Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2006 рік

16 s. · 45 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

UKRAINA POTRZEBUJE WYMIANY ELIT

Leonid Krawczuk i Wiktor Medwedczuk, Wołodymyr Łytwyn i Witalij Kononow, Ołeksandr Zinczenko i Wałerij Pustowojtenko, Władysław Kaskiwi Wiktor Pynzenyk, Petro Symonenko i Natalija Witrenko wyniki ostatnich wyborów mogą uważać za własną porażkę. Kilkadziesiąt politycznych „autorytetów” rozpadło się jak domki z kart. To wyraźny sygnał, że ukraińskie społeczeństwo potrzebuje zmiany elit. UTRATA ZAUFANIA Oficjalne wyniki wyborów wciąż nie zostały ogłoszone, a procesy sądowe dotyczące ich zaskarżenia jeszcze się nie rozpoczęły, ale wielu jeszcze wczoraj wpływowych ukraińskich polityków pogodziło się już z myślą, że to „koniec”. Inni będą musieli pogodzić się z tym za jakiś czas. O tym, że „proces ruszył”, świadczy kilka głośnych dymisji i ich zapowiedzi, złożonych w ostatnich dniach. Przewodniczący rady politycznej Partii „Pora” Władysław Kaskiwi jako pierwszy z polityków podczas konferencji prasowej wziął na siebie część winy za nieprzekroczenie przez partię progu trzech procent i obiecał podać się do dymisji po ogłoszeniu oficjalnych wyników wyborów. Tego samego dnia, nie czekając na oficjalne ogłoszenie wyborczej porażki, podał się do dymisji ze stanowiska przewodniczącego partii SDPU(o) Wiktor Medwedczuk. W czwartek przewodniczący komitetu wykonawczego SDPU(o) i zastępca przewodniczącego partii Jurij Zahorodnij złożył wniosek o dymisję z zajmowanych stanowisk. Później w prasie pojawiła się informacja o tym, że 29 marca rada polityczna Partii Zielonych usunęła Witalija Kononowa z kierownictwa partii, którą ten kierował od 1992 roku. Kto będzie następny – pokażą najbliższe dni. O tym, że proces wewnętrznej walki przebiega u tak wydawałoby się wpływowych liderów sił politycznych, jak Wołodymyr Łytwyn (wczorajszy Przewodniczący Rady Najwyższej i lider bloku swojego imienia), Ołeksandr Zinczenko (demaskator korupcji w otoczeniu Prezydenta Juszczenki i lider Partii Sił Patriotycznych) czy Wałerij Pustowojtenko (ulubiony premier Kuczmy, lider bloku NDP) – świadczy fakt, że od momentu ogłoszenia danych exit-polli przez tydzień praktycznie nie pojawiali się na ekranach telewizorów i niczego nie komentowali. Inna kategoria „spuszczonych” autorytetów to ci, którzy odmawiają uznania swojej porażki, a podnoszą hałas o fałszerstwie wyborów. Na przykład Witrenko, której tak i nie udało się przekroczyć progu 3%, czy lider niegdyś najliczniejszej frakcji parlamentarnej komunista Petro Symonenko. W zasadzie na ten moment praktycznie już wszystkie partie – i te, które wygrały wybory, i te, które przegrały – zdążyły oskarżyć konkurentów o podkradanie głosów ich wyborców. Wszyscy oskarżają wszystkich: Partia Regionów Ukrainy – BJuT i NSNU, NSNU – BJuT i PRU, BJuT – NSNU i PRU. Socjaliści i komuniści oskarżają o wyborczą kradzież wszystkie trzy wielkie partie i bloki. Jednak prawdziwe oburzenie i determinację, by walczyć o odzyskanie skradzionych głosów, wykazują te siły polityczne, które nie przekroczyły progu wyborczego. O swoim nieuznaniu legitymizacji wyborów zadeklarowały już dwie grupy partii i bloków. W tym samym czasie w Kijowie na jednej konferencji prasowej zebrali się przedstawiciele partii „Wicze”, NDP oraz bloków Łytwyna i Pora-PRP, a na drugiej – przedstawiciele jeszcze około dziesięciu sił politycznych, wśród których Blok Karmazina, „NRU za Jedność” Bojki, partie „Patrioci Ukrainy” itd. Na obu konferencjach prasowych brzmiały jednakowe oskarżenia pod adresem władzy i póki co nieformalnych zwycięzców wyborów. Przedstawiciele sił politycznych, które przegrały wybory, uważają, że wielkie partie jeszcze przed przeprowadzeniem wyborów zmówiły się, by uruchomić mechanizmy fałszerstwa wyborów – każdy w tym regionie, w którym kontroluje zasoby administracyjne. Całkiem możliwe, że „agentura” wielkich partii w lokalach wyborczych rzeczywiście „uszczknęła” małe partie, ale to nie zaprzecza głównej tendencji – radykalnego spadku ich autorytetu w społeczeństwie. Spadek autorytetu w społeczeństwie to problem nie tylko małych sił politycznych. Przecież niespełna 6 procent Ołeksandra Moroza oznacza, że pomimo zaangażowania przez niego nowego zasobu w postaci kilku „czerwonych dyrektorów” wielkich przedsiębiorstw z tysiącami pracowników, poparcie dla socjalistów w społeczeństwie praktycznie nie wzrosło. Julija Tymoszenko może szczycić się tym, że zaufanie do niej wśród Ukraińców jest wyższe niż do „drogich przyjaciół”, ale jednocześnie niższe niż do „profesora”. Zresztą sam „zwycięzca” parlamentarnego wyścigu – Wiktor Janukowycz – nie może nie widzieć, że oddane na niego głosy to daleko nie to „pospolite ruszenie” wschodu i południa kraju, które było jeszcze półtora roku temu. Ich wszystkich może cieszyć w tej sytuacji jedno: że liderem w utracie zaufania społecznego stał się Prezydent Juszczenko, który z „bohatera rewolucji” coraz pewniej zmienia się w „bohatera dowcipów”. Przecież tylko głupiec nie rozumie, że owe niespełna 14 procent, zdobyte prawdą i nieprawdą przez „Naszą Ukrainę”, to wskaźnik popularności Prezydenta, który na starcie tego procesu cieszył się zaufaniem prawie 80 procent obywateli. Zatem wniosek, który można wyciągnąć z wyników tych wyborów, jest dość oczywisty – Ukraińcy nie chcą już słuchać tych polityków (i lewicowych, i prawicowych), których słyszą już prawie 15 lat. Sam fakt, że z jednakowymi hasłami biorą udział we wszystkich wyborach i że blokują dostęp do sfery polityki młodym czy nowym postaciom, drażni wyborcę coraz bardziej. Zresztą tych, którzy nazywają siebie „nowymi”, ale nie proponują jakichś nowych idei, naród uważa po prostu za „wyskoczków”. W środowisku inteligencji, intelektualistów coraz popularniejsza staje się fraza o tym, że ukraińskie społeczeństwo przerosło ukraińską elitę. Czym i kiedy to się skończy dla tych, którzy obecnie oficjalnie utrwalili swój „elitarny status” teoretycznie na najbliższe pięć lat, prognozować póki co nie podejmuje się nikt. Natomiast można prognozować, że każda siła polityczna, która chciałaby nie tylko „dożyć” do następnych wyborów, ale i mieć na nich chociaż jakieś szanse na zwycięstwo, powinna jak najszybciej zaproponować społeczeństwu nowe podejścia do kwestii rozwoju państwa, a także nowe „głosy”, które by te podejścia publicznie wypowiedziały. Wołodymyr PAWLIW z Str. 8 Klejnoty Bohdana Str. 9 „...a imię gwiazdy tej Piołun” Str. 10 Zwiastowanie Str. 12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WYBORY ZAKOŃCZONE, WALKA TRWA

WSTĘPNE WYNIKI Podczas obecnych wyborów parlamentarnych, w przeciwieństwie do tego, co działo się podczas minionego wyścigu prezydenckiego, Centralna Komisja Wyborcza zadziałała, pomimo niezależnych od niej trudności obecnej kampanii, znakomicie: wstępne (w wersji elektronicznej) wyniki zostały podliczone precyzyjnie, przejrzyście i demokratycznie. Dziennikarze mogli śledzić przebieg liczenia głosów na elektronicznej tablicy dosłownie sekunda po sekundzie. Już wieczorem 30 marca kraj wiedział w pełni, co wydarzyło się w lokalach wyborczych 26 marca, chociaż połączenie wyborów do Rady Najwyższej i samorządu lokalnego oraz bardzo długie listy podmiotów wyborczych stwarzały niespotykane trudności przy liczeniu głosów. Poniżej — wstępne wyniki głosowania według wersji elektronicznej CKW oraz dane Narodowego exit-pollu (wstępnego anonimowego sondażu przy wyjściu z lokali wyborczych), który przeprowadziły trzy solidne struktury socjologiczne: Fundacja „Inicjatywy Demokratyczne”, Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii oraz Ukraińskie Centrum Badań Ekonomicznych i Politycznych imienia Ołeksandra Razumkowa (przepytano 18 tys. osób w 300 lokalach wyborczych. Błąd od 0,5% do 3,2%). Podmioty procesu wyborczego Oczywiście ani dane CKW, ani wyniki exit-pollu nie mogą zastąpić ostatecznych oficjalnych wyników głosowania: zostaną one ogłoszone po otrzymaniu i przetworzeniu przez CKW wszystkich protokołów terytorialnych komisji wyborczych, opatrzonych mokrą pieczęcią. Jednakże raczej nie zmienią one znacząco przedstawionej tabeli i uszeregowania podmiotów wyborczych. Zatem można wyciągać wstępne wnioski. Po pierwsze, jak zauważają niemal jednogłośnie krajowi i zagraniczni obserwatorzy (nawet z WNP), a także wszystkie bloki i partie, które brały udział w kampanii, wybory na Ukrainie odbyły się demokratycznie. Po raz pierwszy od wszystkich lat Niepodległości. Na korzyść tego twierdzenia świadczą także dane exit-pollu, które różnią się od wyników CKW w granicach zadeklarowanego błędu. Exit-poll potwierdził, że tym razem socjolodzy zrehabilitowali się, przeprowadzając sondaż obiektywnie, kompetentnie i precyzyjnie. Zatem ogólnie nowa władza i Prezydent osobiście zrobili wszystko, co możliwe, aby nie dopuścić do tych masowych nadużyć i fałszerstw, którymi naznaczone były minione wybory prezydenckie. Po drugie, jak przewidywano w sondażach socjologicznych, na pierwsze miejsce wyszła Partia Regionów na czele z Janukowyczem i Achmetowem, zdobywając niemal jedną trzecią głosów ukraińskich wyborców wschodnio-południowych zrusyfikowanych regionów. Jej liderzy uważają ten wynik za wielkie zwycięstwo, lecz jeśli wyjść poza formalne ramy i porównać z wynikami wyścigu prezydenckiego, w którym te same siły zjednoczyły się wokół tego samego Janukowycza-kandydata, to zobaczymy, że otrzymali oni znacznie mniej głosów wyborców. Dane wstępnego ostatecznego liczenia głosów (%) Po trzecie, najpotężniejsze siły Majdanu — bloki „Nasza Ukraina” oraz BJuT — sumarycznie mają 36,21%, a jeśli dodać do tego jeszcze głosy bliskich sił politycznych, bloków Kostenki—Płuszcza (1,87%) oraz PRP-Pora (1,47%), to razem na „pomarańczowych” oddano 39,55% głosów wyborców, a przewaga nad regionalnymi wyniesie ponad 7 procent. Po czwarte, druzgocącą porażkę — i jest to wysoce znamienne — ponieśli komuniści, którzy ledwo przekroczyli trzyprocentowy próg, chociaż swego czasu mieli trwałe poparcie jednej trzeciej ukraińskiego elektoratu. Nawet w porównaniu z wyborami prezydenckimi, w których kandydował lider komunistyczny Symonenko, obecny wynik jest niemal dwukrotnie mniejszy. Tłumaczy się to nie tylko tym, że fizycznie zmniejsza się elektorat komunistyczny, ale także tym, że znaczną część głosów komunistom odebrali regionalni, którzy tak samo wykorzystywali owianą złą sławą kartę językową, orientację na Rosję i demagogię socjalną, ale przeprowadzili kampanię bardziej napastliwie i energicznie. NIESPODZIANKI WYŚCIGU Najpierw i przykra niespodzianka, bez wątpienia, to trzecie miejsce „Naszej Ukrainy”, której socjolodzy Liczba zdobytych mandatów deputowanych Dane Narodowego exit-pollu (%) prorokowano przynajmniej drugie, oraz dość znaczącą przewagę nad Naszą Ukrainą bloku Julii Tymoszenko. Przykro, że siły, które były sercem Majdanu, rozłamawszy się, tak i nie zdołały zjednoczyć się w procesie kampanii i poszły osobno. Do tego naszoukraińcy sztucznie, nie do końca demokratycznymi metodami stworzyli nową partię o ciężkiej nazwie „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, do której bezskutecznie próbowali zagnać partnerów z Majdanu. Wielu ze znanych polityków było rozczarowanych takimi działaniami. Więc kiedy stanęła kwestia formowania listy partyjnej, okazał się deficyt znanych postaci, tym bardziej, że Juszczenko odmówił przewodzenia liście, całkiem słusznie uważając się za Prezydenta całego kraju, a nie jednej partii. Aby naprawić sytuację, do pierwszej piątki postanowiono włączyć nie polityków, a po prostu popularne osoby, rozpoznawalne z twarzy — zwyciężczynię Eurowizji Rusłanę i prezenterkę telewizyjną Olgę Herasymjuk. Jednak to, jak widzimy, nie pomogło. Tym bardziej, że i sama lista obfitowała w przeciętne, nieznane ogółowi postacie, a niektóre były znane z negatywnej strony i wywoływały całkiem zrozumiały brak akceptacji u wyborców. Do tego naszoukraińcy niemrawo i niewyraźnie prowadzili pracę agitacyjną: pierwszy numer listy premier Jechanurow, bojąc się oskarżeń o wykorzystanie zasobów administracyjnych, samousunął się od prowadzenia kampanii, inni wykazali swoją niezdolność. Dodajmy do tego znaczne błędy, które popełniła nowa władza, wątpliwe umowy gazowe z Rosją, inflację oraz wzrost cen produktów — i będziemy mieli to niekorzystne tło, na którym rozgrywała się przedwyborcza walka „Naszej Ukrainy”. W przeciwieństwie do naszoukraińców, Julia Tymoszenko i jej zwolennicy przeprowadzili kampanię energicznie i pomysłowo, koncentrując się na miażdżącej krytyce pomyłek swoich dawnych przyjaciół z Majdanu. Sama liderka bloku, charyzmatyczna Julia Tymoszenko, stworzyła sobie wizerunek rozumnej, rzeczowej i aktywnej orędowniczki interesów prostych ludzi, którą niesłusznie zwolniono ze stanowiska premiera i nie dano doprowadzić do logicznego zakończenia jej dobrych spraw. Wybrała nieomylną taktykę: w słowach deklarując poparcie Prezydenta Juszczenki i przerzucając całą winę na jego otoczenie, w rzeczywistości zaś całą logiką publicznych wystąpień i faktami prowadziła słuchaczy do wniosku: we wszystkim winien nikt inny, a Juszczenko. Niewinne oczy, wzruszony tembr głosu, a gdzie trzeba — ledwo powstrzymywana artystyczna łza dopełniały dzieła. W takiej sytuacji niełatwo było oddzielić prawdę od najzwyklejszej demagogii, i ludzie wierzyli nawet w niewiarygodne rzeczy. Lecz jak by tam nie było, a biutowcy osiągnęli pierwszeństwo w wyścigu wśród „pomarańczowych”: wspólne sympatie i głosy przerozdzieliły się na korzyść bloku Julii Tymoszenko. Druga niespodzianka — klęska bloków „Ludowa opozycja” N. Witrenko i „Ludowego bloku Łytwyna „My”, które, według prognoz socjologów, miałyby być wchodzącymi. Nie wykluczone, że progresywna socjalistka jeszcze pokona trzyprocentowy próg, jeśli przy oficjalnym podsumowaniu wyników zbierze dodatkowe 0,07 % (17 tysięcy głosów) do jej rezultatu. „Ludowa opozycjonistka” swoiście przeprowadziła kampanię, obrzucając na granicy obelg miażdżącą krytyką głowę „antynarodowej” władzy, oraz histerycznie krzycząc o międzynarodowym spisku przeciwko niej (przeklęci Amerykanie stanęli w poprzek drogi, nawet z Chin dzwonili). I prawie dokrzyczała się swego — jakiejś mizerii zabrakło, żeby przebić się do parlamentu. Co zaś do bloku Łytwyna, w którym zebrano bodaj najwięcej kuczmistów, to, ku czci wyborców, zdołali oni rozeznać się w istocie i bloku, i jego lidera. Pewnie fatalną rolę tutaj odegrała działalność Spikera w Radzie Najwyższej, kiedy, pomimo wyreżyserowanego wizerunku rozjemcy, on nierzadko pełnił rolę niszczyciela stabilności. Najwyraźniej nie dodały popularności Łytwynowi oskarżenia go, zgodnie z nagraniami Melnyczenki, o udział w sprawie Gongadzego, a także ujawnienie wątpliwego faktu zdobycia przez niego statusu uczestnika działań wojennych. Pełną klęskę poniósł opozycyjny blok „Nie tak!” z niegdyś władczą Socjaldemokratyczną Partią Ukrainy(o) Wiktora Medwedczuka i Łeonida Krawczuka. Tutaj, jak to mówią, wyszło tak, jak miało wyjść: blok ledwo zebrał jeden procent głosów, czyli zagłosowało na niego prawie dwukrotnie mniej ludzi, niż zadeklarowano członków SDPU(o). Trzecia, nawet nie niespodzianka, a przykrość — klęska nacjodemokratów i nacjopatriotów, którzy — już któryś raz! — zamiast zjednoczyć siły postanowili przebijać się do parlamentu drobnymi grupkami. W rezultacie — bodaj po raz pierwszy — w Radzie Najwyższej te siły nie będą reprezentowane. PORAŻKA JEDNOCZY, ZWYCIĘSTWO — ODWROTNIE Póki CKW podsumowuje ostateczne oficjalne wyniki wyborów, ukraiński polityk dyskutuje o możliwościach stworzenia koalicyjnej większości parlamentarnej, ponieważ żaden ze zwycięzców nie ma do tego wystarczającej liczby mandatów. Według nowej Konstytucji, na stworzenie większości i formowanie rządu przeznacza się dwa miesiące: jeśli w tym czasie deputowani nie zdołają uporać się z zadaniem, Prezydent ma prawo rozwiązać parlament i wyznaczyć nowe wybory. Najbardziej logiczna byłaby większość, stworzona siłami Majdanu — biutowcami, naszoukraińcami i socjalistami, którzy sumarycznie mieliby 243 mandaty. Byłaby to większość, która opierałaby się na bliskich, jeśli nie wspólnych, ideologicznych zasadach. W tym przypadku regionaliści i komuniści musieliby pójść do opozycji — razem to 207 deputowanych. Lecz regionaliści, którzy stali się faktycznymi zwycięzcami wyścigu, pretendują do stania się sercem stworzenia większości, wciągając do tego „Naszą Ukrainę” — razem 267 możliwych głosów w parlamencie. Nastroje w „Naszej Ukrainie” podzieliły się. Znaczna część zgadza się jednoczyć z BJuT na warunkach, że właśnie biutowcy, którzy zebrali najwięcej głosów wśród „pomarańczowych”, proponują swoją kandydaturę na premiera. Zrozumiałe, że tą kandydaturą musi być Julia Tymoszenko, która śpi i widzi siebie na tym stanowisku, właściwie i kampanię prowadziła pod hasłem — naród wybiera premiera. Inna część naszoukraińców nie jest przeciwna jednoczeniu się z BJuT, ale kategorycznie przeciwko premierostwu Tymoszenko. Prezydent, wygląda na to, także nie jest w zachwycie Zdjęcie H. Oborskiej Zdjęcie H. Oborskiej widzieć premierem Julię Tymoszenko, której rząd nie tak dawno zdymisjonował. Dlatego z ust niektórych liderów „Naszej Ukrainy” słychać ostrożne sugestie, że blokowanie z regionalami jest możliwe w imię jedności (niepodzielności) Ukrainy, oczywiście przy pewnych ustępstwach tych ostatnich. To jeszcze bardziej „nakręca” Julię Tymoszenko, a ona, poddając ostrej krytyce możliwość stworzenia bloku „Nasza Ukraina” – Partia Regionów, coraz głośniej, przekraczając granice kultury politycznej, domaga się dla siebie fotela premiera. Zatem sytuacja stała się napięta: z jednej strony zwycięzcy nie mogą osiągnąć jedności, stworzenie większości jest zagrożone; z drugiej – Prezydent wcale nie chce rozwiązywać parlamentu: kolejnych wyborów budżet kraju nie wytrzyma bez kryzysowych konsekwencji. Póki co „Nasza Ukraina” zwleka z podpisaniem memorandum jednoczącego, motywując to tym, że nie ma jeszcze ostatecznych oficjalnych wyników wyborów. BJuT natomiast wręcz przeciwnie – pragnie natychmiastowego podpisania. To jeszcze jeden paradoks naszego życia politycznego: ci, którzy rozbili „pomarańczowe” siły, teraz stali się gorliwymi adeptami ich zjednoczenia. Rzeczywistość jest taka, że „pomarańczowa” większość parlamentarna musi zostać stworzona, że pomimo niechęci niektórych do widzenia Julii Tymoszenko w fotelu premiera, trzeba będzie się z tym pogodzić. Oczywiście woluntarystyczne zapędy i nieprzewidywalność lady Ju mogą wyrządzić wielką szkodę, ale przez to trzeba przejść. Gorszym wariantem jest blokowanie z regionalami. Wątpliwe, by sprzyjało to jedności Ukrainy: Ukrainę może zjednoczyć tylko efektywna polityka społeczna. A jak pogodzić z ukraińskimi interesami separatyzm pod maską federalizacji, nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, orientację na „starszego brata” – wszystko to, czego bronią regionaliści? Gdyby do takiego zjednoczenia doszło, wielu oceniłoby to jako zdradę Majdanu i oczywiście taki krok przede wszystkim uderzyłby w pozycję Prezydenta. A póki zwycięzcy nie mogą zjednoczyć się w większość parlamentarną, outsiderzy wyborów, którzy nie zdołali przekroczyć 3-procentowego progu, jednoczą się. Najpierw cztery bloki i partie, a później już szesnaście oświadczyło, że ich głosy zostały skradzione, że wybory zostały sfałszowane i że trzeba natychmiast przeliczyć wszystkie karty do głosowania od nowa. Takie żądania nie opierają się na podstawach prawnych i świadczą o niezwykle niskiej kulturze politycznej ukraińskiego politykierstwa, które nie jest zdolne wygrywać i nie umie godnie przegrywać bojów wyborczych. Te żądania retorycznym pytaniem skomentował przewodniczący CKW Jarosław Dawydowycz: „Jak przeliczać to, co jeszcze nie zostało policzone?”. Cóż, do teatru politycznego absurdu Ukraińcy są przyzwyczajeni. Witalij KARPENKO Partia Regionów 32,12 31 186 BJuT 22,27 23,9 129 Blok „Nasza Ukraina” 13,94 15,5 81 SPU 5,67 5,4 33 KPU 3,66 3,3 21 Blok Witrenko 2,93 2,9 0 Blok Łytwyna 2,43 2,7 0

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zakładał, że każde państwo wychodzi z własnych interesów. Rozumiem interes Polski dotyczący przeprowadzenia na Ukrainie jeszcze jednej patriotycznej, w ich mniemaniu, akcji. Wszak tam być może szybko odbędą się przedterminowe wybory parlamentarne i trzeba grać na patriotycznych uczuciach. Jednak nie rozumiem w tym interesów Ukrainy. Jedyne, co pocieszające, to fakt, że Prezydent Ukrainy nie brał w tym wydarzeniu udziału, chociaż początkowo była informacja, że Głowa ukraińskiego państwa 1 kwietnia odwiedzi Lwów. Gdyby przybył do Lwowa, to tylko dolałoby oliwy do ognia jego oponentów i doprowadziło do szeregu nowych pytań, na które obecna władza nie będzie w stanie udzielić odpowiedzi. Czy wychwalanie na ukraińskiej ziemi tego, kto nie pozwolił Ukrainie rozwinąć skrzydeł, jest przejawem siły, czy kolejnym świadectwem słabości? Udział prezydenta Polski w prezentacji oratorium „Śluby Jana II Kazimierza”, która odbyła się w Katedrze rzymskokatolickiej we Lwowie, zmusza do podniesienia jeszcze jednego nierozwiązanego problemu i stwierdzenia, że teraz kolej na stronę polską. Uważam, że z udziałem Prezydenta Ukrainy w Chełmie powinna odbyć się uroczystość, która zaświadczyłaby, że tam w XIII wieku był stołeczny gród państwa — poprzednika współczesnej Ukrainy. Dopóki to się nie stanie, wszelkie rozmowy o duchowym zjednoczeniu oraz historycznym pojednaniu ukraińskiego i polskiego narodów zawsze będą budzić wątpliwości. Wszak, według świadectw naocznych świadków, obecni właściciele świątyni, w której w Chełmie (według danych historycznych) spoczywają prochy króla Daniela, robią wszystko, aby jak najrzadziej stawała tam noga Ukraińca. Oczywiście, ukraiński establishment władzy póki co nie spieszy się, by przywrócić ukraińską obecność w Chełmie, stolicy króla Daniela Halickiego. Swiatosław MARKIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZEJAW SIŁY CZY KOLEJNY DOWÓD SŁABOŚCI?

EKSPANSJA KULTUROWA Wydarzeniem, w którym prezydent Polski miał potrzebę duchową lub polityczną wziąć udział, była realizacja ukraińsko-polskiego projektu kulturalnego — prezentacja oratorium „Śluby Jana II Kazimierza”, które złożył on w lwowskiej katedrze rzymskokatolickiej 1 kwietnia 1656 roku. Przyjazd do Lwowa 1 kwietnia z jednodniową nieoficjalną wizytą prezydenta Polski będzie jeszcze analizowany przez historyków i politologów. Jedną z cech charakterystycznych przyjazdu jest duża uwaga poświęcona mu przez ukraińską prasę. Jednocześnie w głównych wiadomościach telewizyjnych w Polsce nie znalazło się miejsce na relacjonowanie tego wydarzenia. Jest to związane z konfliktem między władzą a prasą, który istnieje w Polsce z powodu nieprzemyślanych wypowiedzi władz na temat prasy. Na tym przykładzie widzimy wagę prasy w społeczeństwie oraz istotę telewizji publicznej. Dla nas ten przykład jest pouczający, ponieważ nie wszyscy wiedzą, czym były lwowskie śluby króla Polski Jana II Kazimierza. Wczytując się uważnie w karty historii, widzimy, że te śluby to nie tylko modlitwa. Był to szereg deklaracji politycznych osoby, która odegrała kluczową rolę w tym, że Ukraina za czasów Bohdana Chmielnickiego nie zdołała stać się pełnoprawnym podmiotem prawa międzynarodowego, czyli państwem. Dlatego mam wielkie wątpliwości, czy rzeczywiście prezentacja oratorium „Śluby Jana II Kazimierza” z udziałem pierwszej osoby państwa polskiego we Lwowie przyczyni się do ukraińsko-polskiego duchowego zjednoczenia i historycznego pojednania obu narodów, jak podkreślają organizatorzy wydarzenia. Spróbujmy zatem spojrzeć na polityczny aspekt tego wydarzenia, wychodząc z ukraińskich interesów. Początek panowania króla Jana II Kazimierza przypada na okres wojny wyzwoleńczej Ukraińców pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. W wyniku spisku EUROREALIA W lutym 2005 roku Ukraina i UE zatwierdziły wspólny trzyletni Plan działań. Co prawda, ani parytetem, ani zrównoważoną dwustronnością on się nie odznacza: w 90% przewidziane Planem działania Ukraina musi wykonywać jednostronnie. Ale, szczerze mówiąc, narzekać na UE na razie nie ma powodu, gdyż Plan działań to dokument stworzony w ramach tak zwanej Europejskiej polityki sąsiedztwa, która, jak wiadomo, ani członkostwa w UE, ani stworzenia strefy wolnego handlu z UE bez zawarcia specjalnych umów nie stawia sobie za cel. W dalekim 1994 roku UE zawarła z Ukrainą Umowę o partnerstwie i współpracy, która na dzień dzisiejszy jest przestarzała zarówno moralnie, jak i normatywnie. Umowa ta jest w istocie szczegółowym, rozbudowanym wykazem działań i wymogów, które mają zostać zrealizowane w interesie UE w związku z pojawieniem się na arenie międzynarodowo-prawnej nowego, słabego kraju na Wschodzie. W ten sposób sukces i efektywność wykonania przez Ukrainę Planu działań bez wątpienia znacząco wpłynie na przekonującość ukraińskich euroargumentów w 2008 roku. Wyniki rządowego monitoringu wykonania Planu działań w 2005 roku pozostawiają niepewne wrażenie. Z jednej strony ukraińscy urzędnicy złożyli raport o wykonaniu ponad jednej trzeciej zaplanowanych działań i inicjatyw. Z drugiej strony, nieproduktywność i nieskuteczność pracy poprzedniego ukraińskiego parlamentu po prostu poraża. W ogóle żywotnie ważne jest uświadomienie sobie, że eurointegracja na poziomie realizacji polityki państwowej to nie kolorowy billboard z gwiazdkami i wykrzyknikami, to żmudna, mozolna codzienna praca wszystkich organów władzy państwowej wspólnie z instytucjami społeczeństwa obywatelskiego. Postęp eurointegracyjny jako taki to tysiące kroków w jednym kierunku. Polaków z Moskwitami Ukraińcy przegrali tę wojnę. Potem był jeszcze jeden spisek, który miał miejsce również za panowania Jana II Kazimierza — rozejm andruszowski z 1667 roku. Jego skutkiem był upadek państwa polskiego po 130 latach. O tym rozejmie Natalia Połonska-Wasylenko w swojej historii Ukrainy pisze: „Czarę goryczy przelał układ zawarty przez Moskwę z Polską w 1667 roku w Andruszowie bez udziału ukraińskich przedstawicieli. Na mocy tego układu Prawobrzeżna Ukraina przechodziła do Polski, a Lewobrzeżna — do Moskwy. Kijów na dwa lata pozostawał pod władzą Moskwy, a po tym czasie również przechodził do Polski”. Oczywiście historii nikt nie może zmienić. I kłócenie się z powodu historii to sprawa wielce niemądra. Jednak nie można jej nie uwzględniać w obecnej sytuacji, przy kształtowaniu współczesnej polityki. Kiedy rosyjski polityk Żyrynowski już nie po raz pierwszy oświadcza, że „wkrótce Polska i Rosja podzielą Ukrainę”, to pewnych problemów, które dodają mu argumentów, nie warto poruszać. I to nie tylko ze względu na głupoty tego kremlowskiego rzecznika, ale na to, że tymi głupotami żywi się niejedna setka obywateli Ukrainy. Przecież w obecnej, niełatwej dla Ukrainy sytuacji, znaczna część jej mieszkańców fakt wywyższania na ukraińskiej ziemi tak negatywnej w ukraińskiej historii postaci przyjmie negatywnie. A to w żaden sposób nie zwiększy liczby zwolenników integracji europejskiej naszego kraju. Zarówno poprzedni, jak i obecny prezydent Polski deklarowali, że Polska jest zainteresowana integracją europejską Ukrainy i pragnie być rzecznikiem tego procesu. A dlaczego zatem podejmuje kroki, które nie sprzyjają wzrostowi na Ukrainie nastrojów europejskich, sieją w ludziach wątpliwości? Minister spraw zagranicznych Ukrainy Borys Tarasiuk wielokrotnie za- POŻEGNANIE Ukraina to pierwsze na świecie państwo, które dwukrotnie w ciągu trzech miesięcy swojej prezydentury odwiedza Prezydent Polski. 28 lutego i 1 marca był z oficjalną wizytą w Kijowie, a 1 kwietnia na jeden dzień był we Lwowie w celu udziału, jak podkreśla MSZ Ukrainy, w wydarzeniu kulturalnym. Chociaż wiadomo, że każda zagraniczna wizyta głowy państwa zawsze jest wydarzeniem politycznym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OSTATNIE SŁOWO DEPUTOWANEGO (RADY NAJWYŻSZEJ UKRAINY IV KADENCJI)

We wtorek, 4 kwietnia, zakończyła swoją pracę Rada Najwyższa okresu kuczmo-rewolucyjnego. Co prawda, ci sami deputowani postanowili zebrać się jeszcze raz — 26 kwietnia, ale spotkanie będzie poświęcone nie tworzeniu prawa, a upamiętnieniu 20. rocznicy katastrofy czarnobylskiej. Na zakończenie swojej czteroletniej działalności deputowani Rady Najwyższej IV kadencji zrobili jednak jedną dobrą rzecz — udało im się uchylić niedawno przyjęty przez nich samych status „nietykalności” dla deputowanych rad lokalnych. Natomiast część deputowanych ludowych stawiała przed sobą na tym posiedzeniu zupełnie inne zadanie: osiągnięcie z jednej strony bezperspektywicznego, a z drugiej — żywotnie ważnego dla nich celu. Chodzi o próbę tych deputowanych, którzy wraz ze swoimi siłami politycznymi nie zdobyli szansy podczas wyborów parlamentarnych na dostanie się do następnej Rady Najwyższej, przeredagowania wyników wyborów. A konkretniej — przeprowadzenia pełnego przeliczenia „głosów”. Żadne argumenty Centralnej Komisji Wyborczej, MSW, międzynarodowych i krajowych obserwatorów o istnieniu pojedynczych naruszeń, ale braku systemowej fałszerstwa podczas tych wyborów, nie zdołały przekonać obrażonych porażką deputowanych. Dlatego na ostatnim posiedzeniu roboczym Rada Najwyższa wysłuchała sprawozdania Tymczasowej komisji ds. monitorowania wyborów, przeprowadziła dyskusję na temat realności lub nierealności przeliczenia głosów, a nawet poddała pod głosowanie projekty uchwał w tej sprawie. Jednak żaden z projektów, który przewidywał przeliczenie głosów wyborców, nie uzyskał poparcia większości. Jak tylko temat przeliczenia głosów stracił aktualność, deputowani udali się na długą przerwę, a grupy „ludowego wsparcia”, które od samego rana na podejściach do Rady Najwyższej wymachiwały flagami przegranych w wyborach partii, rozproszyły się po Parku Marińskim. Formalnie posiedzenia Rady Najwyższej nie zamykano aż do wieczora. Część deputowanych ludowych kręciła się po korytarzach parlamentu, mając nadzieję, że przyjedzie prezydent Juszczenko i będą mogli poskarżyć mu się na swój problem. Do ostatniej chwili nie było również decyzji, czy przeprowadzać wieczorne posiedzenie Rady Najwyższej — wszystko było uzależnione od tego, czy przyjedzie prezydent, czy nie. Ale nadzieje poszczególnych deputowanych na „cud” były płonne. Przecież prezydent już wcześniej oświadczył, że wybory przebiegły bez fałszerstw, a zatem nie ma żadnego poważnego powodu do przeliczenia głosów. Więc na pożegnanie deputowani mogli usłyszeć od prezydenta jedynie: „Dziękuję. Do widzenia. Wszyscy wolni”. Wołodymyr PAWLIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

POLITYKA EUROINTEGRACYJNA UKRAINY W KONTEKŚCIE WYBORÓW PARLAMENTARNYCH

Na 2008 rok zaplanowano podpisanie nowej Długoterminowej umowy o współpracy Ukrainy z Unią Europejską. Oczywiste jest, że wyniki tegorocznych wyborów parlamentarnych istotnie wpłyną na pozycje negocjacyjno-dyplomatyczne w przededniu tak niezwykle ważnego dla europejskiej przyszłości Ukrainy wydarzenia. Plan działań Ukraina–UE postawił przed ukraińskim parlamentem zadanie uchwalenia dziesiątek ustaw i kodeksów, które mają zbliżyć Ukrainę do słynnych kopenhaskich kryteriów członkostwa w UE. Natomiast w 2005 roku Rada Najwyższa zdołała uchwalić zaledwie kilka ustaw. Oczywiście, bitwy okołopolityczne i wyścigi wyborcze pochłonęły wszystkie siły i czas posłów ludowych. Stąd główny zakres prac legislacyjnych na rzecz integracji europejskiej przesunięto na lata 2006–2007. Innymi słowy, wszystkie nasze nadzieje integracyjne muszą zostać skierowane do Rady Najwyższej V kadencji. Wśród ustaw, których uchwalenie powinno zostać przyspieszone (jeśli nie chcemy, aby w 2008 roku Ukraina znów znalazła się w jednym szeregu z Tunezją, Marokiem i Syrią), jak to jest w ramach Europejskiej polityki sąsiedztwa, znajdują się także wielokrotnie odkładane projekty ustaw „O opozycji parlamentarnej na Ukrainie”, „O Gabinecie Ministrów Ukrainy”, „O ministerstwach i innych centralnych organach władzy wykonawczej”. Obecnie ukraińscy dyplomaci w procesie negocjacji z UE dążą do zawarcia w 2008 roku tzw. Umowy o stowarzyszeniu, czyli Umowy o stowarzyszonym członkostwie Ukrainy w Unii Europejskiej, która ma potwierdzić realność pełnoprawnego członkostwa Ukrainy w UE choćby w odległej perspektywie. Oczywiste jest, że Umowa o stowarzyszeniu byłaby szczytowym osiągnięciem ukraińskiej polityki zagranicznej. Jej alternatywami są Umowa o partnerstwie i współpracy w ramach Europejskiej polityki sąsiedztwa, a także, prawdopodobnie, Umowa o stowarzyszeniu w rodzaju strefy wolnego handlu, analogiczna do tej, jaką z UE zawarły Islandia, Liechtenstein, Norwegia, a na poziomie dwustronnym Szwajcaria. Ostatni wariant również jest bardzo niezły, jednak taka umowa reguluje jedynie pewien poziom międzynarodowej integracji gospodarczej, która przewiduje co najmniej utworzenie strefy wolnego handlu, ale nie zapewnia perspektyw pełnoprawnego członkostwa. Na razie autorytetu europejskiego ukraińskiego Prezydenta i pomarańczowego zabarwienia ukraińskiego rządu jest dostatecznie dużo, by ukraińscy dyplomaci czuli się pewnie, przedstawiając swoje ambitne propozycje. Jednak w lśniących brukselskich korytarzach z niepokojem oczekuje się oficjalnych wyników wyborów parlamentarnych. Parlamentarna większość i koalicja rządowa, utworzone z „Naszej Ukrainy”, BJuT, Socjalistycznej Partii Ukrainy, byłyby automatycznym przedłużeniem dzisiejszych akcentów ukraińsko-unijnego dialogu politycznego. Parlamentarna większość i koalicja rządowa z udziałem Partii Regionów lub Komunistycznej Partii z podpisaniem Umowy o stowarzyszeniu z UE w 2008 roku są niezgodne. Tak oto rok 2008 może stać się rokiem utraty ukraińskich euroiluzji, rokiem bolesnego zderzenia z nieubłaganymi eurorealiami. Warto jednak zważyć, że zgodnie z nową redakcją Konstytucji Ukrainy kandydaturę ministra spraw zagranicznych wraz z kandydaturą ministra obrony do Rady Najwyższej Ukrainy wnosi, w przeciwieństwie do pozostałych teki rządowych, nie premier, lecz prezydent. Zatem prerogatywa określania polityki zagranicznej Ukrainy pozostaje w gestii prezydenta. Jeżeli w wyniku wyborów parlamentarnych zostanie ukształtowana parlamentarna większość oraz koalicja rządowa opozycyjna wobec prezydenta, to ukraińska eurointegracja może stać się taką samą kartą przetargową, jaką swego czasu stało się przystąpienie do WTO. Trudno nawet wyobrazić sobie, jakie euroanomalie mogą powstać w takich eurodezintegracyjnych warunkach. Ogólnie jednak, mimo wszystkich wyborczo-koalicyjnych rachunków, los ukraińskiej eurointegracji głęboko zależy od kształtowania i rozwoju silnego narodu ukraińskiego. Doświadczenie krajów Europy Środkowo-Wschodniej, które dziś są już członkami UE, świadczy o tym, że proces eurointegracji pozostaje w bezpośredniej zależności od kształtowania narodu, a to ostatnie jest jego główym warunkiem egzystencjalnym. z Żanna BEZPIATCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ny filozof i encyklopedysta Denis Diderot jeszcze 200 lat temu wyraził przypuszczenie, że to właśnie dziedziczność określa społeczny los człowieka: „Ciepły pokój, ozdobiony małymi słoiczkami. Na każdym z nich naklejka: żołnierze, urzędnicy, filozofowie, poeci… Są słoiczki z królami, słoiczki z dworzanami, z prostytutkami…”. Nie mając pojęcia o cząsteczkach — nośnikach informacji genetycznej, filozof pisał nawet o naczyniach, w których można je przechowywać. W badaniach naukowych tak właśnie dzisiaj się robi (chociaż słoiczki nie przypominają tych, w których trzyma się śmietanę). Włoch Cesare Lombroso (1835—1909) uważał, że są ludzie, którzy rodzą się z aktywnymi „ośrodkami przestępczości i morderstw” w mózgu, zatem więzienie jest ich nieuchronnym domem. Wniosek? Rozpoznać, zniszczyć lub przynajmniej wykastrować skazanych na przestępstwo. „Heil Hitler!”. W Trzeciej Rzeszy „przestępczych degeneratów” wyniszczano systematycznie — niestety, nikomu nie przyszło do głowy, by zacząć od Hitlera. Na szczęście realna sytuacja dziedziczności i kryminału nie jest aż tak ponura. W tabeli przedstawiono zbiorcze materiały dotyczące zachowań przestępczych bliźniąt, opublikowane przez wiodące światowe ośrodki genetyczne. Zatem bliźnięta jednojajowe (identyczny genotyp, trzecia kolumna) częściej niż dwujajowe (połowa tożsamych genów, trzecia kolumna) są podobne pod względem konfliktu z prawem (odpowiednio 68% i 28% przypadków). Istotny jest podział na skazanych po raz pierwszy i recydywistów. Zachowanie tych ostatnich bardziej zależy od czynników dziedzicznych: podobieństwo bliźniąt jednojajowych jest sześciokrotnie (77% : 12% = 6) większe niż dwujajowych. Czy musimy zgodzić się z D. Diderotem i C. Lombroso? Nie spieszmy się. Patrząc na niebo, widzimy, że Słońce obraca się wokół Ziemi, ale wiemy, że gwiazda stoi, a „biega” nasza planeta. Genetyczne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

DWOJE W JEDNEJ KOŁYSCE

Przyjemnie patrzeć na dwie identyczne buzie w dziecięcym wózku czy przy szkolnej ławce. Bliźnięta rodzą się mniej więcej raz na 100 porodów, trojaczki — raz na 1000. Gazety często donoszą o narodzinach 4, 5, a nawet 7 niemowląt, ale są to przypadki wyjątkowe. Nawiasem mówiąc, w ostatnim czasie wzrosła liczba ciąż mnogich przy leczniczym stosowaniu niektórych preparatów hormonalnych, których celem jest leczenie niepłodności; po pierwszym porodzie bezdzietna rodzina staje się wielodzietną. Można to postrzegać jako dar losu. Jednak lekarze mają nad czym pracować, aby zapłodnienie po ich interwencji było bardziej sterowalne. CO MOGĄ I CZEGO NIE MOGĄ GENY? Wielopłodność to zjawisko powszechne w świecie zwierząt. Ogólnie rzecz biorąc — im mniejsze rozmiary ciała, tym więcej młodych przychodzi na świat. Jest to skutek doboru naturalnego, ukierunkowanego na przetrwanie. Małe zwierzęta mają wielu wrogów i często giną, dlatego dla zachowania gatunku biologicznego ich przychówek musi być liczny. U małp człekokształtnych (goryl, szympans, orangutan) wielopłodność jest pewnym odchyleniem — podobnie jak u człowieka. Ale odchyleniem nie chorobowym, lecz uwarunkowanym „biologiczną pamięcią” o ewolucyjnych przodkach. Zwyczajna wielopłodność u zajęcy czy lisów uwarunkowana jest tym, że w każdym cyklu płciowym z jajników do macicy wychodzi wiele (3—7, a u świń domowych do 15—18) komórek jajowych — nośników matczynej informacji genetycznej. Połączenie każdej z nich z genetycznym posłańcem od ojca — plemnikiem — jest początkiem rozwoju odpowiedniej liczby zarodków. Taki jest mechanizm dwu- lub wielopłodnej ciąży u kobiet. Bliźnięta, które rodzą się przy rozwoju zarodków z kilku jajeczek, z genetycznego punktu widzenia nie różnią się od braci i sióstr urodzonych pojedynczo. Mają połowę wspólnych genów. Dzięki drugiej połowie mogą różnić się wzrostem, kolorem włosów czy oczu, skłonnością do muzyki czy matematyki itd. Inna jest sytuacja, gdy zapłodnione jajeczko wbrew zwyczajnemu przebiegowi ciąży dzieli się na pół i z każdej jego połowy rozpoczyna się osobny zarodek, a w rezultacie rodzi się nie jedno, a dwoje dzieci. Mając w 100% tożsame geny, takie bliźnięta są we wszystkim jednakowe. Nazywa się je bliźniętami jednojajowymi. Ponieważ płeć dziecka określają geny, bliźnięta jednojajowe są zawsze albo chłopcami, albo dziewczynkami. Nie rozróżniają ich koledzy, nauczyciele — a nawet rodzonego ojca myli, która z nich to Hala, a która Oksana. Tylko matki — tak przenikliwe jest matczyne serce — po jakichś drobnych różnicach rozpoznają każde z jednej kołyski. Wychowanie bliźniąt ma pewne osobliwości. Rzecz w tym, że takie dzieci mają skłonność do tworzenia izolowanego kolektywu: same ze sobą rozmawiają, same ze sobą się bawią. Zdarza się, że ich zabawy, a nawet język, są niezrozumiałe dla innych dzieci. Taka zamkniętość w sobie hamuje rozwój umysłowy, zatem należy jej unikać, jak najwcześniej włączając bliźnięta do szerszego grona dziecięcego. Jeśli chodzi o bliźnięta jednojajowe, to pewne problemy wynikają z ich absolutnego podobieństwa. Niektórzy rodzice podkreślają je tym, że ubierają oboje w jednakowe kostiumiki czy płaszczyki, zaplatają jednakowe wstążeczki. W rezultacie w wieku nastoletnim dzieci mogą mieć problemy z samoidentyfikacją — uświadomieniem sobie swojej odrębności, unikalnej osobowości. Nie podważając wzajemnego zachwytu bliźniąt, ich skłonności do kokietowania czy wręcz szczycenia się swoim podobieństwem, trzeba łagodnie kształtować w nich poczucie samodzielności, indywidualnej ludzkiej wartości. Powinno to pomóc każdemu w dorosłym życiu. Genetyków bliźnięta interesują z naukowego punktu widzenia. Oto, powiedzmy, taki paradoks: bliźnięta-młodzieńcy poślubili bliźniaczki-dziewczęta, obie pary urodziły sobie dziecko — to dzieci te będą nie kuzynami, a genetycznie rodzeństwem. (Nawiasem mówiąc, to nie wymyślona, a realna sytuacja, opisana w badaniach naukowych). Ale najważniejsze polega na tym, że porównanie podobieństwa bliźniąt daje możliwość rozwiązania jednego z najważniejszych zadań: w jakim stopniu geny (dziedziczność) wpływają na fizyczne (wzrost, waga, postawa, siła mięśniowa itd.) i psychologiczne (intelekt, temperament) właściwości każdego z nas. Chodzi o to, że wszystkie różnice między bliźniętami jednojajowymi uwarunkowane są jedynie wpływem czynników zewnętrznych (warunków życia), podczas gdy bliźnięta dwujajowe różnią się między sobą dzięki przyczynom zarówno zewnętrznym, jak i wewnętrznym (dziedzicznym). Wyniki badań w wiodących ośrodkach naukowych świata świadczą, że geny określają od 10 do 50—70% najistotniejszych z punktu widzenia medycyny i psychologii indywidualnych właściwości. A taka zasadnicza charakterystyka medyczno-biologiczna, jak długość życia, zależy od dziedziczności w około 30% (badania genetycznych wpływów na starzenie się zostały przeprowadzone, w szczególności, w Instytucie Gerontologii; w naszych klinikach przechodziły pełne badanie lekarskie bliźnięta w wieku od 20 do 80 lat). Teoretyczne znaczenie naukowego badania bliźniąt jest oczywiste, ale jego skutki są istotne także dla praktycznej medycyny. Co wynika z tego, że najniebezpieczniejsze choroby sercowo-naczyniowe (zawał serca, wylew krwi do mózgu) w pewnym stopniu uwarunkowane są dziedzicznością? Czy każdy, kto odziedziczył „zły” układ sercowo-naczyniowy, jest skazany na wczesną śmierć czy inwalidztwo? Nie. Wszelkie mechanizmy dziedziczne realizują się (lub nie realizują) tylko w określonych warunkach. Jeśli państwo mają w rodzinie niepojedyncze przypadki ciężkiej patologii sercowo-naczyniowej, jeśli zawał lub udar dopadły waszych rodziców i dziadków w młodym wieku, musicie brać to pod uwagę. Co wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzie: człowiek nieobciążony dziedzicznością może sobie pozwolić na to i owo, ale genetyczna skłonność do patologii ogranicza jego możliwości. Palić jest szkodliwie i dotyczy to wszystkich, ale przede wszystkim rzucić papierosa muszą ci, którzy mają w rodowodzie zawał serca czy raka płuc. Kilka słów o ostrym problemie teraźniejszości — raku piersi. Rozpowszechnienie tego schorzenia rośnie. Przyczynia się do tego, w szczególności, zmniejszenie liczby ciąż i porodów w ciągu życia kobiet oraz rezygnacja z karmienia niemowląt mlekiem matki, które zastępuje się sztucznymi mieszankami pokarmowymi. Otóż: badania bliźniąt pokazały wystarczająco duży udział dziedziczności w powstawaniu nowotworów złośliwych w piersiach. Beznadzieja? Nie: rodźcie i karmcie nie z butelki, a z matczynego łona, a wtedy obciążona dziedziczność pozostanie potencjalnym zagrożeniem, które nie będzie miało realizacji. Jeszcze jedna uwaga. Jest ona adresowana do wszystkich kobiet bez wyjątku, ale szczególnie do tych, których matki czy siostry miały nowotwór piersi: okresowe samobadanie (omacywanie piersi) i konsultacje lekarskie są obowiązkowe. Zaczynać je trzeba już po 40. roku życia, a po 50. muszą stać się regułą. Na zakończenie powiem, że badania bliźniąt dowiodły: skłonność do rodzenia bliźniąt również zależy od dziedziczności. Nie są rzadkością przypadki, kiedy dwoje w kołysce kołysały i babcia, i córka, i wnuczka… Chociaż wykarmić i wychować dwoje jest trudniej niż jedno, ale taka dziedziczność to Boży dar. W JEDNEJ KOŁYSCE — DWÓCH ZŁODZIEI? Zrozumiałych przyczyn musimy być ostrożni, mówiąc o genetycznym podłożu aspołecznego (kryminalnego) zachowania. Sławet!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Podobieństwo (+) i rozbieżność (:) zachowań przestępczych bliźniąt (w %) Bliźnięta jednojajowe Bliźnięta dwujajowe Kategorie przestępców (+) (!) (+) (!) Wszyscy skazani przestępcy 68 32 28 72 Skazani po raz pierwszy 64 36 53 47 Skazani ponownie (recydywiści) 77 23 12 78

Zdjęcie H. Oborskiej czynniki wpływają na te cechy psychologii, które tylko w określonych warunkach mogą doprowadzić człowieka do przestępstwa. Na przykład odporność na niszczycielskie działanie alkoholu w znacznym stopniu zależy od genotypu; z kolei uzależnienie alkoholowe i psychopatia alkoholowa to jedna z przesłanek kryminału. Ale czy człowiek stanie się pijakiem, czy popełni lub nie popełni przestępstwa po pijanemu, zależy przede wszystkim od wychowania, wykształcenia i tej psychologicznej atmosfery, którą kształtuje rodzina, przyjaciele, współpracownicy — wreszcie to, co dzieje się w społeczeństwie. Dotyczy to nie tylko alkoholizmu, ale i bardziej subtelnych mechanizmów, które regulują zachowanie: pobudliwość, drażliwość, skłonność do „gromadzenia uraz” (rzeczywistych czy urojonych), zazdrość, orientacja seksualna itp. mają pewien genetyczny fundament, na którym — pośrednio — może zrealizować się (lub nie zrealizować) konflikt z prawem. Problem dziedziczności i psychotypu jest niezwykle ostry, gdy mowa o ludziach u władzy. Cytuję A. Bielakowa („Młodość wodza”, 1934): „Rok 1891, głód w Powołżu. 21-letni Włodzimierz Uljanow — JEDYNY PRZEDSTAWICIEL MIEJSCOWEJ INTELIGENCJI, który pryncypialnie występuje PRZECIWKO udzieleniu pomocy umierającym chłopom. Lenin miał odwagę otwarcie oświadczyć, że następstwem głodu — narodziny proletariatu przemysłowego — jest zjawisko progresywne, gdyż popycha nas ku socjalizmowi”. Możemy wspomnieć też starszego brata Aleksandra, „bombistę”. Chodzi o tzw. „ekstrawertyków sensoryczno-logicznych” (ESL). Charakterystycznymi ich cechami są zdecydowanie, skłonność do autorytaryzmu, pracowitość i okrutny pragmatyzm, który — w określonych okolicznościach — sprzeciwia się moralności i prawu. Właśnie takimi byli wszyscy „wściekli wodzowie” od Aleksandra Macedońskiego do Stalina, Hitlera i Pol Pota. Jednak do kohorty ESL należą i Mojżesz (ten, który wyprowadził Żydów z egipskiego mroku), i Bohdan Chmielnicki (ten, który ratował Ukraińców od mroku tatarskiego i polskiego, a zaprowadził w rosyjski). Charakter (psychotyp) lidera to wreszcie jego narzędzie pracy. Drwal z siekierą i bandyta z siekierą to różne osoby. Wołodymyr WOJTENKO, profesor

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wystarczająco umocniły się w znajomości swojego języka”. Kiedy zaś narusza się taką prawidłowość i dzieci od wczesnego wieku uczą się języka obcego, wtedy “z dzieci o przyzwoitych zdolnościach wyrastają półidioci, żywe pomniki bezmyślności i duchowego niewolnictwa rodziców”. Powstaje społecznie ważne pytanie: być może utalentowane dzieci mogą w dzieciństwie uczyć się języka obcego, nie wyrządzając sobie żadnej szkody? O. Potebnia odpowiada i na nie. Poddał gruntownej analizie życie i działalność znanych utalentowanych ludzi, którzy od małego uczyli się języka ojczystego i obcego i nie stracili zdolności tworzenia w języku ojczystym (rozwijania sztuki, kultury swojego narodu i in.). Naukowiec doszedł do jednoznacznego wniosku, że “u nich działalność myśli w języku obcym, bez wątpienia, odbywała się ze szkodą nie tylko dla myśli w języku ojczystym, ale i dla ogólnej produktywności”. WSPÓŁCZESNY KRYZYS JĘZYKOWY I DROGI JEGO POKONYWANIA W ukraińskim społeczeństwie trwa dziwna, pod wieloma względami paradoksalna sytuacja, rodzice, pedagodzy powinni uważnie śledzić, aby dzieci głęboko znały języki ojczyste i ukraiński, kultury i były patriotami państwa ukraińskiego, obywatelami którego są. U nas jeszcze nie naprawiono sytuacji, ponieważ język rosyjski dominuje w wielu sferach życia, w szczególności w wychowaniu rodzinnym i społecznym. Narusza to naturalne prawa wielu dzieci-Ukraińców i przedstawicieli mniejszości narodowych Ukrainy do nauki i wychowania w językach ojczystym i państwowym. Część zaś naukowców, a także przedstawiciele mediów, urzędnicy od pedagogiki chwalą się tym, że pod względem liczby dzieci, które uczą się języków obcych w przedszkolach i w szkole podstawowej, a także pod względem liczby przygotowania nauczycieli języka obcego, może dojść do sytuacji konfliktowej, społecznych wzburzeń i zaostrzenia stosunków międzyetnicznych. Powstaje pytanie: czy badają nasze liczne instytuty naukowo-badawcze Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy i inne instytucje, ośrodki, wydziały, uczelniane katedry filozofii, pedagogiki, psychologii itp. społeczne skutki bilingwizmu czy wielojęzyczności setek tysięcy dzieci w przedszkolach i klasach początkowych? Pytanie, oczywiście, retoryczne. A przedstawiciele Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy spieszą się z opracowywaniem projektów nauki przez dzieci we wspomnianych okresach wiekowych… kilku języków obcych. Na szczeblu państwowym należy przyjąć ustawy, rozporządzenia, które tworzyłyby warunki do tego, aby skończyć z nienaukowymi podejściami do nauki języków, ich mieszaniem w dzieciństwie, potwornym surżykiem, naruszeniami konstytucyjnych praw dzieci do nauki w języku ojczystym i państwowym ukraińskim oraz zapewniały środowisko językowe, które wychowuje, dla dzieci wszystkich grup wiekowych. Należy przeprowadzić szereg naukowych, naukowo-praktycznych konferencji, “okrągłych stołów”, dyskusji, zorganizować cykl audycji, materiałów drukowanych w mediach na poruszony problem. Dawno zaistniała potrzeba włączenia do programów uczelnianych przygotowania kadr pedagogicznych, przede wszystkim nauczycieli języka ukraińskiego i języków obcych, takie tematy, jak “Prawidłowości nauki języka ojczystego i obcego”, “Rodzimi pedagodzy-klasycy, działacze oświatowi o nauce języka ojczystego”, “Państwowy język ukraiński jako najpotężniejszy czynnik wzmocnienia jedności społeczeństwa”, “Nauczanie języków: problemy, sprzeczności i drogi realizacji w dzieciństwie”, “K. Uszynski i O. Potebnia o nauce języków we wczesnym dzieciństwie”, “Dwujęzyczność i wielojęzyczność we wczesnym dzieciństwie: problemy, sprzeczności i skutki społeczne” i in. Niezbędne jest wydanie w masowym nakładzie prac rodzimych uczonych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PROBLEMY I SKUTKI SPOŁECZNE CZYLI CZY CELOWO JEST UCZYĆ SIĘ OD MAŁEGO KILKU JĘZYKÓW? „Niewola społeczna uderza w brzuch, ale narodowa jest znacznie gorsza, uderza w struny serca, kaleczy duszę”. J. Komeński

Zakończenie. Początek w numerze 13 z 2006 r. POGLĄDY O. POTEBNI NA NAUKĘ JĘZYKA OJCZYSTEGO I OBCEGO Do złotego funduszu rodzimej nauki należą prace wybitnego ukraińskiego filozofa, psychologa, językoznawcy i pedagoga O. Potebni (1835—1891). Zrealizował on głębokie i szeroko zakrojone badania problemów języka i mowy, odkrył prawidłowości przyswajania języka ojczystego oraz rozwoju myślenia i duchowości dorastających pokoleń. O. Potebnia znacznie pogłębił pedagogiczne i psychologiczne aspekty procesu nauki języka ojczystego i obcego. Według O. Potebni język ojczysty jest jedynym, niczym niezastąpionym warunkiem istnienia narodu, nacji, dlatego nie można dopuszczać, aby inny język pod jakimkolwiek pretekstem i w jakiejkolwiek formie hamował, wypierał czy zastępował opanowywanie przez „dzieci narodu” swojego języka ojczystego. Przekonująco dowodził, że nauka i znajomość dwóch języków od małego nie oznacza opanowania przez dziecko dwóch systemów obrazowania i komunikacji. O. Potebnia uważał: kiedy język szkoły różni się od języka rodziny, to z reguły życie szkolne i rodzinne dziecka nie ma normalnych, harmonijnych powiązań. Dowodził, że w takich warunkach życie rodzinne i szkoła „będą się zderzać i walczyć ze sobą”. Według głębokiego przekonania naukowca „szkoła obcojęzyczna zawsze przygotowuje ze świadomości uczniów rodzaj palimpsestu (greckie słowo, które oznacza rękopis napisany na pergaminie po startym, najcenniejszym tekście — J. R.)”. Porównanie świadomości dzieci do palimpsestów jest bardzo trafne, namacalnie dowodzi hamującego, często niszczycielskiego wpływu rosyjskiego języka nauczania na rozwój intelektu, moralności, duszy i woli milionów ukraińskich dzieci. Przez ostatnie stulecia jedna treść i mechanizmy myślenia, uformowane w wieku przedszkolnym naszych dzieci w języku ojczystym, ukraińskim, w rosyjskojęzycznych szkołach były zastępowane inną treścią i mechanizmami myślenia, właściwymi dla języka rosyjskiego. Przy tym „przepadało” kilka lat poznawania, wiele wewnętrznych zasobów dzieci albo było niweczonych, albo deformowanych. W liście do O. Sztejna uczony poddaje ostrej krytyce obcojęzyczną szkołę ogólnokształcącą, która opiera się na dwujęzyczności lub wielojęzyczności. Rosyjskie gimnazja klasyczne, gdzie każdy uczeń był zobowiązany uczyć się 4—5 języków, O. Potebnia nazywał „idiotycznymi”. Stanowczo potępiał zwyczaj, modę rosyjskich szlachciców organizowania nauki ich dzieciom od małego jednego lub kilku języków obcych. Było to bardzo szkodliwe dla normalnego rozwoju dzieci, bo inaczej „z takiego wychowania nie wychodziłaby tak przeważająca liczba głupców”. W artykule „Język i narodowość” O. Potebnia pisze: „Zapoznawanie uczniów z językami obcymi powinno zaczynać się tylko wtedy, kiedy oni PRAKTYCZNE DOŚWIADCZENIE Studenci wydziału edukacji przedszkolnej i psychologii praktycznej Słowiańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego studiują kurs specjalistyczny „Metodyka nauczania dzieci języka ukraińskiego w placówkach przedszkolnych z reżimem rosyjskojęzycznym”. Jedną z interaktywnych form pracy, która tutaj się sprawdziła, jest „okrągły stół”. Niedawno taki „okrągły stół” przeprowadzono na temat „Aktywizacja ukraińskiej mowy w warunkach bilingwizmu”. Udział wzięli studenci 4 roku wydziału zaocznego naszego wydziału. Tutaj omawiano pytania: czy Ukraina potrzebuje dwóch języków państwowych; Konstytucja Ukrainy o paradoksalnej sytuacji językowej. Negatywnym, wręcz zagrażającym wychowaniu dorastających pokoleń, bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy jest to, że nadal działają imperialne funkcje języka rosyjskiego. W okresach przedszkolnym i nauki w klasach początkowych dzieci są zmuszone przyswajać 3—4 języki. Taki stan rzeczy jest ogromnym niszczycielskim czynnikiem, mechanizmem zamglenia świadomości setek tysięcy dzieci, wypierania duchowych pierwotnych zasad, korzeni patriotyzmu i obywatelskości, które powinny formować się tylko w ojczystym, ukraińskim języku państwowym. W warunkach naszego kraju dzieci mniejszości narodowych powinny najpierw uczyć się i wychowywać w języku ojczystym, a po pewnym czasie (najczęściej naukowcy wymieniają 3—3,5 roku) opanowywać także państwowy język ukraiński. Przy tym nasz kraj już wyprzedził… Wielką Brytanię, Niemcy, Francję i inne cywilizowane kraje. To, że takie „linie wyprzedzania” są sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem, założeniami rodzimych i zagranicznych uczonych, pedagogów, jest przemilczane i poddawane zapomnieniu. Prace, idee B. Hrinczenki, M. Drahomanowa, H. Waszczenki, S. Rusowej, I. Ohijenki, O. Potebni, K. Uszynskiego i innych uczonych o niecelowości, a nawet szkodliwości nauki języków obcych w młodym wieku są znane bardzo wąskiemu kręgowi pedagogów i rodziców. Ich pojedyncze głosy toną w morzu koniunktury, wąskiej kalkulacji i efemerycznego pragmatyzmu i nie mogą przełamać „rozkręconego” przez kogoś szalonego zgiełku, kultu języka „starszego brata” i języków zachodnioeuropejskich. Antynaukowa idea o drugim języku państwowym (urzędowym) w naszym kraju jest w istocie prowokacyjna i może K. Uszynskiego, H. Waszczenki, B. Hrynczenki, I. Sikorskiego, I. Ohijenki, O. Potebni, S. Rusowej, a także zagranicznych uczonych W. Humboldta, A. Diesterwega, I. Kanta, Baudouina de Courtenay i innych, u których na europejskim poziomie rozwiązywane są poruszone w tym artykule problemy. Im większa uwaga poświęcana jest nauce języka obcego, tym w większym stopniu należy stymulować uczniów do głębszego poznawania ojczystego języka państwowego, kultury Ojczyzny, aby obcojęzyczne elementy nie wypierały wartości, świętości narodu ukraińskiego i aby myślenie, działalność i twórczość dzieci oraz młodzieży nie nosiły na sobie „obcego piętna” (K. Uszynski). I tutaj leczniczym eliksirem duchowego zdrowia uczniów i studentów jest wiedza z zakresu ukrainoznawstwa. Wszak ukrainoznawcza informacja naukowa pogłębia korzenie duchowości, kształtuje patriotyzm i obywatelskość, wytwarza trwałą odporność przeciwko wszelkim społecznym, moralnym i duchowym niepowodzeniom, chorobom. Należy zorganizować głębokie badania naukowe nad problemami rozwoju i wychowania dzieci, które w różnych okresach wiekowych (przedszkole, młodszy, średni i starszy wiek szkolny) uczą się ojczystego, państwowego języka ukraińskiego i języka obcego (lub kilku). Od MON Ukrainy oraz APN Ukrainy rodzice, nauczyciele, inni przedstawiciele społeczeństwa oczekują aktywnych i zdecydowanych działań, kroków, a nie dalszego przemilczania i lekceważenia tak fundamentalnych problemów. Warto prowadzić aktywną pracę oświatową wśród rodziców, szerokiego ogółu społeczeństwa w celu poprawy atmosfery językowej w rodzinie, zapewnienia warunków do kształtowania u nich naukowych poglądów na kryteria określania narodowości, języka ojczystego oraz kwestie nauki języków obcych. Trzeba doprowadzić do głębokiego zrozumienia przez rodziców, pedagogów tego, że z jednej strony język ojczysty jest najpotężniejszym środkiem budzenia i rozwoju predyspozycji, zdolności i talentów dzieci, wychowania w nich świadomości narodowej, godności, głębokich cech patriotycznych i obywatelskich. Z drugiej strony, w naukowo nieprzemyślanych okolicznościach obcy język może być środkiem hamowania rozwoju dzieci, wpajania im cech odstępstwa od własnego narodu, zapominania historii przodków, zamulania pierwotnych źródeł twórczości itp. Kiedy wspólnymi wysiłkami struktur władzy, organów oświaty, ośrodków Proświty, pedagogów i rodziców zostaną poczynione udane kroki w naukowo uzasadnionym uczeniu dzieci języka ojczystego i obcego, dzieci będą wyrastać na dobrych i humanitarnych, oryginalnych i samodzielnych ludzi, głębokich patriotów i aktywnych obywateli niepodległej Ukrainy. Charakter narodowy dzieci, ich naturalne uzdolnienia rozbłysną jasnymi barwami. Jurij RUDENKO, doktor nauk pedagogicznych, profesor NPU imienia M. Drahomanowa, akademik ANWS Ukrainy przygotowanie wychowawców do pracy w warunkach bilingwizmu. Studenci wymienili się doświadczeniem pracy nad stworzeniem reżimu językowego placówki przedszkolnej oraz rozwijającego środowiska językowego. Pod koniec posiedzenia uczestnicy „okrągłego stołu” przyjęli odpowiednie rekomendacje. Omówienie aktualnych problemów w formie spotkania-dyskusji daje możliwość wyrabiania u studentów odpowiedzialnego stosunku do własnej przyszłej misji pedagogicznej i do siebie jako nosiciela języka ukraińskiego i kultury narodowej. Lubow KRAJNOWA, docent katedry pedagogiki przedszkolnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W WARUNKACH DWUJĘZYCZNOŚCI

W poszczególnych regionach Ukrainy, w tym także na Doniecczyźnie, Ługańszczyźnie, na Krymie, ukształtowały się szczególne okoliczności językowe w związku z różnorodnymi procesami historycznymi, w wyniku których obywatele wielonarodowych terytoriów wykorzystują do komunikacji interpersonalnej głównie język rosyjski. Dlatego też włączanie dzieci, począwszy od wieku przedszkolnego, w wartości języka państwowego, którym, zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy, jest właśnie język ukraiński, stanowi ważny problem pedagogiczny i kulturologiczny. funkcjonowanie języków w państwie; sytuacja językowo-kulturowa na Ukrainie i w Donbasie; dwujęzyczność w wieku przedszkolnym; warunki skutecznego opanowania przez dzieci drugiego języka; środki, formy i metody nauczania dzieci języka ukraińskiego; lingwodydaktyczna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wa” i innych, w których przeprowadzaniu uczestniczyła “Proświta”, a których zwycięzcy otrzymali w prezencie nasze książki i produkcję audio. Towarzystwo “Proświta” wydało również nową produkcję. Są to płyty kompaktowe “Ukraińskie bajki ludowe”, seria programów edukacyjno-gier “Kolekcja dziecięca”, gry komputerowe “Historia Ukrainy” oraz “Podróżnicy i nieznane ziemie”, przeznaczone dla dzieci do 13 lat, za pomocą których dzieci w formie zabawy uczą się historii Ukrainy, a także podróżują po niezwykle ciekawych miejscach, poznają dziwaczne zwierzęta i różnorodne rośliny, trafiają w otwartą przestrzeń kosmiczną i przechodzą po powierzchniach Księżyca i Marsa. Te gry dają dzieciom możliwość zrozumienia, jak powstały kontynenty i jak tworzyła się historia. Zamieszczono tu mnóstwo rebusów, zagadek, krzyżówek. Zarówno dzieciom, jak i wychowawcom oraz nauczycielom przydadzą się również kasety audio “Cudotwórco Mikołaju, na każdy czas pomagaj”, co pomoże lepiej poznać ulubione święto Mikołaja, zorganizować je u siebie, nauczyć się pieśni ludowych, kolęd, przysłów i kalamburów, a także gier ludowych, legend, znanych z historii narodu ukraińskiego. Kaseta audio “Pozwólcie kolędować, Chrystusa-Boga wysławiać” przynosi dzieciom kolędy, szczedriwki, pieśni zimowe, ukraińskie śpiewy bożonarodzeniowe, które łatwo zapamiętują dorośli i dzieci. Wiele osób ma już naszą produkcję, a dla tych, którzy jeszcze jej nie otrzymali lub nie wiedzą, jak to zrobić, proponuję zwracać się do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki z listem-zamówieniem i w ustalonym porządku otrzymać tę produkcję za dokumentami ścisłego zarachowania.o stworzeniu Jekaterynosławia (obecnie — Dniepr) jako “trzeciej stolicy” Imperium Rosyjskiego? Dla pewnych sił politycznych mogłoby to stać się wygodnym fundamentem dla uzasadnienia idei podobnych do “południowo-wschodniej autonomii”. Koordynator programów historycznych “Instytutu Badań Społecznych”, kandydat nauk historycznych Ołeh Repan: — Nie należy historii powstania Dniepru sprowadzać jedynie do ukazu rosyjskiej imperatorowej, bo to niesprawiedliwie odcina bardzo ważny dla naszego regionu składnik historyczny — kozactwo. W ubiegłym roku grupa miejscowych historyków, doktorów i kandydatów nauk historycznych zwróciła się do rady miejskiej z propozycją prowadzenia rodowodu współczesnego Dniepru nie od Jekaterynosławia, a od jego poprzednika — miasta Nowy Kodań, pierwsza wzmianka o którym datowana jest na 1650 rok. Na połowę XVIII wieku w Nowym Kodaniu mieszkało około 3 tysięcy osób, był to administracyjny, wojskowy, handlowy ośrodek wielkiego terytorium — palanki kodackiej. W Nowym Kodaniu była drewniana cerkiew pod wezwaniem Świętego Mikołaja. To dlaczego patronem Dniepru, gdzie niemal co trzeci ma kozackie nazwisko, nie uczynić Świętego Mikołaja lub czczoną przez kozaków Bogurodzicę? Iryna SZOŁKOWEC, m. Dniepr z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZAMAWIAJCIE — OTRZYMACIE!

NASZE WYDAWNICTWA W ciągu lat 2004—2005 „Proświta” wykonała znaczną pracę w zakresie wydawania ukraińskich książek, produkcji audio oraz rozpowszechniania ich na całym terytorium Ukrainy. Tym, którzy nie znają naszych książek, powiem, że wydajemy literaturę dziecięcą, krajoznawczą, historyczną, językoznawczą i piękną. Szczególną popularność zdobyły słowniki: „Krótki słownik wyjaśniający języka ukraińskiego”, „Słownik rosyjsko-ukraiński”, „Leksyka terminologiczna” (autorka Nina Szyło) oraz bodaj najsłynniejszy słownik-informator o ukraińskim użyciu słów „Ukraina w słowach”, adresowane do uczniów gimnazjów ogólnokształcących, liceów, mogą być przydatne nauczycielom, studentom i wszystkim chętnym do nauki języka ukraińskiego, poznawania kultury narodu ukraińskiego. Książki te zostały wydane w 2004 roku i już w całości bezpłatnie przekazane bibliotekom i szkołom Ukrainy. Było na nie bardzo wiele zamówień, ale pierwszeństwo dawaliśmy obwodom południowym i wschodnim Ukrainy, chociaż duża liczba tych książek została przekazana również do innych obwodów. Jeśli chodzi o literaturę dziecięcą, wydaliśmy 2 rodzaje zbiorów ukraińskich bajek ludowych: „Jajce-rajce” i „Ukraińskie bajki ludowe”, a także „Ukraiński alfabet” i „Ukraiński ciekawy alfabet”, forma wydania — gra planszowa; „Pióro Tarasa”, „Sławne imiona Ukrainy”, „Bajki i legendy Krymu” — autor Jewhen Biłousow, oraz podręczniki „Gry i zabawy dziecięce”, „Wyręczaczka” — opracował Ihor Siczowyk. Wszystkie te książki zostały rozpowszechnione na całej Ukrainie, przekazane tym bibliotekom i placówkom oświatowym, których kierownicy zwracali się do nas z zamówieniami. Na dzień dzisiejszy wciąż posiadamy te książki i można je zamawiać. Dla dzieci wydano również utwory programowe, które są niezbędne każdej szkole: „Iliada Homera”, „Odyseja Homera”, „Mity starożytnej Grecji”, „Wianek. Czytanka ukraińska”. Ogółem w ciągu ostatnich 2 lat „Proświta” bezpłatnie przekazała około siedemdziesięciu pięciu tysięcy książek i czterdziestu tysięcy płyt kompaktowych. Procedura przekazania jest następująca: wysłaliśmy listy do przewodniczących wszystkich obwodowych administracji państwowych z pełną informacją o wydanej przez nas literaturze i produkcji audio wraz z jej pełnym wykazem, a także prośbą o odebranie jej dla bibliotek swojego obwodu. Wiele obwodów odpowiedziało i otrzymało nasze wydawnictwa. Tak na przykład do bibliotek i placówek oświatowych Ługańszczyzny trafiło około 3000 książek, Czerkaszczyzny — 1560, Doniecczyzny — 2500, Sumszczyzny — 4000, Kirowohradszczyzny — ponad 2000, Odeszczyzny — 3500, Dniepropietrowszczyzny — 5500, Żytomierszczyzny — 4500, obwód chmielnicki otrzymał — 5300. Przekazywanie literatury stale trwa i liczby zmieniają się, rosną. O produkcji audio. Są to płyty kompaktowe i kasety magnetofonowe „Muzyka etniczna Ukrainy”. Zbiory etnicznej autentycznej muzyki z brzmieniem otaczającej przestrzeni tego regionu Ukrainy, w którym zebrano resztki tradycyjnej kultury muzycznej, która może odejść w zapomnienie, jeśli nie będzie się jej wspierać, nie będzie się jej zachowywać, — właśnie w tym celu założono ten projekt składający się z 14 części, z których każda zawiera pieśni konkretnego regionu, rejonu, osady czy wsi. Inny, nie mniej ciekawy projekt „Perły kultury ukraińskiej”, wydany na pięciu płytach CD. W skład wchodzi: muzyka ludowa, muzyka akademicka, sztuki plastyczne Ukrainy oraz muzea, rezerwaty, biblioteki, zabytki historii i architektury. Każda płyta CD zawiera materiał tematyczny, bogaty materiał ilustracyjny, któremu towarzyszą fragmenty muzyczne. Tryb wyszukiwania płyt projektu pozwala na efektywny wybór informacji w wariantach geograficznym, chronologicznym, tematycznym. Informacja podana jest w dwóch językach: ukraińskim i angielskim. Przytoczona powyżej produkcja audio, multimedialna płyta kompaktowa „Kobziarz”, o której wielokrotnie pisała gazeta, oraz „Źródła” Pawła Mowczana przekazywane były w takiej samej kolejności jak książki i z nie mniejszym sukcesem rozeszły się po Ukrainie. Największą ich liczbę otrzymał obwód chmielnicki — około 8000, około 3000 otrzymały obwody ługański i chersoński, 4000 — sumski, po 1000 otrzymały Republika Krymu, obwód odeski, dniepropietrowski, rówieński, czerniowiecki, żytomierski, charkowski, czernihowski. Wszystkie pozostałe obwody otrzymały około 2000 płyt. Do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wpłynęło niemało podziękowań i listów wdzięczności od organizacji, wydziałów kultury, oświaty, które miały możliwość wzbogacenia zbiorów swoich bibliotek naszymi produktami. Wiele słów wdzięczności popłynęło pod adresem Towarzystwa od rodziców, których dzieci zostały zwycięzcami naszych konkursów: „Szewczenko w moim sercu”, „Cud kalinowy” im. Dmytra Biłousa, „Paleta ukraińskiego słowa”. DZIAŁANIA Do redakcji „Słowa Proświty” napływa wiele listów z prośbą o informację, jakie nowe książki i produkcja audio się ukazały? Jak można je otrzymać? Według jakiej zasady są rozprowadzane? Na te pytania odpowiada pracownik Sekretariatu zarządu centralnego Switłana FESZCZENKO. OSTRY SYGNAŁ Informacja o tym, że Święta Katarzyna Wielkomęczennica uważana jest za patronkę naszego miasta (tak to w imię świętej, wychodzi na to, starał się kochanek cesarzowej Katarzyny II, „najjaśniejszy książę” Potiomkin?!), stała się zaskoczeniem. Podobnie jak dążenie nowej władzy w osobie pana Jechanurowa do uczczenia jej pomnikiem. W dość ciekawej sytuacji znalazła się dniepropietrowska społeczność. Wszyscy znają kobietę o imieniu Katarzyna z koroną na głowie (właśnie tak wygląda trzymetrowy brązowy pomnik, stworzony przez rzeźbiarza Jurija Pawłowa) jako rosyjską cesarzową Katarzynę II. A o wybitnej roli w historii naszego kraju Świętej Katarzyny Wielkomęczennicy ze starożytnego egipskiego miasta Aleksandria większość usłyszała bodaj po raz pierwszy właśnie w związku z planami postawienia pomnika na jej cześć… Doktor nauk historycznych Iryna Kowalowa: — Byłam bardzo zdziwiona, słysząc w telewizji, że patronką Dniepropietrowska jest Święta Katarzyna Wielkomęczennica. Nigdzie w literaturze, w tym przedrewolucyjnej, nie spotkałam wzmianek o tym. Dlaczego więc nie święty And-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Twórcy rodzinnego słowa i święta

W Białej Cerkwi odbywają się imprezy poświęcone ojczystemu językowi. Organizatorem jest przewodniczący miejskiej organizacji rejonowej Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia „Proświta” Wołodymyr IWANCIW. Wydarzeniem dla miasta był wieczór literacko-muzyczny w Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. P. Sahaidacznego (w oryginale: im. P. Saksahanskiego), z udziałem aktorów, pisarzy, artystów i członków miejskich kulturalno-oświatowych towarzystw mniejszości narodowych, w Międzynarodowy Dzień Języka Ukraińskiego. Wołodymyr Iwancziw wezwał do obrony języka państwowego jako ważnego czynnika integrującego, podkreślając, że mniejszości narodowe, które żyją na Ukrainie, powinny wesprzeć Ukraińców, aby odeprzećprorosyjskie siły, które narzucają nam rosyjski język jako drugi państwowy. W wieczorze literacko-muzycznym wzięli udział wiodący aktorzy teatru. Zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Riepin zapoznał obecnych z twórczością znanego białoruskiego poety Maksyma Bohdanowicza. Przeczytał jego wiersz „Pogoń” w tłumaczeniu Wołodymyra Iwancziwa. Widzom bardzo spodobała się humoreska w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Kamiarука. Znana widzom aktorka Anżelika Kisliticyna przeczytała wiersz swojego ojca — Anatolija Kisliticyna „Dziękuję tobie, ziemio Szewczenki”. Uroczyście i podniośle zabrzmiała w sali pieśń „Dzwon soborowy” w wykonaniu Romana Wdowyki, napisana przez poetę Wołodymyra Iwancewa i kompozytora Michaiła Olijnyka. Bardzo artystyczny i bezpośredni był występ wychowanków Domu Twórczości Artystycznej Natalii Jaceńko i Romana Kosiaka. Są oni aktywistami studia „Żywe słowo”, którym kieruje Halina Carykowa. Oklaskami i donośnym śmiechem widzowie nagrodzili humoreski w wykonaniu autora — poety-humorysty Wołodymyra Didkiwskiego. Kapela banduzystów BDAU podarowała ukraińskie pieśni ludowe. Uwagę obecnych zwrócił również występ wychowanek z polskiej klasy ZOSz nr 11, Walentyny Rybczenko i Olgi Andrijczuk z Centrum Edukacji i Kultury Polskiej, które przeczytały wiersze o ojczystym języku i o Ojczyźnie. Wystąpili także przedstawiciele innych kulturalno-oświatowych towarzystw mniejszości narodowych. A następnego dnia uczniowie ZOSz nr 1 (dyrektor W. D. Żeżil) przyjmowali u siebie gościa z Kijowa — Jewhena Hołybarda. Spotkanie twórcze z pisarzem zorganizowały dwa towarzystwa — miejskie zrzeszenie „Proświta” i miejskie Centrum Edukacji i Kultury Polskiej. Dla dalszego i głębszego studiowania języka pisarz podarował uczniom Centrum Edukacji i Kultury Polskiej książki i podręczniki. Wieczorem w Centralnej Bibliotece odbyła się prezentacja książki W. Iwancziwa „Przezwyciężenie syndromu Gogola”. Na widowni zebrali się pisarze, naukowcy, pedagodzy, pracownicy bibliotek i młodzież miasta. Poeta Petro Rozwozczyk szczegółowo omówił kompozycję tego utworu, a także opowiedział o twórczości laureata miejskiej nagrody im. I. Necuja-Lewyckiego Wołodymyra Iwancewa. Zapoznał z utworami, napisanymi przez tego poetę i publicystę w różnych latach. Wiele ciepłych słów usłyszał tego dnia autor także od swoich byłych kolegów z zakładu „Białocerkiwsilmasz”, w szczególności o pracy w zakładowej gazecie tej organizacji. Po spotkaniu twórczym Wołodymyr Iwancziw przekazał część nakładu swojej książki do systemu bibliotecznego, a także do szkolnych bibliotek. Dzięki prosvityanom staliśmy się uczestnikami prawdziwego święta twórczego, spotkań z ukraińskimi literatami, artystami, miłośnikami literatury i białocerkiewską młodzieżą. z Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Katarzyna zniszczyła Sicz, Katarzyna stała się Berehynią?

Andrzej Pierwszopowołany? Przecież według tradycji cerkiewnej, podczas podróży do Kijowa, niosąc światło wiary chrześcijańskiej słowiańskim poganom, zatrzymywał się w pobliżu centralnej części dzisiejszego miasta, na wyspie Monastyrskiej. Wyspę odwiedziła także kijowska księżna Olga wraz ze swoimi towarzyszami — bizantyjskim biskupem Grzegorzem i mnichami. Świadectwem ich pobytu może być bizantyjska moneta, niedawno odnaleziona przez archeologa W. M. Szałobudowa. Kandydat nauk chemicznych Switłana Tyr: — Sama idea, by w mieście stanął pomnik Świętej Katarzyny Wielkiej Męczennicy, bardzo mi się podoba. Prawdę mówiąc, jest trochę niejasne: planowano wykonać niewielką rzeźbę, która miała ozdobić fasadę nowo wybudowanego centrum eparchialnego, a wyszła duża? Gdzie teraz ją postawić? Bardzo mało informacji. Nie było szerokiej dyskusji. Niejasne jest na przykład, dlaczego wykonanie pomnika powierzono właśnie rzeźbiarzowi Jurijowi Pawłowowi? Z jakich środków wykonano posąg? Nie sądzę, by kryło się tu drugie dno polityczne. Jeśli nasz metropolita Ireneusz popiera ten pomysł, ufam mu. Proboszcz świątyni ku czci Poczajowskiej Ikony Matki Bożej, protoprezbiter Walentyn Hawrylow: — Cerkiew prawosławna nie zna precedensów ustanawiania pomników świętych i świętych męczenników, to jest tradycja katolicka. Pomniki można wznosić ku czci bohaterów chrześcijaństwa, jak Joanna d’Arc, lecz nie w świątyni — na ulicy. Tak, rzeźba na brzegu Dniepru w Kijowie upamiętnia księcia Włodzimierza nie jako świętego, lecz jako działacza kulturalnego i politycznego. Co zaś do Katarzyny II, nasze społeczeństwo postrzega ją jako osobę rozpustną, wrogo nastawioną do wszystkiego, co ukraińskie, która do tego zniszczyła oryginalną narodową podstawę naszego kraju — Zaporoską Sicz. Nie chciałbym myśleć, że rzeźba świętej będzie nawiązywać do wizerunku tej cesarzowej. Członek rady Dniepropetrowskiej Obwodowej Organizacji Partii „Reformy i Porządek” Andrij Denysenko: — Ustanowienie pomnika „Świętej Katarzyny” to zawoalowana próba historycznej rehabilitacji carycy Katarzyny II, powiązania z jej imieniem początku kulturalnego zagospodarowania „dzikiego stepu”. Pytacie, komu potrzebny jest powrót mitu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

NIEŚMIERTELNY DUCH LESI

Na literackiej mapie Ukrainy wieś Kosiwszczyna w rejonie sumskim zajmuje szczególne i znaczące dla ziemi sumskiej miejsce: tutaj w maju 1889 roku w wieku 18 lat na leczenie do ludowej uzdrowicielki Paraski Bohusz przyjeżdżała Łarysa Petriwna Kosacz — przyszła wielka ukraińska poetka i działaczka społeczna Łesia Ukrainka. Ziemia kosiwszczyńska święcie strzeże pamięci o tym wydarzeniu. Tutaj chodziła ścieżkami wsi, zachwycała się różnorodnością traw i kwitnącym zielskiem, które ją podratowało. Przez lata zbierano dokumenty, materiały, świadectwa i wspomnienia o pobycie poetki. Tak przy szkole w Kosiwszczynie stworzono muzeum-izbę poetki, które przerodziło się w muzeum ludowe, a w tych dniach minęło 35 lat od dnia jego założenia. Uroczystości rozpoczęły się od złożenia kwiatów pod pomnikiem Łesi Ukrainki. Wiec otworzyli dyrektor ludowego muzeum Łesi Ukrainki Nina Mychajliwna Tyszczenko oraz sekretarz odpowiedzialny organizacji pisarskiej Ludmyła Romen. Prawdziwym świętem duchowości, języka ojczystego, śpiewu i poezji stała się kompozycja literacko-artystyczna, przygotowana przez uczniów szkoły i studentów Sumskiej Wyższej Szkoły Kultury i Sztuki im. D. S. Bortniańskiego. W sali, jakby żywy duch Lesi, jakby żywy głos śpiewaczki „świtowych ogni” brzmiał z jej poezji, z jej listów do ukochanego, wzywając nas, by nie ulegać złemu losowi, a podejmować aktywne działania, walczyć o swoje życie i zawsze być gotowym do poświęcenia w imię dobra, sprawiedliwości i wolności. Szczerymi oklaskami witali obecni wystąpienia pisarzy, którzy podarowali nie tylko swoje wersy poetyckie, ale także biblioteczkę nowych wydań autorów sumskich. W imieniu organizacji pisarskiej przewodniczący Ołeksandr Wertil wręczył dyrektor muzeum N. M. Tyszczenko dyplom honorowy z okazji 35-lecia. Słowa głębokiej wdzięczności wybrzmiały pod adresem dyrektor szkoły Tetiany Andrijiwny Hałmenko za zrozumienie wychowawczej roli życiowego wyczynu Łesi Ukrainki oraz wszelkie wsparcie i pomoc dla muzeum. Nie obyło się także bez prezentów. Święto zakończyło się wycieczką po muzeum Łesi Ukrainki, gdzie swoją wiedzę na temat rodowodu, życia i twórczości Lesi demonstrowali młodzi przewodnicy. Ludmyła SZEWCZENKO, członek zarządu obwodowego towarzystwa „Proświta” NA CZASIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

PIELĘGNUJEMY MŁODĄ ZMIANĘ

AKTUALNIE Sumska filia MAUP stała się centrum narodowo-patriotycznego wychowania młodzieży, która przygotowuje się do bycia elitą ukraińskiego narodu. Formowaniu świadomości narodowej studentów sprzyja fakt, że w akademii pracują wykładowcy-proświcianie, zainteresowani wychowaniem patriotów. A także administracja na czele z dyrektorem Ołehem Tumakowem — kandydatem nauk filozoficznych. Dzięki jego staraniom zatwierdzono przedsięwzięcia narodowo-patriotyczne i wydano zarządzenie o używaniu języka ukraińskiego w uczelni. W święto Wolności wykładowcy akademii, zastępca przewodniczącego Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki M. Karpenko, kandydat nauk filozoficznych W. Artiuch oraz aktywista „Proświty” O. Dubowyk przeprowadzili zebranie organizacyjne podstawowej komórki proświciańskiej. Członkami Towarzystwa zostali nie tylko wykładowcy, ale także studenci, którym nie jest obojętny los Ukrainy. Przewodniczącym podstawowej komórki wybrano M. Karpenkę. Uchwała zebrania uzupełniła działania pracy narodowo-wychowawczej. Na korytarzu budynku MAUP wywieszono stand poświęcony kulturze trypolskiej „Cywilizacja trypolska — źródło etnogenezy ukraińskiego narodu”. Do 60. rocznicy zakończenia II wojny światowej M. Karpenko zapoznał studentów z rozdziałami swojej książki „Wielka Wojna Ojczyźniana czy II wojna światowa?!” oraz filmem wideo „Między Hitlerem a Stalinem”. Młodzież uczciła pamięć wszystkich poległych za wolność Ukrainy i poparła żądania uznania żołnierzy OUN-UPA za stronę walczącą. Po przeprowadzeniu IV Międzynarodowej konferencji naukowej „Żydowsko-bolszewicki przewrót 1917 roku jako przesłanka „czerwonego terroru” i ukraińskich hołodomorów”, która odbyła się w MAUP w Kijowie, postanowiono przeprowadzić taką konferencję również w Sumach. Nasz kor.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

NA SAMYM ENTUZJAZMIE DALEKO NIE ZAJEDZIESZ

OŚRODEK O świętach i dniach powszednich Zaporoskiego Towarzystwa Obwodowego opowiada działacz Proświty, kandydat nauk technicznych, przewodniczący obwodowego Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Wasyl Fedorowycz TYMCZYNA. — Obecnie przed „Proświtą” stoi niezwykle odpowiedzialne zadanie — prowadzenie pracy wychowawczej wśród ludności, zwłaszcza wśród uczniów i studentów, krzewienie idei narodowej. Nasze państwo, niestety, nie uważa za stosowne wziąć na siebie tę misję. Choć nawet radzieckie kierownictwo rozumiało ważność pracy z obywatelami dla przyswojenia przez nich ideologii państwowej. Jeśli dzisiaj nie opowiemy Ukraińcom prawdy o ich historii, kulturze, języku, zwyczajach, tradycjach, — jak będą ją znali? Oto dlaczego w „Proświcie” powinni pracować wysoko wykształceni, doświadczeni, patriotycznie nastawieni ludzie: naukowcy, wykładowcy, nauczyciele, inżynierowie… — A co z młodzieżą: ona nie ma takiego doświadczenia? — Bez wątpienia, młodzież studencką trzeba angażować do pracy. Zresztą, obecnie w Zaporożu trwa proces odnawiania oświatowej społeczności, szukamy nowych kadr dla ożywienia pracy ośrodków rejonowych. — Które organizacje rejonowe w Zaporożu są największe? — Wśród naszych największych organizacji rejonowych warto wymienić ośrodek w Melitopolu pod kierownictwem kierownika katedry historii Uniwersytetu Pedagogicznego Wiktora Hudzia, berdiańskie i hulajpilskie towarzystwa rejonowe. Tak, melitopolscy działacze Proświty oprócz obchodzenia świąt ogólnoukraińskich corocznie czczą pamięć urodzonego w Melitopolu Dmytra Doncowa, prowadzą bezpłatne wycieczki na Kamienną Mogiłę. A oto ośrodek w Berdiańsku obecnie podupada. Prowadzenie stałej, skutecznej działalności jest trudne, entuzjazm gaśnie na tle małej uwagi państwa wobec problemów kulturoznawczych. — Jakie wektory działalności opanowało towarzystwo obwodowe? — Zaporoska „Proświta” tradycyjnie obchodzi święta państwowe, czci działaczy kultury, nauki i historii, wojskowych działaczy ruchu narodowowyzwoleńczego. Masowo świętujemy Dzień Niepodległości, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, czcimy pamięć Bohaterów Krut, dzień powtórnego pochówku T. Szewczenki, prowadzimy pracę wychowawczą w szkołach, technikach, koledżach (odpowiedzialny Wasyl Fedyna), pracujemy ze studentami. Ja, na przykład, występuję na uniwersytetach technicznych, — to moje zadanie jako działacza Proświty. Nasz przewodniczący T. Szewczenko angażuje do wystąpień na konferencjach, które prowadzi „Proświta”, studentów. Nie wszyscy, prawda, są aktywni, ale niektórzy zgadzają się z ochotą, kontynuują współpracę z nami. U nas funkcjonuje również biblioteka. — Gdzie mieści się wasza biblioteka? — Mamy ładne pomieszczenie, podarowane przez mecenasa, obywatela Wielkiej Brytanii. Ukrainiec z pochodzenia (pochodzący z Małej Tokmaczki w obwodzie zaporoskim), pan Pyłyp Taranenko, któremu w tym roku kończy się 92 lata, zakupił i podarował pomieszczenie na biuro dla zarządu obwodowego Zaporoskiej „Proświty”. Od tego czasu mamy możliwość utrzymywania biblioteki, przyjmowania gości, prowadzenia różnych wydarzeń. A zapoznał Pyłypa Taranenkę z działalnością „Proświty” mój rodzy brat Fedir Tymczyna, który również mieszkał w Anglii. — Wasylu Fedorowyczu, mówiliśmy o działalności Zaporoskiej „Proświty”. Zatrzymajmy się przy produktach wydawniczych towarzystwa. — Dzisiaj wydajemy dzięki darowiznom poszczególnych osób gazetę „Dniprowi porohy”. Szefem redakcji jest Taras Szewczenko, redaktorem — Anatolij Ażaża. Niestety, wydawnictwo z powodu trudności finansowych ukazuje się nieregularnie, ale nie rzadziej niż raz w miesiącu. Nakład gazety nie jest duży — od 1500 do 2000 tysięcy egzemplarzy. Kosztem zamawiających-naukowców z Zaporoża wydajemy także ich książki i broszury. Na nasze apele środki na działalność wydawniczą przeznaczali biznesmeni i kierownicy prywatnych przedsiębiorstw miasta. Zrozumiałe, że ta pomoc była jednorazowa. — Co, Pana zdaniem, może wzmocnić wpływ Zaporoskiej „Proświty” na życie społeczne i kulturoznawcze miasta i obwodu? — Przyszłość „Proświty” jest uwarunkowana uwagą kierownictwa obwodu i miasta wobec działań naszej organizacji społecznej. Bardzo brakuje nam środków. O własnych siłach w Zaporożu nie możemy opłacać wyjazdów służbowych członków towarzystwa, pokrywać wydatków. Wsparcie państwowe jest dzisiaj bardzo potrzebne. Jeśli państwo zwróci się do nas twarzą, zmiany na lepsze będą zauważalne od razu. Bo na samym patriotyzmie i entuzjazmie trudno efektywnie pracować. Rozmawiała Olha SKRYPKINA ZESPÓŁ DZIECIĘCY Tych sympatycznych chłopców zobaczyłem na Ogólnoukraińskim przeglądzie twórczości amatorskiej „Proświty”, który odbył się w Kijowie. Wariacje na tematy ukraińskich pieśni ludowych w wykonaniu zespołu instrumentów ludowych „Krynycia” z osady Makoszyne, co na Czernihowszczyźnie, sala powitała burzliwymi oklaskami. I nie tylko za kunszt wykonania. Ale i za bezinteresowną miłość do pieśni ludowej, bez której przy obecnej nędzy kultury wiejskiej nie może istnieć żaden zespół amatorski. „Ludzie, dzięki którym istnieją takie zespoły twórcze jak „Krynycia”, zasługują na wdzięczność, — mówi przewodnicząca Kijowskiego Związku Miejskiego „Proświta” Olha Puhacz, która zaprosiła młodych muzyków na Ogólnoukraiński przegląd. — Często bywam w Makoszynie i wiem, jak ogromne wysiłki muszą wkładać tamtejsi pracownicy kultury, aby ludzie mieli dostęp do muzyki i śpiewu. Lecz na wszystkie instrumenty muzyczne nie wystarcza. Te, które mamy, ledwo zipią, wiele z nich przyniesiono z domu, znaleziono na strychach. Trzeba by kupić nowe, ale nie ma środków. Tak jak na kostiumy. Uczestnicy „Krynyci” występują w tych, które szyto dwadzieścia lat temu”. Niestety, to źródło duchowości w Makoszynie może wyschnąć. Dzieci zajmują się w pomieszczeniach, które nie są ogrzewane i których sufity przeciekają. Zimą w Domu Kultury jest tak zimno, że bibliotekę przewożą do rady osiedlowej. Wydawałoby się, jaka tam duchowość, jaka sztuka? A w placówce kultury, którą kieruje Natalja Kołesnyk, chętnych do grania i śpiewania nie brakuje. Świadczy to o tym, że pracują tu prawdziwi entuzjaści kultury wiejskiej. Tylko czy długo będzie istnieć kultura na entuzjazmie? Ołeksandr ŁYTWYNENKO, zdjęcie autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

UKRAIŃSKA KSIĄŻKA NA MOŁDAWANCE

Ten projekt kulturalny to już trzecia udana próba przewodniczącej Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Haliny Dolnyk, aby stworzyć ukraińską dobroczynno-oświatową organizację kulturalną. Mołdawanka — Puszkińska — taka jest geografia lokalizacji ośrodków ukraińskiej kultury w Odessie pod koniec XX — na początku XXI wieku. I teraz, opuszczając „Małą Odessę”, przenosimy się do samego jej centrum, skąd ukraińskie słowo będzie brzmiało głośniej. Nasz projekt będzie realizowany wspólnie z Fundacją Dobroczynną im. I. i J. Lipów, pod egidą i przy wsparciu programu „2006 — Rok ukraińskiej książki na Ukrainie”, kierowanego przez wydawnictwo „Fakt”. Projekt ma na celu stworzenie ośrodka kulturalnego na bazie ukraińskiej księgarni w jednej z centralnych dzielnic Odessy — na Mołdawance, gdzie infrastruktura kulturalna jest najmniej rozwinięta. Planuje się otwarcie wyspecjalizowanego sklepu ze sprzedażą ukraińskiej książki w odnowionym i przystosowanym lokalu, zaprezentowanie go środkom masowego przekazu, przeprowadzenie zebrań organizacji „Młodej Proświty”, przyciągając młodą publiczność — absolwentów szkół, studentów odeskich uczelni wyższych. W ramach działalności organizacji kulturalnej odbywać się będą wieczory literackie odeskich autorów piszących po ukraińsku, spotkania z przedstawicielami ukraińskiej sztuki z innych regionów, wydzielanie pomieszczeń wystawienniczych na akcje artystyczne, wystawy i prezentacje, nawiązywanie współpracy z organizacjami artystycznymi regionu i Ukrainy, organizowanie regionalnego ukraińskojęzycznego artystycznego organu drukowanego, tworzenie bezpłatnej, powszechnie dostępnej biblioteki ukraińskiej książki itp. z Prosvityany Odesy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

NIE WYSYCHAJ, «KRYNICO»

…wypoczynku, wieczory odpoczynku i koncerty, nie zapominali o ogromnym duchowym dziedzictwie otrzymanym od poprzednich pokoleń…”. „Nazwaliśmy zespół «Krynicą» nieprzypadkowo. Bo ludowe pieśni, które wykonujemy, to prawdziwe źródło duchowości — opowiada kierownik zespołu Ihor Lebid. — Zespół cieszy się popularnością wśród chłopców i dziewcząt, wielu z nich chciałoby się nauczyć-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Szanowna Redakcjo gazety „Słowo Proświty”! Z przyjemnością i wdzięcznością czekam na każdy numer. Wierzę, że wasze słowo zostanie usłyszane przez współobywateli i wniesiecie do naszych dusz idee wzajemnego zrozumienia, patriotyzmu i tolerancji. Jako członkini towarzystwa „Proświta” od 1990 r. uważałam za swój obowiązek wesprzeć akcję „Tarasowa cerkiew”. Zwracałam się do członków Szkoły Ogólnokształcącej I—II st. w Byłbasiwce, nauczycieli, mieszkańców osady z apelem o wzięcie udziału w tej akcji. Środki (w kwocie 400 hrywien) przelałam na odpowiednie konto i zachorowałam. Poleciłam dzieciom napisać list do redakcji, ale dzieci to dzieci… Z wielkim zdziwieniem i radością w gazecie z 9—15 marca znalazłam wydrukowane swoje nazwisko. Ale bardzo chcę, żebyście wydrukowali listy darczyńców. Nie ma co mówić, ośrodkiem jakich sił jest Donbas, myślę, że kolumny z nazwiskami będą najlepszą agitacją dla naszego zrusyfikowanego kraju. Pozwólcie życzyć wam wiosny w duszy i sercu, natchnienia i miłości. Z poważaniem Ludmiła WELYCZKO, historyk, wieś Byłbasiwka, rejon słowiański, obwód doniecki. SŁOWIAŃSKIE MIEJSKIE ZJEDNOCZENIE OTW „PROŚWITA” im. TARASA SZEWCZENKI Uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej I—II st. w Byłbasiwce, rejon słowiański, obwód doniecki. Kalmar W. 1,00 Żurba A. 1,00 Hołub W. 2,00 Słynko D. 1,00 Swystun Ju. 2,50 Tretiakow O. 1,00 Łazarenko W. 2,00 Husak R. 0,50 Skrypniczenko R. 2,00 Dereza B. 0,50 Wynokurowa Ju. 0,50 Neczytajło L. 1,00 Ostrouszko S. 0,50 Nesterczuk O. 0,50 Redźko T. 2,00 Biłous O. 2,00 Szewczenko O. 1,00 Fomenko I. 2,00 Kononenko M. 1,00 Krejder W. 1,00 Małyk Ju. 1,00 Puhakowa S. 1,00 Jefimenko S. 1,00 Kowalow A. 1,00 Sweć T. 1,00 Zaraszczenko I. 0,25 Myronowa O. 1,00 Żytkow M. 0,50 Udowenko I. 0,25 Hafarow O. 1,00 Stolarowa I. 0,50 Ostrouszko K. 1,00 Wojtenko Ja. 0,50 Mamyka W. 1,00 Biłyczenko R. 1,00 Harkusza I. 0,70 Korotenko I. 1,00 Nuryjewa O. 1,00 Puhakowa S. 1,00 Trojan O. 1,00 Herasymenko O. 1,00 Herasymenko Je. 1,00 Herasymenko W. 1,00 Orłowa N. 1,00 Prymudra W. 1,00 Derezenko O. 5,00 Cyhuta A. 2,00 Kijaszko Ju. 2,00 Kołoskowa Je. 2,00 Kornijczuk M. 3,00 Ruban L. 2,00 Czaus S. 2,00 Bezrukych Ju. 2,00 Piddubna Ja. 5,00 Dereza S. 2,00 Otczenasz Ju. 4,00 Merczałow D. 1,00 Tronkina O. 2,00 Stolar A. 1,00 Sawenko A. 1,00 Fomenko O. 2,00 Dudnyk W. 2,00 Fomenko A. 2,00 Torska Ju. 1,00 Szyćkyj O. 1,00 Babak N. 2,00 Kononenko H. 1,00 Makarenko N. 2,00 Zespół nauczycieli Welyczko L. O. 20,00 Cyhuta O. W. 5,00 Kijaszko O. W. 5,00 Kowkuta N. M. 5,00 Szewczenko T. O. 1,00 Skoryk O. P. 1,00 Smyrnow R. B. 5,00 Kowalenko L. O. 2,00 Ihnatenko O. O. 1,00 Łubeneć H. Ju. 1,00 Prychodko B. O. 4,00 Żurawlowa W. M. 4,00 Szejko O. S. 5,00 Musichina I. H. 5,00 Sołmysz O. W. 5,00 Łytwynenko O. O. 1,00 Dereza L. W. 5,00 Kijaszko M. P. 5,00 Herasymenko N. B. 5,00 Tkaczowa O. W. 50,00 Tkaczow H. L. 50,00 Szczuka H. P. 10,00 Mieszkańcy wsi Byłbasiwka Hłuszczenko D. P. 1,00 Kuczerewa W. S. 1,00 Danyluk L. 1,00 Łujanko N. N. 1,00 Szarykowa N. S. 1,00 Łazarewa Z. J. 1,00 Dudnyk Je. I. 1,00 Szeptałowa W. W. 2,00 Styciura M. I. 3,00 Kowalenko L. S. 1,00 Sarana S. A. 20,00 Rudenko A. I. 5,00 Ternowa H. W. 2,00 Kowalenko W. W. 5,00 Myrosznyczenko M. W. 2,00 Kyrkacz O. M. 5,00 Kyrkacz L. M. 5,00 Omelczenko T. W. 2,00 Tkaczewa W. W. 2,00 Bezrukych W. W. 2,00 Kyjaszko T. W. 2,00 Borysenko N. M. 2,00 Michina Z. I. 2,00 Nadymko L. M. 3,00 Biłousowa N. I. 3,00 Hołub T. M. 3,00 Czornoiwan O. M. 3,00 Mostowa N. H. 3,00 Horobec O. M. 3,00 Wojtenko A. W. 3,00 Szepel I. W. 6,00 Hołub A. A. 3,00 Titczenko Ju. M. 1,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w nr 39–52 za 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–22, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26–28, 29, 32, 35, 39, 42, 45, 52 za 2005 r., nr 8, 10 za 2006 r. Barabaziuk O. D., m. Zastawna obwodu czerniowieckiego 6,23 Barskie Przedsiębiorstwo Państwowe, m. Murowane Kuryłowce obwodu winnickiego (przez Choptową) 53,00 Biłochwost M. A., m. Kijów 50,00 Biszko O. J., m. Lwów 100,00 Gimnazjum m. Kamieniec Podolski 60,00 Hrinka W. I., m. Obertyn obwodu iwanofrankiwskiego 100,00 Huzar Z. T., m. Ługańsk 100,00 Danyluk W. O., m. Trostyaniec obwodu iwanofrankiwskiego 10,00 Mieszkańcy wsi Kotiużany rejonu murowanokuryłowieckiego obwodu winnickiego (przez N. H. Szałak) Andrijczuk T. P. 2,00 Afonina H. A. 5,00 Bezprozwana H. M. 2,00 Bezprozwana M. F. 2,00 Bezprozwana N. A. 10,00 Bodnarenko W. 1,00 Bodnarenko H. P. 1,00 Bodnarenko N. J. 10,00 Wawszko L. P. 10,00 Herasewycz L. I. 2,00 Hetmanczuk H. M. 10,00 Honczaruk B. M. 1,00 Honczaruk O. A. 2,00 Hryniuk H. R. 5,00 Deda M. P. 2,00 Deda O. I. 10,00 Demba A. I. 1,00 Dechtar N. S. 1,00 Dorosz I. M. 2,00 Zalewska M. J. 1,00 Zalewska O. J. 2,00 Zełenenka H. W. 2,00 Kazmirowa T. W. 2,00 Karaulowa H. I. 5,00 Kowal N. W. 2,00 Koropatowa H. S. 20,00 Krutko N. 3,00 Ławryk H. P. 2,00 Langer H. M. 2,00 Lesiewa M. 2,00 Łysak D. S. 2,00 Małanczuk W. I. 3,00 Małanczuk M. 1,00 Melnyk N. S. 5,00 Mychajłowska H. A. 2,00 Moroziuk K. I. 2,00 Moroziuk S. M. 2,00 Moskalczuk H. 5,00 Owczaruk J. 2,00 Owczaruk K. M. 2,00 Owczaruk O. M. 2,00 Owczaruk O. 2,00 Ohorodnyk J. 5,00 Olijnyk N. S. 2,00 Orajło L. F. 2,00 Panczenko O. M. 2,00 Pasicznyk H. S. 3,00 Patłatiuk H. P. 5,00 Petrow W. 1,00 Petrowska L. D. 2,00 Powisma k W. I. 4,00 Popowycz S. W. 10,00 Rohaczuk M. H. 2,00 Swaryczewska M. M. 1,00 Serwetnyk T. H. 5,00 Syman H. A. 2,00 Skoropad O. P. 5,00 Słobodaniuk T. P. 10,00 Sukacz W. W. 1,00 Sukacz W. P. 5,00 Dubycka L. W., m. Murowane Kuryłowce obwodu winnickiego 10,00 Dubycki N. M., m. Murowane Kuryłowce obwodu winnickiego 10,00 Złenko N. I., m. Czernihów 40,00 Kaczan Ż. W. 20,00 Kłymenko J. I., m. Dniepropietrowsk 10,00 Minin J. A., m. Kijów 100,00 Miejska przychodnia nr 3 m. Iwano-Frankiwsk 438,92 Moroz O. A., m. Murowane Kuryłowce obwodu winnickiego 7,00 Murowanokuryłowiecki wydział kultury obwodu winnickiego (przez Kucharyk O. P.) 37,00 Murowanokuryłowiecki wydział oświaty rejonu szarogrodzkiego obwodu winnickiego 47,00 ООО WUT „Proświta”, m. Ługańsk (przez Semystiahę W. F.) 200,00 Petryszyna R. J., m. Zaporoże 50,00 Petruszenko A. O., m. Szarogród Tesłenko O. A. 5,00 Fijało A. A. 10,00 Chałkowska W. A. 2,00 Cechmister O. O. 1,00 Czajkowska H. M. 1,00 Czornous L. W. 1,00 Szałak N. H. 10,00 + 2,00 (przesyłka) Szpakowata K. M. 1,00 Juzyszyna L. M. 2,00 Jazdowska O. W. 10,00 RAZEM: 252,00 Klasa 11B Gimnazjum w Kamieńcu Podolskim obwodu chmielnickiego Awetisjan K. 2,00 Babiuk D. 2,00 Borodina A. 2,00 Danyłenko A. 2,00 Żewniak R. 2,00 Zubik D. 2,00 Illasewycz O. 2,00 Ilny shena J. 2,00 Kapij N. 2,00 Kipnis O. 2,00 Kuczer O. 2,00 Łupaszko I. 2,00 Mazur O. 2,00 Martyniuk J. 2,00 Melnyk M. 2,00 Nebesniuk A. 2,00 Powoznikowa I. 2,00 Procuk O. 2,00 Serwetnyk M. 2,00 Soprun D. 2,00 Tymczuk J. 2,00 Tkaczuk N. 2,00 Fedoryszyn D. 2,00 Choroszewa I. 2,00 Czaranowska J. 2,00 Wychowawca klasy Dranenko W. H. 10,00 RAZEM: 60,00 RÓWIEŃSKIE OBWODOWE ZRZESZENIE WUT „PROŚWITA” im. TARASA SZEWCZENKI (jedenasta wpłata) Parafianie Cerkwi Świętej Bogurodzicy w Równem — trzecia wpłata (przez J. I. Połuncia) Jarmoszyk H. P. 15,00 Matwijczuk S. U. 9,00 Poliszczuk T. F. 5,00 Hawryluk H. W. 15,00 Nikołajczuk A. N. 8,00 Oziń A. 10,00 Caruk W. M. 3,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina”, rachunek nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

obwodu winnickiego 35,00 Popowa S. M., Charków 40,00 Rewenko S. J., Charków 50,00 Rówieńskie Obwodowe Zjednoczenie Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (przez Kuzmiuka I. S.) 510,00 Romaniw H. O., Kałusz, obwód iwanofrankiwski 50,00 Samojłenko N. M., Kijów 30,00 Skaczko N. N., Charków 100,00 Soroka W. P. oraz Soroka Je. M., Iwano-Frankiwsk 70,00 Szkoła średnia we wsi Wynohradne, rejon szarogrodzki, obwód winnicki 55,00 Szostak M. M., wieś Lypiwka, rejon mikołajowski, obwód lwowski 600,00 Jakymeć W. P., Ługańsk 10,00 Jakymeć O. W., Ługańsk 10,00 Jaremczyszyn B. M., Kijów 300,00 Ilczuk L. A. 5,00 Kornicka M. I. 5,00 Masłak H. I. 5,00 Worobej N. D. 10,00 Kowalczuk I. P. 25,00 Hrynboka M. F. 10,00 Nowak I. A. 10,00 RAZEM: 135,00 STUDENCI IV ROKU WYDZIAŁU ZDROWIA, WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU MIĘDZYNARODOWEGO UNIWERSYTETU EKONOMICZNO-HUMANISTYCZNEGO, Równe (przez Wasyla Wowczanskiego) Szturmak S. 15,00 Czuchna L. 15,00 Mychajłowa I. 15,00 Stasiuk L. 15,00 Łariczewa Ju. 15,00 Czernichowski Ja. 10,00 Choma M. 10,00 RAZEM: 95,00 STUDENCI IV ROKU WYDZIAŁU ZDROWIA, WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I SPORTU MIĘDZYNARODOWEGO UNIWERSYTETU EKONOMICZNO-HUMANISTYCZNEGO, Równe (przez Wasyla Wowczanskiego) Waskiwski S. Diaczenko R. Moriak S. Korsun O. Kozaczenko I. Pastuszok O. Myroneć P. Załoczny P. Tkaczuk O. Kaszuba O. Horczak W. Horkowczuk L. Romaniuk I. Barczuk T. RAZEM: 90,00 Studenci IV roku wydziału zdrowia, wychowania fizycznego i sportu Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanistycznego w Równem (przez Wasyla Wowczanskiego) 180,00 Razem studenci tego wydziału dokonali 6 wpłat na łączną sumę 735,00 Jurczyk O. O., Równe 10,00 RAZEM: 510,00 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 779 468 hrywien 60 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

SPOGLĄDAJĄC W OCZY KLIO

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Ucichły przemówienia uroczystej prezentacji. Zamigotały błyski aparatów fotograficznych. Rozbiegli się dziennikarze. W opustoszałej sali zapanowała cisza, a historyk Jurij Sawczuk stał się świadkiem tajemnicy: starszy mężczyzna klęczał przed sztandarem Bohdana… Było to w 2002 roku, kiedy do Dniepru zawitała międzynarodowa wystawa „Hetmańskie klejnoty i rzeczy osobiste Bohdana Chmielnickiego”. Dniepropietrowszczyzna to kozacki kraj. Tutaj znajdowało się pięć z ośmiu Siczy. Tutaj na Nikitynym Rogu wybrano hetmanem Bohdana Chmielnickiego. Tutaj mieszkają potomkowie rycerzy, w sercach których do czasu drzemie kipiąca ukraińska krew. Dlatego właśnie w tym mieście, na zaproszenie organizacji społecznej „Instytut Badań Społecznych” oraz katedry historii Ukrainy Dnieprowskiego Uniwersytetu Narodowego, odbyła się pierwsza prezentacja książki doktoranta Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Jurija Sawczuka „Klejnoty hetmana Bohdana Chmielnickiego” oraz poświęcony kozackim starożytnościom wykład otwarty. O sztandarze Bohdana, odnalezionym przez Jurija Sawczuka wśród wielu innych kozackich relikwii w sztokholmskim Muzeum Wojska, wielu słyszało. Zresztą widzieli go — w przeddzień inauguracji Prezydenta unikatowy zabytek przywieziono na Ukrainę. To doprawdy majestatyczna rzecz, która całkowicie odpowiada tradycyjnemu wyobrażeniu o kozackich sztandarach — krzyż, gwiazdy, półksiężyc… Bardzo interesująca jest szabla z kolekcji Fundacji Książąt Czartoryskich przy Muzeum Narodowym w Krakowie (Polska). Jej ostrze zdobi złoty portret hetmana i pozostałości zagadkowego tekstu, jak przypuszczają badacze, ukraińskiego, ale transliterowanego alfabetem łacińskim. W tłumaczeniu ten napis brzmi mniej więcej tak: „Co pod Zborowem, Zbarażem sławy zarobili / Inni pod Beresteczkiem na głowę stracili / Nie było na Lachów swoich porywać się / I z Beresteczka zaraz w skok uciekać / To by naszej sławie nie było utraty 1652”. Zatem mowa o błyskotliwych zwycięstwach, odniesionych przez hetmana pod Zborowem i Zbarażem oraz o niesławnej klęsce pod Beresteczkiem — bitwie, w której wzięty do niewoli przez Tatarów Bohdan nie brał udziału. Do kogo należało wyryte na szabli wyrażenie? Do hetmana? Do jego otoczenia? I w ogóle — na ile poprawnie odczytany został sam napis, który ostatni raz badacze widzieli na początku XX wieku? Przecież w wyniku tragicznych okoliczności szabla uległa nieodwracalnemu zniszczeniu i na dzień dzisiejszy napis jest niemal stracony. Jeszcze większej intrygi tej historii dodaje istnienie szabli-bliźniaczki, która przechowywana jest w muzeum historycznym Narodowego Rezerwatu „Perejasław”, dokąd trafiła ze zbiorów znanego kolekcjonera W. W. Tarnowskiego. Na tej szabli również znajduje się niemal identyczny napis… Nagan Buława z rogu nosorożca HISTORIA MIŁOSNA W szerokiej i różnobarwnej plejadzie przedstawicieli naszej flory honorowe miejsce zajmuje lipa. To drzewo na Ukrainie otoczone jest szczególnym szacunkiem: lipami obsadzano szlaki, drogi, ogrody, obejścia, zamki, świątynie; oprócz kwiatu i miododajności ceniono drewno. Wytwarzano z niego instrumenty muzyczne, rzeźbiono ikonostasy, zabawki dziecięce, robiono przedmioty użytku gospodarczego. Bardzo praktyczne w gospodarstwie były beczułki, wydrążone z rdzenia starych drzew. W lipówkach (tak nazywano te naczynia) trzymano miód; leczniczy produkt dobrze się przechowywał, nie tracąc przez dziesięciolecia swoich smakowych i leczniczych właściwości. Jasnożółtego koloru, czasem zielonkawy, z delikatnym zapachem kwiatu, miód lipowy jest najlepszy wśród wielu odmian: bardzo smaczny, korzystny dla zdrowia. Zebrany z kwiatu lipy miód w ludzie nazywają „lipcem”. Być może i nazwa miesiąca pochodzi od „lipca” — okresu głównego miodobrania. Sztandar Bohdana Srebrny kufel z herbem hetmana Niezapomniane wrażenie w duszy każdego, kto go zobaczy, pozostawia spleciony z wołowej skóry nagan Chmielnickiego, ponad metr długości. Jego drewniana rękojeść w średnicy ma prawie cztery centymetry. Jakimże to musiał być człowiekiem?! „Kiedy patrzysz na niego, po prostu dech zapiera — opowiada pan Jurij. — Uderzeniem takiego nagana człowieka można na pół rozciąć”. Niezwykle kosztowną rzeczą, którą również wiążą z imieniem Bohdana, jest kufel ze słoniowej kości, ozdobiony srebrem i perłami. Legenda twierdzi, że ten kufel hetman zrobił z ludzkich kości. Lecz uderza co innego — mistrzowsko wykonana figurka świętego Krzysztofa, która zdobi jego przykrywkę. Zamiast twarzy u świętego człowieka, który przenosi Chrystusa przez błoto, jest psia morda… W książce szczegółowo opowiada się także o czapce Bohdana i jego „garncu” (gliniane naczynie w rodzaju wiaderka), które przechowywane są w kijowskim Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. Opowiada się o srebrnym kuflu, którego los spowity jest piękną legendą. O odnalezionym niedawno w krakowskim muzeum berdyszu hetmana, buławie, wykonanej z rogu nosorożca, czarującej swym pięknem czaszy na wodę święconą (muzeum w Moskwie) i innych unikatowych rzeczach. Autor książki uważnie analizuje źródła, które potwierdzają ich przynależność do hetmana. Zabawna historia przydarzyła się z zamkiem (przechowywany w Wojskowo-Historycznym Muzeum w Petersburgu), który Bohdan Chmielnicki rzekomo podarował carowi Aleksiejowi Michajłowiczowi na znak wiecznej przyjaźni i jedności Ukrainy z Rosją. Napis na zamku — wbrew legendzie — świadczy, że należał on do Baszty nr 5 w Kijowie, którą zbudowano co najmniej sto siedemdziesiąt sześć lat po śmierci hetmana. Co więcej, wiadomo, że Chmielnicki i rosyjski car nigdy się nie spotkali. Pięknie wydaną książkę Jurija Sawczuka przyjemnie trzymać w rękach. Dzięki temu, że autor zapoznał się ze wszystkimi hetmańskimi rzeczami osobiście, tworzy ona iluzję bezpośredniego kontaktu z zabytkami. W pewnym sensie odczucia są nawet lepsze niż muzealne — ani zimnego szkła przed oczami, ani podejrzliwych spojrzeń sług Klio. Wydaje się, że zaglądasz prosto w oczy historii. I nawet nie jest żal, że większość tych zabytków należy do muzeów Polski, Rosji, Szwecji — niech propagują tam naszą kulturę! Iryna SZOŁKOWEC Zdjęcia Dmytra KRAWCZENKI, m. Dniepr MŁODA KRAJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Intelektualne zmagania plastunów w Łucku

„Przyjdź i rywalizuj!” – pod tym hasłem w Łucku odbyły się Ogólnoukraińskie konkursy intelektualne „PlaZma” zorganizowane przez Narodową Organizację Skautową Ukrainy „Plast”. W tym roku o tytuł intelektualistów przyjechali walczyć ponad 50 plastunów z różnych miast Ukrainy: Połtawy, Równego, Lwowa, Tarnopola, Wyszhorodu, Kijowa. Tradycyjnie impreza poświęcona jest określonemu wydarzeniu historycznemu, a w tym roku widzom przedstawiono współczesną interpretację legendy o tym, jak księżna Olga okrutnie pomściła się na Drewlanach za zabójstwo swojego męża Ihora. Kolejnym niezmiennym punktem programu jest brain-ring, w którym o złoty medal rywalizowało 6 drużyn. Kapitanowie drużyn wzięli również udział w debatach parlamentarnych na temat „Co jest ważniejsze – osobista zemsta czy interesy państwowe?”. W klasyfikacji końcowej tytuł intelektualistów i nagrody zdobyła drużyna „Mohikanie” z Tarnopola, drugie miejsce zajęła drużyna „Piękni” ze Lwowa, a trzecie – wyszhorodzkie „Mudrahelowie”. Wszyscy uczestnicy byli zadowoleni z wydarzenia, gdyż impreza miała ciekawy program rozrywkowy, w tym wieczorki, koncert muzyki organowej, wiele różnych zabaw i nawet zajęcia z jogi. A w niedzielę plastuni pojechali do Włodzimierza Wołyńskiego i Zimnego, gdzie goście z różnych miast Ukrainy zapoznali się z historią tego kraju. „PlaZma” odbywa się w Łucku już po raz trzeci i, według słów jej komendanta oraz ideowego inspiratora Kosti Jakowczuka-Besaraba, już w przyszłym roku może ostatecznie zatwierdzić swój ogólnoukraiński status, ponieważ stawia sobie cele aktualne dla całej Ukrainy: zmienić na lepsze stosunek młodzieży do wartości intelektualnych Ukrainy i świata, zachęcić do aktywnej postawy obywatelskiej w sprawie zachowania, pielęgnowania i rozwoju erudycji oraz poziomu kulturalnego młodzieży, stworzyć zdrowe środowisko młodzieżowe wśród uczestników wydarzenia. z Lina OSTAPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

DZIEŃ PAMIĘCI PLASTUNA ROMANA SZUCHEWYCZA

Niedawno plastuni z Lwowa przeprowadzili szereg akcji upamiętniających Naczelnego Dowódcę Ukraińskiej Armii Powstańczej Romana Szuchewycza, znanego także jako generał Czuprynka, który był wychowankiem Plastu. W szczególności odbyła się duża gra fabularna w Bilohorszczy oraz wyjazd na Iwano-Frankiwszczyznę do konspiracyjnej chaty legendarnego generała. Duża gra fabularna składała się z czterech etapów. Na pierwszym etapie plastuni i plastunki w wieku 10–18 lat, w składzie wielu drużyn, rywalizowali ze sobą w orientowaniu sportowym, marszu po azymutach i orientacji w terenie. Na kolejnym etapie odbyła się właściwa gra fabularna, podczas której plastunów i plastunki podzielono na trzy różne drużyny („Ukraińców”, „bolszewików” i „Niemców”), z których każda miała swoje zadanie. Po zakończeniu gry nastąpiło nagrodzenie zwycięzców orientowania sportowego, zwiedzanie muzeum R. Szuchewycza oraz wspólna modlitwa. Tego samego dnia odbyła się jednodniowa wycieczka grupy 25 plastunów do wsi Kniażyczi na Iwano-Frankiwszczyźnie, do konspiracyjnej chaty generała. Tam plastuni spotkali się z osobistym ochroniarzem generała Czuprynki panem Lubomyrem Poliuhą i złożyli kwiaty pod pomnikiem Romana Szuchewycza. Po złożeniu kwiatów odbyła się wspólna modlitwa. z DOBRA WIADOMOŚĆ Jarema DUCH

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

LIPOWA ALEJA JAKO WSPOMNIENIE

Podobnie jak dęby, lipy również osiągają poważny wiek, trwający kilka stuleci. Były one świadkami bojowych zwycięstw naszych przodków, świadkami ważnych wydarzeń historycznych. Wszyscy wiedzą o zamku w Podhorcach w rejonie brodzkim. W pobliżu rośnie wiekowa lipa o potężnej koronie, a grubość pnia jest taka, że kilka osób może go objąć. Mówią, że pod tym drzewem odpoczywał Bohdan Chmielnicki, gdy szturmował starodawny zamek. Kiedy w 1848 roku w Galicji zniesiono pańszczyznę, dla upamiętnienia tego wydarzenia chłopi wznosili krzyże Wolności. Stoją one do dziś przy cerkwiach, przy wjeździe do wsi, wzdłuż dróg. W wielu miejscowościach te pomniki są obsadzone lipami. Ale porozmawiajmy o lipowych alejach, które wywołują liryczno-intymny nastrój i przechowują wspomnienie ludzkich uczuć — szczerych i żarliwych. We wsi Kutkorz, niedaleko węzłowej stacji kolejowej Krasne, rośnie lipowa aleja, zasadzona jeszcze pod koniec XIX wieku. Rośnie jako wspomnienie miłości polskiej hrabiny Weroniki Łączyńskiej i 23-letniego oficera armii cesarskiej Stanisława Micewskiego. Miłości namiętnej, dramatycznej i, niestety, tragicznej. Ówczesny właściciel Kutkorza — polski hrabia Henryk Łączyński — zbudował dla rodziny solidny pałac, założył park z rzadkimi gatunkami drzew, pasjonował się polowaniem. Często gościli u niego szlachcice. I choć majątek nie był głównym miejscem zamieszkania rodziny hrabiego, Weronika, jego żona, bardzo lubiła odpoczywać w tym malowniczym zakątku. Niedaleko ich majątku, gdzie austro-węgierscy żołnierze przechodzili szkolenie wojskowe, właśnie ona spotkała Stanisława. Jednak szczęście trwało niedługo. Dowiedziawszy się o zdradzie żony, rozgniewany hrabia Henryk wyzwał młodego oficera na pojedynek, który odbył się przy lesie 14 kwietnia 1877 roku. Byli też sekundantami z Buska. Według zasad strzelano z zawiązanymi oczami. Rzucono losy: prawo pierwszego strzału przypadło hrabiemu. Kula, która trafiła Stanisława, była śmiertelna. Krwawiącego oficera przywieziono do pałacu Łączyńskich. Pochowano go na miejscowym cmentarzu, w kaplicy grobowej. Taka była wola Weroniki. Wkrótce rozwiodła się z mężem, a na wspomnienie miłości do Stanisława kazała posadzić po obu stronach drogi z lasu do majątku lipową aleję. Miejscowi mieszkańcy do dziś nazywają ją aleją miłości. Ihor BIDIUK, wieś Josypiwka na Lwowszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

PODOLSKI ROK KOBZIARZA

Zawsze szczególnie uroczyście przebiegają dni szewczenkowskie w Domu Ludowym Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”. Oto i w tym roku, na 192. rocznicę urodzin Wielkiego Kobziarza, w czytelni otwarto wystawę książek „Swoją Ukrainę kochajcie”. W świetlicy uczestnikom programu „Proświty” oraz wszystkim chętnym proponuje się obejrzenie filmu wideo „Ten, który przepowiedział naród”. Dla chmielnickich prośwician rok 2006 jest podolskim rokiem w życiu Tarasa Szewczenki. Dlatego też, dla uczczenia 160. rocznicy jego pobytu w naszym kraju, wspólnie z obwodowym zarządem kultury i turystyki przygotowywany jest do druku zbiór repertuarowy „Wokalno-muzyczna Szewczenkiana kompozytorów Chmielniczyzny”. Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

A na początku maja — wreszcie przebiłem się do Zony niemal nielegalnie. Jednak szybko mnie tam zalegalizowali, gdy dowiedzieli się, czego chcę. I po jakiejś godzinie nasz helikopter obrał już kurs na reaktor. Co filmować? W rozpalonej niemiłosiernym majowym słońcem głowie (o promieniowaniu wtedy nawet nie przypuszczałem, dlatego i przed słońcem się nie chowałem) nie było żadnej konkretnej myśli. Niepokój dławił duszę i nie wiadomo czym — czy przerażającą ilością ściągniętego do niewielkiego Czarnobyla zabieganego ludu i niewidzianej dotąd techniki wojskowej, czy nieuchwytnym przeczuciem, że ten już porzucony przez rdzennych czarnobylców Czarnobyl katastroficznie wyrasta, a może już wyrósł — do planetarnych rozmiarów. Pierwsze helikopterowe ujęcie zniszczonego reaktora wydarzy się lada chwila. Helikopter mocniej łopocze nad lasem, za którym niedługo ma wyłonić się komin stacji… „Czy ten komin nie zawalił się? I jak pod naszym helikopterem będzie wyglądał ten zniszczony reaktor?” — próbowałem skoncentrować się przynajmniej na jakiejś myśli. O tym najwyższym czarnobylskim, konkretnym czarnobylskim kominie, który zwiastował początek nieodwracalnych zmian, co zapewniły nam pojawienie się nowych flag… A przede wszystkim ukraińskiej… Ale wtedy, w helikopterze, przywarłem do iluminatora, a komin nijak nie wyłaniał się. * * * Nagle helikopter zamruczał gniewniej. Nabierając wysokości, przechylił bok — i to, co zobaczyłem, bardziej niż mnie zdziwiło. Jakiś dwuskrzydły potwór zawisł nad Polesiem. Dwie gigantyczne owalne tarcze podpierały niebo. Obie wyrastały z lasu, z jednego punktu. Ich sferyczne powierzchnie migotały odbitymi promieniami. I żadnego komina nie zobaczyłem. Dopytywałem się u pilota, próbując przekrzyczeć huk, niby gdzież ten komin? A on nijak nie mógł zrozumieć, o jaki komin chodzi. I dopiero po chwili zaśmiał się: „To nie Czarnobylska Elektrownia Jądrowa! To — Czarnobyl-2!”. Co to jest Czarnobyl-2? Wtedy nie wiedziałem i wiedzieć nie mogłem. Nawet piloci, którzy w te pierwsze dni aktywnie orali niebo nad Zoną, o tym obiekcie mieli tylko informację nawigacyjną. Minie wiele lat po awarii, już dawno Związek rozpadł się, a ten obiekt pozostanie surowo utajniony. Ten gigant swoimi rozpostartymi w ukraińskie niebo tarczowatymi skrzydłami kontrolował życie na naszej planecie. Technologia jego pracy — niewiarygodnie skomplikowana, a cel — jednoznaczny: kontrola nad wszystkim, co wznosiło się w niebo w dowolnym punkcie dowolnej części kuli ziemskiej. Potężnej częstotliwości promienie, odbiwszy się od górnych warstw stratosfery, opływały Ziemię i odczytywały całą niezbędną dla żywotności radzieckiego imperium tajną informację. Co to był za system — trudno sobie wyobrazić. Specjaliści mówią, kiedy rozbili się amerykańscy astronauci, to Czarnobyl-2 zobaczył tę katastrofę na ekranach swoich radarów i zameldował na Kreml o wiele wcześniej, niż dowiedział się o swoim nieszczęściu Waszyngton. Czy tak było, czy to tylko legenda o potędze imperium, które upadło? A wtedy, w helikopterze, interesowała mnie przede wszystkim prawda o zniszczonym reaktorze. * * * Wołodymyr Szewczenko i Wiktor Krypczenko krzątali się ze swoimi kamerami filmowymi w kabinie helikoptera, od okna do okna, i też nie mogli doczekać się: gdzież ten symboliczny dla obrazu plastycznego każdej elektrowni atomowej komin. HELIKOPTER Z MOZOŁEM PIĄŁ SIĘ W NIEBO CORAZ WYŻEJ I WYŻEJ. Chwila ta była może i krótka, ale dla nas ciągnęła się zbyt długo. A dla mnie (w przeczuciu pojawienia się w iluminatorze stacji z jej głównym symbolem — kominem) cały ten czas czekania, czekania jakiegoś dotąd nieznanego mi nieszczęścia — jak teraz już rozumiem — w tym właśnie zawiera się istota czarnobylskiego czasu — rozciągnął się, zdawało się, na całą wieczność. Drżał pancerz helikoptera, a silnik sucho sapał, jakby dusił się od braku powietrza. Czas ciągnął się, a sytuacja stawała się podobna do momentu, kiedy filmowca bierze szczególna trema. Co może tak niemiłosiernie drażnić na zdjęciach w nieodpowiednim, jak operatorzy mówią, momencie? Chyba że jakiś brud na obiektywie kamery filmowej i właśnie wtedy, kiedy musisz już nacisnąć przycisk „Start” przed nagraniem unikalnego wydarzenia, którego nigdy nie nakręcisz ponownie… — Czarnobylska Elektrownia Jądrowa! — krzyknął do nas pilot. Patrzyliśmy każdy w swój iluminator, ale żadnego znaku stacji nie widzieliśmy. Bo była prosto na kursie helikoptera. W przedniej szybie. * * * Teraz, kiedy czerwona kostka brukowa monotonnie kołysze się w przedniej szybie mojego samochodu, niby symboliczny kadr na kiepskim ekranie, można nawet zadrwić z siebie. Ten pierwszy wylot zasługuje na szczególną ironię. Smutną… Ale o tym nieco później. Poleska ziemia… Łata pola wśród lasów, raczej — zaorana końmi pługami spora leśna polana. W suchy piaszczysty grunt wieśniacy sadzą ziemniaki. Nie pod skibę, która kładzie się za pługiem, a zwykłymi łopatami. Robota katorżnicza. A ludzie… Ciężko patrzeć, jak stara kobieta, zgarbiona w „znak zapytania”, zapewnia sobie w tym lesie życie. Z roku na rok… Za co jej taki los? Kto i kiedy o tym myślał? Wieś niewielka, ale ogrody podzielone na mizerne grządki. Po obu stronach drogi zwęglone drzewa. Czy piorun w zeszłym roku je spalił, czy w tym roku ktoś wypalał suchą trawę, ale czarne szkielety dzikich grusz już nigdy nie zazielenią się… Między tymi zwęglonymi drzewami i tymi zgiętymi na swoich ogrodach spowolnionymi w ciężkich ruchach czarnymi figurami istnieje czuciowe wizualne pokrewieństwo… I nasza kamera nie mogła tego nie zauważyć… Lina Kostenko wyraźnie posmutniała… Cierpliwie czekaliśmy, kiedy operator filmowy wreszcie schowa do samochodu statyw. Ile czasu przeznaczono tej poleskiej wsi? I czyżby czarnobylski czas zwęglił ją ostatecznie? A wczoraj, w drodze na Owrucz, zatrzymaliśmy się dla podobnego ujęcia w Zonie. Zaledwie wjechawszy w Poliske, wybraliśmy dla ekranu to, co było typowe dla Zony… To było kiedyś tradycyjne miasteczko rejonowe… Teraz — pustka… Wiosną tutaj teraz nawet nie pachniało… W Poliskim, porzuconym przez ludzi, operator filmowy nakręcił puste bocianie gniazdo. Nigdy tutaj nie panował europejski styl życia… Nawet niedaleka stąd urbanistyczna tymczasowa Prypeć, która kiedyś ściągnęła ze wszystkich radzieckich elektrowni atomowych mnóstwo ludu, daleko nie poleskiego pochodzenia, zupełnie nie wpłynęła na istotę nędznego poleskiego życia okresu przedczarnobylskiego. Teraz, patrząc na puste bocianie gniazdo, nie wiadomo, za czym tutaj można żałować, jednak duszę z jakiegoś powodu ogarnia niewysłowiony smutek i ciągnąca się żałość… * * * …Kiedy helikopter przechylił swoją lewą burtę tak, że w iluminatorze otworzyła się dla kadru kamery filmowej ruina reaktora, Wołodymyr Szewczenko gwałtownym ruchem otworzył na oścież właz wejściowy… Razem z hukiem silnika do kabiny helikoptera wdarł się gęsty strumień promieni… Każdy z nas poczuł ten ciężki podmuch… I każdy na swój sposób tę chwilę zapamiętał… Niewidzialna siła zimnym oparzeniem przebiła mi pierś, niczym niesłyszalne uderzenie ostrej włóczni. Radioaktywny strumień, skierowany przez reaktor w ambrazurę otwartych drzwi naszego helikoptera, odczuliśmy wtedy nie jako symboliczny obraz niebezpieczeństwa dla żywej istoty, a jako realny fakt filmowania. Świadomie dążyliśmy do tego, żeby helikopter krążył nad ruiną Czarnobyla. Chcieliśmy, żeby pilot wszedł na drugie koło… I wykonał on umówione zadania… Chwyciłem jedną ręką za wspornik iluminatora, a drugą objąłem w pasie Wołodymyra Szewczenkę i mocno go trzymałem, żeby nie wypadł z kamerą filmową przez otwarte drzwi. Szewczenko terkotał swoim starym „Konwasem” dopóty, dopóki nad rozpalonym żarem reaktora helikopter nie wykonał pierwszego koła. A potem tak samo długo w otwartej ambrazurze drzwi stał ze swoją kamerą filmową także Wiktor Kripczenko. Oni wtedy nie żałowali taśmy filmowej, bo to był pierwszy kinematograficzny kontakt z radioaktywnym potworem. Odczuwalny… I nikt z nas wtedy nie wiedział, co naprawdę filmowaliśmy. Tak jak nie wiedzieliśmy, czy pozwolą nasze nagrania pokazać ludziom. Z czasem wyjaśniło się: nakręcić film o Czarnobylu było o wiele łatwiej, niż zdobyć prawo na pokaz takiego gotowego filmu. Ciąg dalszy nastąpi. Leonid MUŻUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

(Fragment scenariusza)

DO 20. ROCZNICY TRAGEDII …Ze wszystkich elektrowni atomowych do Czarnobyla ściągano najlepszych fachowców. Codziennie pojawiały się niestandardowe (awaryjne) sytuacje, a te niebezpieczne łamigłówki mogli rozwiązywać najbardziej doświadczeni w branży atomowej specjaliści. Inżynier Prianysznikow przyleciał z Dalekiego Wschodu. To jemu należała się idea kontroli stanu zniszczonego reaktora. Zaproponował, by w betonowe dno reaktora wstawić czujnik, aby mierzyć poziom zmian temperatury, które wahały się w strukturze niegasnącej radioaktywnej ruiny. Niebezpieczeństwo polegało na tym, że nikt nie wiedział, co tak naprawdę działo się w reaktorze po wybuchu. A czym mogła zakończyć się dla świata ta technologiczna niewiadoma — dobrze rozumieli wszyscy, ale tylko Prianysznikow wpadł na pomysł, by wchodzić pod reaktor ze swoimi przyrządami. W tym celu w betonowej grubości dna reaktora gigantycznymi elektrodami wypalono długi, rurowaty otwór. W tę ciasną dziurę, niczym w pułapkę, musiał wejść człowiek i zainstalować czujniki, jak najbliżej rdzenia rozpalonego reaktora. I tym człowiekiem, który wszedł w betonową pięciometrową dziurę, okazał się sam Prianysznikow. Jurij Bordakow filmował ten epizod. Czas przebywania tam limitowany był do sekund. Dlatego oni (Prianysznikow i Bordakow), ciężko dysząc, biegli podziemnymi korytarzami do dna reaktora, zeszli drabiną do barbotera, gdzie Prianysznikow szybko założył ochronny skafander. Jurij wszystko to starannie filmował. Nagle Prianysznikow przypomniał sobie, że zapomniał wziąć stoper… I Bordakow od razu wyłączył kamerę, zdjął spod zasznurowanego rękawa specjalnego kombinezonu swój zegarek i naciągnął go na nadgarstek Prianysznikowa. Zegarek na ręce musiał być nieosłonięty, aby można było śledzić czas, który katastrofalnie skracał się tam do takich rozmiarów, kiedy sekunda ważyła więcej niż w zwykłych warunkach godzina czy nawet cały dzień. Bordakow tego zegarka nie wyrzucił… Ze Strefy zabrał go do domu i czasami nawet go nosił. Swoją drogą, kilka razy naszej kamery wideo nie chcieli wypuścić ze Strefy. Ale nasze argumenty za każdym razem bezapelacyjnie działały na świadomość dozymetrystów: „A czymże wtedy filmować?” — dziwiliśmy się szczerze, wyobraziwszy sobie, jak nas rozbroją i zakopią w radioaktywnym cmentarzysku najdroższe narzędzie naszej pracy… Nie było wtedy na Ukrainie kamer wideo takiej klasy, jak nasza. Napromieniowana do takiego poziomu, że podchodzenie do niej było nawet niebezpieczne. Jak jej „nie myli” dezaktywatorzy, ona „świeciła” na czarno i niezawodnie dalej filmowała. Gdzie ona teraz? Świadomie na razie nie pytałem Jurija, gdzie podział ten historyczny zegarek. Ten szczegół jest obecnie psychologicznie ważny, jako prawdziwa relikwia czasu… * * * Czerwona kwietniowa droga do martwej ukraińskiej wsi… Czego na tej granitowej huśtawce tylko nie wspomnisz. I wszystko — dotyczy Czarnobyla. A czyż nie? Czerwona droga biegnie między lasami. Co też nam pokaże jej finał?.. * * * Czarnobyl złapał moją duszę po kilku dniach od awarii. Jak wszyscy Ukraińcy, ja też niczego istotnego nie wiedziałem o katastrofie do końca kwietnia. komin dobrze pamiętałem, bo osobiście widziałem, jak w latach siedemdziesiątych go budowano. Grupę filmowców dopuszczono kiedyś na tę tajną budowę, aby narodowi pokazano, co budują pod Kijowem. Ten pierwszy materiał filmowy Ukrkinochroniki o budowie Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej nosi tytuł „Od pierwszego kołka”. Kiedyś, chwaląc się bezpieczeństwem reaktora typu czarnobylskiego, jego „ojciec” — akademik Aleksandrow, mówią, rzucił gdzieś na jakiejś autorytatywnej naukowej publikacji lakoniczną replikę: „Taki reaktor nie strach nawet na Placu Czerwonym postawić!” Swoją drogą, kiedy filmowaliśmy podsumowujący etap likwidacji awarii — kiedy wspomniane w pierwszym wspomnieniu bataliony „ochotników-rezerwistów” wreszcie oczyściły „podręcznymi” łopatami zaśmiecone radioaktywnymi wyrzutami dachy stacji, to naszym znajomym chłopakom z rozpoznania dozymetrycznego zachciało się wyjść na ten komin… Żeby wystawić na nim czerwony sztandar. Jako symbol… Niech nie wielkiego, ale zwycięstwa. Innego koloru sztandarów w ówczesnym naszym państwie nie było i nie mogło być. My wtedy, w Strefie, wszyscy między sobą ostrożnie żartowaliśmy: mówiąc, myślmy, że ten sztandar zwycięstwa powiewa nad Placem Czerwonym. W końcu, dla mnie i dla wszystkich moich znajomych czarnobylców ten konkretny czerwony sztandar na tamtym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Błyszczące krążki płyt kompaktowych niepostrzeżenie, ale na zawsze wkroczyły w naszą codzienność, wypierając nie tylko magnetofony kasetowe, ale i tradycję słuchania muzyki na żywo — od wiejskich kapel po koncerty filharmoniczne. Trzecie tysiąclecie witaliśmy melodiami z własnych, choć skromnych, fonotek, jedynie pobieżnie zauważając, że muzyka narodowa i narodowi wykonawcy są w nich reprezentowani bardziej niż skromnie. Co trafia do ucha naszego przeciętnego obywatela, jak kształtują się jego gusta dzisiaj, kiedy w Ukrainie działa ponad pół setki firm nagraniowych, produkujących milion muzycznych płyt kompaktowych miesięcznie? Statystyki świadczą, że CD z repertuarem rosyjskich wykonawców to ponad połowa, wykonawcy zachodni zajmują 40%, a jedynie 7—8 procent z całej struktury produkcji płyt kompaktowych przypada na ukraińską muzykę wszystkich gatunków. Jeśli zauważyć, że na ukraińską duszę przypada 0,25 szt. muzycznych CD rocznie (dziesiątki razy mniej niż w rozwiniętych krajach świata), to narodowe — ukraińskojęzyczne brzmienie przestrzeni muzycznej poprzez CD własnej produkcji trudno określić nawet setnymi częściami procenta. Nadziei na przyszłość również jest mało: przyszłe pokolenie siedzi przed komputerami, korzystając z CD-ROM-ów z różnymi grami komputerowymi i programami edukacyjnymi, które są niczym innym jak anglojęzycznym produktem z menu przetłumaczonym na język rosyjski lub całkowicie rosyjskim produktem. Ukraińskojęzycznych gier komputerowych i programów edukacyjnych w języku ukraińskim na rynku praktycznie nie ma. Sprawa załatwiona: wrażliwi na popyt hurtownicy rezygnują z ukraińskojęzycznego produktu, powołując się na brak zainteresowania nim wśród ludności. O tym i nie tylko rozmawiamy z naszym gościem, próbując nakreślić problemy ukraińskich firm nagraniowych działających w Ukrainie. Poznajcie: Jurij Mychajłowycz HANDZIUK, dyrektor firmy nagraniowej „Atlantyk”, która tworzy ukraińskie projekty multimedialne i rozpowszechnia je w Ukrainie. Firma istnieje od 1990 roku, a jej produkcję można śmiało nazwać jakościową, solidną. oferowany jest produkt kontrabandowy, a przejmuje się jedynie dwoma momentami: ceną towaru i jakością nagrania. Najbardziej zauważalnym elementem pirackiej infrastruktury pozostają sprzedawcy detaliczni, uliczni bazarowi „handlarze”, jednak oni, dzięki masowości i mobilności, skutecznie przechodzą przez obławy i „czystki”, które od czasu do czasu urządzają stróże prawa. Co więcej, współczesne ukraińskie ustawodawstwo pozwala indywidualnym przedsiębiorcom (w tym również „handlarzom”) nie prowadzić księgowości i nie płacić wszystkich podatków, a jedynie regularnie opłacać patent na działalność gospodarczą. „Piratów” stymuluje całkowity brak potępienia ich przez opinię publiczną, co nie dziwi, jeśli wziąć pod uwagę, że zarówno radziecka alternatywna „kultura magnetofonowa”, jak i współczesne piractwo audio działały i działają jako swego rodzaju mechanizm „sprawiedliwości społecznej”: tracą na nim ludzie realnie lub potencjalnie bogaci („gwiazdy show-biznesu”), a zarabiają nie tylko „piraci”, ale i zwykli konsumenci, którzy otrzymują mniej więcej normalny produkt w cenie kilkakrotnie niższej od światowej. — Na piractwie traci wydawca legalnego produktu audio (a zatem i jego autor), za to wygrywa jego „powielacz”. Rozwój biznesu metodami pirackimi wymaga znacznie mniejszych nakładów i inwestycji niż legalnymi. Bezsprzecznie traci na tym budżet państwa i międzynarodowa reputacja Ukrainy, więc wszystkie państwa z piractwem walczą, ale Ukraina — bardzo niemrawo i mało efektywnie. Dlaczego? — Spróbujmy nakreślić niektóre czynniki, które rodzą wysoki poziom piractwa w kraju: przede wszystkim to, że w Ukrainie istnieje popyt na niedrogą piracką produkcję oraz niska konkurencyjność własnej, narodowej produkcji audio, nawet na rynku wewnętrznym, orientacja słuchacza głównie na towar zagraniczny, niezdolność środowiska autorskiego i wykonawczego do ochrony interesów właścicieli praw. Póki co odpowiednie struktury państwa nie przezwyciężyły wysokiego poziomu skorumpowania urzędników i stróżów prawa. Niestety, możemy mówić również o zawodności barier celnych, co umożliwia masowy import pirackiej produkcji. A także uznać obecność wolnej i niedrogiej siły roboczej do uruchomienia detalicznego handlu pirackiego i podziemnej „produkcji kuchennej”. — Jak zmienić sytuację? — Tylko poprzez przezwyciężenie kryzysu gospodarczego, istotne podniesienie siły nabywczej ludności i poziomu jej zatrudnienia, skuteczną walkę z korupcją w państwowych organach władzy i organach ścigania, politykę „legalizacji”. Musi działać skuteczny protekcjonizm wobec rodzimych autorów, wykonawców, rozszerzać się rynek rodzimych produktów fonograficznych. Chodzi zarówno o protekcjonizm prawny, jak i o wsparcie finansowe i podatkowe oraz o sprzyjanie samoorganizacji ukraińskich właścicieli praw. Warto zaznaczyć, że już następuje aktywizacja autorów, wykonawców i producentów fonogramów, tworzone są organizacje zbiorowego zarządzania prawami, ochrony swoich interesów. Ale: zmienić sytuację na lepsze może jedynie celowa polityka naszego państwa na rzecz wspierania ukraińskojęzycznego produktu. Rozmowę zapisała Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

OSTRE KĄTY PŁYT KOMPAKTOWYCH

— Juriju Mychajłowyczu, czy Państwa produkcja jest ukraińska? — Proszę sądzić samemu: w 2002 roku „Atlantic” dał życie serii „Klasyczny jazz” — piętnastu dwupłytowym projektom, i została ona uznana za najlepszą na świecie. A projekty ukraińskie — „Muzyka etniczna” z autentycznym wykonaniem, zespoły rockowe, projekty popowe przyciągnęły do firmy uwagę tych, którzy wolą zbierać kolekcję muzyki narodowej na nowoczesnych nośnikach. Są to serie muzyczne „Legendy rocka Ukrainy” w wydaniu prezentowym — 19 płyt, seria „Ukraińskie pieśni ludowe”, która zawiera już 8 płyt, a także nowoczesna interpretacja narodowej muzyki tradycyjnej — gotowych jest już 6 projektów. Rozpoczęło się udane życie projektów „Ukraińskie pieśni lat 70.”. Mam nadzieję, że wydamy kronikę ukraińskiej piosenki estradowej aż do XXI wieku. Cieszą się popytem „Muzyka do relaksacji”, „Głosy ptaków”, „Dźwięki przyrody”, seria „Muzyka narodów świata”, wszystkie instrumentalne hity — to dziesiątki projektów. — Trzy lata temu firma „Atlantic” zaczęła współpracować z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki, błogosławiąc na świat serię „Ukraińska kolekcja. Muzyka etniczna Ukrainy”. — To piętnaście płyt z nagraniami autentycznych wykonawców, są one prawdziwym prezentem dla nauczycieli wiedzy o narodzie, szkół, placówek muzycznych, po prostu melomanów. Razem z „Proświtą” zorganizowaliśmy ekspedycje w różne zakątki Ukrainy, powstają nowe nagrania — czas wymaga, abyśmy bez zwłoki zdążyli nagrać wszystko to, co zachowało się w ludzie, aby muzyka ludowa każdego regionu etnicznego została utrwalona na płytach, zachowując sztukę naszych pradziadów. Etnomuzykolodzy Ukrainy włączyli się w tę pracę. Są rzeczy po prostu unikalne: półtora roku temu Konserwatorium Lwowskie pozwoliło firmie „Atlantic” wykorzystać woskowe wałki Edisona z kolekcją Rozdolskiego z początku XX wieku, nagraniami dokonanymi przez Łesię Ukrainkę i Kłymenta Kwitkę. Zdjąć dźwięk z tych wałków pomogli nam w Instytucie Rejestracji Informacji. Opracowaliśmy specjalne wysokiej jakości urządzenie laserowe, bezdotykowe, oszczędne dla wałków Edisona. Obecnie ze zdjętym materiałem pracujemy już my. Mamy nadzieję, że z powodzeniem przekażemy go współczesnym. — Muzyka autentyczna ma swoją specyfikę, gradację — nawet nie wyobrażam sobie, jak w całej pełni można ją zebrać… — Początkowo planowaliśmy wydać 25 płyt — według liczby obwodów, ale obecnie widzimy, że płyt będzie znacznie więcej. Przecież na przykład tylko Iwano-Frankowszczyzna ma tak zachowane bogactwa, że chce się utrwalić każdy rejon, każdą wieś… W latach dziewięćdziesiątych wykładałem w Instytucie Politechnicznym, prowadziłem wykłady, obroniłem pracę doktorską. Potem pojechałem do Ameryki, gdzie ukończyłem szkołę biznesu. Po powrocie do domu stworzyliśmy pierwszy na Ukrainie zakład produkcji płyt kompaktowych, przez pewien czas byłem jego dyrektorem. Potem byłem przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Związku Użytkowników Obiektów Praw Autorskich i Pokrewnych, a równolegle zajmowałem się działalnością wydawniczą i wydawaniem głównie produktu ukraińskiego. Dlaczego? Zrozumiałem, że tego nie ma i jeśli my tego nie zrobimy — nikt nie zrobi. Rosja po prostu zmiażdży swoim produktem: to i rosyjska estrada, i autorskie wykonania rosyjskich zespołów i tym podobne. W takiej sytuacji ukraińscy wykonawcy nie mogą konkurować z Rosjanami. I pięć lat temu podjąłem taką stanowczą decyzję: wydawać ukraińskie płyty. Stało się to sprawą życia. Dużo jeżdżę po Ukrainie, widzę — rok, dwa, trzy — i koniec: autentycznego folkloru już nie będzie, jeśli nie nagramy dzisiaj nosicieli folkloru, nie zwieńczymy tego projektu, który zresztą z czasem stanie się bezcenny. — Powiedzmy, że nasz wywiad przeczytają we Lwowie, Czerniowcach, Tarnopolu i zechcą przyłączyć się do projektu… — Po pierwsze, trzeba, aby nawiązywali kontakt z „Proświtą” lub z nami. Przecież w załączonym komunikacie prasowym, a faktycznie — broszurze do projektu „Muzyka etniczna Ukrainy” opisaliśmy wszystkie swoje projekty. Rozdawaliśmy tę informację w Dnieprze, Charkowie, Odessie, w Radzie Najwyższej, na Forum Wydawców… I stamtąd można wiele zaczerpnąć. — Od czasu do czasu w telewizji widzimy, jak buldożer niszczy pirackie płyty… Czy te prawa, które obecnie stoją na straży prawa autorskiego, działają? — Zresztą o prawie — byłem jego współautorem. Pierwsze prawo przyjęto w 2000 roku — prawo o rozpowszechnianiu utworów audiowizualnych i fonogramów, teraz zostało uzupełnione, nosi nazwę „Prawo o rozpowszechnianiu utworów audiowizualnych — fonogramów, wideogramów i programów komputerowych”. Za granicą jest jedno prawo — Prawo o prawie autorskim i prawach pokrewnych, i to prawo trzeba wykonywać. U nas też powinno być jedno prawo o prawie autorskim. I gdybyśmy je wykonywali, niepotrzebne byłyby prawa o licencjonowaniu nośników optycznych, o rozpowszechnianiu i tak dalej. Zresztą, gdyby to było monitorowane, to produkt rosyjski, z którego korzysta dzisiaj 300 milionów ludzi, nie miałby takiego rozpowszechnienia. Niedawno byłem we Lwowie, zapytałem dyrektora sklepu Petra Mackewycza: „Dlaczego macie mało ukraińskich płyt?”. A on odpowiada: „Chcą słuchać »sowka«, dlatego jest mało”. Oto dlaczego ukraiński projekt to maksymalnie 25 milionów nabywców. 25 przeciwko 300, oto taka proporcja. — I jeszcze warto dodać, że rosyjskie płyty produkuje się na Ukrainie, tutaj też rozpowszechnia… — Oto w czym rzecz! Jeśli zrobimy zapytanie: jaka liczba mass mediów została zarejestrowana w 2005 roku, to zobaczymy, że 20% — ukraińskich, a 80% — rosyjskich, rosyjskojęzycznych. — Tutaj stosownie jest porozmawiać o piractwie i walce z nim. — Czym jest „piractwo”? Oczywiście nie chodzi o dosłowne znaczenie tego słowa, a o działalność poza prawem w sferze związanej z tworzeniem, rozpowszechnianiem i wykorzystywaniem praw własności intelektualnej: nielegalne kopiowanie i rozpowszechnianie nośników dźwięku bez zgody właścicieli praw w skalach przemysłowych. Sfera piractwa obejmuje cały biznes muzyczny i przemysł fonograficzny Ukrainy. Tak, w szczególności dla Ukrainy, według szacunków IIPA (International Intellectual Property Alliance), straty z tytułu piractwa w branży fonograficznej wynoszą około 120 mln dolarów rocznie, a w branży wideo — ponad 40 mln. Wszystko to są szacunki prawdopodobnych strat, które ponieśli amerykańscy właściciele praw na Ukrainie, a nie ogólne szacunki wpływu piractwa na gospodarkę naszego państwa. Ze względu na niemożność w większości przypadków uzyskania bezpośrednich wiarygodnych danych (przecież sami „piraci” nie śpieszą się z podawaniem informacji o swojej działalności ani do organów statystycznych, ani do podatkowych), metody szacowania strat z tytułu piractwa przypominają sposoby stosowane do oceny skali szarej strefy w ogóle, z uwzględnieniem specyfiki branży. Według naszej oceny średni poziom piractwa w kraju znajduje się w granicach 60—65%. Przy czym w takich miastach jak Kijów, Odessa, Lwów pirackich CD sprzedaje się około 50% ogólnej liczby, w Doniecku, Ługańsku, Kramatorsku — 85—90%. W niektórych regionach poziom piractwa jest znacznie wyższy od analogicznych wskaźników w miastach i sięga 95%. Te płyty muzyczne różnią się od „firmowych” jakością poligrafii, opakowaniem, kodami kreskowymi i pseudoprawami autorskimi. W ostatnim czasie szerokie rozpowszechnienie zyskały płyty CD-R bez poligrafii z nagraniami muzycznymi tylko w papierowej lub polietylenowej kopercie, które oferują „handlarze” w przejściach podziemnych, przy metrze, na parkingach i w innych miejscach. Wyjaśnia się to najwyraźniej tym, że nasz rodzimy konsument w większości swojej rozumie, że mu pro- Prezydent W. A. Juszczenko zainteresował się działalnością dyrektora firmy nagraniowej „Atlantic” Jurija Handziuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pobożne wierzenie, że to święto jest równe Wielkanocy: „Jaka pogoda na Zwiastowanie, taka będzie i na Wielkanoc”; „Na Zwiastowanie i na Paschę grzeszników w piekle nie męczą”; „Na Zwiastowanie ptak gniazda nie wije, dziewczyna warkocza nie zaplata”; „Jeśli jakikolwiek ptak prześpi Zwiastunową jutrznię albo w ten dzień uwił gniazdo, wtedy odbierane są mu skrzydła na kilka dni i nie może latać, a tylko biega po ziemi, rozczapierzywszy skrzydła”. Według ludowych wyobrażeń kukułka to jedyny ptak, który wił gniazdo w ten dzień, i za to Bóg ją ukarał: nie ma ona własnego gniazda i podrzuca swoje jaja do cudzych. Na Zwiastowanie przylatują jaskółki i bociany, „bocian zniesie pierwsze jajo”. Wierzono także, że na Zwiastowanie, tak jak na Wielkanoc, słońce gra i mieni się różnymi kolorami. Można to zobaczyć o świcie, wychodząc na górę lub nad rzekę. Od Wprowadzenia (4 grudnia) do Zwiastowania nie wolno kopać ziemi, „bo ziemia odpoczywa i nabiera siły”, a od Zwiastowania można na niej pracować, bo w ten dzień „Bóg błogosławi ziemię i wszelkie tchnienie” albo, jak wierzyli Huculi, „Bóg wkłada głowę w ziemię, żeby ją rozgrzać, i od tego budzi się wszelkie zwierzę, które spało w ziemi — mrówki, żaby, gady” (Woropaj, T. 1, s. 278). „Bóg błogosławi w ten dzień rośliny i wszystko zaczyna rosnąć. Kwitną pierwsze wiosenne kwiaty — przebiśniegi, pierwiosnki, kokorycz, sasanki”, „Jeśli znajdziesz w ten dzień kokorycz, to zerwij, rzuć pod nogi, depcz i mów: „Depczę, depczę kokorycz, daj, Boże, dożyć i za rok deptać” albo „Depczę, depczę kokorycz, Bóg zdrowie da!” — tutaj pobrzmiewa echo kultu przyrody, że roślina ma przekazać swoją żywotną siłę człowiekowi. „Jeśli na Zwiastowanie, idąc po wodę, dziewczyna znajdzie kwiat pierwiosnka, to znak, że tego lata wyjdzie za mąż” (Woropaj). Wierzono także, że w ten dzień św. Archanioł Gabriel złotymi kluczami otwiera niebo, żeby deszcz ziemię zmoczył. Ponieważ nasi przodkowie antropomorfizowali całą przyrodę, szczególnej uwagi dostąpiła ziemia jako kobieta-matka, która rodzi wszelkie ziele i drzewo. Dlatego zachowały się echa tych wyobrażeń w ludowych wierzeniach: na Wołyniu i w niektórych innych regionach uważano za wielki grzech bicie ziemi, zwłaszcza przed Zwiastowaniem, bo była ona rzekomo brzemienna pędami roślin i trawy. W tym czasie zabraniano nawet wbijać w ziemię kołki, nie można było rozpoczynać budowy, grodzić płotów. Szczególną mistyką w folklorze owiany jest przypadek, który zdarza się bardzo rzadko — kiedy Zwiastowanie przypada w Wielkanoc. Uważano, że jeśli nie odprawić w cerkwiach Zwiastunowej jutrzni (a ona w takim przypadku łączy się z Paschalną Wsienoczną), to słońce nie wzejdzie (takie legendy zapisałam w swojej rodzinnej wsi na Chmielniczyźnie, podobne fakty notuje też Iwan Franko we wsi Nahujowice). Nawiasem mówiąc, właśnie takie zbiegnięcie się dat miało miejsce 7 kwietnia 1991 r. i w tym czasie w Kijowie można było usłyszeć różne mistyczne opowieści i przepowiednie na ten rok. Jedni mówili, że będzie on ciężki, apokaliptyczny, bo rzekomo właśnie w dzień Zwiastowania został ukrzyżowany Chrystus, więc musi stać się coś szczególnego, inni zaś przeciwnie, zapewniali, że to bardzo dobry znak. I cóż — podobnie jak Chrystus, ukrzyżowany na Krzyżu, zmartwychwstał i rozerwał wiekowe kajdany śmierci, zmartwychwstało z popiołów państwo ukraińskie, stało się to, na co czekał nasz naród całe tysiąclecie! Chrystus zmartwychwstał i wskrzesił nasze dusze, obmywszy je swoją czcigodną Krwią — i Ukraina zmartwychwstała, obmywszy się krwią milionów męczenników. Cud 1991 roku to bezpośrednie świadectwo tego, że Ukraina znajduje się pod szczególną opieką Matki Bożej, której modlitwami zdobyliśmy nie tylko duchowe, ale i narodowe wyzwolenie. Ludmyła IWANNIKOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

ZWIASTOWANIE To jedno z największych dwunastu świąt roku, które pod względem ważności zrównuje się z Wielkanocą, gdyż obecnie jest początek naszego zbawienia.

Jeszcze w czasach Starego Testamentu Pan przez proroków obiecywał ludzkości wyzwolenie spod władzy śmierci i niewoli grzechu, w którą popadła przez występek i nieposłuszeństwo. Grzech nie został stworzony przez Boga i nie jest właściwy ludzkiej naturze, więc i zbawienie polega na oczyszczeniu, przebóstwieniu ludzkiej natury, na powrocie jej do pierwotnego stanu, do błogiego przebywania w wieczności razem z Panem. Niezgłębiony Boży zamysł wybrał taką formę zbawienia ludzkości jak Wcielenie Boga i złożenie siebie w ofierze na wykup za nasze grzechy. Dla wypełnienia tej Bożej misji konieczne było znalezienie tak czystej, niepokalanej i świętej Dziewicy, która byłaby gotowa przyjąć w swoje łono Samego Pana Niezmieszczonego, który stworzył cały Wszechświat, który ma władzę nad życiem i śmiercią. Ona musiała być tak czysta, święta, napełniona miłością, aby mogła pomieścić w sobie absolutną Czystość, absolutną Świętość i absolutną Miłość, bo grzeszny człowiek nie byłby w stanie tego dokonać. I taka Dziewica się znalazła, jedna jedyna, pośród wszystkich pokoleń i narodów — Dziewica Maria, córka Joachima i Anny, z rodu królewskiego i arcykapłańskiego, Dziewica, która Sama stała się Świątynią, Niebieską Bramą, przez którą wszedł do nas Pan i przez którą my wchodzimy do raju, Niebieską Drabiną, która połączyła niebo z ziemią, Krzewem Gorejącym… — taką przepowiadali Ją starotestamentowi prorocy. W artykule „Świeca gromniczna ten dzień oświeci” (numer 7 z 2006 r.) mowa była o tym, jak przygotowywała się Dziewica Maria, aby posłużyć niezgłębionej tajemnicy Wcielenia Boga, która ukryta jest nawet przed Aniołami. Dodam, że stale przebywając w modlitwie i dobrze znając Pismo Święte, Ona wiedziała również o tym, że właśnie Ona ma urodzić Bożego Syna — i z pokorą czekała na ten dzień. Kiedy zaś skończyła 14 lat, arcykapłani jerozolimskiej świątyni, przy której mieszkała, zaczęli zmuszać Ją do przeniesienia się do domu ludzkiego i, podobnie jak inne, wyjścia za mąż. Ale Maria oszołomiła ich tym, że powiedziała, iż od dzieciństwa poświęciła się jedynemu Bogu i dała Mu obietnicę na zawsze zachować swoje dziewictwo, i dlatego w żaden sposób nie może połączyć się ze śmiertelnym mężczyzną, i nic na świecie nie zmusi Jej, by to zrobiła! Arcykapłani zdziwili się nowością tej obietnicy, bo dotąd na całej ziemi nie było dziewczyny, która obiecałaby Bogu na zawsze zachować swoje dziewictwo dla Niego — Ona była pierwszą. Arcykapłani nie wiedzieli, jak mają postąpić z Nią — nie mogli dłużej zostawiać Jej przy świątyni, ale też nie mogli zaręczyć siłą z mężczyzną, aby nie rozgniewać Boga. Wtedy, jak piszą różni historycy Kościoła, szczególnym objawieniem Bożym wskazano zaręczyć Ją z Józefem, który był nieżonaty, po to, aby on strzegł Jej czystości. Mieszkając w domu swojego oblubieńca, Maria kontynuowała nieustanną modlitwę, czytała Pismo Święte, zajmowała się robótkami ręcznymi. Dom Józefa był dla Niej świątynią, z której Ona nigdzie nie wychodziła, chroniąc się od wszystkiego, co marne i grzeszne, co jest na świecie. Po pewnym czasie Pan posłał do Niej Archanioła Gabriela, aby zwiastował o cudownym poczęciu Syna Bożego. Ze strachem i drżeniem stanął przed Nią Gabriel, bo już Ona nie była zwykłą dziewczyną, a Królową Nieba i Ziemi, wyższą od wszystkich Aniołów i Archaniołów — i uwielbił Ją takimi słowami: „Raduj się, Łaski pełna! Pan z Tobą! Błogosławionaś Ty między niewiastami!” (Łk 1, 26—38). Jak naucza święty Piotr Mohyła w „Katechizmie”: „Masz wierzyć w to, że to uwielbienie nie jest wymysłem ludzkim, ale z nieba, od Pana Boga przysłane przez Archanioła Gabriela, który nigdy nie odważyłby się tak Dziewicy wielbić, gdyby nie miał ku temu polecenia od Pana Boga”. „Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego osłoni Cię!” — przemówił Archanioł, i kiedy Maria pokornie odpowiedziała: „Oto Ja służebnica Pańska, niech Mi się stanie według słowa twego!” — w tej samej chwili naruszyły się prawa przyrody, Słowo stało się Ciałem, przyjmując w swoje łono niezmieszczonego Boga, Dziewica stała się Niebem, Bożym Tronem, Świątynią, Sama stała się Świętym Świętych… Dlatego też Kościół Prawosławny naucza, że „Bogurodzicę Dziewicę czcić i wielbić należy nie tylko ponad wszystkimi świętymi, ale i ponad zastępami Anielskimi, ponad Cherubinami i Serafinami, i po Panu Bogu Ona pierwsza jest godna czci i szacunku, zgodnie ze słowami Samej Bogurodzicy: „Oto bowiem odtąd błogosławić Mnie będą wszystkie narody”. Archanioł wyjawił Dziewicy Marii to, że i krewna Jej, Elżbieta, żona arcykapłana Zachariasza, będąc w starości, również poczęła syna i jest już w szóstym miesiącu. Napełniona Duchem Świętym, Maria pospieszyła z Nazaretu w góry judzkie, aby przywitać Elżbietę, i jak tylko Elżbieta usłyszała pozdrowienie Marii, to napełniła się również Duchem Świętym i powiedziała, powtórzywszy niemal słowa Archanioła: „Błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc żywota Twojego! A skądże mi to, że Matka Pana mojego przyszła do mnie?” (Łk 1, 42—43) — czyli pierwszą nazwała Ją Bożą Matką właśnie Elżbieta, która nosiła w łonie Jana Chrzciciela, który przez głos i słowo Marii przyjął również Ducha Świętego i drgnął, uradowawszy się. Zatem Dziewica Maria, napełniwszy się Duchem, napełniała Nim tych, którzy mówili — i już mówili oni nie od siebie, a Duch Święty mówił przez nich, jak i przez Archanioła. Dlatego też słowa powiedziane przez Archanioła i dosłownie powtórzone przez Elżbietę są słowami Ducha Świętego, a zatem i Samego Pana o Dziewicy Marii. Stąd też prawomocne są słowa Samej Dziewicy Marii: „Wielbi dusza moja Pana i raduje się duch mój w Bogu, Zbawicielu moim, bo wejrzał na uniżenie Służebnicy swojej — oto bowiem odtąd błogosławić Mnie będą wszystkie narody!” (Łk 1, 46—48). A później i Sam Zbawiciel potwierdził te słowa, powiedziane przez Ducha przez kobietę: „Gdy On to mówił, jakaś kobieta z tłumu głośno zawołała do Niego: „Błogosławione łono, które Cię nosiło, i piersi, które ssałeś!” A On rzekł: „Tak!” (Łk 11, 27—28). Jak już powiedziano wyżej, w Starym Testamencie bez liku razy w symbolicznych formach ukazano obraz Przenajświętszej Bogurodzicy. To o Niej proroczo śpiewał król Dawid-psałterzysta: „Stanęła Królowa po prawicy Twojej, w szaty pozłacane odziana, przyozdobiona…”, „Cała chwała córki Króla w Niej Samej…”, „Wspomnę imię Twoje w każdym rodzie i narodzie…”, „Dlatego ludzie wszyscy wychwalać Cię będą i sławić imię Twoje na wieki wieków” (Ps 44, 10—15; 18). Duch Święty przemawiał także przez świętych ojców Kościoła, którzy w pierwszych wiekach chrześcijaństwa stworzyli przepiękne śpiewy cerkiewne na uwielbienie Przenajświętszej Bogurodzicy — tropary i kondaki świąt maryjnych, dogmaty i stichiry, irmosy i kanony, w których wyłożona jest jednocześnie i prawosławna nauka o Bożej Matce, i znaczenie Jej wyczynu dla zbawienia ludzkości. Szczególnie pięknymi, prawdziwymi perłami duchowej dawnej poezji są kanony (modlitewne, pokutne i dziękczynne) do Przenajświętszej Bogurodzicy, w których obok sławienia, podobnego do Anielskiego („Raduj się!”), odkrywają się starotestamentowe symbole, natchnienie wyśpiewuje się przeczyste i przebłogosławione naczynie naj- większej Bożej Tajemnicy: Raduj się, Ziemio Niesiana; raduj się, Krzewie Niepłonący; raduj się, Głębio Niepojęta; raduj się, Boski Dzbanie Manny (naczynie z manną, niebiańskim chlebem); raduj się, Pałacu Króla wszystkich; raduj się, Tronie ognisty Wszechwładcy; raduj się, Kwiecie Niewiędnący; raduj się, Słodko pachnąca Lilio, wiernych upajająca; raduj się, Kadzidło wonne i Mirro drogocenna; raduj się, Komnato najjaśniejsza; raduj się, Ognista Rydwanie Słowa; raduj się, Ożywiony Raju, Drzewo pośrodku mające życie — Pana; raduj się, Góro Nieciosana; raduj się, Runo zroszone, Ożywione; raduj się, Gwiazdo ukazująca Słońce (tutaj — Słońce prawdy, Chrystusa); raduj się, Matko Gwiazdy Niezachodzącej; raduj się, Kluczu Królestwa Niebieskiego — i t. d. Niemożliwe jest bez wzruszenia przyjmować te przecudowne utwory, natchnione Duchem Świętym, a zatem zesłane nam przez Samego Pana jako najdoskonalszy wzorzec godnego wielbienia Bogurodzicy, która wyższa jest od wszystkich Aniołów i od wszelkiego stworzenia ziemskiego i niebieskiego. Nic więc dziwnego, że według tych wzorów układano później akatysty do licznych cudownych ikon Przenajświętszej Bogurodzicy, przez które Duch Święty zsyłał nie tylko uzdrowienia z chorób, ale nawet ratunek od wrogów (wspomnijmy cud w Poczajowie w 1675 r., w Nowogrodzie, cuda od Czernihowskiej Eleckiej ikony, Wyszogrodzkiej, Kazańskiej, Kozelszczańskiej, Achtyrskiej i in.), modlitwy i inne pieśni duchowe (kanty, psalmy). Prawdziwymi perłami poezji obfituje dawna literatura ukraińska XVII—XVIII w. — to utwory Dymitra Rostowskiego, Teofana Prokopowicza, Epifaniusza Sławineckiego, Jerzego Szczerbackiego… Jednak większość autorów pieśni duchowych i wierszy pozostała nieznana — tworzyli je w klasztorach (w szczególności w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej i Poczajowskiej) utalentowani mnisi, księża, diacy, klerycy, uczniowie szkół duchownych. A jak niedoścignienie wysławiał Matkę Bożą T. H. Szewczenko! To i sławienie Matki, Orędowniczki skrzywdzonych, i modlitwa za los narodu: Cała nadzieja moja W Tobie, mój najjaśniejszy raju, W miłosierdziu Twoim, Cała nadzieja moja W Tobie, Matko, pokładam. Święta siło wszystkich świętych, Nieskalana, dobra! Modlę się, płaczę i łkam: Spójrz, Przeczysta, na nich, Tych okradzionych, ślepych Niewolników. Daj im siłę Twojego męczennika syna, Żeby krzyż-kajdany donieśli Do samego, samego końca. Godna śpiewania! błagam! Królowo nieba i ziemi! Usłysz ich jęk i ześlij Dobry koniec, o Wszechdobra! Świętowanie Zwiastowania zostało ustanowione przez Cerkiew w IV w. (data jego została wyznaczona poprzez odliczenie 9 miesięcy od Narodzenia Chrystusowego). Ponieważ jest to początek naszego zbawienia, a Zmartwychwstanie (Pascha) — jego dopełnienie, więc i w ludzie istnieje błogosławieństwo. „Zwiastowanie”. Druga połowa XVIII w. Pochodzi z cerkwi Borysa i Gleba w Kijowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ją bierzecie? Wasze dywany — to wy! robicie z wełny? — Kto kocha tę pracę, temu przychodzi ona łatwo. Nikogo nie zmusisz ani nie przywiążesz: usiądź i tkaj. Inna sprawa, że zniknęły przędzalnie i farbiarnie. Dawniej nasze kobietki woziły wełnę do Werenczanki, co w rejonie zastawnieńskim, i wymieniały w kombinacie na gotową przędzę. Albo w każdy wtorek i czwartek w Bordziach w naszym rejonie kelmienieckim oraz w Czahrze w rejonie hlibockim można było pofarbować nici. Jeszcze do dziś mam przed oczami długie rzędy drewnianych żerdzi, na których schną czarne, czerwone, niebieskie, błękitne, fioletowe, różowe, oliwkowe, dyniowe motki przędzy. — Od Pani koleżanek-rzemieślniczek coraz częściej słyszy się, że dziś sztuka tkactwa ginie. Jeśli tak jest, to dlaczego? — Do niedawna tylko w naszej wsi w każdym z 200 domów stały krosna. I najpierw kaganiec, a potem światło paliło się całą noc. Kołysały się kłębki na haczykach, a czółenka biegały między osnową. Ciężko pracowałyśmy — w dzień i w nocy. Ale w tej pracy był szczególny ładunek, sens: po pierwsze, zasiać, wymoczyć, wyczesać, uprząść konopie, pofarbować; a po drugie, wyhodować z jagnięcia owcę, doczekać drugiej wiosny, ostrzyc ją, wyprać wełnę, uprząść, pofarbować — i tkać. I to było prawdziwe święto, kiedy nadchodziły „wycinki” — kiedy gotowy wyrób odcinano od osnowy i wynoszono na podwórze na oględziny. Schodzili się sąsiedzi, omawiali wszystko w szczegółach. Gotowano pierogi, częstowano wszystkich — swoich i obcych, nawet tych, którzy przechodzili obok podwórza. Wydawałoby się, że dobrze teraz żyć, bo dosyć wszystkiego w sklepach, ale smutno od tego, że wszystko to produkuje się nie u nas, że wszystko to masowe i sztuczne, że córki nie przejęły od matek ich wiedzy i umiejętności, że wszystko jakoś drobnieje i rozwiewa się. Niepokojące jest też to, że pustoszeją nasze wiejskie domy, dzieci doglądają cudzego mienia na cudzych ziemiach. Mówią, trzeba przeżyć... Nie ma czym dzieci karmić... A czym karmiła nas małych moja mama w głodnym 47 roku? Gorzkim wytłokiem, jarzębinowymi plackami i swoją obecnością. Ona ani na chwilę nie zostawiała nas, chyba że kiedy zmuszali iść na wyrąb lasu w lasach buzowickich. Cały czas była z nami i uczyła nas bać się Boga, kochać i szanować starszych, a przede wszystkim — pracować. I za każdym razem mówiła: „Jeśli pieniądze łatwo przychodzą, to tak samo łatwo i odchodzą”. A teraz wszyscy chcą łatwego chleba i z różnych trybun wołają o patriotyzm, podczas gdy ojczysta ziemia stoi po pas w cierniach. — O czym Pani myśli, kiedy pracuje Pani przy krosnach? I czego chce Pani od życia? — Mam wszystko, co potrzebne człowiekowi. Ale kiedy pracuję, to mimo woli za każdym krzyżykiem zahacza się jakaś myśl. I to naturalne, bo każdy człowiek, kiedy zostaje sam na sam ze sobą, myśli o tym, co skryte, o tym, co boli. Ja chcę, żeby trud mojego pokolenia nie został spisany na śmietnik historii. Bo my, głodni i zmarznięci, — tkaliśmy kalinę i róże! A co dziś potrafią syci i bogaci? Jak dla mnie, dziś brakuje centrum, słupa, do którego nićmi byłaby przywiązana cała rodzina. Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ludowe tkactwo dywanów XIX – początku XX wieku – jasna karta w historii ukraińskiej sztuki. Jak świadczą zachowane do naszych czasów wzory z pierwszej połowy XIX wieku, Bukowina już wtedy miała dobrze rozwinięte tkactwo dywanów i była jednym z trzech ośrodków tkactwa dywanów na Ukrainie.

Produkcja dywanów z ornamentem roślinnym rozpowszechniła się w XIX wieku na Jekaterynosławszczyźnie, w północnej części Chersońszczyzny, we wschodnich i zachodnich obwodach Podola oraz Bukowiny. Ciekawe wzory bukowińskich dywanów XIX wieku, zdobionych stylizowanym ornamentem kwiatowym, dotrwały do naszych dni. Kilka z nich przechowywanych jest w zbiorach Lwowskiego Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego. O realiach współczesnego tkactwa dywanów na Bukowinie pytamy mistrzynię twórczości ludowej, znaną tkaczkę dywanów ze wsi Nahoriany w rejonie kelmieneckim, Wiktorię KYTAJHORODSKĄ. „TKACTWO DYWANÓW – WIZYTÓWKA KELMIENECZCZYZNY” – Czy tkactwo dywanów jako rzemiosło odziedziczyła Pani po rodzicach? – To rzeczywiście spadek, i nie tylko po mamie, ale i po tacie, który miał folusz i tkał sukno dla całej okolicy, a także po całym naszym rodzie. Moje Nahoriany nie wyobrażały sobie życia bez tkactwa. Tutaj nie było domu bez krosna. Dlatego naturalne jest, że tkactwo dywanów stało się wizytówką Kelmienecczyzny. Długich zimowych nocy nikt u nas nie marnował na sen. Do trzecich pieśni kogutów tkaliśmy, a gdy na dworze zaczynało szarzeć – biegliśmy w pole. Nie szliśmy, a lecieliśmy, żeby więcej zrobić. Od mamy Olgi otrzymałam największy spadek – umiejętność pracy. Była staranną gospodynią. Te cechy jej charakteru, najwyraźniej, pomogły nie tylko przeżyć, ale i postawić na nogi dzieci, kiedy nas w 1947 roku osierocił pewien „dobrodziej” z sąsiedniej wsi Makariwka. Zabił tatę, który wracał z wojny po odbudowie Leningradu. Po wojnie żołnierzy z zachodnich obwodów demobilizowali nie od razu. Dlatego mamie przyszło mocno się napracować, żeby i przez sieroctwo, i przez głód, i przez kolektywizację nas troje wyciągnąć... Prawda, my też sami, jak mogliśmy, uczyliśmy się żyć. I mamino rzemiosło przejmowaliśmy w locie: haft, przędzenie, tkactwo. Przed moimi oczami i teraz stoi mamine tkane nakrycie (z cienkiej wełnianej przędzy) z przeplatanymi kiściami kaliny i kukułkami. Mnie, małej, wydawało się, że te ptaki zaraz odlecą z czarnego tła. – Kiedy po raz pierwszy stanęła Pani przy krośnie? – Kiedy już trzymałam głowę. Mama sadzała mnie na kolana i my „we dwoje” przekładaliśmy czółenko z końca w koniec. Tkaliśmy płótno na ręczniki, koszule, obrusy, narzuty na ławy, nakrycia. Surowiec do tego przygotowywaliśmy sami – sialiśmy len, trzymaliśmy owce. Samodzielnie zaczęłam tkać w wieku 12 lat – zrobiłam swoje pierwsze nakrycie. Od tamtej pory zaczęła się moja pora – tkać. Praca przy krośnie dla mnie to nie praca, a święto duszy. To prawdziwa rozkosz, kiedy po kilku godzinach ze zwykłej przędzy pojawiają się dzwonki, malwy lub róże. Nawet kiedy w ogrodzie pielę lub krowę doglądam, czy siano układam – wszystko o tych kwiatach myślę. Najpierw pojawiają się w mojej wyobraźni... „KAŻDY WZÓR TWORZY SWÓJ EFEKT” – Który ze sposobów tkania lubi Pani najbardziej i na czym polega jego przewaga? – Na dekoracyjność tkania w znacznym stopniu wpływa technika. Każdy splot tworzy swój dekoracyjny efekt. Na przykład, gładki i równomierny splot wyróżnia się spokojnym rytmem, różne rodzaje skośnego tkania – „huśtawki”, „świerczek”, „łuska” – pokrywają tkaninę drobnymi figuralnymi motywami, które migotliwie wyrysowują się konturami i nadają jej objętości. Skośne tkanie powszechnie stosowano w tkaninach odzieżowych – wełnianych i lnianych (opinki, zapaski, pasy, chusty), a także w tkaninach wnętrzarskich i gospodarczych. Dywany ręcznej roboty dzielą się na dwa główne rodzaje: filcowe i tkane. Tkane dywany wytwarzają z wełnianej przędzy, bawełny, filcowe – z nieprzędzionej wełny. W naszej wsi tkali nakrycia wybierane (rękami zahaczane są nici, odliczane krzyżyki; czółenkiem – to kiedy drewniane czółenko ze szpulką niesie ją z końca w koniec między dwoma rzędami osnowy) i na drutach (kiedy tkanie nawleka się na gruby drut, a osnowa przekładana jest czółenkiem). Wszystkie trzy sposoby są mi dobrze znane, ja nimi utkałam kilometry nakryć. „JAK W PIEŚNI PAWŁYCZKI...” – Kolory odgrywają znaczącą rolę w dekorowaniu dywanów. Jak wiadomo, we wsiach pokuckich nad Dniestrem przeważają szkarłatno-malinowe kolory, we wsiach Podola naddniestrzańskiego i Bukowiny – ciemne, szczególnie dużo czarnego. Jakim barwom i odcieniom daje Pani pierwszeństwo? – Z reguły część dywanów nazywana jest od koloru pola (tła), na którym rozwija się rysunek. Starożytne prace były wyłącznie na czarnym tle. Kolorystyka wyraźnie wzrasta pod koniec XIX wieku, kiedy do ich produkcji wprowadza się coraz więcej fabrycznych nici. W tkactwie dywanów pojawiają się warsztaty farbowania wełny. Ludowi mistrzowie z ogromną fantazją operują wieloma środkami dekorowania i tworzą bardzo ciekawe i niepowtarzalne wzory tkanin. Na przykład, we wsiach pokuckich nad Dniestrem panujący jest szkarłatno-malinowy kolor, we wsiach Podola naddniestrzańskiego i Bukowiny przeważają ciemne kolory, które zagęszczają się do czarnego tonu. Jeśli mówić o kolorach, od których zaczynało się naddniestrzańskie tkactwo – to był to czarny i czerwony, jak w pieśni Pawłyczki. Właśnie nimi tkano werety (kilimy pojawiły się później). Z czasem, na początku XIX wieku, dodano kolory brązowy i zielony. A począwszy od lat 40. ubiegłego wieku, przybywało ich już bez liku — różnych, przeważnie wesołych. W latach 50.—60. ubiegłego wieku pojawiły się u nas kilimy na białym tle. Jednymi z pierwszych na Bukowinie, które je utkały, byłyśmy my z siostrą Wierą oraz moja matka chrzestna Maria Nazarczuk. Popularne stały się także kilimy na jasnozielonym, błękitnym i kawowym tle. Ogólnie rzecz biorąc, do kwiatowego wzoru wykorzystuje się bardzo wiele kolorów i odcieni. Dobra mistrzyni używa ich, zaczynając od pół setki. Powiedzmy, z zielonych tonów musi być ciemnozielony, zielony „prosty” (czyli zwyczajny), jasnozielony, kamienny (z niebieskawym odcieniem), oliwkowy, orzechowy, trawiasty — mniej lub bardziej nasycony, pastelowy i jaskrawy. — Jak Pani osiągała taką liczbę odcieni? Dobierała Pani kolor przędzy i sama farbowała? — Wszystkie te odcienie podfarbowywałyśmy same, wyprosiwszy u farbiarzy po łyżeczce potrzebnych barwników. Można oczywiście wykorzystywać do farbowania także liście orzecha, łupiny cebuli, wywar z bzu czarnego, bzu lilaka, dziurawca, kory dębu, kwiatów dziurawca, perukowca i wielu innych rzeczy. — Czy od funkcjonalnego przeznaczenia kilimu zależy jego ornament, kompozycja, kolorystyka? — Oczywiście. Przez wieki ludowi mistrzowie znajdowali najlepsze proporcje plastycznego dekoru przetykanego z wymiarami i przeznaczeniem tkaniny oraz potrafili połączyć w całościowe kompozycje efekty fakturowe i ornamentalno-kolorystyczne. Znaczna rola w dekorowaniu ludowych tkanin przypada rozwiązaniom kolorystycznym. Ich charakterystyczną cechą jest sprowadzenie kilku barw i odcieni do jednego dominującego tonu. Taki zabieg odzwierciedla się w ludowych nazwach: na przykład płachta — „czarnobrywa”, „sinatka”, „riabenka” (cętkowana), „czerwonatka”, „złocista” itd. Pięknie zlewają się różnie dobrane kolory w tkaninach Pokucia, Karpat, Bukowiny, których ogólna kolorystyka zawsze jest określana przez główny kolor tła. W moich pracach przeważają motywy roślinne, jednak lubię też wzory geometryczne, które wykorzystuję głównie do chodników, weret, wąskich i długich kilimów ściennych, wełnianych obrusów, przeznaczonych na podłogę, obijanie ścian (obicia) nad ławkami oraz dolnej części ściany lub pod sufitem. Najczęściej są one ozdobione gęstą siatką połączonych ze sobą kwadratowych rombów, pomalowanych w kontrastowe kolory: czarny, żółty, czerwony i zielony. W. Kytajhorodśka (w środku) z przyjaciółkami „Z MĘŻEM WSZYSTKO ZACZYNALIŚMY OD GOŁEJ ZIEMI” — Całe życie zajmuje się Pani tkactwem, czy można gdzieś zobaczyć Pani prace? Czy miała Pani wystawy indywidualne? Czy jest popyt na kilimy dzisiaj? — Przez swoje życie utkałam około kilkuset prac. W młodości, kiedy z mężem wszystko zaczynaliśmy od gołej ziemi, sprzedawałam dużo kilimów, żeby zbudować dom. Moje prace kupowano nie tylko w naszym rejonie, ale i w Czerniowcach, Bielcach (Mołdawia), na Chmielniczyźnie, Kijowszczyźnie, nawet w Gruzji. Były zamówienia także do Kanady. Ale żal mi się stało rozstawać z pracami. Przecież drugi raz ich nie utkam, to wielka, skomplikowana praca. Farbować obecnie nie ma gdzie, prząść nie ma komu. Wcześniej całą przędzę przygotowywała mi moja mama Olha. Teraz, kiedy widzę, ile staroci, ikon, obrazów, koszul, ręczników, kożuchów, zapasek popłynęło za granicę, zastanawiam się: dlaczego z każdej strony każdy pragnie chwycić dla siebie coś lepszego z naszej Ukrainy? Patrzę, jak poszczególni przedsiębiorczy ludzie przyjeżdżają już do wsi, mieszkają tydzień-drugi i codziennie wychodzą do centrum z plakatem: „Skupuję stare wyszywane koszule, obrusy, taistry”. I wieśniacy, jak strumyki, znoszą im wszystko, bo majątek mają obecnie mały, a płacą za to nieźle. Byłoby to jeszcze pół biedy, gdyby całe to cudotwórstwo naszych babć, matek zostawało w ukraińskich muzeach i prywatnych kolekcjach. Ale całe to bogactwo jedzie dalej, mówią, że nawet do Włoch, Portugalii, Austrii. A my niby mamy być dumni z tego, że naszego tam pragną. Ale nikt nie zastanawia się: a co zostawiamy w spadku tym, którzy przyjdą po nas? Jaką historię, kulturę po sobie zostawiamy? Jeśli chodzi o moje prace, to wcześniej były wystawiane systematycznie dwa-trzy razy w roku podczas świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy, czasem na wystawach tematycznych sztuki dekoracyjno-użytkowej. W 2000 roku była moja wystawa indywidualna w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Sztuki. Poszczególne prace eksponowano w Kijowskim Muzeum Architektury i Budownictwa Ludowego, a także w Moskwie, Riazaniu, Kiszyniowie i Krakowie. „GŁODNI I ZMARZNIĘCI, TKALIŚMY KALINĘ I RÓŻE” — Czy łatwo obecnie zajmować się tkactwem? Przecież oprócz krosna potrzebny jest surowiec, gdzie Pani

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Drugim warunkiem u Franki jest dokonywanie przekładu tylko z oryginału... — Koniecznie z oryginału. Koniecznie! Podwójny przekład jest zawsze gorszy. Przecież pewne straty są nawet przy tłumaczeniu z oryginału. — Czy możliwe jest w przekładzie oddanie cech etnicznych, mentalnego postrzegania? Powiedzmy, Niemcy mają swoją mentalną pełnię symboli, obrazów, Ukraińcy — swoją. Czy zdarza się, że po dokładnym odtworzeniu znaczenia słowa rozumiesz jednak, że brzmi ono jakoś inaczej, już gdy w pełni odczytujesz pewien kontekstualny blok, — że tam powstaje inna treść, odcień? — Jeśli to rozumiesz, to wtedy już w 90 % trafisz. Jeśli nie zrozumiesz, to ono przeleci i nikt nie odniesie żadnej korzyści. Inaczej — nie uda się. I liczyć na to, że Zachód nas przetłumaczy, — jest płonne. Oprócz tego są jeszcze czynniki ekonomiczne. Na książki w językach obcych na Ukrainie nie ma zbyt wielu konsumentów. Czyli większą część nakładu trzeba będzie wywozić za granicę. To eksport. Aby coś eksportować z Ukrainy za granicę, trzeba brać licencję i specjalne zezwolenia. A to chodzenie po gabinetach i opłaty, opłaty, opłaty. I wszystko z góry, jeszcze zanim coś sprzedasz. Ukraińskie wydawnictwa nie są teraz w najlepszym stanie ekonomicznym. Dlatego wątpię, by w językach obcych przetłumaczono wiele. — Tutaj powinien działać program państwowy? — Tak, oczywiście. Dla popularyzacji swojej kultury poza granicami kraju musi istnieć pewien program państwowy. Ale wygląda na to, że naszemu państwu to nie jest potrzebne. Sądząc po tym, jakie jest współczesne wydawnictwo książek na Ukrainie, państwo nie za bardzo się tym przejmuje. Dlaczego — nie wiem. Mówiło się i gadało niemało, ale wszystko jest tak, jak było, a nawet z każdym rokiem jest coraz gorzej. Krzyczą, że trzeba zabronić sprowadzania rosyjskich książek, — a co wtedy będziemy czytać? Przecież wszystkie ukraińskie wydawnictwa w ciągu roku wypuszczają mniej literatury niż jedno rosyjskie wydawnictwo średniej ręki. Niestety. Część ukraińskojęzycznych książek drukuje się po prostu w Rosji. — Czyżby uwolnienie przestrzeni na rynku gotowych produktów nie sprzyjało temu, że nasze wydawnictwa zaczną pracować? — Rynek — to nie liczba konsumentów, a ilość pieniędzy. Powiedzmy, rynek książkowy Holandii, która pod względem liczby ludności jest gdzieś 2—3 razy mniejsza niż Ukraina, jest kilkakrotnie chłonniejszy. Bo ludzie tam są w stanie kupować. Na Ukrainie sytuacja jest teraz taka, że ci, którzy chcieliby kupić książki, nie zawsze mogą sobie na to pozwolić, nawet na książki, które są potrzebne do pracy. Przecież najpierw trzeba napełnić żołądek, a dopiero potem czytać. Druga ważna rzecz — coraz mniej się czyta. Od książki odciągają konsumentów telewizor, Internet, kawiarnie, dyskoteki, kluby, telefony komórkowe... — Czy istnieje jakaś jasna procedura dokonywania przekładu ukraińskich utworów na języki obce? — Istnieje. Najpierw sporządza się listę literatury, wydziela się środki na przekład — i wtedy rozpoczyna się praca. Z reguły robi to państwo, zainteresowane popularyzacją swojej literatury za granicą. Obecnie w programach translatorskich biorą udział nie tylko kraje o wysokim dobrobycie. Nad przekładem utworów swojej literatury i dzieł naukowych zaczęły już pracować także uboższe państwa. Swoje programy translatorskie realizują Słowacy, Czesi, Węgrzy, Bułgarzy, Słoweńcy, Polacy. Mała Słowenia (tam populacja jest mniejsza niż w Kijowie) wspiera na Ukrainie przekłady swojej literatury. Aktywnie działa na Ukrainie Instytut Polski. — Czy tłumacz może złożyć w Instytucie Polskim swój wniosek o przekład? — Z tłumaczem nikt nie ma do czynienia. Wniosek do Instytutu Polskiego składa wydawnictwo, a oni już rozpatrują: współpracować z nim czy nie. Instytut tworzy listę książek do przekładu i według tej listy wydawnictwo wybiera. Wydawnictwo może zaproponować także własny przekład. Jeśli instytut uzna, że warto go finansować, to sfinansuje. Inna droga — szukać sponsora, który zechce zainwestować pieniądze w ten przekład. Rozmawiała Ołeksandra TKACZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«LILIK» CZY «KAZAN»

— Jakie problemy istnieją przy tłumaczeniu z języków obcych na ukraiński? — Jednym z najbardziej bolesnych problemów są słowniki. Przede wszystkim duże i fachowe z różnych dziedzin. Głównie ich nie ma. Jest chyba ukraińsko-angielski, który opracował Laszlo Balla, czesko-ukraiński, bułgarsko-ukraiński. Wszystkie inne to cieniutkie broszurki dla dzieciaków-szkolniaków. A dużych, dla tłumaczy-wyjadaczy — nie ma. Przeważnie tłumaczenie odbywa się przez słowniki rosyjskie, a dopiero z nich wyszukuje się ukraińskie odpowiedniki. Czyli tłumaczenie na ukraiński odbywa się z odbiciem, odskokiem, a te odskoki bywają nie zawsze udane. A jeśli trzeba tłumaczyć jakieś fachowe terminy, to trudno znaleźć właściwe ukraińskie odpowiedniki. Nie trzeba dodawać, że poważniejsze słowniki kosztują niemało. Następny problem — znaleźć tę książkę, która jest potrzebna czytelnikowi, na którą będzie popyt. Teraz trzeba liczyć się z nabywcą. Trafić z takim utworem nie zawsze się udaje. Utwory artystyczne (jeśli to nie jest jakaś rozrywkowa czytadło, nie literatura dziecięca, a coś z wierzchołków światowej literatury) w obecnych warunkach sprzedają się niezbyt szybko. To wpływa na nakłady. One maleją. Odpowiednio maleje też honorarium, tłumaczom przychodzi pracować niemal za darmo. A wydawnictwa… Teraz niewielu jest takich, którzy są w stanie sami wydać tłumaczenie. Trzeba szukać dodatkowych środków — wszyscy wydawcy szukają. Jeszcze do problemów tłumaczenia. Jest taka tendencja wśród niektórych tłumaczy: biorą tekst, skanują go, wrzucają do elektronicznego tłumacza, który daje tłumaczenie słowo w słowo. Maszyna na gramatykę, rzecz jasna, nie zważa. Zresztą wymagać od elektronicznego tłumacza wiele nie można — on jest stworzony do mechanicznego odtwarzania tekstu słowo w słowo. Jeśli tłumacz jest bardziej sumienny, to po tłumaczeniu maszynowym ten mechaniczny tekst przeczyta i poprawi, a mniej sumienny — tak abrakadabrą i odda. Wśród wydawniczego bractwa znane jest też takie sobie lwowskie „know-how”. Pan profesor bierze w wydawnictwie tekst ze swojej dziedziny, rozdaje go na początku semestru studentom (każdemu po 10—20 stron) z poleceniem przetłumaczenia na ukraiński. Studenci tłumaczą swoje części tekstu i zwracają naukowemu patronowi, a on oddaje ten „winegret” wydawnictwu. Niektórzy wydawcy, nie czytając tego tłumaczenia, wydają je. Takie książki żadnej wartości nie stanowią. To — makulatura. — Czy kończą się na tym problemy? — Wyobraźcie sobie, że nie. Na Ukrainie są dobrzy tłumacze tekstów artystycznych i poezji. Ale teraz na tę literaturę popyt jest niewielki. Więc biorą się za tłumaczenia z innych dyscyplin, powiedzmy, z filozofii, psychologii, socjologii, za wąskofachowe teksty. Tłumacze, nie będąc specjalistami w tych dziedzinach, dopuszczają się wpadek. W pewnym dziele filozoficznym trafiło się słowo „horyzont”. To termin filozoficzny. On wszędzie musi występować jako „horyzont”, nieważne, ile razy autor użył go w zdaniu — dwa razy, trzy razy, choćby pięć razy. A tłumacz podał go w jednym przypadku jako „krajobraz”, w innym — „widnokrąg”, potem „horyzont”, czyli podszedł do tego artystycznie. A tutaj artystycznie nie można, trzeba tylko „horyzont” — i wszystko. Specyfika. W tłumaczeniach jest też inna pięta achillesowa. To — terminologia. W jednym podręczniku z socjologii trafił mi się niemiecki termin „die verstehende Soziologie”. Po rosyjsku brzmi on „ponimajuszczaja sociologija”. W tym podręczniku ten termin skalkowano z rosyjskiego i wyszło — „rozumiejąca socjologia”. Mnie tłumaczenie tego terminu się nie spodobało. Dlatego porozmawiałem o tym z fachowymi socjologami i zrozumiałem, że to „socjologia rozumiejąca” (rozuminniewa), a nie pojmująca i nie rozumiejąca. Czyli fachowy tekst musi tłumaczyć albo specjalista z tej dziedziny wiedzy, który zna język obcy, z którego odbywa się tłumaczenie, albo należy zatrudnić redaktora naukowego, który zna się na tym przedmiocie. — Czy można obecnie mówić o ukraińskich szkołach translatorskich? — Można. Na Ukrainie historycznie ukształtowały się dwie szkoły translatorskie — kijowska i lwowska. Kijowska ciąży ku językowi normatywnemu, lwowska — ku dialektowi galicyjskiemu. Dlaczego to u galicjan przeważa — powiedzieć trudno, ale oni za jakiś tam lokalny termin czy słowo stoją na śmierć. Chociaż poza granicami Lwowa tego słowa mogą już i nie zrozumieć. Jest taka tendencja, tak ja to widzę: normatywnie tak, jak we Lwowie w kuchni. Włączać do fachowych tekstów dialektyzmy lubią nie tylko lwowianie. Niektórzy tłumacze z innych regionów Ukrainy uważają za swój święty obowiązek wstawić do tłumaczenia słowa ich rodzimej lokalnej gwary. Moim zdaniem, to wątpliwe i nie zawsze stosowne. Można użyć jakiegoś dialektyzmu, który mniej więcej będzie zrozumiały z kontekstu dla wszystkich — od Czarnobyla do Forosu i od Użhorodu do Miłowego, — jeśli w oryginale też użyto słowa dialektalnego. Ale przesycać cały tekst mało zrozumiałymi dla innych ludzi dialektyzmami i poza tym jeszcze używać ich w tekstach fachowych uważam za niestosowne. Na przykład, trafiło się w jednym tłumaczeniu słowo „lylyk”. To — nietoperz (kazan). Po co więc używać nie wszystkim nawet na Zachodniej Ukrainie znanego „lylyka”, jeśli jest słowo znane wszystkim? — W jakim języku należy tłumaczyć utwór napisany w minionych wiekach, nie jakiś fachowy, a artystyczny, żeby nie stracił cech stylowych i czasowych? — To niejednoznaczne pytanie i powiem dlaczego. Trzeba rozumieć, dla kogo tłumaczy się tę książkę. Kto ją teraz zrozumie, jeśli ją przetłumaczyć na starosłowiański lub staroukraiński język książkowy? Sądzę, że niewielka grupa ludzi obeznanych z historią języka, „dawniacy”, jak ich jeszcze nazywają. Takich ludzi na Ukrainie niewielu. Dwa tysiące, może i nie uzbiera się. Główna zaś masa czytelników zna język współczesny. Gdyby trafił mi się taki tekst, to tłumaczyłbym go na współczesny i zrozumiały dla wszystkich język z zachowaniem pewnych archaizmów. Powiedzmy, jest pisarz Iwan Biłyk i jego utwory „Miecz Areja” i „Pogrzeb bogów”. On przesypuje teksty archaizmami, ale nie po to, żeby się popisać, a żeby oddać koloryt tamtego języka i epoki historycznej. Potem — czy są specjaliści, żeby tak wzięli i przetłumaczyli językiem XVII—XVIII wieku? I jakim — pisanym czy żywym? Językiem Wołynia, Naddnieprza, Galicji, Zakarpacia, Podola czy Słobożanszczyzny? Sądzę, że trzeba iść naprzeciw czytelnikowi. Bo jeśli potencjalny konsument przekartkuje takie tłumaczenie i nic w nim nie zrozumie, to po co mu ta książka? — Jak wydawnictwo znajduje tłumacza? — Wynajęcie tłumacza — to dwustronny akt wydawnictwa i tłumacza. Dlaczego wydawnictwo zatrudnia właśnie tego tłumacza? Bo ono go zna. Ono mu ufa — jego intelektowi, fachowości, zdolności do pracy. Innych przyczyn nie widzę. — Jak człowiek może wejść w sferę przekładu? Czy może sam wybrać pewne dzieło, porozumieć się z zagranicznymi właścicielami praw do niego, samodzielnie wykonać przekład — i już z gotowym produktem przyjść do któregoś z naszych wydawnictw? — Może przyjść z gotowym produktem, ale o prawa porozumiewa się tylko wydawnictwo. Z tłumaczem właściciele praw autorskich do dzieła nie będą mieli do czynienia. Współpracują oni tylko z osobą prawną. Chyba że tłumacz jest prywatnym przedsiębiorcą. Ale czy zagraniczni partnerzy będą chcieli mieć z nim do czynienia — to wielkie pytanie. — Kto przygotowuje tłumaczy? — Tłumaczy przygotowują wydziały filologii obcych różnych szkół wyższych, albo człowiek sam uczy się języków i wykonuje przekłady. Ale potwierdzić poziom zawodowy może tylko wykonana praca, a posiadany dyplom nie jest tu wyznacznikiem. Można samodzielnie nauczyć się tego czy innego języka i tłumaczyć jakościowo. Oprócz tego Ukraińcy mieszkający za granicą też biorą się za przekłady. Ale w jakiej szkole wyższej czy na kursach języków obcych człowiek by się nie uczył, potrzebna jest jeszcze wytrwała praca, ciągłe doskonalenie, bo inaczej tłumaczem się nie zostanie. — Iwan Franko jedną z wymagań wobec przekładu określał doskonałe opanowanie języka. Z Pana osobistej praktyki — czy możliwe jest znać język obcy doskonale, czy za każdym razem odkrywa się coś nowego? — Nowe pojawia się w każdym nowym tekście. Powiedzieć, że doskonale coś znasz? Uważam, że aby tak mówić, trzeba mieć odwagę. Przecież nie ma niczego takiego, czego nie można by udoskonalić. Doskonale zna tylko Bóg, a człowiek zawsze ma co wyjaśniać. Dla poznania nie ma granic, tutaj jest przestrzeń dla każdego — gdziekolwiek i kiedykolwiek. Ale oczywiście język, z którego tłumaczysz, trzeba znać. nie zrozumie, chyba że ktoś kompetentny porówna z oryginałem. Jeśli w dziele jest coś takiego, co trzeba przekazać inaczej, to sumienny tłumacz poczuje to i przekaże. Odtworzyć jakieś mentalne niuanse można. Jest taka rzecz jak przypisy. Jeśli w tekście się nie udaje, to można to zrobić w przypisach lub w dodatkach. Wziąć, przykładowo, przekład Stepana Maslaka powieści Jaroslava Haška „Przygody dobrego wojaka Szwejka”. Ile tam jest przypisów? Dużo. I wcale nie są one zbędne, a jedynie pomagają. Cała mentalność przekazywana jest tam, w dodatkach lub w przypisach. — Jaki przekład może Pan określić jako wzorcowy, bardzo udany? — Wyżej wymieniony: „Przygody dobrego wojaka Szwejka” Jaroslava Haška w przekładzie Stepana Maslaka. — Co można powiedzieć o przekładach z ukraińskiego na języki obce? — Przekłady z ukraińskiego na język obcy charakteryzują się jednym zdaniem: tam jeszcze koń nie leżał. Kilka książek ktoś przetłumaczył i tyle. Frankfurckie Targi Książki po Pomarańczowej rewolucji skłonne są któryś z następnych lat ogłosić rokiem Ukrainy i zaprosić naszych wydawców. Cudownie! Ależ my nie mamy z czym tam jechać! Można przywieźć ukraińskie książki, ale przecież ukraińskiego tam prawie nikt nie zna. Rosyjskiego tak samo. Więc aby jechać na Frankfurckie Targi Książki, trzeba mieć jakościowe przekłady na niemiecki, w ostateczności — na angielski. A ich nie ma. Aby wychodzić z ukraińskimi dziełami na rynek międzynarodowy, trzeba robić przekłady. Za nas nikt tego nie zrobi. Tak, tłumaczono niektórych z naszych w Kanadzie, Stanach. W Niemczech przetłumaczono Lubka Deresza i kilka książek Andruchowycza. Ale każde wydawnictwo na Zachodzie będzie drukować dzieła ukraińskich pisarzy tylko wtedy, gdy wyjaśni, że będzie miało z tego Daleko nie wszystkie słuszne i nowatorskie pomysły w różnych dziedzinach wiedzy i sztuki przychodzą do głowy przedstawicielom jednego narodu. Z tego względu pewną liczbę myśli trzeba zapożyczać. Pomagają w tym tłumacze. W branży translatorskiej są swoje trudności i osiągnięcia. O tym właśnie porozmawiamy z kijowskim tłumaczem Wiktorem RIABCZUNEM. Notka. Wiktor Riabczun ukończył wydział filologii obcej Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Specjalność — germanista. Pracował w kijowskich wydawnictwach „Dnipro” i „Tandem”, a także w szeregu struktur medialnych. Brał udział w tłumaczeniu książki „Klasycy myśli politycznej”, przetłumaczył książkę niemieckiego filozofa Reinholda Zippeliusa „Państwo: historia idei”. Zredagował przekłady: „Klasycy myśli politycznej”, „Krytyka cynicznego rozumu” Petera Sloterdijka, „Zgubiony” Hansa-Ulricha Treichela, „Filozofia prawa” Gustava Radbrucha, a także książki „Historia religii” Łubskiego i in., „Psychologia wojskowa” Wasyla Jahupowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

spokoju nieba i feerii kolorów: „Pamięci znajomej kiszeni” (1990), „Słońce przez topole” (1990), „Żółta trojanda” (1993). W połowie lat 90. artystka stawia przed sobą problem poszukiwania harmonii i klasycznego ideału. Wtedy N. Bliznjakowa zaczyna używać kolorowego kartonu i temper: „Luty” (1994), „Złota zima” (1994), „Lato. Katalpa kwitnie” (1994). Jej kolorystyka jest powściągliwa, lecz wszechogarniająca. Wypełnia ona duszę artystki i przygotowuje rozbłysk początku lat 2000. Wszystko, co artystka zdobyła w różnych okresach, złożyło się w organiczną całość. Pojawiło się poczucie piękna każdej chwili życia i poczucie wzlotu. Wieczność weszła w strukturę jej obrazów. Wielowarstwowość twórczego myślenia znalazła wspaniałą artystyczną metaforę przenikania jednej rzeczywistości obrazowej w drugą. Niemal jednocześnie powstały akwarele: „Zimowa melodia” (2003), „Jesień na Chortycy” (2004), „Ulica nocą” (2004), „Dobry dzień” (2005), „Prospekt” (2005), „Nagietki” (2005). Cechują je wirtuozeria warsztatu i malarska elegancja. Doświadczenie zdobyte w akwareli pani Nadija teraz nieprzerwanie i z natchnieniem wykorzystuje w dziełach wykonanych temperą lub olejem. Świat jej malarstwa zachowuje dla ostatnich lat określające poczucie wzlotu, jednak emocjonalnie zrównoważone, wypełnione wzniosłym światłem: „Martwa natura z suchymi liśćmi” (2005), „Bez” (2005), „Martwa natura z polnymi kwiatami” (2005). Dynamiczne pozostają faktury, w których kolor rodzi się w wirze farb: „Martwa natura z bananami” (2005), „Zima” (2005). Artystka aktywnie działa także w dziedzinie konserwacji. Współpraca z zaporoskimi muzeami jest organiczną częścią jej twórczości. Nadija Bliznjakowa — nadzwyczaj szczery artysta. Poczucie wzlotu jest właściwe nie tylko jej dziełom. To jakość jej życia, którą zachowała mimo wszystkich prób losu. Oksana ALEKSEJEWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

NADIIA BLIZNIAKOWA: UCZUCIE LOTU

W sali wystawowej Zaporoskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy odbyła się wystawa znanej w Zaporożu artystki, członkini NZAU Nadii BLIZNIAKOWEJ. Jej talent jest wieloaspektowy. Na wystawie zaprezentowano dzieła malarskie, akwarele, przykłady grafiki książkowej, fotodokumentację etapów renowacji. Twórcza osobowość artystki kształtowała się na przełomie epok, w kontekście niezwykle nasyconych, skierowanych w światową przestrzeń artystyczną poszukiwań. Pani Nadia należy do tego typu twórców, którzy, odzwierciedlając duchową treść swoich czasów, rozwijają się według własnej, wewnętrznie uwarunkowanej logiki. Zdobywszy wykształcenie artystyczne w Symferopolskiej Szkole Artystycznej im. M. Samokysza oraz Kijowskim Państwowym Instytucie Artystycznym, od 1985 roku rozpoczęła działalność zawodową i twórczą. Obrazowe pismo kształtowało się w środowisku miejskim. Ale w życiu wielkiego przemysłowego miasta artystka zawsze szuka żywych i wiecznych przejawów bytu Natury, odnosząc do nich upływ czasu i własny los. Mityzuje świat codzienny i zwyczajny, zanurzając się w żywioł niespiesznych spacerów i romantycznych skojarzeń. Jej wyobraźnię napędza zmiana pór roku, kolorowa różnorodność kwiatów, tajemnicze życie drzew i ptaków. Akwarela okazała się plastycznie najbardziej współbrzmiąca z wrażliwą osobowością artystyczną. Dziełom z połowy lat 80., gdzie oprócz akwareli użyto kapryśnego kreskowania tuszem, właściwa jest jakość przejrzyście iluminowanego mirażu. Są one wykwintnie graficzne, z bezbłędnie zorganizowaną rytmiką kolorowych plam i niezamalowanych płaszczyzn papieru. Dalsza droga artystki skierowana jest ku malarskiej swobodzie. W akwarelach z lat 90. „Złota rybka” (1990), „Jesień. Wiatr” (1990), „Spacer w trawie” (1991), „Wielkanoc” (1992) żywioł materiału już odzywa się do żywiołów wszechświata. Dziełom tego okresu właściwy jest ukryty dramatyzm, który wyczuwa się w złamanych rytmach drzew, nie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

PLENER ZWRÓCONY W PRZYSZŁOŚĆ

Kilka lat temu w Zaporożu narodziło się zjawisko artystyczne, które od razu zyskało status ogólnonarodowego. Są to Ogólnoukraińskie plenery artystyczne „Chortycja przez wieki”. Począwszy od 2003 roku odbywają się one co roku na legendarnej zaporoskiej ziemi. Pomysł tego przedsięwzięcia powstał w redakcyjnych kręgach czasopisma „Образотворче мистецтво” i znalazł czynne wsparcie kierownictwa Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zwłaszcza jego zaporoskiej organizacji. Generatorem tej idei był przedwcześnie zmarły M. Maryczewski, który podczas jednej ze swoich podróży do Zaporoża, głęboko zachwycony pięknem Chortycji i tysiącletnią przeszłością zaporoskiej krainy, zamierzył przeprowadzać plenery o „treści historycznej”. Prawdziwą duszą plenerów „Chortycja przez wieki” stał się przewodniczący zaporoskiej organizacji I. Hresyk. Swoim głównym celem organizatorzy stawiają odrodzenie obrazu historycznego i tematu historycznego we współczesnej sztuce ukraińskiej. Ta akcja artystyczna nie ma analogii na świecie. Artyści zbierają się nie tylko dla wspólnej pracy twórczej, lecz także w celu stworzenia wspólnej koncepcji rozwoju współczesnego gatunku historycznego, zdobycia określonych wrażeń historycznych i idei. Gatunek historyczny wymaga szczególnych warunków rozwoju, troski ze strony społeczeństwa i państwa. Aby powstały dzieła, które będą niosły głęboką treść historyczną, wpływały na światopogląd szerokiego ogółu, potrzebna jest nie tylko duchowa gotowość do tego momentu, ale także samego społeczeństwa. Rozkwit gatunku historycznego następuje bowiem w szczególnych czasach, w szczególnej sytuacji w społeczeństwie i kulturze. Współczesny proces duchowy w Ukrainie stawia jako jeden z głównych problemów właśnie problem odrodzenia tematu historycznego w różnych rodzajach twórczości artystycznej. Wyjątkowość zaporoskich plenerów polega również na tym, że wśród ich uczestników są nie tylko malarze i graficy, lecz także rzeźbiarze, artyści sztuki dekoracyjno-użytkowej, historycy i krytycy sztuki. Organizatorzy starają się zaangażować do współpracy przedstawicieli różnych regionalnych szkół artystycznych, twórców, którzy są jaskrawymi osobowościami twórczymi, mają swoiste spojrzenie na świat i własną manierę twórczą. Są to zarówno artyści szeroko znani na Ukrainie i poza jej granicami, jak i ci, którzy szukają własnych dróg w sztuce. Głęboko celowym i nieodłącznym od ogólnego nurtu plenerów stał się różnorodny i bogaty program wycieczek: zwiedzanie wielu wybitnych zabytków historycznych, przyrodniczych i archeologicznych obwodu zaporoskiego, wśród których kolebka chwały kozackiej — wyspa Chortycja. Bezpośrednie zanurzenie się w pradawną przeszłość stepowego kraju, jego atmosferę historyczną, nowe kolorystyczne i rytmiczne wrażenia z krajobrazów stepowych, twórcza praca w plenerze pokrzepiały ducha artystycznego „plenerystów”. Tradycyjna wystawa poplenerowa, którą, nota bene, obejrzeli nie tylko zaporożanie, ale także kijowianie, nakreśliła nowe tendencje rozwoju tematu historycznego w ukraińskiej sztuce. Dzieła, zgodnie z warunkami akcji podarowane organizacji zaporoskiej NSChU, wejdą do kolekcji Galerii Sztuki Współczesnej, którą planuje się otworzyć w Zaporożu. Przeprowadzanie corocznych plenerów „Chortycja przez wieki” to już tradycja. Zaporoska organizacja Narodowego Związku Artystów Ukrainy zaprasza do współpracy tych, którym nie jest obojętny los gatunku historycznego we współczesnej sztuce ukraińskiej. z Oksana OLEKSIEJEWA, historyk sztuki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

STWORZENIA Z DOBREJ BAJKI

Obecnie w kijowskiej galerii „Art-blues” odbywa się wystawa obrazów ukraińskiej artystki ludowej Marii PRYMACZENKO. Wystawa jest niezwykła tym, że eksponowane są na niej prace z prywatnej kolekcji, których nie zobaczy się w muzeach. Ekspozycja obejmuje dość długi okres twórczości artystki, ale najpełniej zaprezentowane są prace z ostatnich lat (1991—1994). Szczególne miejsce wśród nich zajmują obrazy właśnie z „serii zwierzęcej”, niemające odpowiedników w światowej sztuce. Specjalnie na wystawę wydano album-katalog dzieł Marii Prymaczenko, przedstawionych w ekspozycji. akwarela, częściej — gwasz, który dawał nasycony, gęsty kolor, nieoczekiwane połączenia odcieni. Wśród tematów jej obrazów są zwierzęta i ptaki, kwiaty, ornamenty, scenki z życia. O swojej twórczości artystka mówiła: „Lubię malować, jak ludzie pracują w polu, jak młodzież idzie, niczym mak kwitnie. Kocham wszystko, co żyje, lubię malować kwiaty, różne ptaki i leśne zwierzęta. Ubieram je w ludowe stroje i takie są u mnie wesołe, że aż tańczą…”. Niezwykła fantazja i po dziecięcemu wyzwolona wyobraźnia Marii Prymaczenko tworzyły prawdziwe cuda, gdzie wszystko, co żyje, pokojowo współistniało w harmonii i dobru. Nie bez powodu najsłynniejsza seria jej dzieł nazywa się „Ludziom na dobro”, ponadto artystka z sukcesem ilustrowała książki dla dzieci. Choć w jej twórczości spotykało się wiele tematów, najbardziej oryginalne są właśnie jej cudowne zwierzęta. Zwierzęta z wczesnego okresu jej twórczości są jednocześnie realne i mitologiczne (przecież kiedyś istniały kulty zwierząt i wiele echa dawnych wierzeń zachowało się do dziś). Te istoty przedstawione są w niezwykłym dla nich wyglądzie i miejscu. Malowała artystka także egzotyczne zwierzęta, których nigdy na żywo nie widziała: lwy, małpy, krokodyle, dlatego też miały one fantastyczny wygląd. Oprócz tego Maria Oksentiwna wymyślała do swoich prac śmieszne i dowcipne podpisy-przysłowia, na przykład: „Starodawny lew zaprzyjaźnił się ze żmiją”, „Leśna małpa się śmieje”, „Piesek Ada nie boi się gada”, a opowieść o temacie czy zamyśle obrazu zamieniała się w małą bajkową opowiastkę. A później, w latach 70.—80., w jej twórczości pojawiają się niewidziane zwierzęta, wymyślone przez artystkę — czapłun, horbotrus, chorun, wolezacha… Nawet w podeszłym wieku jej fantazja rodziła nowe dobre bajki. Kateryna TARCZEWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

OBWÓD LWOWSKI

Ciąg dalszy nastąpi. Przygotowała Jewhenija SŁOBODIANIUK. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN. Redaktor główny Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora głównego, dział polityki: Wołodymyr PAWLIW 279-49-47. Zastępca redaktora głównego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks). Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra TKACZ 270-55-57. Dział literatury: Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział kultury: Wałentyna DAWŁYDENKO 270-55-57. Dział pracy oświatowej: Olha SKRYPKINA 279-49-47. Dział korekty: Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301214. Nakład — 11700. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. Chyba najciekawszym spośród zamków obwodu lwowskiego jest zamek w Olesku. Biografia tej budowli jest dość znacząca: tutaj służył ojciec Bohdana Chmielnickiego, Mychajło Chmiel, tutaj urodził się przyszły król Polski Jan Sobieski. Czyż nie jest symboliczny związek „Chmielnicki—Sobieski”? Punkt styczny — Polska. Jeden z nią walczył, drugi — wzmacniał jej potęgę. Olesko położone jest na niegdyś ważnym skrzyżowaniu szlaków handlowych z Turcji do Łucka i przez Karpaty na Wołyń. Na 50 metrów nad ziemią wznosi się zamek, zbudowany w kształcie owalu. Pierwsza wzmianka o nim datowana jest na 1327 rok. W tamtym czasie wchodził on w skład posiadłości księcia Trojdena. Chociaż istnieją wersje, że zamek został zbudowany przez synów (albo Andrzeja, albo Lwa) księcia halicko-wołyńskiego Jerzego Lwowicza. Fortyfikacja rozpoczyna swoją historię w momencie rozpadu Rusi Kijowskiej na księstwa dzielnicowe. Oto jeden z wariantów powstania twierdzy. Po najeździe wojsk Czyngis-chana Mongoło-Tatarzy powracają na nasze ziemie pod wodzą Batu-chana. W 1241 roku jego wojska rozgromiły staroruskie miasto Plinesk (położone 10 kilometrów od Oleska). Zatem uciekinierzy mogli założyć podstawy nowego miasta i w tym celu zbudowali na wzniesieniu umocnienia. Od 1340 roku zamek należy do litewskiego księcia Lubarta, z czasem staje się własnością polskiego króla Kazimierza III, a już po unii polsko-litewskiej (1385 r.) — księcia Świdrygiełły. Okres lat 1431—1432 naznaczony jest powstaniem bojarów Oleska przeciwko Polakom. Zamek swoimi niezdobytymi murami bronił powstańców przed wojskiem Kazimierza Mazowieckiego. Lecz już w 1432 roku padło ostatnie halicko-ruskie umocnienie. Zamek w Olesku zdobyli polscy żołnierze. I stał się on własnością Jana z Sienna, syna Dobiesława. Potomków tego rodu zaczęto nazywać Oleskimi. Nie ominął zamku w Olesku najazd turecko-tatarski, od którego przez XV—XVI wiek budowla stale cierpiała. Umocnienia były położone na dawnej granicy Galicji i Wołynia. I to jeszcze w okresie książęcym określiło dalszy los Oleska w czasach obcej ekspansji. Walka między Litwą, Polską i Węgrami w XIV wieku o korzystny podział ukraińskiego dziedzictwa przesądziła o ważności Oleska, gdzie przebiegała granica ekspansji najbliższych sąsiadów. Wtedy bitwy o zamek w Olesku jako klucz do Wołynia czy Galicji (Rusi Czerwonej) miały ważne znaczenie strategiczne i właśnie tutaj przebiegała linia demarkacyjna granic państwowych. Dlatego zamek odbudowywano za każdym razem. W 1605 roku zamek w Olesku staje się własnością ruskiego magnata Iwana Daniłowicza. Z tym imieniem związana jest dawna legenda. Daniłowicz nawet żonę wybierał tak, aby dzięki ślubowi porządnie się wzbogacić. Więc nie rozumiał uczuć innych. W jego córce Marcjanie do szaleństwa zakochał się Adam Żółkiewski. Lecz ruski magnat nie zgadzał się na ten związek, bo chciał mieć zięcia tylko z dworu królewskiego. Całkowicie bez wyjścia była sytuacja zakochanego, więc podczas gry w karty po kolejnej odmowie Daniłowicza przebił się sztyletem na oczach wszystkich. Przez samobójstwo nie miał prawa zostać pochowany na cmentarzu, dlatego pochowano go przy samym zamku… Śmiałkowie, których ciekawość zmusiła do pozostania na noc w zamku, opowiadają, że gdzieś między północą a świtem cienie dwojga ludzi błąkają się po ciemnych korytarzach. Tylko echo rozbrzmiewa po wszystkich pokojach. „Adamie” — krzyczy dziewczyna, słyszy, jak woła ją ukochany, i idzie na echo głosu, a on — na jej. Lecz nijak nie mogą się spotkać. A jeszcze o duchu Adama opowiadają, że komunikuje się on tylko z dziewczynami, które nie znalazły swojego jedynego. I zauważono, że wszystkie dziewczyny, które były na audiencji z duchem, bardzo szybko wychodzą za mąż… Chyba on, nauczony losem, daje cenne rady. Niezależnie od tego faktu, o właścicielu pozostały pochlebne charakterystyki w źródłach historycznych. U niego na służbie był ojciec Bohdana Chmielnickiego. Po Daniłowiczu zamek przechodzi do Koniecpolskich. W 1648 roku wojska pod wodzą Bohdana Chmielnickiego wyzwoliły Olesko i zamek od Polaków. Koniecpolski zmuszony był uciekać. Lecz szybko powrócił z powrotem. Ale nie miał pieniędzy, żeby odbudować zniszczony zamek. W 1681 roku Jan Sobieski, który urodził się w tym zamku, spłaca długi Koniecpolskiego i odbudowuje zamek. Jak już zaznaczono, w tym zamku urodził się znany król Polski Jan III Sobieski. Jego narodziny owiane są mnóstwem plotek i legend. Chyba nie wszyscy Polacy wiedzą, że ich król, który uratował Europę przed turecką ekspansją, miał ukraińskie pochodzenie. Po wojnie Piotra I ze Szwedami i jego sojuszu z Polakami rosyjskie wojska w latach 1707—1712 przebywały w zamku w Olesku. Od 1719 roku właścicielem zamku staje się Stanisław Rzewuski. Jego syn Seweryn (wojewoda wołyński) restauruje i przekształca zamek w prawdziwy pałac. Znaczną szkodę budowli wyrządziło 15-minutowe trzęsienie ziemi 23 stycznia 1838 roku. Dzięki dyrektorowi Lwowskiej Galerii Sztuki Borysowi Woźnickiemu zamek w Olesku odradza się. W nim stworzono muzeum. Od 1989 roku jest to filia Lwowskiej Galerii Sztuki.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn