Strona · s. 4strona oryginału ↗
SŁOWEM SILNYM! ŻYTOMIERSKIEJ „PROŚWICIE” — 100 LAT
Слово Просвіти, №14 за 2007 рік
Towarzystwo „Proświta” — najstarsza narodowa, kulturoznawcza i patriotyczna organizacja na Ukrainie: w przyszłym, 2008 roku „Proświta” skończy 140 lat. Utworzone jeszcze w okresie istnienia imperiów Austro-Węgierskiego i Rosyjskiego, w granicach których zamieszkiwali Ukraińcy, postawiło sobie za cel krzewienie w narodzie zrozumienia przynależności do wielkiego narodu ukraińskiego, podnoszenie jego godności narodowej, rozwój wiekowych tradycji, zwyczajów, wysławianie swojego ojczystego języka, prawdziwej, heroicznej historii. „Proświta” wychowywała świadomych narodowo Ukraińców, którzy za cel postawili sobie odrodzenie swojego państwa, zniszczonego przez carat. I wydarzenia 1917 roku — utworzenie w Kijowie Ukraińskiej Centralnej Rady oraz proklamowanie Ukraińskiej Republiki Ludowej — to logiczny wynik pragnień, przekonań i działań patriotów. Nieodłączną częścią składową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest jego Żytomierskie Obwodowe Zrzeszenie. „Proświtę” w Żytomierzu, ówczesnym centrum guberni wołyńskiej, utworzono w 1907 roku (statut towarzystwa zarejestrowano przez zarząd gubernialny 26 lutego).
sprawie komunizacji kraju oraz do narzucania wśród ukraińskiej ludności rosyjskich wielkomocarstwowych idei Imperium Rosyjskiego już w bolszewickim duchu i formie. Jednakże w komórkach „Proświty” dominowała świadoma ukraińska inteligencja, dlatego zamysł bolszewików się nie udał. Wtedy „Proświtę” zakazano, wielu jej działaczy poddano represjom. Przedstawiciele nowej bolszewickiej władzy nazywali towarzystwo nie inaczej jak „petlurowską kontrrewolucyjną organizacją”. Trzecie odrodzenie „Proświty” w Żytomierzu nastąpiło pod koniec lat 80. XX w. Wtedy, 27 kwietnia 1989 roku, utworzono pierwszą komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. W jego skład weszli dziennikarze, pisarze, artyści, pracownicy kulturalno-oświatowi, pedagodzy, studenci. Wśród nich — Wołodymyr Danyłenko, Wiaczesław Dichtijewski, Swiatosław Wasylczuk, Tetiana Hosza, Wiktor Mojsijenko, Petro Łukjanenko, Jarosław Honczar, Anatolij Malarenko, Wałentyn Wojtenko, Nestor Dumański. W mieście zaczęły szybko powstawać komórki Towarzystwa, w szczególności w obwodowym oddziale Związku Pisarzy Ukrainy, instytucie pedagogicznym, szkole średniej nr 23, w szkole kulturalno-oświatowej, w zakładach obrabiarek automatycznych, „Chimwołokno”, „Promawtomatyka”, w „Elektrowymiriuwaczu”, kombinacie drzewnym, w zarządzie tramwajowo-trolejbusowym, w redakcji gazety młodzieżowej, w miejskim towarzystwie ochrony przyrody przy ul. Watutina itd. W rezultacie 3 sierpnia tego samego roku zwołano założycielską konferencję miejską Towarzystwa, na którą przybyło ponad 50 delegatów z 14 komórek. Wybrano radę składającą się z 11 osób. Przewodniczący rady — dziennikarz Swiatosław Wasylczuk. Miejskie Towarzystwo przyjęło własną nazwę „Żywotoky”. O utworzeniu miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego poinformowały gazety obwodowe: 19.08.89 r. — „Radianśka Żytomyrszczyna” oraz 7.09.89 r. — „Komsomolśka zirka”. Pisano w nich między innymi: „Przejęci niepokojem o los ojczystego języka, kultury, wiekowych tradycji, rozumiejąc, że język ukraiński potrzebuje ochrony i naszego wsparcia, my, uczestnicy miejskiej konferencji założycielskiej TJU, stawiamy sobie następujące zadania: kształtowanie świadomości narodowej i pamięci historycznej żytomierzan; przezwyciężenie nihilizmu narodowego, nadanie statusu państwowego językowi ukraińskiemu i powszechne wprowadzanie go we wszystkie sfery życia społeczeństwa”. Po roku utworzono obwodowe towarzystwo TJU, które przyjęło nazwę „Proświta”. Na jego czele stanęła nauczycielka szkoły średniej nr 36 w Żytomierzu Lubow Jarmoluk. Z czasem obwodowym towarzystwem kierowali wykładowczyni instytutu pedagogicznego Wanda Czajkiwska, a od listopada 1993 r. do grudnia 1999 r. — dziennikarz, pisarz, wydawca Anatolij Żurawśkyj. Założył on i wydawał gazetę „Narodnyj likar Ukrajiny”, dość popularną na Ukrainie. Od 2000 roku obwodowym towarzystwem „Proświta” kieruje dziennikarz Swiatosław Wasylczuk. W składzie towarzystwa znajdują się obecnie wykładowcy uczelni wyższych centrum obwodowego, nauczyciele, dziennikarze, lekarze, urzędnicy, działacze kulturalno-artystyczni. Są to profesorowie Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki P. Biłous, S. Pulter, W. Mojsijenko, wykładowcy W. Prus, H. Machoryn, L. Bondarczuk, M. Masłowśka, W. Biłobrowec, P. Kostiuk, to aktywiści „Proświty” A. Tuz, W. Melnyczuk, W. Kowalczuk, I. Bondarczuk, O. Tkaczuk, W. Michnenko, H. Cwik, N. Korszewna, W. Kłymczuk, M. Brycun i inni. Działa grupa „Mołoda Proświta”. Komórki „Proświty” działają w Żytomierzu, Berdyczowie, Nowogrodzie Wołyńskim, Malinie, Korosteniu; w rejonach andruszowskim, berdyczowskim, żytomierskim, radomyskim, czerniachowskim, brusiłowskim, rużyńskim. W arsenale współczesnych proświtian znajdują się wykłady i rozmowy przede wszystkim z młodzieżą szkolną, studencką i wojskową, konferencje, wieczory o treści kulturoznawczej, wychowawczej i krajoznawczej; stałe występy w radiu i telewizji miejskiej oraz obwodowej; organizacja festiwali twórczości artystycznej proświtian; wyjazdy w miejsca ukraińskiej chwały itd. Wielkim mankamentem w pracy towarzystwa jest brak własnego pomieszczenia. Nawet za antyukraińskiego reżimu carskiego „Proświta” miała swoją bibliotekę, czytelnię w centrum Żytomierza przy ul. Michajłowskiej w budynku Rakowskiego (obecnie instytut kształcenia podyplomowego), zajmując tam cztery pokoje, a za państwa ukraińskiego władze — obwodowa i miejska — uparcie nie chcą wydzierżawić choćby pokoju. Co więcej, w zeszłym roku w marcu przewodniczący rady obwodowej deputowanych Archyp Wojtenko przydzielił jeden pokój dla „Proświty” w budynku administracyjnym obwodowej administracji państwowej (oczywiście za opłatą). Ale z powodu braku środków powstał niewielki dług. Korzystając z tego, nowa przewodnicząca rady obwodowej Iryna Syniawśka, przedstawicielka bloku „Nasza Ukraina” i rzekomo wielka patriotka, swoim rozporządzeniem w październiku 2006 r. odebrała pokój obwodowej „Proświcie”. Taki oto „prezent” sprawiła pani Syniawśka naszej „Proświcie” na 100-lecie jej powstania w Żytomierzu. Dziwna postawa, żeby nie powiedzieć więcej. Prawda, na 100-lecie powstania „Proświty” w Żytomierzu kierownicy obwodowej administracji państwowej i rady obwodowej przysłali obwodowej „Proświcie” gratulacje. Jest więc nadzieja, że lód obojętności władzy wobec tak patriotycznej ukraińskiej organizacji społecznej jednak stopnieje. Lecz mimo trudności materialnych i innych niepowodzeń żytomierscy proświtianie pracowali i będą pracować dla ukraińskiej idei narodowej, ojczystego języka i kultury, dla dobra naszej największej wartości duchowej i politycznej — Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. Na to właśnie skierowane są nasze wysiłki.
Żytomierscy proświtianie razem z przewodniczącym WUT „Proświta” Pawłem Mowczanem (w środku) na Tarasowej Górze w Kaniowie. 2004 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
