Strona · s. 9strona oryginału ↗
SOBIE NAZUSTRICZ PROSTO NEBA
Слово Просвіти, №14 за 2007 рік
— Mam takie wrażenie, jakbym o sobie „dawnym” zaczął mówić nie 25 lat temu, lecz jakieś 50 lat temu, od kiedy zacząłem pisać, zapisywać swoje przeżycia, myśli, uczucia. Już bardziej żyję pamięcią niż bieżącą chwilą. Piszę z pamięci. Przypominam sobie, czym pachniało życie. Teraz wydaje mi się, że ono niczym nie pachnie. Ale to tylko tak się wydaje. To złudne. Wszystkie moje wypowiedzi należy odbierać jako wyraz specyficznego światopoglądu. Nie jestem pewien, czy mówię o sobie prawdziwie, czy też projektuję siebie na przyszłość, wyzywam siebie na pojedynek sam ze sobą. Dlatego w moich wierszach wiele znaków zapytania stoi obok znaku wykrzyknienia. Nasze kościoły nie lubią relatywizmu. Ja bez niego nie potrafię się obejść. I myślę, że jeśli przestanę wspominać samego siebie, to choć będę żył, będę martwy.
— Jest Pan poetą ukraińskim, ale znakomicie zna Pan inne języki i kultury. Na ile czuje się Pan człowiekiem rodzimego języka i kultury, a na ile, jak mówią, obywatelem świata?
— Trzeba wtedy opowiedzieć o mojej drodze do ukraińskości. Urodziłem się, rozpocząłem życie na łonie matki Ukrainki. Choć po linii ojcowskiej mam polskie korzenie. Mój pradziad Krzysztof był katolikiem, Polakiem. Natomiast dziad Iwan był prawosławny. Stało się to, prawdopodobnie, pod naciskiem rosyjskiego samodzierżawia. Moich przodków zmuszono do wyjazdu z Polesia, z Brzeska, w głąb Rosji — nie nawet za udział w powstaniu polskim, lecz za ducha narodowego. Jakkolwiek by było, jestem synem Ukrainki, urodzonym na ukraińskim Brzeskim, do siódmego roku życia posługiwałem się wyłącznie ukraińską gwarą, zbliżoną do wołyńskiej. I dopiero potem zrozumiałem: obok istnieją inne języki, w tym polski, który przynosili ze szkoły starsi bracia i siostry. W szkole nam, ukraińskim dzieciom, było przykro, gdy nauczyciele z centralnej Polski drwili z naszego języka ukraińskiego. A my cieszyliśmy się, gdy czytając trylogię Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem”, znajdowaliśmy tam całe ukraińskie frazy i mówiliśmy: „Patrz, jak kozacy po naszemu mówili”. A już zupełnie cieszyliśmy się, gdy w 5 klasie naszej polskiej szkoły nauczyciel Karski zachęcał nas do śpiewania ukraińskich pieśni. Polskich dzieci w szkole było mało: nas — 300, ich — 30. Śpiewaliśmy „Jechał kozak na wojenkę”, „Ej, za gajem, gajem zielonym” albo jakieś inne pieśni. Ten nauczyciel-Polak, mieszkając u chłopów-Ukraińców, nasłuchał się tam ukraińskich pieśni i chętnie zachęcał nas do ich śpiewania. Prawda, zmuszał nas do rozmawiania po polsku, bo taka była wskazówka zwierzchniej władzy przedwojennej Polski. Wraz z nadejściem w 1939 roku na Brzeskie władzy radzieckiej znów pojawiło się pytanie: kim być? Przecież po I wojnie światowej mieliśmy Ukraińską Republikę Ludową. A do 1939 roku sanacyjna władza polska likwidowała wszystko, co tylko możliwe ukraińskie, nie dopuszczała książek z Galicji, kalendarzy, almanachów. A przecież na Brzeskim były u nas postacie ukraińskiego odrodzenia z UNR. I fala petlurowska, która miała zgodę na osiedlenie się nie w Galicji, bo tam było niebezpiecznie dla polskiej administracji, lecz u nas, na Brzeskim. Bo tu, jak mówiono, terytorium jest tak bierne w sensie narodowym. No i byli nasi miejscowi świadomi Ukraińcy. Ale, niestety, ten obszar był skolonizowany. Już od czasów I wojny światowej, gdy uchodźcy z Rosji, nasiąkłszy rewolucją, przybyli na nasze terytorium. Wnieśli tyle „walki klasowej”, że ukraiński ruch narodowy upadł. Petlurowcy wciąż cieszyli się pewną przychylnością władzy, bo byli sojusznikami Piłsudskiego, a nasi świadomi nacjonaliści cierpieli. I oto w atmosferze takiego duchowego wrzenia szedłem do swojej ukraińskości. Obalenie w 1939 roku państwa polskiego przez dwa reżimy, wschodni i zachodni, ja, jako podlotek, jakoś szczególnie tragicznie nie odbierałem. Po prostu było bardzo żal, że 1 września nie poszedłem do szkoły. Tak lubiłem naukę. Kiedy bardziej aktywni ludzie zaczęli walczyć o ukraińskie odrodzenie, wiadomo, co z nimi zrobił reżim stalinowski. 22 czerwca 1941 roku, kiedy tu przestała istnieć władza radziecka, dowiedzieliśmy się, że zostaliśmy wpisani na listy do wywózki na Syberię.
— To tylko za to, że Wasi zemiacy czuli się Ukraińcami?
— Tak. I wtedy, gdy nowa niemiecka administracja zaczęła wydawać obwieszczenia, rozkazy, zawiadomienia w języku ukraińskim, pomyśleliśmy, że u nas będzie własny ukraiński kościół. Ale tak się nie stało. Prawda, w dokumentach niemieckiego Komisariatu Rzeszy „Ukraina” wpisano mnie jako „Ukrainiec”. Wyszło tak, że niemiecka okupacja ponownie obudziła ruch ukraiński w naszych głowach i sercach. Kobryń, powiatowe miasto Brzeskiego, zaczął roić się od Ukraińców. Uchodźcy napływali z Charkowa, Mariupola, Sum, Kirowohradu. A jaki piękny język, jaka inteligencja, ile wspaniałych ludzi! Tak więc daleko nie cała twórcza inteligencja Ukrainy na początku wojny udała się na wschód, do Ufy. Dla mnie Kobryń stał się Mekką i Medyną ukraińskości. Kiedy wojna zmierzała ku końcowi—
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
