówiono. Komitet Inicjatywny rozwinął szeroką pracę wśród ludności na rzecz odrodzenia UAAP. Opublikowano „apel do prawosławnych Ukraińców”, w którym m.in. podkreślano: „Kościół nasz, przeleżawszy w »duchowej trumnie« ponad 250 lat, wydawało się, nigdy nie zmartwychwstanie… Kościół odrodził się z popiołów niebytu. Żywy jest nasz Kościół!... który do dziś działa na emigracji”. W Kijowie zapoczątkowano wydawanie gazety „Nasza Wira Prawosławia”. Pierwszy numer ukazał się we wrześniu 1989 roku. Do kolegium redakcyjnego weszli Ołeksandr Tkaczuk, Mychajło Orfeniuk, Mykoła Budnyk. Od października 1989 roku redakcją gazety kierował Jewhen Swerstiuk. Gazeta wniosła znaczący wkład w odrodzenie UAAP na Ukrainie. Z jej stron płynęły wezwania do episkopatu Ukraińskiego Egzarchatu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, aby zwrócił się twarzą do swojego narodu, zaprzestał jego denacjonalizacji poprzez Kościół, przestał być posłusznym narzędziem w rękach wielkomocarstwowych rosyjskich szowinistów. 19 sierpnia 1989 roku na apel Komitetu Inicjatywnego ds. Odrodzenia UAAP odpowiedziała parafia św. Ap. Piotra i Pawła we Lwowie. Protojerej Wołodymyr Jarema, księża i wszyscy wierni cerkwi uroczyście ogłosili wystąpienie ze składu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. 8 września 1989 roku locum tenens kijowskiego tronu metropolitalnego, błogosławiony metropolita Mścisław, Pierwszy Hierarcha UAAP, skierował apel do wiernych UAAP w ojczyźnie i na całym świecie rozproszonych. Dowodził w nim legalności i kanoniczności swojego locum tenens na kijowskim tronie metropolitalnym i wzywał do pracy na rzecz odrodzenia UAAP. W apelu wskazano na mianowanie protojereja Bohdana Mychajłeczki swoim „pełnomocnikiem i administratorem duchowym z obowiązkiem, pod moim nadzorem, organizowania, koordynowania i przeprowadzania akcji na rzecz odnowienia na Ukrainie świętego UAAP, a jego zastępcą czcigodnego protojereja Wołodymyra Jaremę”. 2 października 1989 roku odbył się Lwowski Sobór Eparchialny UAAP, który zwrócił się do biskupa Ioana Bodnarczuka z prośbą o objęcie przewodnictwa w UAAP. 16 października 1989 roku biskup Ioan Bodnarczuk stanął na czele UAAP. 9 grudnia 1989 roku przedstawiciele wspólnot UAAP podjęli decyzję o utworzeniu Ogólnoukraińskiego Bractwa Prawosławnego św. Apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego. Bractwo odegrało wielką rolę w odrodzeniu UAAP i wykonało ogromną pracę na rzecz zwołania Ogólnoukraińskiego Soboru Prawosławnego. Pod koniec 1989 roku wspólnoty UAAP były zorganizowane prawie we wszystkich centrach obwodowych. W Wielkim Tygodniu 1990 roku rozpoczęły się nabożeństwa w cerkwi św. Archanioła Michała w Kijowie (Muzeum Architektury i Życia Wsi w Pirohowie). Ruch na rzecz autokefalii nabierał siły. Przed UAAP na Ukrainie stanęło pytanie o odnowienie kanonicznej hierarchii UAAP. Biskup Ioan zwracał się do Patriarchy Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, biskupa w stanie spoczynku Ionafana (Jełeckich), do biskupa mołdawskiego i kiszyniowskiego Wołodymyra oraz innych hierarchów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, ale strach przed możnymi tego świata wziął górę i władycy odmówili wyświęcenia nowego biskupa. Według kanonów prawosławnych do chirotonii biskupa potrzeba nie mniej niż dwóch biskupów. 31 marca 1990 roku w cerkwi św. Nieśrebrników Kosmy i Damiana we wsi Mychajłowyczi w rejonie drohobyckim obwodu lwowskiego odbyła się chirotonia na biskupa tarnopolskiego i buczackiego księdza Ioana Bodnarczuka, w postrzyżynach Wasyla. Chirotonię sprawowali biskup łucki i wołyński Warłaam z Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego (według słów metropolity Ioana) oraz biskup jasnopolański Wikentij (Czekalin) z Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji. 7 kwietnia 1990 roku w cerkwi Zwiastowania we wsi Pidhajczyky w rejonie kołomyjskim obwodu iwanofrankiwskiego Sobór biskupów Ioana, Wikentija i Wasyla udzielił święceń biskupich na biskupa iwanofrankiwskiego i kołomyjskiego księdzu Stefanowi Abramczukowi, w zakonie Andrzejowi. Z czasem wyświęcono biskupów: Danyła (Kowalczuka), biskupa czerniowieckiego i chocimskiego oraz całej Bukowiny, Wołodymyra (Romaniuka), biskupa użhorodzkiego i chustskiego, Mykołę (Grocha), biskupa rówieńskiego i ostrogskiego, Romana (Bałaszczuka), biskupa czernihowskiego i sumskiego.
Ostateczne uformowanie organizacyjne Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP) nastąpiło na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym w dniach 5-6 czerwca 1990 roku w Kijowie. Sobór rozpoczął się Boską Liturgią, która była odprawiana w soborze św. Zofii dzięki staraniom deputowanego ludowego Olesia Szewczenki. Na Sobór przybyło 703 delegatów z całej Ukrainy, w tym 7 biskupów, duchowieństwo i wierni świeccy. Wśród gości znaleźli się deputowani ludowi Ukrainy: O. Szewczenko, I. Dracz, I. Zajec, S. Hołowatyj i inni, goście zagraniczni oraz przedstawiciele środków masowego przekazu z Ukrainy i z zagranicy. Sobór wysłuchał referatu arcybiskupa Joana Bodnarczuka, w którym przedstawiono kanoniczne uzasadnienie ustanowienia Ukraińskiego (Kijowskiego) Patriarchatu. Ideę utworzenia Patriarchatu Kijowskiego wyraził ksiądz Wasyl Romaniuk (Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Wołodymyr) jeszcze w 1972 roku, podczas swojego wcześniejszego uwięzienia, w liście do księdza Myrona Sas-Żurakiwskiego. Z referatami wystąpili biskup Wołodymyr (Romaniuk), Jewhen Swerstiuk, Serhij Hołowatyj, Iwan Dracz i inni. Metropolita Mścisław na Sobór nie przybył, ponieważ Ministerstwo Spraw Zagranicznych ZSRR nie zezwoliło mu na wjazd do ZSRR jako szczególnie niebezpiecznemu wrogowi, „klerykałowi-petlurowcowi”. Na Soborze przyjęto „Statut o zarządzaniu UAKP”; wyniesiono do godności metropolity arcybiskupa Joana (Bodnarczuka) z tytułem Błogosławionego Metropolity Lwowskiego i Halickiego. Najważniejsze było to, że na Soborze proklamowano Ukraiński (Kijowski) Patriarchat i wybrano na zwierzchnika UAKP Błogosławionego Metropolitę Mścisława (Skrypnyka) z tytułem Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy. Na czas nieobecności Patriarchy Sobór upoważnił metropolitę Joana do kierowania Patriarchatem Kijowskim i nadał mu pełnomocnictwa namiestnika Kijowskiego Tronu Patriarchalnego. Uchwałą Soboru utworzono metropolię lwowsko-halicką oraz archieparchie tarnopolską i iwano-frankiwską. Sobór uroczyście oświadczył o unieważnieniu „samolikwidacji” UAKP na Soborze UAKP w 1930 roku. Od Soboru skierowano apel do Rządu Ukraińskiej SRR o zwrot świątyń i majątku UAKP. Przyjęto również uchwałę o otwarciu duchownych placówek oświatowych, a przy Patriarchacie utworzono wydziały: zagraniczny, wydawniczy, gospodarczy, misyjny oraz zabezpieczenia emerytalnego. Sobór przyjął apel do narodu ukraińskiego, wysłał telegramy do Patriarchy Ekumenicznego Dymitra I oraz zwierzchników Lokalnych Kościołów Autokefalicznych, w których informowano o proklamowaniu Ukraińskiego (Kijowskiego) Patriarchatu oraz o wyborze na Kijowski Tron Patriarchalny Świątobliwego Patriarchy Mścisława. Telegramy zostały skierowane na Lokalny Sobór Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w Zagorsku (Rosja), do Prezydenta ZSRR M. Gorbaczowa oraz do Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR W. Iwaszki. Poprzez proklamację Patriarchatu i wybór na Tron Patriarchalny Świątobliwego Patriarchy Mścisława Sobór zrealizował odwieczne marzenie prawosławnego narodu ukraińskiego o własnym Autokefalicznym Kościele Prawosławnym i własnym Patriarsze. Praca i marzenia wielkich dostojników narodu ukraińskiego zostały wcielone w życie Kościoła. Naród ukraiński w swoim rozwoju duchowym i narodowym pewnie podążał naprzód, pokonując wszelkie przeszkody, które pojawiały się na jego drodze. Wierność Chrystusowi, oddanie Jego przykazaniom zostały uwieńczone Bożą wdzięcznością. Synod Patriarchatu Ekumenicznego na czele ze Świątobliwym Patriarchą Bartłomiejem przyjął Kościół Ukraiński jako równy wśród równych, bez żadnych upokarzających doswięceń i przeswięceń. 5-6 stycznia 2019 roku w soborze katedralnym Patriarchatu Ekumenicznego ku czci świętego Jerzego Zwycięzcy w Stambule (Konstantynopolu) odbyło się wręczenie Tomosu o autokefalii Kościoła Prawosławnego Ukrainy Błogosławionemu Epifaniuszowi, metropolicie kijowskiemu i całej Ukrainy. Odnotujmy tę datę jako znaczące zwycięstwo prawdy nad nieprawdą, prawa nad bezprawiem, siły Chrystusowej nad bezsilnością obłudy i kłamstwa wrogów prawosławnych Ukraińców, pseudochrześcijan, którzy trwają w sidłach sergiańsko-moskiewskiej herezji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ra, sam fakt udziału kompozytora w uroczystościach takiego formatu również stał się wydarzeniem unikalnym. Specjalnego badania zasługuje także działalność pedagogiczna M. Skoryka, u którego uczyli się słynni później Jewhen Stankowycz, Iwan Karabyć oraz Hanna Hawryłeć. Wydanie książki wspomnień o artyście od kolegów, studentów — myślę, że to sprawa najbliższej przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Andrij BONDARENKO, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy
1 czerwca 2020 r. odszedł do wieczności jeden z najbardziej znanych i jeden z najbardziej utytułowanych kompozytorów Ukrainy — Myrosław Skoryk. Oprócz licznych nagród państwowych i tytułów, Myrosław Skoryk stał się współtwórcą szeregu unikalnych wydarzeń — od pierwszego uznanego na świecie ukraińskiego filmu kinowego po pierwszą wspartą przez Watykan operę.
Biografia Myrosława Skoryka jest unikalna. Ród Skoryków prawdopodobnie ma pochodzenie kozackie, a nazwisko wywodzi się od grupy szybkiego reagowania w Siczy Zaporoskiej — przynajmniej tak opowiadał sam kompozytor za słowami ojca. Wśród krewnych Skoryka jest wybitna śpiewaczka Sołomija Kruszelnyćka, była ona rodzoną siostrą babci Myrosława.
Myrosław urodził się we Lwowie w 1938 roku, zaledwie rok przed tym, jak polska okupacja miasta zmieni się w radziecką. Starszy brat Myrosława walczył w dywizji „Galicja”, ale po klęsce Niemiec emigrował do Australii. W 1947 r. o działalności brata dowiadują się radzieckie organy karne i rodzinę Skoryków deportują na Syberię, razem z wieloma innymi „niepewnymi politycznie”. Dopiero w 1955 roku rodzinie Skoryka pozwolono wrócić do Lwowa.
Po powrocie Skoryk uczy się we Lwowskim Konserwatorium w klasie kompozycji Adama Sołtysa. Pracą dyplomową Skoryka jest kantata „Wiosna”, w niej przejawia się melodyczny dar, zamiłowanie do wyrafinowanych zwrotów tonalnych i folkloru, a jej pierwsza część — „Dziwiła się zima”, wejdzie do repertuaru wielu chórów studenckich i dziecięcych.
Po ukończeniu konserwatorium Skoryk odbywa staż w Moskwie u Dmitrija Kabalewskiego, a także bierze udział w zespole wokalno-instrumentalnym „Wesołe skrzypce”, dla którego pisze piosenki estradowe. To połączenie kierunku akademickiego i estradowego ze studenckich lat jest prawdopodobnie jednym z sekretów popularności kompozytora.
Szerokie uznanie Skoryk zdobył dzięki muzyce do filmu „Cienie zapomnianych przodków” — pierwszego i jednego z niewielu ukraińskich filmów, które zdobyły międzynarodowe nagrody i szeroką popularność wśród ukraińskich widzów. A najbardziej znanym arcydziełem kompozytora pozostanie „Melodia Skoryka”, a dokładniej — melodia z filmu kinowego „Wysoka przełęcz”. Prawdopodobnie jest to jedyna melodia ukraińskiego kompozytora, którą z dużym prawdopodobieństwem można usłyszeć od ulicznych muzyków.
Wśród wielu innych utworów kompozytora szczególnie chciałbym wspomnieć operę „Mojżesz”. Ta opera o znaczącym dla Ukrainy wątku biblijnym ma unikalną historię wystawienia. Od lat 90., kiedy ukraińskie teatry odmawiają wystawiania współczesnych ukraińskich oper, powołując się na rzekomy brak pieniędzy, Myrosławowi Skorykowi udaje się coś nieprawdopodobnego — zdobyć pieniądze na wystawienie… u samego Papieża! Tak Jan Paweł II stał się pierwszym pontyfikiem, który odwiedził Ukrainę i który finansowo wsparł w istocie rzeczy świeckie przedsięwzięcie — wystawienie opery!
W 2011 roku Myrosław Skoryk miał nieostrożność poprzeć list grupy lwowskich artystów, którzy dali pozytywną ocenę polityce Janukowycza. Ta okoliczność wywołała falę krytyki i w dalszej kolejności kompozytor powstrzymywał się od publicznych ocen wydarzeń życia społeczno-politycznego. Za to w 2019 roku maestro bierze udział w show z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy, grając na ulicznym pianinie pierwsze takty ukraińskiego hymnu. I chociaż w telewizji usłyszeliśmy wcześniej przygotowane nagranie, a nie realną grę kompozytora
Tłumaczenie maszynowe
Żegnamy Mychajła Hojana. Jego dobrzy przyjaciele przekazali smutną wiadomość: w domu, w Australii, zmarł Mychajło Hojan. Australia stała się jego stałym miejscem zamieszkania po tym, jak przeprowadził się tam z Wielkiej Brytanii. A wcześniej była wojna. I była Ukraińska Dywizja „Galicja”, do której zgłosił się jako ochotnik, tak jak tysiące młodzieńców z Galicji. Ówcześni ukraińscy przywódcy mieli nadzieję, że po klęsce Niemiec (a rozumieli to już niemal wszyscy) może dojść do konfliktu aliantów, którzy nie będą w stanie podzielić wszystkich łupów tak, aby wszyscy alianci byli zadowoleni. Właściwie to starcie zaczęło się nieco później, ale do zbrojnego konfliktu nie doszło. Była tylko „zimna” wojna. Ukraińscy przywódcy uważali, że należy wykorzystać możliwość sformowania militarnej potęgi w obcych szeregach i pod obcą flagą, aby ta jednostka wojskowa stała się zalążkiem Ukraińskich Sił Zbrojnych, jeśli dzięki konfliktowi w środowisku aliantów nadejdzie dogodny moment na to, by wywalczyć niepodległą Ukrainę. Niestety, wszystko wyszło nieco inaczej. A jeszcze przed dywizją Mychajło Hojan ukończył gimnazjum w rodzinnych stronach na Śniatyńszczyźnie, dokąd wielokrotnie przyjeżdżał jako mile widziany gość dla rodaków w latach Niepodległości Ukrainy. Mychajło Hojan był jednym z najbardziej energicznych aktywistów ukraińskiego życia w Australii. Zakładał różne organizacje społeczne, fundacje charytatywne, kierował ukraińskimi towarzystwami edukacyjnymi i pomocowymi. Dobrze znany na Ukrainie jest rodzinny fundusz charytatywny Marii i Mychajła Hojanów. Był honorowym członkiem rady redakcyjnej wydawnictwa „Weselka”, w którym kupował książki dla bibliotek szkolnych. Książki te są w szkołach różnych obwodów Ukrainy, dokąd przyjeżdżał Mychajło Hojan ze szczodrymi darami. Mychajło Hojan przez długi czas był członkiem Ligi Ukraińskich Mecenasów. Jego znaczący wkład finansowy umożliwiał realizację poważnych projektów edukacyjnych i kulturalnych, którymi opiekuje się Liga. Znaczne wsparcie rodzinna fundacja Hojanów udzielała patriotycznej ukraińskiej prasie, na jej koncie są dziesiątki ważnych książek, które mogły ujrzeć światło dzienne właśnie dzięki pomocy finansowej Hojanów. Liga Ukraińskich Mecenasów smuci się z powodu śmierci Mychajła Hojana i składa głębokie kondolencje jego rodzinie. Wołodymyr Zahorij, Ołeksandr Ohorodnijczuk, Władysław Serdiuk, ks. Rafał Turkońak, Mychajło Watulak, Wołodymyr Poliszczuk, Dmytro Pawłyczko, Mychajło Słaboszpycki
Tłumaczenie maszynowe
Zgasła ziemska świeca Mojseja Fiszbejna. Artysty, który posiadał szczególny dar wyczucia ukraińskiego słowa. A nam przeznaczono jedynie słać mu w ślad słowa żalu i smutku, zbierać jego poetyckie skarby – „smutne gołębie” i chwytać echo jego pełnego bólu westchnienia: „Jestem już po tamtej stronie bólu…” Za życia wyznawał: „Piszę poezje tylko wtedy, gdy jest to dane Zamtąd”. Poeta i tłumacz Mojsej Fiszbejn urodził się Żydem, „choć miał urodzić się Ukraińcem”. Dusza Poety poleci tam, skąd został mu darowany język ukraiński: „Język ukraiński został mi dany Zamtąd. On będzie istniał wiecznie. Ja tak chcę”. Wierzył, że „urodził się ukraińskim poetą”, że na Ukrainę został „zesłany Zamtąd”. I my wierzymy, że Mojsej Fiszbejn – to Poeta z Bożej Łaski. Mojsej Fiszbejn boleśnie i z niepokojem żył Ukrainą, emocjonalnie i wrażliwie odbierał dramatyczne realia obu swoich ojczyzn – Ukrainy i Izraela. Jego twórczość poetycka łączy w sobie pełne pochłonięcie bytem Ukrainy z dramatyczną pamięcią żydowskiego losu. Dwie ojczyzny – Ukraina i Izrael – nieustannie współdziałają w jego poezji, w jego unikalnym skarbcu translatorskim. W osobie Mojseja Fiszbejna jakby spotkały się dwa światy – ukraiński i żydowski: „Poczułem przynależność do dwóch kultur”. Jego język poetycki wyważony jest według najczulszego barometru – właściwego mu bezbłędnego słuchu językowego, kongenialnego wyczucia ukraińskiego słowa. Wierzymy, że zdumiewająca spuścizna twórcza Mojseja Fiszbejna to nieprzemijający duchowy dorobek ukraińskiej kultury. Pamiętajmy o Poecie, godnym obywatelu dwóch państw, który „obywatelstwa Języka Ukraińskiego nie utracił nigdy”. Iwan Dziuba, Mykoła Żułynski, Pawło Mowczan
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło Słaboszpycki kończy czwarty tom prozy wspomnieniowej “Z pryzmerkowoho dzerkała” (Z lustra zmierzchu), która ujrzy światło dzienne, tak jak wszystkie poprzednie, w wydawnictwie “Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja planowana jest na początek września. Przedstawiamy fragment książki. Mychajło SŁABOSZPYCKI Tutaj nie da się uniknąć takiego wstępu. Kilkakrotnie zabierałem się do szukania w swojej bibliotece tej książki — i nie znajdowałem. Z zakłopotaniem muszę powiedzieć: jeśli tak dalej pójdzie, to nie będę miał gdzie mieszkać — książki już wypierają mnie z mieszkania. Wprowadziwszy się tutaj, zamówiłem na wszystkie ściany regały od podłogi aż po sam sufit. A książki na nich — w dwóch rzędach. Ale wkrótce to przestało wystarczać — książkami wypełniał się każdy wolny kąt. Lekarz, który musiał często mnie odwiedzać, powiedział: “Tutaj mieszkają książki, a ludzie już jakoś tłoczą się obok nich…”. Początkowo był w tym choć jakiś ład, ale z czasem zapanował chaos — wszystko się pomieszało — i już nawet nie zgadnę, gdzie jaka książka może być. Więc po nieudanych próbach odnalezienia tego wydania machnąłem ręką: jak szukanie igły w stogu siana... Pytałem przyjaciół — również nikt jej nie ma. Najciekawsze jest to, że przecież ja sam wydałem ją w “Jarosławowym Wale”. To jedna z jego najwcześniejszych książek. Ale w naszych archiwach jej również nie znaleziono. A była mi bardzo potrzebna, kiedy układałem dla wydawnictwa “Znannia” zbiór wspomnień o Hryhorze Tiutiunnyku — chciałem wziąć fragment z tej książki. Minęło kilka miesięcy. I oto, szukając innej książki (i naturalnie, nie znajdując jej!), natknąłem się na tę. Ołena Czernenko “Ne zmilije pam’jati krynycia” (Nie wyschnie studnia pamięci). (Tytuł zbyt szablonowy, wtedy nie zdołałem namówić autorki, by wymyśliła coś lepszego!) Ale ogólnie “Spohady pro Hryhorija i Hryhora Tiutiunnykiv” (takie gatunkowe doprecyzowanie ma książka) są naprawdę ciekawe — jest tu niemało nieznanych faktów z życia braci-pisarzy. Dobrze pamiętam pierwsze wrażenie z Ołeny Fedotiwny, z którą zapoznał mnie Anatolij Dimarow, który pomógł starszemu Tiutiunnykowi z publikacją “Vyru” (Wiru) — to jej stanowczość i celowość. A także demonstracyjne nieuznawanie autorytetów literackich. To potwierdzało nie tylko samodzielność myślenia, ale i stanowczą niechęć do “podążania w nogę” z ogólnie przyjętą opinią. Wdowa po Hryhoriju miała nie tylko uparty i silny charakter, ale i ostrą spostrzegawczość oraz talent literacki, a nawet ambicje twórcze. Kiedy poznałem Ołenę Fedotiwnę, od razu zauważyłem: to jednak osoba silna i obdarzona zdolnościami przywódczymi. Takie stawały się wodzami, atamanami i komisarzami. A w czasach radzieckich wyrastali z nich działacze społeczni. Nieprzypadkowo przecież była dyrektorką szkoły w Kamionce Bużańskiej na Lwowszczyźnie. Jak wiadomo, w codziennym życiu człowiek ujawnia się najbardziej. Przynajmniej do takiego wniosku dochodzi się, czytając tę książkę. Tak, tutaj próżno szukać jakichś wydumanych teorii o psychologii twórczości czy, powiedzmy, sztuce prozy lub ewolucji zamysłu twórczego. Ale jest tu soczysty opis obyczajów, w którym figurują obaj Tiutiunnykowie, obaj Hryhorijowie, z których jeden — starszy — to jej mąż. Opowiedziała o ich pierwszym spotkaniu i swoim natychmiastowym wrażeniu na jego temat. Kierowniczka nauczania szkoły w Kamionce Bużańskiej, Ołena Czernenko, zazdrośnie przyjęła to, że jej ulubioną klasę przekazano nowemu nauczycielowi, którego, według jej słów, przyjęła zupełnie nieprzyjaźnie i nie ukrywała tego przed nim. A Hryhorij Mychajłowycz nagle zaczął jej czytać wiersze Dmytra Pawłyczki. Była tym zaskoczona i zmieszana. Jej ulubiona klasa początkowo niemal bojkotowała nowego nauczyciela. Ale on zdołał jednak zjednać sobie sympatię uczniów. I, według wspomnień Ołeny Fedotiwny, nie stało się to dla niej wielką przyjemnością. Ale, jak potwierdził nieoczekiwany romans służbowy, od antypatii do miłości — zaledwie kilka kroków. Pozornie powściągliwy, niepodrabialnie Ołena Czernenko skromny, ciężko ranny na wojnie (miał pod sercem odłamek), nieurodziwy, z bliznami na twarzy nauczyciel-poeta znalazł w osobie kierowniczki nie tylko przychylną słuchaczkę. Stało się to, co musiało się stać, kiedy statystyka z zakłopotaniem potwierdzała katastrofalną dysproporcję między liczbą przerzedzonego w czasie wojny męstwa a niewieściej części społeczeństwa, pośród której było tak wiele tych, o których mówiono, że zbyt długo zasiedziały się w pannach. I mają tylko marne nadzieje na zamążpójście. Jak na mężczyznę z takimi problemami (cztery skomplikowane operacje, z których jedna mało nie skończyła się śmiercią — dosłownie wyciągnęli go z “tamtego świata”!), Hryhorij Mychajłowycz był zadziwiająco pogodny i życzliwy dla wszystkich. Ołena Fedotiwna dziwiła się, że w życiu nie towarzyszą mu, jak wielu innym, konflikty. Posiadał dar ustępowania nawet ze swoich zasad, jeśli widział, że zderzył się z nieprzebitą głuchotą lub głupotą, miał nie tylko pedagogiczny, ale i dyplomatyczny talent. I chował głęboko w sobie wszystkie swoje bóle i niepokoje. A było się czym niepokoić — miał (i nie bezpodstawnie!) obawę, że jego dni są policzone. Znowu pojawiła się konieczność operacji. Tym razem trafił do Kijowa do Mykoły Amosowa. Jak tylko Tiutiunnykowi wyznaczali dzień operacji, w przeddzień gwałtownie podnosiła mu się temperatura. To były stresy. Tak reagowała psychika na informację o niebezpieczeństwie, które kryje w sobie operacja. Amosow wszystko zrozumiał. Dlatego jakoś nieoczekiwanie, zaglądając do Tiutiunnyka w sali, powiedział: “Chodźmy”. “Dokąd?” — zapytał pacjent. “Na operację”, — nagle rzekł chirurg. “Tak wielki Amosow podarował Hryhorijowi sześć lat życia i dzięki niemu Ukraina otrzymała “Vir” (Wir)”, — pisze w tej książce Ołena Czernenko. Ona, jak to się mówi, krok po kroku odtwarza “trudy i dni” Hryhorija Mychajłowycza, związane z “Virem”, zaczynając jeszcze od samego embrionu zamysłu, kiedy nagle przestał pisać długo noszoną w sobie powieść “Buh szumyt” (Bug szumi) i zabrał się za inne dzieło. Wtedy chętnie dzielił się swoimi planami i wątpliwościami z żoną — a ona, pamiętliwa, przeniosła to wszystko przez dziesięciolecia i ujawniła w tej książce. A jeszcze wiele rzeczy przypomniały jej notatniki męża i pomazane przez redaktorów warianty dzieła.
Według Ołeny Fedotiwny, początkowo „Wir” nie spotkał się z żadnym wsparciem u lwowskich kolegów Tiutiunnyka. Jego publikacja w „Żowtni”, o której marzył autor, okazała się sprawą, delikatnie mówiąc, problematyczną. We wspomnieniach Ołeny Czernenko wyraźnym echem brzmią przechwałki Petra Inhulskiego. Pisarzem był poziomu poniżej przeciętnego, ale za to ideowym aktywistą, zajmował wpływowe stanowiska. Inhulski rzekomo podkreślił: niech Tiutiunnyk nawet nie marzy o publikacji powieści w „Żowtni”. A już później zgodził się, kiedy Tiutiunnyka zdecydowanie poparli Anatolij Dimarow i Ołeksandr Diaczenko, którzy, jak to się mówi, nie byli wtedy dla literackiego Lwowa ludźmi ostatnimi, jednak z całych sił sprzeciwiał się drukowi w czasopiśmie jego kierownik działu prozy Mykoła Tarnowski. Również pisarz nie pierwszego, nie drugiego, a nawet nie trzeciego rzędu. Z jednej strony uosabiał upartego cenzora i miał wiele pretensji, rzec można, odpowiedniego charakteru. Z drugiej uważał, że „Wir” jest beznadziejnie „surowy”, artystycznie nieudolny. Tak, utwór ma sporo słabych punktów. Jest i rozwlekły, i miejscami Tiutiunnyk popada w ilustracyjność. Ale musimy oddać sprawiedliwość: autor starał się pisać naprawdę swoją uczciwą i pełną smutku książkę. Naiwnością byłoby wymagać, aby stało się to dziełem nieprzejednanego dysydenta — dysydentem Hryhir Tiutiunnyk nigdy nie był. Był czysto radzieckim człowiekiem. Ale człowiekiem uczciwym, który pragnął żyć w zgodzie z sumieniem i honorem. Tacy również wpływali na klimat moralny, swoją obecnością oczyszczając go. Wszystko to było o wiele bardziej skomplikowane, aniżeli dzisiaj wyobrażają to sobie niektórzy młodzi maksymaliści, kategorycznie przekreślając w tamtych czasach wszystkich i wszystko. Bardzo chciałoby się popatrzeć na takich kategoryzatorów, gdyby żyli w tamtych czasach i w tamtych okolicznościach. Jak wiadomo, każdy los to konkretne czyny — czyny bohaterskie lub podłości, miłosierdzie lub okrucieństwo, szlachetność lub podłość. Każdy miał (a także ma i będzie miał!) swoje marzenia i iluzje, „wierzę” i „przeczę”, osiągnięcia i straty. I zawsze jest tak wielu tych, którzy mianują się świętymi, a wszystkich innych zaliczają do grzeszników choćby dlatego, że nie mieli szczęścia urodzić się i żyć w innych czasach. Samozwańczy prokuratorzy, osądzając życie poprzedników, skazanych na egzystencję w warunkach „rozwiniętego” czy „niedorozwiniętego” socjalizmu, kategorycznie oskarżają: dlaczego nie byliście świętymi? (Chociaż oni i u świętych znaleźliby niewybaczalne grzechy!). Moje pisanie o Hryhorze Tiutiunnyku podyktowane jest bynajmniej nie chęcią stworzenia apologii. Chcę po pierwsze przypomnieć o nim w czasie naszej zagrażającej nam amnezji. Po drugie, zrozumieć, jak mu się wiodło, jakie imperatywy etyczne powstrzymywały go przed zwodniczymi pokusami ówczesnego życia i jaką cenę musiał zapłacić za prawo, by choćby reglamentowanie pobyć samym sobą. Miałem przypuszczenie, że władcza i pełna woli Ołena Fedotiwna mianowała się w rodzinie liderem. Nawet trudno powiedzieć, na czym ono się opierało. Może na odczuciu jej witalnej energii i zdecydowanej wewnętrznej siły. Kiedy coś opowiadała, to przesypywała to wszystko takimi kategorycznymi sądami, jakie mogą być tylko u człowieka święcie przekonanego o swojej bezapelacyjnej racji. Nie sądzę, żeby Hryhorij Mychajłowycz stał się absolutnym pantoflarzem, wydaje mi się, że ten okaleczony przez wojnę, silny duchem i rozumny człowiek chętnie delegował jej prawo (a może bardziej iluzję) głowy rodziny, ale w szczególnie ważnych momentach niezauważalnie zwracając je sobie. Powtarzam: to tylko moja hipoteza. Wiadomo przecież: cudza rodzina to ciemny las. A jednak chce się jakoś sobie to wyjaśnić, używając do tego podpowiedzianych logiką argumentów i operując swoim doświadczeniem. Znałem takie małżeństwa, gdzie wszystko to było oryginalnie zrównoważone. A dlatego centrum podejmowania decyzji przesuwało się u nich to w tę, to w tamtą stronę. Jeszcze kiedy nie byłem z nią zaznajomiony, niejednokrotnie słyszałem od Hryhora Tiutiunnyka o Ołenie Fedotiwnie pochlebne słowa, nawet zabarwione jasnym sentymentem. Lecz czasami przebijał się tam mniej więcej taki motyw: powiedzmy, ta dzielna kobieta nie da sobie w kaszę dmuchać. Wtedy jeszcze nie ukazały się drukiem wspomnienia Hryhora „Korzenie”. Podczas naszych spotkań (w tamtym czasie pracowałem w „Mołodij Hwardiji”, dokąd czasami zaglądał Tiutiunnyk) opowiadał, że będąc późnym studentem filologii rosyjskiej Uniwersytetu Charkowskiego (bo wstąpił tam już po służbie we flocie), zaczynał pisać prozę po rosyjsku i początkowo nawet nie myślał, że znajdzie się w literaturze ukraińskiej. Kiedy już później, po śmierci, jego sumienni publikatorzy ujawnili notatniki i listy Hryhora (szczególnie wiele zrobił tu Ołeksij Neżywyj), pojawiła się możliwość przemyślenia jego powrotu do ukraińskości, zrozumienia osobliwości twórczej ewolucji i wyobrażenia sobie systemu poglądów na świat. A wtedy, w latach sześćdziesiątych, opowiadał o publikacji swojego opowiadania „W sumierki” w moskiewskim czasopiśmie „Sielskaja mołodioż” i o tym, jak redakcja podała zamiast jego portret Tiutiunnyka-starszego, już znanego w tamtym czasie pisarza. Tam nie mogli wiedzieć, że pojawił się „Tiutiunnyk-2”. Hryhir mówił o starszym bracie niezwykle ciepłymi słowami, czasami nawet głos mu drżał ze wzruszenia. Ze wszystkiego czuło się, że łączyło ich — oprócz więzów krwi — jeszcze jakieś niezgłębione pokrewieństwo i wspólnota. Wtedy dowiedziałem się, że obaj bracia rodzeni po ojcu mieli to samo imię. Ktoś opowiadał, że kiedy urodził się młodszy, starszy był niemal przy śmierci (oczywiście już się z nim w myślach pożegnano) i młodszemu dali to samo imię Hryhorij. Co prawda od Hryhira niczego takiego nie słyszałem. Ale słyszałem, że on, aby czytelnicy ich rozróżniali, zaczął pisać się „Hryhir”. We wspomnieniach Hryhira „Korzenie” mowa jest o tym tak: „Kiedy urodził się Hryhorij [...] postanowiono nazwać go Heorhijem, albo, jak u nas mówią, Ihorem. I wysłano Fedota Josypowycza Budennego, dziadka Hryhorija po matce, zapisać wnuka w radzie wiejskiej. Wypiwszy z radości w domu — wnuk! — dziadek wyruszył do rady wiejskiej. Ale przecież po drodze była monopolka słynnej na całą okolicę Huzijki. Jak nie wstąpić z takiej okazji jeszcze i do niej! I wstąpił... Kiedy wreszcie dotarł tam, gdzie go wysłano, to już nie pamiętał, jak kazano mu zapisać wnuka. Zaczął przypominać sobie — nie przypomina się, więc powiedział sekretarzowi:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
„Pisz Hryckiem. Może i nie tak, jak mówili, za to prosto, po naszemu”. I stał się Heorhij Tiutiunnyk, którego nawet matka nie odzwyczaiła się do dziś nazywać Horią, — Hryhorijem. O dziadkowym wybryku dowiedziano się dopiero wtedy, gdy w 1935 roku brano w urzędzie stanu cywilnego zaświadczenie o urodzeniu, żeby chłopak mógł uczyć się w zińkiwskiej dziesięciolatce…” I rósł starszy brat, nie wiedząc, że ma niedaleko we wsi ojca. Przyzwyczaił się do tego, że jest bezojcem. A Hryhir w dzieciństwie długo nie wiedział, że ma starszego brata. Wspominał, że jakoś pokazano mu chłopaka, który bardzo Hryhorowi się spodobał, i powiedziano: „Oto twój brat!” Szczególny stosunek Tiutiunnyka-młodszego do brata, bez którego rósł, bo przecież to była inna rodzina, jest odczuwalny z takich oto słów w jego wspomnieniach: „Potem dowiedziałem się, że on jest „kopią Mychajła”, czyli ojca naszego. Od tego czasu i po dzień dzisiejszy obraz ojca w mojej wyobraźni jest nierozłączny z obrazem Hryhorija. Złączyłem ich razem — Hryhorijowy wygląd i maniery oraz to, co słyszałem o ojcowskim charakterze lub wymyśliłem sam, i wyszedł tata, jaki był z siebie, bo jedyne jego zdjęcie (nie lubił fotografować się) zgubiło się”. Od opowieści o ojcu Hryhir przechodzi do charakterystyki wszystkich Chłudulów tak (od imienia dziada Feoduła) ich nazywano po ulicznemu. Oni, jak powołuje się Hryhir, zdaniem współmieszkańców, do gospodarstwa — wszyscy, oprócz jego ojca — byli zupełnie obojętni. Za to byli ludźmi artystycznymi, skorymi do śmiechu. Niektórzy z wujów zachowywali się tak, jakby byli na scenie, gdzie trzeba zagrać wesołą rolę. Ów artyzm, umiejętność wszystkich sparodiowania i oryginalnego skrzywienia twarzy przekazały się i Hryhorowi. Każdy, komu poszczęściło się znać go, zapamiętał swoiste jego monospokazy — zwłaszcza, gdy Hryhir czytał swoje nowele, łatwo wcielając się we wszystkich bohaterów. Moim zdaniem, w nim żył utalentowany aktor. Przy okazji powiem, że i śpiewakiem był nieprzeciętnym; szczególnie lubił smutne pieśni ludowe, których znał naprawdę wiele. Jeśli był w dobrym humorze (prawda, zdarzało się to niezwykle rzadko), to jego wirtuozerskie komikowanie, talent do absurdalizowania sytuacji i typów odbijały się w obecnych przy tym widzach śmiechem. Czasami gorzkim. Bo to nie było beztroskie śmieszkowanie. To była sztuka, która pokazuje rzeczywistość przez powiększające soczewki satyry. Pamiętam, Ołena Fedotiwna nieraz mówiła: „Hryszka powinien występować na scenie. Brat też był artystą, ale nie takim. On w duszy miał więcej smutku…” Hryhir opisał w „Korzeniu”, jak początkowo dramatycznie (głównie przez ostrość i nietolerancję z jego strony) blokowały się ich relacje, kiedy on po piętnastoletniej rozłące zaczął uczyć się na uniwersytecie i zaczął korespondować z bratem; pisał po rosyjsku i wydawało mu się, że starszy brat odnosi się do niego sceptycznie czy ironicznie. Kiedy Hryhir służył we flocie, po raz pierwszy otrzymał od brata list. Ten pisał, że muszą trzymać się razem, bo przecież są braćmi. Oni, według słów młodszego, jakby zaczęli się schodzić. „Piszę „zaczęli się schodzić”, bo od razu nie zeszli się. Zbyt długo byli obcy. A jeszcze męczyła mnie wtedy straszna nieufność do ludzi, do tego, że mogą być szczerzy. Złapanie człowieka na nieszczerości było moją chorobliwą uciechą. Listy Hryhorija wydawały mi się fałszywie szczere. Dlaczego nie zauważał mnie wcześniej, a tylko teraz, kiedy już ja sam nie przepadnę? — tak myślałem. Aż tu nagle otrzymuję ze Lwowa […] nie list, a karteczkę — z pytaniem o to, jak mi się żyje, suchą, krótką, bez szczerości! Przeczytałem i z komentarzami na marginesach — wydawały mi się dowcipne — odesłałem z powrotem. Po miesiącu przyszła zabójcza odpowiedź…” W tych jego listach do Hryhorija, które zachowały się, jest niemało niesprawiedliwych wyrzutów wobec brata. Później Hryhir czuł się przez to nieswojo i próbował zatrzeć te przykrości. Ich „romans” z literaturą naprawdę ich zbratał. Braterski sentyment do siebie nawzajem pogłębił poczucie wspólnej przynależności do sprawy, którą obaj sakralizowali, postrzegali ją jako misyjne powołanie. Doświadczony w literackim rzemiośle starszy uczy młodszego sztuczek tego dziwnego rzemiosła. U nich sytuacja fabularna jest podobna do sytuacji mentora Flauberta i jego zdolnego ucznia Maupassanta. Flaubert skrupulatnie czytał wszystkie utwory Maupassanta i wytykał mu nieudolności. Tiutiunnyk-starszy trochę życzliwiej (zważając na jeżowatość i choleryczną wybuchowość młodszego) wychowywał młodszego. Z czasem Hryhir pisał, że brat stał się jego najważniejszym doradcą i bardzo wpłynął na niego. Właśnie pod jego wpływem literatura ukraińska otrzymała prozaika Hryhira Tiutiunnyka, który początkowo bardzo zdecydowanie nastawił się na literaturę rosyjską i, wydaje się, tylko tam widział swoje miejsce. Hryhorija zabrakło w wieku czterdziestu jeden lat. To nie jest wiek dla prozaika. Prozaicy dojrzewają, z reguły, późno. Wczesnych błysków talentu w prozie można naliczyć niewiele. Nie przypadkiem przecież Somerset Maugham tak mówił, zwracając się do prozaików: „Na miłość boską nie traktujcie poważnie siebie przed czterdziestką!” Mówiąc, że dopiero po tym, kiedy pisarz będzie miał już doświadczenie duszy, kiedy wydarzą się z nim ważne wydarzenia, które nauczą go widzieć, co i jak w życiu, wtedy może pretendować na uwagę czytelnika, któremu opowie coś naprawdę ważnego i naprawdę swojego. Wydaje się, że Hryhorij dopiero odnalazł siebie, uwierzył w siebie, dopiero wzniósł się w ambitnych twórczych zamysłach. Ale… Hryhir zostawił nam nie tylko trafną charakterystykę brata w codziennym życiu, subtelne spostrzeżenia z psychologii twórczości właśnie na przykładzie autora „Wiru”, a także wyczerpującą charakterystykę jego pracy twórczej. „Szewczenko pisał jakoś, że Briułłow żadnej linii nie pozwalał sobie przeprowadzić „bez modelu”. Widocznie, każdy poważny pisarz też nie może napisać poważnego utworu „bez modelu”. Nie pisał bez niego i Hryhorij Tiutiunnyk. Spróbował raz, kiedy zabrał się za powieść o Zachodniej Ukrainie („Bug szumi”), zobaczył, że „bez modelu” gnie go na już powtarzalną ścieżkę, do „Zaoranej ugorzy”, — i porzucił. W „Wirze” zaś co pejzaż, co charakter, co kwestia — to i Szyliwka, artystycznie, bez wątpienia, przemyślana i uogólniona — jako obraz całego narodu”, — tak wyłożył Hryhir swoje spostrzeżenia i wnioski o twórczości brata oraz osobliwościach tego utworu, który od razu został uznany za klasykę naszej literatury. Oczywiście, „Wir” — można by powiedzieć, wzorcowo staroświecka powieść. Dzisiaj takich i właśnie tak nie piszą. Autorzy już nie zamachują się na epopeję. Nie zaludniają swoich utworów taką masą postaci. Nie ma też tak wolno płynącego opowiadania, przyozdabiania fabuły poetyckimi pejzażami, które oczarowywały wyobraźnię ówczesnego czytelnika. Ale dzisiaj, w na wpół histerycznych od szalonego rytmu życia czasach, kiedy czytelnik dosłownie w biegu komunikuje się (jeśli komunikuje się!) z książką, kiedy czytelnik jest tak przepełniony wszelką — w większości niezbyt mu potrzebną — informacją, czytelnik duszą jest zbyt powierzchowny, jego w większości ani trochę nie porusza żadne piękno przyrody, które z takim zachwytem i dusznym drżeniem opisywał autor. U współczesnego czytelnika po prostu nie wystarczy ochoty i cierpliwości, by przejść śladem za autorem, ciesząc się każdym jego obrazem, każdym wyrazistym i soczystym słowem. Chyba że cierpliwy filolog skazuje się na niespieszną podróż razem z autorem i po tym podziękuje sam sobie za cierpliwość, która pozwoliła mu wiele zrozumieć i w tym, jakimi byli ówcześni ludzie i ówczesne życie, i jaki świat ich otaczał, i jak brzmiało ich wielobarwne słowo, które niosło wtedy znacznie więcej w sobie energii i ciepła. Było ono naprawdę „obrazowym słowem”. We wszystkich rozmowach o obu Tiutiunnykach i o Olenie Fedotiwnie nie obejdzie się bez Dimarowa. Choćby jaki epizod przypomniał mi się — nieuchronnie spotykam się w nim z Anatolijem Andrijowyczem. Często wspominam, jak jeździliśmy z Anatolijem Dimarowem do Czornobaja do Oleny Fedotiwny. Dimarowie spędzali lato na daczy w Mochnaczu — bez żadnej przesady mówiąc, rajskim miejscu. Kilka kilometrów od wsi Mochnacz jest chutor o tej samej nazwie. Nawiasem mówiąc, o Mochnaczu, dokąd do Dimarowów chętnie przyjeżdżała Ołena Czernenko często z bratem Wołodymyrem Fedotowyczem. Dostawać się tam trzeba przez las, w którym wśród sosen i dębów wije się wąska droga. Jechać samochodem po niej nie jest łatwo, bo miejscami koła buksują w piasku.
Mieszkańcy tego Mochnacza to przeważnie letnicy (niektórzy mieszkają tam całorocznie). Dimarow nie raz zabierał mnie na wycieczkę do lasu, gdzie, według jego słów (a nie przesadzał zbytnio!), jest wszystko — niewiarygodna ilość jagód, orzechów, grzybów. Mówił, że znajomi ftyzjatrzy twierdzili: takiego uzdrawiającego powietrza (połączenie dębu i igliwia, niezatrutego gazami cywilizacyjnymi) nie ma nigdzie. Mochnacz jest otoczony z trzech stron lasem, rozrzucony na wzniesieniu, a na dole opływa go gęsto zarośnięta trzcinami rzeka, tylko pośrodku widać taflę wody, na którą niepowstrzymanie pełzną grzybienie i rogatek. Prosto aż do niej wyłożyły się ogrody, na których cieszy się słońcem wszystko, co rośnie na Ukrainie. „Tutaj wszystko rodzi — jakby zwariowało”, — zachwycony mówił Dimarow. — „My na tak szczodrą ziemię nie zasługujemy!” Godzinami opowiadał takie makabryczne historie z życia mieszkańców Mochnacza, które, być może, nawet nie śniły się Gogolowi. Nie wiedziałem, czy wierzyć mu, bo większego zmyślacza, mistyfikatora i bajarza nie spotkałem. Mała rzeka wpada do niespiesznie płynącej, jak na rzeki stepowe, Suły, która przecina rozległe łąki, usiane stadami krów. Jak tu nie wspomnieć Liny Kostenko: „Gdzieś rozsypana krów fasolka…” To już Połtawszczyzna. Mochnacz i Suła — granica, która rozdziela Czerkaszczyznę i Połtawszczyznę. Zabierałem ze sobą syna Światosława i jeździliśmy do Dimarowów wypoczywać i kąpać się w Sule. Łowiliśmy ryby, chodziliśmy do lasu na „ciche polowanie” i wracaliśmy z pełnymi koszami grzybów, a wieczorami słuchaliśmy wesołych historii Anatolija Andrijowycza, który nawet w smutnych wydarzeniach potrafił znaleźć komiczny moment. Albo jechaliśmy do Czernenków. Tam, u Wołodymyra Fedotowycza, zawsze czekał na nas w chłodku pod drzewami szczodrze zastawiony stół, a za nim — główna postać Ołena Fedotiwna. Nawet gadatliwy Dimarow i dowcipny Wołodymyr Fedotowycz milkli — nad wszystkimi tutaj górowała Ołena Fedotiwna. Miała talent gawędziarski. Znała niewiarygodną ilość ciekawych życiowych wątków. Często widziałem, jak zapalały się oczy Dimarowa — chciwie chłonął je w swoją pamięć — one całkiem mogły ożyć w jego cyklu „Historie wiejskie”, „Historie miasteczkowe” i „Historie miejskie”, którymi wtedy żył. Ja ciągle naprowadzałem Ołenę Fedotiwnę pytaniami na Tiutiunnyków. I ona szczegółowo opowiadała, jak Hryhir pisał „Wir”. Często przyjeżdżał i tutaj, błądził właśnie tutaj nad rzeką. Irklijiw jest tutaj otoczony starymi wierzbami z bujnymi gałęziami. Wierzby, niczym straż, rozdzielają rzekę i ogrody. A pod wierzbami, bliżej rzeki wije się ścieżka. Niezwykle malownicze miejsce. Wspaniały plener dla artystów, ale pewnie mało kto z nich wie o nim. Łatwo wyobrażam sobie, jak Hryhir Mychajłowycz często tutaj błądził w zadumie. Według słów Ołeny Fedotiwny, musiał gdzieś się odosabniać, żeby nikt nie przeszkadzał, kiedy w myślach rozmawiał z postaciami „Wiru”. A potem samotność kończyła się i wychodził do ludzi. Był wtedy chętny do rozmów: mówił, że „nabiera języka”, czyli łowił ciekawe idiomy, powiedzonka i słowa oraz wszystko to, co nazywa się empiryką wiejskiego bytu. Jeszcze na pięć czy sześć lat przed rozpoczęciem pracy nad „Wirem”, kiedy tylko zabrał się do pisania powieści „Chmurka słońca nie zasłoni”, pisał w liście do Hryhora: „Musimy pieszo przejść cały rejon zińkowski, szczególnie interesują mnie głłuche chutory, gdzie będę mógł usłyszeć prawdziwy ukraiński język, a to dla mnie bardzo ważne…” Czornobaj, choć ma status osiedla typu miejskiego — to w rzeczywistości duża wieś z taką pseudo-przemysłowością, jak, powiedzmy, rejonowy kombinat usługowy czy fabryka mebli, i sprawia wrażenie głęboko prowincjonalnej, z wyspami patriarchalności wsi. (Przynajmniej tak było na początku lat 90.). Ołena Fedotiwna wtedy opowiadała to, co pisze w wspomnieniach, które później wydałem. Z jej słów wyłapywałem autokarakterystyki — powiedzmy, refrenem w jej monologach przechodziły frazy w rodzaju: „Mnie, młodej i zuchwałej…” albo „Ja przecież, jako człowiek prostolinijny, na duchu nie znoszę krętaczy i biurokratów!” Kiedy podzieliłem się swoimi spostrzeżeniami z Dimarowem, powiedział: „Ołena to kobieta z charakterem. Ona przed nikim się nie zginała — ma charakteru na dziesięciu mężczyzn”. A jeszcze opowiedział: Wołodymyr Fedotowycz skarży się: „Na Ołenę napadło nieuleczalne swędzenie do pisania — i całymi dniami siedzi nad pisaniem. Niechby już sobie pisała — ale sadza nas, jak dzieci w szkole, i zmusza słuchać, co napisała. I ona jeszcze tam — w to pisanie — wplata Tiutiunnyków. Ciągle chwali się, że całą książkę napisze…” I napisała. Dwie książki. I najciekawsze: przekonała, że jednak jest obdarzona literackim talentem. I słychać w jej pisaniu coś z Tiutiunnyka — jakby rozległe reminiscencje z „Wiru”. Później czytałem w jej książce „Ze skarbca pamięci”, na przykład, takie słowa: „Chyba nie ma na Ukrainie lepszej rzeki, jak nasza. Chyba że Rostawycia Neczuja-Łewyckiego. Prawda, wiele zależy od tego, jak kto opowie o niej. No, co Suła? Niskie łagodne brzegi, brzegami krzewią się wierzbiny, zacieniając rzekę. A oto trzciny rzeczywiście nad Sułą wspaniałe: wysokie, rurkowate, mocne. Nimi kiedyś kryto chaty. Jeszcze do dziś gdzieniegdzie starzeją się takie chaty, a strzecha przeżywa i eternit, i żelazo…”
Ciąg dalszy nastąpi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na Mazało” Kulisza, gdzie ukazuje problem denacjonalizacji ludności ukraińskojęzycznej. Pokazuje on tego głównego bohatera jako konformistę, jako karierowicza, który zmienia swoje nazwisko na Mazinin, żeby dano mu dobre pieniądze i dobre stanowisko. Również na scenie wystawiano sztukę “Narodowy Malachij” Kulisza. Kiedy jeszcze na początku tworzenia teatru “Berezil” w Kijowie wystawiał on sztuki amerykańskich i angielskich reżyserów, gdzie pokazywana jest praca przymusowa robotników, a widz rozumie, że wraz z nadejściem rewolucji 1917 roku u nas nic się nie zmieniło, prości ludzie jak pracowali ciężko, tak i pracują, otrzymując grosze, to jeszcze jakoś Kurbasowi uchodziło to na sucho. W Charkowie władza radziecka już nie mogła tego ścierpieć. W latach 1928—1929 odbywają się dysputy teatralne, Kurbasa krytykują, w jego obronie występuje Mykoła Kulisz, ludowy komisarz oświaty i kultury Mykoła Skrypnyk i wielu jego zwolenników. W 1928 roku zaczęto budować Dnieproges. Na Ukrainie były wtedy bardzo duże zbiory, a wiejska młodzież pojechała na budowę, żeby zarobić pieniądze. Chleb wysyłano za granicę, Kurbas już w 1930 roku pokazuje na scenie, jak zabierają chleb ukraińskiemu chłopu… Ukraina stała na progu głodu 1932—1933 lat… Kurbasowi już nie pozwalają wystawiać sztuk, jak wcześniej. Właśnie wtedy w teatrach Ukrainy wprowadzono komórki partyjne, które kierowały ich pracą. Na jednej z dysput teatralnych Łeś Kurbas oświadczył: “Nade mną stoi sekretarz partyjny, który nic nie rozumie w teatrze, a ja muszę swoją pracę z nim uzgadniać. Mam związane ręce i nogi, ja tak nie mogę pracować”. Ale wyjścia nie miał. Jego ostatnia praca na wolności — “Maklena Grasa” Mykoły Kulisza. W tej sztuce pokazuje rolę artysty w społeczeństwie radzieckim, głód na Ukrainie, ciężką pracę ludzi… W przeddzień premiery Kurbasa wzywa sekretarz WKP(b) Pawło Postyszew i mówi: “Jest Pan jednym z najlepszych reżyserów na Ukrainie, ale musi Pan zdecydowanie potępić swoją przeszłość, swoją działalność w WAPLITE i uzbroić się w entuzjazm do naszej nowej epoki, bo mam grubą teczkę, gdzie zebrane są przeciwko Panu dokumenty”. Kurbas odpowiedział: “Nie będę potępiał swojej przeszłości, za moimi plecami — trzy teatry. Jeśli chodzi o platformę polityczną WAPLITE, to jestem zwolennikiem, współpracowałem z nimi, na grób kamieniem nie rzucę. I w jaki entuzjazm mam się dzisiaj uzbroić, kiedy idąc do pracy do teatru, przechodzę przez trupa kobiety, która zmarła z głodu? Takie obrazy nie nastrajają na entuzjazm”. 5 października 1933 roku zwołano specjalne posiedzenie ludowego komisariatu oświaty i kultury, na którym odbył się sąd nad Łesiem Kurbasem. Przypisano mu formalizm, nacjonalizm, dyktatorstwo, różne odchylenia i wypaczenia, odsunięto od pracy w teatrze. Wtedy wyjeżdża do Moskwy, zaczyna pracować w teatrze żydowskim, ale 26 grudnia 1933 roku został aresztowany i wysłany do charkowskiego więzienia. 9 kwietnia 1934 roku Łesia Kurbasa skazano na 5 lat więzienia. Odbywał karę w pięciu radzieckich obozach. Został zesłany na Sołowki — między morderców, złodziei, prostytutki i recydywistów, ale tam ich skupia wokół siebie i… tworzy teatr. Wystawia “Zbójców” Schillera i drwi z możnych tego świata… W 1936 roku więzienie sołowieckie przekształca się w obóz specjalnego przeznaczenia, sprawy podsądnych rewidują, Łesiowi Kurbasowi orzekają rozstrzelanie. Teraz już wiadomo, że został rozstrzelany w uroczysku Sandarmoch w Karelii przez kapitana bezpieczeństwa państwowego Matwiejewa, który 27-28 października oraz 1, 2, 3 i 4 listopada 1937 roku rozstrzelał ze swojego osobistego pistoletu 1111 osób.
Tłumaczenie maszynowe
Josyp MARUCHNIAK, zdjęcia autora. Na obrzeżach Sambora, już przy wyjeździe z miasta w głąb Karpat, znajduje się niepozorny parterowy domek, w którym 25 lutego 1887 roku urodził się wybitny ukraiński dramaturg, reżyser, krytyk teatralny Łeś Kurbas. Przypomina o tym pamiątkowa tablica z płaskorzeźbą autorstwa znanego lwowskiego rzeźbiarza Emmanuiła Myśki. W tym domku niegdyś działała szkoła parafialna cerkwi świętego apostoła Filipa, która znajdowała się obok, a pod koniec XIX wieku był tu zajazd, współczesnym językiem mówiąc — hotel. W tamte zaśnieżone lutowe dni 1887 roku w tym hotelu zatrzymała się trupa teatralna lwowskiego teatru „Ruska Besida”, w skład której wchodzili Wanda i Stepan Janowyczowie, rodzice Łesia Kurbasa (Janowyczowie to ich nazwisko teatralne. Aut.). Śniegu wtedy napadało tak dużo, że aktorzy nie mogli na czas wrócić do Lwowa i zatrzymali się w Samborze, gdzie występowali, na dłużej. U aktorki Wandy Janowycz zaczął się poród, a nowo narodzone dziecko jako pierwsza na tym świecie powitała miejscowa położna Ludwiga Soruwko. Nie wiedziała wtedy, kogo przyjęła na swoje ręce i kąpała w pachnących karpackich ziołach… …W 1987 roku, kiedy stuletni jubileusz Łesia Kurbasa obchodzono na szczeblu UNESCO, Sambor zaczął przywracać sobie to zapomniane w czasach radzieckich imię. W mieście odbyła się wystawa artystyczna poświęcona temu jubileuszowi, specjalna komisja naukowców i miejscowych entuzjastów badała materiały archiwalne i odnalazła ten „zajazd”, w którym urodził się Łeś Kurbas. W tamtym czasie w tym budynku były mieszkania, a miejscowy nauczyciel Wiktor Sorokin przekazał swoje trzypokojowe mieszkanie miastu w celu utworzenia muzeum. I praca się zaczęła. Muzeum powstało z inicjatywy Samborskiego Towarzystwa Kulturoznawczego imienia Wołodymyra Kubilnyka (działacz kulturalny Samborszczyzny, jeden z założycieli muzeum „Bojkiwszczyna”. Aut.), otworzyło się jako filia Narodowego Muzeum imienia metropolity Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie. W takim statusie działało do 2000 roku. Wtedy muzeum przekazano na bilans władz lokalnych, obecnie jest to po prostu „Muzeum Artystyczne Łesia Kurbasa”. Artystyczne, być może dlatego, że przechowuje się tu wiele dzieł znanych lwowskich artystów podarowanych muzeum: Jewhena Bezniski, Jarosława Macelucha, Mykoły Posikiry i wielu innych. Są tu rzeczy, ogromna biblioteka teatralna z cennymi książkami i wspomnieniami o Łesiu Kurbasie, które zostały wydane w różnych zakątkach świata przez jego uczniów i naśladowców. Jak każde muzeum pamięci, odtwarza ono epokę, w której żył Łeś Kurbas. W szczególności przenieść się w tamte czasy można w pierwszym pokoju muzeum, gdzie eksponowane są meble i przedmioty codziennego użytku z tamtego okresu. Szczególną uwagę zwiedzających zwraca się tu na „stare radyjko”, jak mówimy u nas, w Galicji — pierwszy radziecki model radia „Rekord”. „Przywiozłam je z ekspedycji — opowiada kierownik muzeum i aktywna uczestniczka jego powstania Lubow Stepaniwna Tepla. — Podobne radio Łeś Kurbas skonstruował sobie sam i nocami słuchał audycji teatralnych i kulturoznawczych z różnych krajów, gdyż dobrze znał dwanaście języków obcych. Był to niezwykle inteligentny i wykształcony człowiek. Dziadek Łesia Kurbasa był księdzem, miał parafię na Tarnopolszczyźnie. Przyszły człowiek teatru uczył się w Gimnazjum Tarnopolskim, później — na uniwersytetach w Wiedniu i we Lwowie”. W drugim pokoju muzeum eksponowane są dzieła sztuki, jednak daleko nie wszystkie, które są w dyspozycji muzeum — z braku miejsca, a trzeci pokój znów przenosi w czasy, kiedy żył i tworzył Łeś Kurbas. Tutaj zgromadzono unikalną kolekcję starych fotografii teatralnych, bibliotekę i ekspozycję, która bazuje na materiałach wystawy „Łeś Kurbas — teatralny geniusz ukraińskiego odrodzenia”, przygotowanej na dwudziestolecie powstania muzeum. „Dorastając na deskach teatralnych „Ruskiej Besidy”, Łeś Kurbas widział nędzę ukraińskiego teatru — kontynuuje opowieść Lubow Stepaniwna. — Już wtedy rozumiał, że trzeba tworzyć nowy teatr, nowego aktora i nowego reżysera, podnieść wyżej rolę reżyserii, aby teatr stał się europejski. I co robi? Odchodzi od obyczajowego ukraińskiego teatru i zwraca się ku Europie. Kurbasa nie bez powodu uważa się za pierwszego Europejczyka u nas, w Galicji. Uczył się tam, czerpał ten potencjał kulturowy, który później przeniósł na naszą scenę… Tragedia jego polega na tym, że uwierzył w obłudne kłamstwa władzy radzieckiej o ukrainizacji, ale już bardzo szybko zobaczył, że to hasło było fałszywe. Łeś Kurbas zaczyna współpracować z takimi utalentowanymi ukraińskimi pisarzami jak Ostap Wysznia, Mykoła Chwylowy, Mykoła Kulisz, Hryhorij Epik, Iwan Dniprowski, i właśnie w Charkowie, w swoim trzecim teatrze „Berezil”, znajduje swojego dramaturga Mykołę Kulisza, który pisze cztery sztuki dla teatru „Berezil”. Na scenie w ten sposób pokazywane są problemy, które istniały w tym czasie na Ukrainie. W 1928 roku Łeś Kurbas wystawia sztukę „Mi-”. Aktorzy teatru „Berezil” w Miżhirji. 1932 r.
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno swój jubileusz obchodził solista Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, artysta ludowy Ukrainy Mykoła Butkowśkyj. Jak zaznaczono na oficjalnej stronie tego teatru: „Gra aktorska M. Butkowśkiego oczarowuje swoją lekkością i swobodą scenicznego sznytu. Komik na scenie, w życiu Butkowśkyj jest bardzo poważnym człowiekiem. I każda rola utalentowanego aktora to wynik wytrwałej woli i czystej duszy”. Dziś Mykoła Juchymowycz jest gościem „Słowa Proświty”. — Od czego zaczęła się Pana fascynacja sztuką? — Urodziłem się w niewielkiej wsi Buda-Warowyczi w rejonie poliskim w obwodzie kijowskim (obecnie strefa czarnobylska). U nas na weselach grali muzycy. Zawsze prosiłem mamę, żeby pozwoliła mi ich posłuchać. Po szkole los rzucił mnie do Kijowa, uczyłem się w technikum. Mieliśmy wspaniałą wykładowczynię estetyki, która pewnego razu zabrała nas do Opery na operę Charlesa Gounoda „Faust”. Od muzyki i wszystkiego, co zobaczyłem w teatrze, doznałem szoku kulturowego. — A wcześniej nigdy Pan nie bywał w teatrze? — Ani razu. Ale jeszcze jako dziecko, podczas długich zimowych wieczorów, zawsze słuchałem w radiu audycji „Teatr przed mikrofonem” – nagrań spektakli „Nazar Stodola”, „Skradzione szczęście” i innych. Słuchałem z zachwytem, podobało mi się to. Obok była mama, potem omawialiśmy z nią to, co usłyszeliśmy. Chociaż moi rodzice nie mieli z teatrem nic wspólnego i całe życie przeżyli na wsi. Podczas nauki w szkole brałem udział we wszystkich olimpiadach, amatorskich zespołach artystycznych, śpiewałem na szkolnych wieczorkach. Kiedy byłem w trzeciej klasie, na rejonowej olimpiadzie recytatorów zająłem drugie miejsce. To były pierwsze próby działalności artystycznej. A nasza wychowawczyni Motria Andrijiwna mówiła: „Musisz zostać artystą”. W technikum kontynuowałem występy w amatorskim zespole. Mieliśmy własny zespół taneczny, który brał udział w konkursach między szkołami. Po ukończeniu nauki poszedłem pracować do zakładów imienia Artema. Mieliśmy bardzo dobrą brygadę. Dzień pracy zaczynał się od tego, że opowiadaliśmy sobie nawzajem dowcipy, żeby zmiana mijała weselej. Kolega Petro powiedział kiedyś: „Tak ładnie wszystko opowiadasz. Idź lepiej, zdawaj i ucz się”. — Najwyraźniej te słowa okazały się prorocze? — Wyszedłem z portierni i zobaczyłem ogłoszenie, że teatr operetki przyjmuje studentów do swojego studium. Przesłuchano mnie i kazano przynieść dokumenty. Co prawda uczyłem się tam niedługo. Po dwóch miesiącach powołano mnie do wojska. Po służbie wróciłem do studium, a kiedy je ukończyłem, miałem do wyboru kilka teatrów. Studium to bardzo dobra metoda nauki kunsztu teatralnego. Nasi wykładowcy byli aktorami, którzy pracowali w teatrze, grali główne role. Oprócz tego byli wspaniali wykładowcy z Instytutu Teatralnego im. Iwana Karpenki-Karego. Kierownikiem artystycznym naszej grupy była Wałentyna Iwaniwna Zymnia, niestety już jej z nami nie ma. Dała nam fundament, czym jest teatr, czym jest kunszt aktora. Ciekawy był nie tylko proces nauki, ale też to, że my, studenci, braliśmy udział w scenach zbiorowych w spektaklach. Wśród aktorów byli nasi idole, do których chcieliśmy być podobni. Chodziliśmy na wszystkie premiery, które odbywały się w kijowskich teatrach. Coś się podobało, coś nie. Ale to był proces nauki. Z przyszłą żoną Wałentyną Donczenko-Butkowśką, obecnie zasłużoną artystką Ukrainy, poznaliśmy się właśnie w studium. Razem się uczyliśmy, razem ukończyliśmy i pracujemy razem. Mogliśmy pojechać do teatru w Symferopolu, Winnicy albo Drohobyczu. Ale wybraliśmy Charkowski Teatr Komedii Muzycznej. To były najlepsze lata. Byliśmy młodzi, było nam ciekawie. Mieliśmy wiele ról, pracowaliśmy z różnymi reżyserami. — Zapewne pamięta Pan swoje pierwsze wyjście na profesjonalną scenę? — Pierwsze doświadczenie jako aktora miałem na drugim roku nauki w studium. Wychodziliśmy w statystowaniu. Miałem wtedy epizodyczną rolę na dwie kwestie. A kiedy przyjechaliśmy do Charkowa, mieliśmy młodzieżowy spektakl „Ciocia Charliego” („Dzień dobry, jestem waszą ciocią”). Graliśmy z Walą w parze, ja byłem Erikiem, ona – Kitty. To już były duże role. A debiut odbył się podczas tournée do Gruzji, w teatrze Abaszydze. Po spektaklu podszedł do nas przystojny, wysoki, siwy mężczyzna i zaproponował, że pokaże nam nocne Tbilisi. Zdziwiliśmy się. A on mówi: „Nie martwcie się, jestem reżyserem tego teatru”. Nieznajomy pokazał nam miasto, a potem podarował wielki bukiet róż i pogratulował debiutu. Życzył, aby nasze życie było piękne, ale żebyśmy pamiętali, że mogą być w nim też kłujące kolce. Po raz pierwszy odkryłem dla siebie gatunek rock-opery. W „Junonie i Awosiu” grałem Riezanowa, a Wala – Konczitę. W rock-operze „Jesus Christ Superstar” – Judasza. To było ciekawe doświadczenie. Chodziła na nas młodzież, byliśmy popularni. Równolegle z grą w teatrze ukończyliśmy wydział aktorski Charkowskiego Instytutu Sztuki im. I. Kotlarewśkiego. W sumie oddaliśmy temu miastu 17 lat. — Jak znowu trafiliście do Kijowskiej Operetki? — Był początek 1995 roku. Ten teatr świętował swój 60-letni jubileusz. Przyjechaliśmy z Wałentyną złożyć życzenia od charkowskich kolegów ze sceny. Przygotowaliśmy wesoły, interaktywny numer. Ówczesny główny reżyser teatru, artysta ludowy Ukrainy Serhij Smijan, zaprosił nas do operetki. Obiecaliśmy przemyśleć. A kiedy przysłano nam telegram z potwierdzeniem, że wszystko jest poważne, powiedzieliśmy, żeby w nowych spektaklach nas nie obsadzali, bo od początku nowego sezonu musimy przeprowadzić się do Kijowa. Dla trupy był to szok, ale chcieliśmy wrócić do stolicy. Zaczynaliśmy tutaj od tych spektakli, które graliśmy w Charkowie. Udane było nasze wejście do spektaklu „Bajadera”. Graliśmy tam Napoleona i Mariettę.
Także wśród pierwszych spektakli był „Jarmark soroczyński”, który wyreżyserował Ołeksij Łisoweć. Zagrałem tam Afanasija Iwanowicza. Ta rola pomogła mi ugruntować pozycję w teatrze. Zdołałem zająć swoją niszę aktora, który ma już doświadczenie i prawo do grania głównych ról. — Ważnym dla Pana i dla teatru w ogóle stał się zapewne spektakl „My Fair Lady”. — To jeden z moich najlepszych spektakli. Jest tu bardzo dobra dramaturgia, a także dramaturgia muzyczna. Był to jeden z pierwszych spektakli, który wyreżyserował Bohdan Strutyński. Powierzył mi rolę Higginsa. Z przyjemnością gram tę rolę już od 15 lat, chociaż rozumiem – jestem w takim wieku, że niedługo będę musiał opuścić ten spektakl. Niedawno wymyśliliśmy ciekawy zabieg – na początku spektaklu mój bohater opowiada, że ta historia, którą widz widzi na scenie, wydarzyła się dawno temu i wtedy był on znacznie młodszy. Premiera odbyła się w 2005 roku. Spektakl do dziś cieszy się popularnością. Jest tam bardzo wiele tematów: społeczny, językowy, problem wyboru między miłością a swoją działalnością zawodową, istnieje duma, przez którą trzeba przejść. Człowiek wybiera określone wartości i podejmuje określone działania. Spektakl, który pisany był na początku XX wieku na podstawie utworu Bernarda Shawa „Pigmalion”, stawia wiele pytań. Ale teatr tych pytań nie rozstrzyga, to musi robić publiczność. Oczywiście mój bohater zmienił się przez te lata. Kiedyś Towstonogow mawiał, że spektakl żyje sześć lat. W tym czasie wszystko zmienia się wokół. Współczesny i niewspółczesny aktor – to nie ci, którzy mają dużo lub mało lat. Współczesny – to ten, który żyje wydarzeniami i problemami, które nurtują dzisiejszą publiczność. Być współczesnymi pomagają dzieci. Mamy z Walentyną dwoje. Kiedy pytają, jakie są moje najlepsze role, mówię: syn Maksym i córka Roksolana. — Jeszcze jeden znaczący spektakl „Skrzypek na dachu”. — Naprawdę takich spektakli było wiele. Sporo ciekawych inscenizacji zrealizował Ołeksandr Szułakow. Wśród nich – „Zojkine mieszkanie”. A kiedy wrócił do teatru, wystawił spektakl „Orfeusz w piekle”, w którym powierzył mi rolę Reżysera. Był to bardzo współczesny spektakl. Akcja działa się tu i teraz. Były to czasy totalnego deficytu, kiedy teatr nie pracował, a w jego pomieszczeniach odbywały się wystawy-sprzedaże. W spektaklu pokazano, że piekło – to nasze życie. A reżyser Orfeusz w tym trudnym, ciężkim czasie próbuje coś zrobić dla społeczeństwa, kultury, teatru. Był to rewolucyjny spektakl. Potem była „Droga Pamela” według Johna Patricka, która też cieszyła się popularnością. W spektaklu była gwiazdorska obsada. Pamelę grała Tamara Tymoszko, a ja Breda. Ale spektakle żyją określony czas i schodzą z repertuaru, i to jest naturalne. Po „My Fair Lady” Bohdan Strutyński wystawił „Jarmark soroczyński”. Tam znów gram diaka, chociaż początkowo planowano mnie do roli Czerewyka. Są tu bardzo piękne dekoracje, muzyka. Bohdan Dmytrowycz wprowadził dużo melosu, zakulisowego chóralnego śpiewu. Spektakl grany jest do dziś. Bilety wyprzedają się na wiele dni przed pokazem. Byliśmy z nim w Połtawie, Czernihowie, Czerniowcach, Czerkasach. Potem był barwny spektakl muzyczny „Trufaldino”, w którym również gram. Inne ciekawe prace. A ostatnią na dziś premierą, wielkim, etapowym spektaklem jest „Skrzypek na dachu” z muzyką Jerry'ego Bocka według Szolema Alejchema. Gram tam rolę Tewjego, która jest mi niezwykle bliska. Jestem bardzo wdzięczny Bohdanowi Dmytrowyczowi, że powierzył mi próbę zagrania w tym spektaklu. Rola niezwykle ciekawa, niezwykle głęboka, niezwykle dramatyczna. Jest mi to bliskie i zrozumiałe. Tewje miał 5 córek, już wspominałem, że ja też mam dzieci. Były na tym spektaklu. Córka po obejrzeniu powiedziała: „Więcej nie przyjdę na ten spektakl, bo całą go przepłakałam”. Pytam: „Dlaczego?” – „Bo widzę siebie na miejscu tych córek”. Pytano mnie, o czym jest ten spektakl, dlaczego temat żydowski, dlaczego nie ukraiński. Naprawdę jest to spektakl na temat ogólnoludzki, o ogólnoludzkich relacjach. Na dziś brzmi on bardzo współcześnie. Ponieważ problemy, które były między społecznościami Żydów i Rosjan, pojawiają się teraz na wschodzie naszego kraju. Jest tam jeszcze temat wiary, temat miłości do rodziny, do dzieci. I jest wybór, którego za każdym razem dokonuje Tewje. Jak postąpić, czy prawidłowo według prawa, według zwyczajów, czy tak, jak mówi ci twoje serce i twoja miłość do dzieci. I miłość do dzieci zawsze zwyciężała, oprócz przypadku z najmłodszą córką, która wyszła za mąż za Rosjanina Fiedźkę. Nie mógł zapomnieć tego, co Rosjanie zrobili na weselu starszej córki. Była to głęboka uraza, której nie przewyższyła nawet miłość ojca do dziecka. Chociaż w głębi duszy nie wyrzekł się jej. Był to jego największy ból. Najtragiczniejsze, najbardziej dramatyczne momenty spektaklu, kiedy Tewje zostaje sam ze sobą. Jego monologi, podczas których podejmuje decyzje. Na dziś jest to dla mnie najciekawszy, najbardziej ulubiony spektakl. — Czy zdarzyło się Panu widzieć spektakl „Tewje-Mleczarz” z Bohdanem Stupką w roli głównej? — Kiedy przystępowaliśmy do pracy nad tym spektaklem, był pewien ciężar, pewna presja świadomości tego, że przed tobą ten spektakl grali i grali bardzo dobrzy aktorzy. W spektaklu teatru Franki
Bohdan Sylwestrowycz grał po mistrzowsku. W teatrze „Lenkom” w czasach radzieckich w tym spektaklu grał Leonow. Do tej sztuki zwracało się wiele innych teatrów. Ale nasz spektakl różni się tym, że jest muzyczny. Muzyka, którą napisał Jerry Bock, pomaga aktorom odczytać role, poczuć głębię postaci. Nie chciałbym być podobny do Bohdana Stupki, choć uważam go za jednego z najlepszych aktorów teatru ukraińskiego, kina ukraińskiego i światowego. Ale kopiowanie to niewdzięczna sprawa. Kopia zawsze będzie gorsza od oryginału, choćby wykonał ją najlepszy mistrz. Myślę, że mój Tewje nie jest podobny do bohatera Stupki. Zależało mi na tym, aby widz widział, jak zmienia się psychologia postaci, jego stosunek do wiary, tradycji, w których żyje. Sądząc po oklaskach i opiniach, które słyszę, oraz po tym, jak wyprzedają się bilety, widzowi się to podoba. Ale aktorowi trudno jest oceniać samego siebie. — Zagrał Pan wiele ról. Może Pan powiedzieć, co je łączy? — Wszystkich moich bohaterów łączy radość życia i pozytywne nastawienie. Obecnie wokół nas jest wiele negatywnych emocji. Wojna, stan gospodarki, stosunek państwa do kultury – wszystko to nie napawa optymizmem. Ale chcę, żeby ludzie, którzy przychodzą do teatru operetki, odpoczęli od tego wszystkiego. Owszem, teatr powinien stawiać pewne pytania, podsuwać pewne myśli, aby je rozwiązywać. Ale ludzie w teatrze powinni odpoczywać. W teatrze ludzie czerpią przyjemność, pozytywne wrażenia i rozumieją, że wszystko nie jest aż tak złe. — Co jest potrzebne, aby zostać dobrym artystą? — Aby zostać aktorem, trzeba mieć naturalne predyspozycje. Ale to za mało. Aktorstwo to ogromna praca. Aktor nie może zagrać postaci, jeśli nie rozumie jej problemu albo tego, co tę postać nurtuje. Musi się na tym znać i mieć własny stosunek do tego, jak postać rozwiązuje ten problem. Dla aktora bardzo ważne jest szczęście. Powiedzmy, że przyszedłeś do teatru, jesteś w rozkwicie sił, ale w tym czasie w repertuarze nie ma dla ciebie roli. Wzięli „Romea i Julię”, ale ty już nie jesteś Romeo. Albo wzięli „Króla Leara”, a ty jeszcze nie jesteś „Królem Learem”. Ważne jest, aby znaleźć swojego reżysera, żeby twoje osobiste poglądy jako człowieka i jako aktora na pewne sprawy zbiegały się z poglądami reżysera-inscenizatora, który bierze z jakiegoś powodu właśnie ten spektakl. Jeśli istnieje taki dobry tandem, to istnieje duża szansa, że praca nie okaże się daremna i spektakl będzie interesujący. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Maria ROŻOK, m. Kosów
Sfera działalności plastycznej Antona Hryhoruka jest szeroka. Przede wszystkim jest to malarstwo akwarelowe i olejne: pejzaże, portrety, martwe natury, kompozycje rodzajowe. A także grafika książkowa i sztalugowa, ilustrowanie książek dla dzieci, twórczość monumentalna. Jego życie — 50 lat pracy pedagogicznej i twórczej — jest niczym szczere wyznanie bezgranicznej i bezinteresownej miłości do swojej ziemi, jej ludzi, do Ukrainy.
Anton Hryhoruk wzywa do troskliwego stosunku do przyrody, humanitaryzmu naszych relacji, odrodzenia odwiecznych wartości, które były mocnym fundamentem moralności ludowej, apeluje o odnowienie i oczyszczenie zamulonych źródeł kultury narodowej.
Jednym z oblicz twórczego daru A. A. Hryhoruka są jego prace monumentalne.
W 1998 roku wygrał konkurs projektów renowacji i rekonstrukcji oprawy monumentalnej budowli zamkowych we Francji i został oficjalnie zaproszony do udziału w pracach nad odnowieniem malowideł freskowych, dzieł mozaikowych i witrażowych zamków miejskich w Rambouillet pod Paryżem (1999—2002). W tym czasie wykonał poszczególne prace w Pałacu Wersalskim oraz zrealizował według własnego projektu cały kompleks prac renowacyjnych w prywatnym domu ambasadora Francji w Algierii w Marly-le-Roi.
W latach 80.—90. ubiegłego wieku Anton Hryhoruk dużo pracował także na Ukrainie, zrealizował wystrój wnętrz i elewacji budowli publicznych i sakralnych w obwodach iwanofrankiwskim, czerniowieckim, dniepropetrowskim, zakarpackim, tarnopolskim.
Jednocześnie z malarstwem i sztuką monumentalną artysta już od wielu lat pasjonuje się grafiką. Wykonał niemało prac w gatunku linorytu, zrealizował oprawę artystyczną ponad 50 książek autorów ukraińskich i zagranicznych, w szczególności T. Szewczenki, Marijki Pidhirianky, M. Blyzniuka, D. Arsenycza, O. Maslanyka, W. Hryhoraka, O. Lupula, D. Koreniuka (Rumunia), L. Kalyncia (Hiszpania), książek literaturoznawczych, kulturoznawczych i dziecięcych żony — Adeli Hryhoruk, pisarki, członkini NSPU.
Anton Hryhoruk namalował portrety znanych na Ukrainie ludzi — klasyków literatury i sztuki Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Andrija Malyszki, Tarasa Melnyczuka, kompozytora Wołodymyra Iwasiuka, współczesnych pisarzy Olhy Bazalii, Mykoły Blyzniuka, Omeliana Lupula, Adeli Hryhoruk, dwukrotnego Bohatera Ukrainy Semena Potasznyka, przodownika energetyki Ukrainy Sofii Uhriumowej, lekarza Ołeksandra Semianiwa, wydawcy książek Mychajła Pawliuka i in.
Jego twórczość jest dobrze znana koneserom piękna. Swoje prace artysta eksponował na wystawach zbiorowych na Ukrainie i za granicą.
Anton Hryhoruk jest uczestnikiem Wszechukraińskich wystaw artystycznych w Charkowie w latach 2003, 2014, 2015, 2016 oraz w Odessie w latach 2009, 2015.
W dorobku twórczym artysty jest 12 wystaw indywidualnych, ostatnie w Kosowie (2018), Kołomyi (2019), Wierchowinie (2019), Muzeum Literackim Iwana Franki w Kryworówni (2020).
Jego dzieła były reprodukowane w czasopismach „Perewał”, „Nimchycz”, „Hucuły i Huculszczyna”, „Hrażda”, „Harnyj nastrij”, w prasie codziennej.
Poszczególne prace artysty przechowywane są w galeriach sztuki, kolekcjach muzealnych i prywatnych Ukrainy, Rosji, Polski, Francji, Anglii, USA, w szczególności w Kosowskim Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny. Jego uczniami są znani artyści Bohdan Struk (USA), Ihor Furlet, członek NSHU (Kijów, fundusz artystyczny), Rusłan Malec (m. Horodek), wykładowcy Kosowskiej Szkoły Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Iwanna Parypa — wykładowczyni rysunku, malarstwa; Oksana Kowalenko — wykładowczyni rysunku, malarstwa, anatomii plastycznej; Ihor Baranowski — wykładowca rysunku, malarstwa, kompozycji; Julia Stefurak — wykładowczyni Kołomyjskiej Szkoły Artystycznej; nauczycielka sztuk pięknych szkoły-kolegium w Rożnowie Roza Herc (rejon kosowski obwodu iwanofrankiwskiego), utalentowana młoda artystka Natalia Jurowa, studenci Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Julia Poseluszna i Julia Anheliuk.
Anton Hryhoruk jest członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Związku Artystów „Klub Ukraińskich Twórców”.
Nagrodzony licznymi dyplomami, podziękowaniami i certyfikatami. W 2018 roku brał udział we Wszechukraińskim programie „Złoty Fundusz Narodu”, został dyplomantem tego programu. W tym samym roku za udział w Międzynarodowym programie „Artystyczny Olimp” nagrodzony medalem „Za wysoki profesjonalizm”.
Cały dorobek zdobyty w procesie działalności twórczej Anton Hryhoruk również szczerze przekazuje swoim wychowankom — studentom wydziału malarstwa artystycznego Kosowskiego Kolegium Zawodowego Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych.
Drugiego maja artysta świętował swój wysoki jubileusz życiowy. Niech los podaruje mu jeszcze wiele osiągnięć twórczych!
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Oksany BABAYEWEJ W zbiorach Sumskiego Muzeum Sztuki przechowywana jest 51 praca Marii Oksentiwnej. Te obrazy widzieli już mieszkańcy wielu rejonów i miast Sumszczyzny. Na otwarcie wystawy w Trościańcu przybyło wielu miłośników sztuk pięknych różnych pokoleń. Ekspozycję obejrzeli uczniowie szkół ogólnokształcących miasta i rejonu. — Maria Prymaczenko stworzyła ponad 500 obrazów. Swoją unikalnością zachwyciła nie tylko Ukraińców, ale także Mediolan, Paryż, Wiedeń, Pragę, miasta USA i Kanady — opowiada pracownik naukowy Muzealno-Wystawowego Centrum „Trościanieckie” Nadija Szewlakowa. — Maria Prymaczenko urodziła się 30 grudnia 1908 roku (12 stycznia 1909 roku według nowego stylu) we wsi Bołotnia, obecnie rejon iwaniwski obwodu kijowskiego. Ojciec, Oksentij Hryhorowycz, był cieślą-wirtuozem, majstrował ogrodzenia podwórzowe w formie stylizowanych wizerunków z głowami. Matka, Paraska Wasyliwna, była uznaną mistrzynią haftu (sama Maria ubierała się w koszule wyhaftowane własnoręcznie). Dzieciństwo Marii zostało przyćmione straszną chorobą — polio. Uczyniło to ją nie po dziecięcemu poważną i spostrzegawczą, wyostrzyło słuch i wzrok. Maria Oksentiwna godnie i mężnie zniosła wszystkie życiowe przeciwności, poznała szczęście miłości (chociaż mąż zginął na froncie) i szczęście macierzyństwa: jej syn Fedir — również ludowy artysta, był jej uczniem i przyjacielem. „Zaczynało się to wszystko tak — wspominała artystka. — Jakoś koło chaty, nad rzeką, na W Muzealno-Wystawowym Centrum „Trościanieckie”, które znajduje się na Sumszczyźnie, otwarto wystawę prac wybitnej ukraińskiej artystki Marii Prymaczenko „Ludzie, kwiaty, ptaki i zwierzęta” ze zbiorów Sumskiego Muzeum Sztuki imienia Nykanora Onackiego. ukwieconej łące pasłam gęsi. Na piasku rysowałam wszelkie kwiaty, które widziałam. A potem zauważyłam niebieskawą glinkę. Nabrałam jej w fartuch i pomalowałam naszą chatę…” Każdy przychodził popatrzeć na to dziwo, zrobione rękami dziewczynki. Chwalili. Sąsiedzi prosili, aby i ich chaty przyozdobić. Talent Prymaczenko odkryła w 1936 roku mistrzyni tkactwa i hafciarka, kijowianka Tetiana Floru (w latach 1960—1970 szeroką popularyzację twórczości Prymaczenko zorganizował dziennikarz H. Mesteczkin). W 1936 roku Marię Oksentiwnę zaproszono do eksperymentalnych warsztatów przy Kijowskim Muzeum Sztuki Ukraińskiej. Jej twórczość stała się bardziej różnorodna — Maria malowała, haftowała, pasjonowała się ceramiką. W Państwowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej i Dekoracyjno-Użytkowej przechowywane są jej wspaniałe ceramiczne dzbany i talerze z tego okresu. Jakym Herasymenko, uznany mistrz ukraińskiej ceramiki, chętnie przekazywał Prymaczenko wykonane przez siebie wyroby o różnych formach, a Prymaczenko malowała na nich rude liski, straszne zwierzęta, kroczące po łodygach truskawek niebieskie małpy i niepowtarzalne zielone krokodyle, pokryte kwiatuszkami. Obrazy Marii Prymaczenko bardzo
Tłumaczenie maszynowe
...Sala wypełniona po brzegi miłośnikami tego znanego zespołu: najwięcej jest politechników, ale są też artyści z innych chórów, przyjaciele, krewni. Oczekują rektora Jurija Bobała. Politechnicy wiedzą, że na wartościowe wydarzenia artystyczne zawsze przychodzi, często z żoną. To nie są zwykłe wizyty na występach artystycznych, lecz organiczne zrozumienie wpływu kultury na kształtowanie osobowości. Z przemówienia powitalnego rektora J. Bobała na 35-lecie chóru „Orfeusz”: „Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska” jest unikalnym środowiskiem, które nie tylko naucza, ale i wychowuje. Głęboka wiedza i kultura — kultura zachowania, moralność i duchowość — mogą dopełnić kształtowanie charakteru harmonijnie rozwiniętej osobowości”.
Chrystyna BURSZYNSKA, przewodnicząca towarzystwa „Proświta” Politechniki Lwowskiej, profesor
W Ukrainie śpiewano od niepamiętnych czasów, bo inaczej jak można wyjaśnić światową statystykę, podaną w naszych czasach: w UNESCO zgromadzono fonotekę pieśni ludowych krajów całego świata, fundusz Ukrainy liczy 15,5 tysiąca pieśni — żaden naród nie posiada takiej liczby. Śpiewem Ukraińców, ich folklorem zachwycali się cudzoziemcy, którzy odwiedzali Ukrainę w różnych czasach. Mamy świadectwo Pawła z Aleppo (syna patriarchy Antiochii), który był w Ukrainie w 1654, 1656 latach. W książce „Ukraina — ziemia kozacka” (1654 r.) pisze: „... śpiew kozaków pociesza duszę i odgania smutek, bo jest przyjemny, idzie z całego serca i jakby z jednych ust. Bardzo lubią śpiewać z nut delikatne i słodkie melodie”. ...Kiedy P. z Aleppo pisał swoją pełną zachwytu opinię o Ukrainie, w Rosji do zapisu śpiewów duchownych używano tak zwanego „pisma hakowego”, śpiewy cerkiewne były jednogłosowe. Znajomość nut i chóralna wielogłosowość przyszły do Moskowii z Kijowa, najpierw ze szkoły muzycznej, która działała przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Właśnie Ukraińcy przynieśli do Moskowszczyzny swoją wysoką kulturę. Oto jak pisze o tym minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej, historyk, pisarz Iwan Ohijenko: „Jej (kultury — Ch. B.) wpływ odbił się w Moskwie na całym życiu: budynkach, malarstwie, ubiorze, śpiewach, muzyce, zwyczajach, na prawie, literaturze, a nawet na samym języku moskiewskim. Całe życie układało się wtedy tak, że stawało się niemożliwym przeżyć bez Ukraińca. Wszelakich rzemieślników sprowadzano z Ukrainy”. I, być może, najpierw dotyczyło to kultury muzycznej. W 1730 roku utworzono Głuchowską Szkołę Śpiewu, gdzie uczono śpiewu chóralnego, gry na skrzypcach, bandurze i lirze. Corocznie kończyło ją 20 muzyków. Z nich 10 najlepszych absolwentów zabierano do Rosji. Dosłownie rozchwytywały ich chóry cesarskie, Ławra Troicko-Siergijewska, Ławra Aleksandra Newskiego, wielkie świątynie i klasztory, wielu śpiewaków pracowało w chórach rosyjskich możnowładców. „Pożyczali” naszych śpiewaków także polscy magnaci. Wychowankami szkoły głuchowskiej zostali M. Berezowski, D. Bortniański i A. Wedel. Nasz ludowy chór męski, nazwany imieniem legendarnego starogreckiego muzyka Orfeusza, założono 40 lat temu w 1979 roku. Jego bardzo szeroki repertuar upiększają utwory tych wymienionych wielkich ukraińskich kompozytorów epoki baroku. W „Proświcie” Politechniki na różnego typu wydarzeniach wielokrotnie mówiliśmy o znaczeniu kultury ukraińskiej dla samoidentyfikacji narodu, dla jego oryginalnego rozwoju duchowego. Właściwie kultura ukraińska stała się dla chórzystów polityką narodową, bo nasi chórzyści to nie tylko tenory, barytony, basy, wszyscy oni — to śpiewający patrioci. Chcę podkreślić, że praktycznie od czasu założenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia T. Szewczenki (później „Proświta”) wszyscy śpiewacy Ludowego Chóru Męskiego „Orfeusz” zostali członkami Towarzystwa. Oprócz tego, że wszyscy chórzyści brali udział w wydarzeniach proświatowo-kulturalnych, w akcjach politycznych, niektórzy kierują komitetami uniwersyteckiego Towarzystwa „Proświta”, niemało jest i tych, którzy pracują do dziś w instytutowych komórkach. Wywalczyć prawo do życia z hymnem niepodległej Ukrainy, wolnością kultury i duchowymi osiągnięciami narodu chór rozpoczął jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości Ukrainy. W 1987 r., kiedy już świtało na Ukrainie, chór brał udział w koncercie z okazji 110. rocznicy urodzin Mykoły Łeontowycza, a w 1988 r. śpiewał w koncercie charytatywnym na rzecz Funduszu budowy pomnika T. Szewczenki we Lwowie. Od tego czasu rozpoczęła się nowa era w działalności Ludowego Chóru Męskiego „Orfeusz” Politechniki Lwowskiej, kiedy chórzyści, według słów dyrygenta Wołodymyra Hnidzia, zaczęli śpiewać „głosem i sercem”. Organicznie weszły do repertuaru chóru utwory duchowe naszej kultury. Harmonijnie, z przeniknięciem w teksty i muzykę, wykonuje chór utwory duchowe A. Wedela, A. Hnatyszyna, M. Łysenki oraz znane arcydzieła o charakterze duchowym innych autorów. W ciągu swojej 40-letniej działalności setki razy chór wykonywał Boską Liturgię w cerkwiach obwodu iwanofrankiwskiego, tarnopolskiego, zakarpackiego, śpiewał w świątyniach Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego w Odessie, Mikołajowie, lecz najczęściej słuchali śpiewu liturgicznego z modlitwami do Boga wierni z obwodu lwowskiego. A jeszcze udział w „Wielkiej Kolędzie”, którą co roku przeprowadzają w świątyni Najświętszej Eucharystii i która gromadzi tysiące miłośników przedwiecznej i magicznej wysokiej kultury widowiska Bożonarodzeniowego: kolęd, szczedriwek, winszowań, troparionów, kantów. A pamięć powraca do czasów, kiedy studenci wywalczali niepodległość Państwa w Rewolucji na Granicie. Proświatowcy Politechniki wsparli swoich wychowanków głodówką przy Operze. Ciekawi tego niebanalnego wydarzenia gromadzili się wokół nas mieszkańcy miasta i pojedynczy przyjezdni goście. Dzień był ciepły, minął na rozmowach, rozmyślaniach o losie Ukrainy. Aż tu nagle sporą gromadą podszedł „Orfeusz”. I zaczęło się: „A my tę czerwoną kalinę podniesiemy...”, a dalej szereg strzeleckich „Jechał kozak na wojenkę”, „Jak z Bereżan do kadry”. Wszystko było podniosłe, optymistyczne. „Nasi chłopcy”, jak ich nazywamy, są bardzo skorzy do działania: ileż wesołego, lirycznego wyśpiewali! Wszystkiego nie sposób wyliczyć... To w niedzielę śpiewają w wiosce Stary Uhrynów w muzeum Stepana Bandery, to znowu występy na cześć znanych na świecie naukowców, z których każdy otrzymywał w Politechnice najwyższy tytuł honorowy „Doctor Honoris Causa”. Chór został laureatem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Chóralnej we Lwowie (1998), Muzyki Duchowej (Polska, 2000), festiwali: „Chór w ruchu” (Holandia, 2001), w Montreux (Szwajcaria, 2002), na wyspie Jersey (Wielka Brytania, 2002), Festiwalu Chóralnego w Grecji (2002), „Od Bożego Narodzenia do Bożego Narodzenia” (Dniepr, 2002), Muzyki Cerkiewnej (Polska, 2005), Muzyki Prawosławnej (Bułgaria, 2014) oraz wielu innych.
Minęło już kilka miesięcy od jubileuszowego koncertu, który odbył się w grudniu ubiegłego roku i pozostawił niezatarte wrażenie. Chór śpiewał w już upodobanej Sali Organowej (kościół Marii Magdaleny), która ma doprawdy cudowną akustykę. Pierwszym dyrygentem chóru, jak zaznaczono w historii, był znany muzyk Petro Hudź. Z czasem chór objął zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Wołyneć, znany w Galicji organizator śpiewu chóralnego, autor wielu opracowań pieśni ludowych, aranżacji utworów chóralnych, pieśni duchowych. Kierował chórem od 1982 do 1999 roku. Właśnie O. Wołyneć wprowadził zajęcia z wokalu i solfeżu, co z czasem przyczyniło się do profesjonalnego kunsztu i rozszerzyło możliwości wykonywania złożonych utworów a cappella, w tym także duchowych. Od 1999 r. chór objął zasłużony pracownik kultury Ukrainy, znany organizator i maestro śpiewu chóralnego Wołodymyr Hnidź. Ostatnie dziesięć lat chór pracuje pod batutą Wołodymyra Wiwczaryka, laureata IV Ogólnoukraińskiego konkursu dyrygentów chóralnych im. M. Łeontowycza, z zawodu dyrygenta operowo-symfonicznego. Co roku w święto dla każdego Ukraińca, Dni Szewczenkowskie, Politechnika oczekuje spotkania z wieszczym słowem poety na wieczorach szewczenkowskich, które już chyba od 10 lat stały się ogólnomiejskie. Wśród występów tak różnych i ciekawych zespołów młodzieżowych wyróżniają się recytacje utworów wielkiego myśliciela i proroka, które docierają do słuchaczy dzięki zwycięzcom Konkursu na najlepszą recytację utworów T. Szewczenki. Konkurs ten jest przeprowadzany z inicjatywy „Proświty” w Politechnice od 1988 r., występ finałowy zawsze należy do „Orfeusza”. Oto i tegoroczny program wieczoru szewczenkowskiego zakończył się występem dwóch chórów — kapeli studenckiej „Gaudeamus” oraz Ludowego chóru męskiego „Orfeusz”, które występowały razem z amatorską Orkiestrą Symfoniczną Politechniki oraz ludowymi artystkami Ukrainy, siostrami Telniuk. Zabrzmiały trzy pieśni do słów Tarasa Szewczenki. trzy miesiące stworzyły przedwstęp przyszłego arcydzieła, co właściwie w dużej mierze zadecydowało o losie samego KChAT-u. Z każdą nową wersją, nowym składem aktorskim spektakl był udoskonalany i pogłębiany, przechodził pewne etapy swojego rozwoju, przygotowując się do tej Premiery romansu z gwiazdą. Pod koniec ubiegłego sezonu przekazaliśmy naszą kompilację sztuki Kadocznikowej i zaczęliśmy myśleć, jako reżyserzy, nad nową wersją, jeszcze faktycznie nie mając jej zgody, i dopiero w październiku-listopadzie rozpoczęliśmy próby. W porównaniu z pierwszą wersją to zupełnie inny spektakl. Dojrzały, dorosły, głęboki, wyдержаny latami, jak dobre wino, które przefermentowało i nabrało mocy. Z pierwszego składu tę samą rolę Borysa Aleksiejewicza Trigorina gra tylko zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Koszel. Ja w pierwszej wersji grałam Arkadinę, teraz gram Ninę Zarieczną, reszta aktorów KChAT-u gra w tym spektaklu po raz pierwszy. Teraz to prawdziwy gwiazdorski skład „Czajki” KChAT-u: Irina Nikołajewna Arkadina — nar. art. Ukrainy Łarysa Kadocznikowa, Borys Aleksiejewicz Trigorin — zasł. art. Ukrainy Wiktor Koszel, Nina Michajłowna Zarieczna — art. Katarina Sincziłło, Siemion Siemionowicz Miedwiedienko — art. Wiktor Koszewienko, Masza — art. Tetiana Łozina. I najmłodszy aktor tego składu Wołodymyr Wołk gra Konstantina Gawriłowicza Trieplewa.
Tłumaczenie maszynowe
W budynku Domu Aktora Klasyczny Artystyczny Alternatywny Teatr przedstawił premierę nowej wersji spektaklu „Mewa” Antona Czechowa. Przedstawienie stało się znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalnym nie tylko Kijowa, ale i całego kraju. Jedną z głównych ról gra ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadocznikowa. Eduard OWCHARENKO — Premiera odbyła się w dniu urodzin KChAT-u — opowiedziała kierownik artystyczna teatru Katarina Sinczillo. — Podczas spektaklu została nagrana jego wersja wideo, zrobiono zdjęcia do książki o Łarysie Wałentyniwnie Kadocznikowej. Wszak i dla niej, żywej legendy teatru i kina, gwiazdy światowego formatu, nagrodzonej wieloma najbardziej prestiżowymi międzynarodowymi nagrodami, w tym również przez Hollywood, ludowej artystki Ukrainy, ta inscenizacja stała się znacząca. Bo po raz pierwszy widzowie zobaczyli wielką aktorkę w roli Arkadiny w legendarnej czechowowskiej „Mewie”. Roli, która jakby została napisana dla niej i o niej. Widzowie, którzy dobrze znają jej biografię, odnieśli wrażenie, że ona niczego nie gra i nie posługuje się czechowowskimi tekstami, lecz mówi od siebie i o sobie, o swoim losie, jako przykład aktorki, dla której nie istnieje ani starość, ani śmierć: „Oto wam, jak kurczątko, choć piętnastoletnią dziewczynkę grać!”. W tym miejscu spektaklu sala wybuchła oklaskami. I rzeczywiście, oprócz ogromnego doświadczenia aktorskiego i talentu, genialnego filmu „Cienie zapomnianych przodków” Paradżanowa, skarbca zagranych przez nią ról w Narodowym Teatrze im. Łesi Ukrainki, Kadocznikowa uosabia sobą cud natury, który pomimo wszystkich jego praw pozostaje zdumiewającą kobietą z królewską postawą i lekkim chodem, niepodlegającą czasowi kobietą bez wieku. Długo myślała i wahała się, radziła się kierownika artystycznego teatru, w którym pracuje, zanim dała zgodę na udział w tej inscenizacji. Znajomość Łarysy Kadocznikowej z Teatrem KChAT odbyła się na spektaklu „Hamlet” Williama Szekspira, na który zaprosił ją kolega z Narodowego Akademickiego Teatru im. Łesi Ukrainki, aktor i główny reżyser KChAT-u, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Koszel. Była mile zaskoczona i jednocześnie poruszona tym, że odkryła dla siebie tak ciekawy teatr w Kijowie. Potem nawet kilka razy z rzędu Łarysa Wałentyniwna obejrzała „Gwiazdę B…” Mihaïla Sebastiana, a z czasem — i wszystkie inne spektakle teatru. Mniej więcej trzy lata rozmyślała, poznawała KChAT. Zbiegiem okoliczności, podobnie jak swego czasu w MChAT, premierą pierwszej wersji „Mewy” Antona Czechowa KChAT otwierał swój 2. sezon teatralny 11 września 2011 roku. Uwagę widzów przyciągnęła wtedy oryginalna reżyserska kompilacja jednego z najsłynniejszych arcydzieł światowej dramaturgii, nowa niezwykła interpretacja postaci, współczesne spowiednicze brzmienie i zdumiewające wyczucie słynnej czechowowskiej atmosfery. My, wygłodniali pracy aktorzy, wtedy za
Tłumaczenie maszynowe
Natalija SUSZKO, kierownik sektora pracy naukowo-oświatowej Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Hetmańska Stolica”. W warunkach kwarantanny ukraińskie muzea i rezerwaty wstrzymały przyjmowanie zwiedzających, zmuszone do izolacji od tej publiczności, która jest kryterium „sukcesu” i „efektywności”. Zyskały na popularności wirtualne wycieczki i spotkania online, ale nic nie może zastąpić podróży tam, gdzie można dotknąć historii. Narodowy Rezerwat „Hetmańska Stolica” — jeden z najpopularniejszych obiektów turystycznych obwodu czernihowskiego, który każdego roku wita setki tysięcy zwiedzających, przebywając na kwarantannie i godnie pokonując trudności, starannie przygotowuje się do rozpoczęcia sezonu turystycznego. W tym roku rezerwat zatwierdził własne logo, opracowane przez pracowników rezerwatu: Nataliję Rebrową, Lubow Kijaszko, Wołodymyra Ohijewskiego, Nataliję Sajenko, Olgę Semjanową, Tetianę Kerbut we współpracy z zasłużonym artystą Ukrainy Wołodymyrem Taranem. Logo niesie w sobie głęboką treść symboliczną i symbolizuje jedność zabytków Baturyna z czasów kozacko-hetmańskich. Warto zaznaczyć, że najbardziej efektywną wizytą w Baturynie jest wizyta z przewodnikiem. W tym sezonie połączyliśmy obiekty: Majdan Sławy Hetmańskiej, Cytadelę Twierdzy Baturynskiej, Muzeum Archeologii oraz cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego — grobowiec K. Rozumowskiego w jedną wycieczkę o wymownej nazwie „Serce hetmańskiego Baturyna”, w celu ukazania państwowości, jedności, istoty i znaczenia Baturyna, a ponadto — pokazania tego w sposób maksymalnie wygodny dla zwiedzającego, jako „jednolity obraz wycieczkowy” i oszczędzając czas. Po raz pierwszy w pałacu hetmana Cyryla Rozumowskiego do trasy wycieczki zostanie włączony taras parkowy, co da możliwość poczucia wielkości kompleksu pałacowo-parkowego, a do tego — w towarzystwie Cyryla Rozumowskiego! Figura naturalnej wielkości przywódcy została odtworzona zgodnie z portretowym wizerunkiem wybitnego artysty Pompeo Batoniego. Każdy będzie mógł zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie z hetmanem. Rezerwat stale pogłębia i udoskonala pracę z młodym pokoleniem. W sezonie 2020 po raz pierwszy proponujemy wycieczkę dla dzieci „W gościnie u hetmana Cyryla Rozumowskiego” dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, quest „Podniesiona znów buława” dla uczniów szkół średnich i starszych klas na terenie zespołu pałacowo-parkowego Cyryla Rozumowskiego. Dla uczniów starszych klas oraz dla publiczności dorosłej przygotowano poznawczy i ciekawy quest „Baturyn — serce Hetmanatu”, który połączył Majdan Sławy Hetmańskiej, Muzeum Archeologii Baturyna oraz teren Cytadeli Twierdzy Baturynskiej. W celu udoskonalenia organizacji obsługi zwiedzających (obiekty turystyczne rezerwatu są położone w pewnej odległości od siebie i posiadają trzy kasy) wprowadzany jest „Jednolity bilet” — na zwiedzanie i obsługę przewodnicką, co zaoszczędzi czas zwiedzającego, a miłym bonusem będzie przy tym niewielka zniżka. Życzliwość i gościnność zawsze charakteryzują tych, którzy jako pierwsi witają zwiedzających „Hetmańską Stolicę”, a teraz obowiązkowa stanie się także rozpoznawalność! Wprowadzamy stroje korporacyjne z wizerunkiem logo rezerwatu. Dla komfortu i wygody właśnie w sezonie turystycznym 2020 r. na terenie Cytadeli Twierdzy Baturynskiej oraz pałacu Cyryla Rozumowskiego zostaną zainstalowane poidełka, które zakupił w prezencie dla „Hetmańskiej Stolicy” nasz rodak Jurij But. I odtąd, jak w najlepszych muzeach Europy, zwiedzający będą mogli ugasić pragnienie. Rezerwat z niecierpliwością oczekuje zakończenia kwarantanny i powrotu do zwykłego rytmu życia, nasyconego nowością, przyjemnymi wrażeniami od gwarnego pozytywizmu zwiedzających. Wszystkim życzymy dużo zdrowia! Wierzymy w rozpoczęcie sezonu turystycznego i czekamy na Was, szanowni zwiedzający! Bądźmy razem! PRZEDPŁATA—2 0 2 0 Koszt przedpłaty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe