Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

WIEDZIEĆ I PAMIĘTAĆ Archiwa SBU ujawniają unikalne dokumenty o działalności OUN w regionach wschodnich, centralnych i południowo-wschodnich Ukrainy

Слово Просвіти, №14 за 2008 рік

Halyna ŁEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Kijów. Największy zbiór dokumentów dotyczących działalności OUN we wschodniej, centralnej i południowej Ukrainie zachował się w Branżowym Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz w archiwach zarządów obwodowych SBU. Według stanu na marzec 2008 roku w zarządach SBU: obwodu donieckiego wykryto 15 spraw, ługańskiego — 12, czernihowskiego — 68, połtawskiego — 6, kijowskiego — 41, chmielnickiego — ponad 100, w Kijowie — ponad 300 spraw. Dokumenty te są kolejnym dowodem na to, że ruch narodowowyzwoleńczy lat 40.—50. był ogólnonarodowy. Jednak komuniści, tak jak za czasów ZSRR, nadal „udowadniają”, że ruch narodowowyzwoleńczy obejmował tylko zachodnią Ukrainę. Dla potwierdzenia swoich argumentów często powołują się na polskie „źródła”, czyli na „publicystykę” w stylu Siemaszków. Obecnie mało kogo dziwi takie stanowisko. Wszak „wojna” z OUN-UPA to bodaj jedyne, co utrzymuje ich na fali politycznej, wszystkie „socjalne” argumenty już dawno odebrali oligarchowie. Najpierw Medwedczuk, a później Janukowycz. Komunistom w ich wojnie aktywnie pomaga odrażający Dmytro Tabacznyk. Główne pytanie, które niepokoi myślących ludzi, brzmi: jak długo potrwa ta „wojna”. 13 marca w SBU odbyły się kolejne publiczne przesłuchania historyczne w ramach wspólnego projektu humanitarnego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Otwierając przesłuchania, doradca szefa SBU, pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz zaznaczył: „Jednym z podstawowych postulatów w naświetlaniu przez radziecką propagandę działalności OUN było przedstawianie jej wyłącznie jako zjawiska zachodnioukraińskiego. Tymczasem, jak świadczą dokumenty i najnowsze badania, ruch wyzwoleńczy pod kierownictwem OUN był ogólnoukraiński, obejmował niemal całe terytorium kraju”. Według słów Wołodymyra Wiatrowycza, jednym z czynników motywujących udział ludności południa i wschodu Ukrainy w zbrojnym ruchu wyzwoleńczym były brutalne represje polityczne lat 20.—30., a zwłaszcza Hołodomor lat 1932—1933. Badacz Jurij Szczur zapoznał uczestników przesłuchań z informacjami o działalności OUN na Zaporożu. Zaznaczył on w szczególności, że „dziś ustalono dane o 161 członkach podziemia ounowskiego, z nich 15 to przybysze z zachodniej Ukrainy, którzy przybyli w składzie grupy pochodnej, a wszyscy pozostali to miejscowi mieszkańcy. Pierwsi członkowie OUN na Zaporożu pojawili się 8 sierpnia 1941 roku, a ostatniego — „Boma” aresztowano w maju 1950 roku w centrum rejonowym Nohajśk (obecnie Prymorsk)”. Ołeksandr Dobrowolśkyj z Doniecka powiedział, że pierwsi podziemni działacze OUN w Donbasie pojawili się jeszcze w 1940 roku. Według obliczeń badaczy, liczba uczestników ruchu ounowskiego, którzy urodzili się w obwodzie donieckim, stanowiła w przybliżeniu połowę ogółu całej organizacji na Doniecczyźnie. Przybysze z Galicji i Wołynia stanowili około 10 procent, zaznaczył Ołeksandr Dobrowolśkyj. Około 40 procent podziemnych działaczy OUN to przybysze z centralnej Ukrainy. Zatem połowę składu organizacji stanowili miejscowi mieszkańcy. O działalności OUN na Sumszczyźnie opowiedział Ołeksandr Wowk. Według jego słów, w tym kraju członkami OUN było kilkaset osób. Pracownik Branżowego Państwowego Archiwum SBU nazistowskiego i nie mniej strasznego totalitarnego reżimu ZSRR i poszła na wojnę o wolność Ukrainy. Dziś trwa dyskusja na temat nadania żołnierzom UPA statusu weteranów wojny. Nie rozumiemy, dlaczego do tej pory prowadzi się polemikę. Głęboko studiując kwestię, analizując wydarzenia, doszliśmy do wniosku, że nadanie żołnierzom tego statusu jest nie tylko sprawiedliwe, ale także naturalne i niezaprzeczalne. My — przedstawiciele młodego pokolenia naszego narodu, sławnego Narodu Ukraińskiego — uważamy, że każdy kraj powinien szanować tych, którzy zginęli za setki członków OUN wysłano do obozów koncentracyjnych lub rozstrzelało gestapo. Ołeksandr Iszczuk zaznaczył, że pod koniec lat 1940. kierownictwo ruchu wyzwoleńczego zaczęło realizować specjalną operację „Orłyk”, której istotą było rozwijanie działalności propagandowej we wschodniej Ukrainie, jednak działalność OUN nie ustała wraz z odwrotem armii niemieckiej. Ostatnie przejawy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego na południu i wschodzie Ukrainy, zgodnie z dokumentami NKWD—MGB, odnotowano pod koniec lat 1940., a w poszczególnych miejscowościach — nawet w drugiej połowie lat 1950. Komunistyczny mit o współpracy z niemieckimi okupantami obalają obecnie dostępne dokumenty. Wynika z nich, że w październiku 1941 roku hitlerowcy zorganizowali w Ternowej Bałce, na północ od Krzywego Rogu, obóz koncentracyjny, w którym przetrzymywano setki nacjonalistów. Wielu z nich zostało tam rozstrzelanych lub podczas przesłuchań zakatowanych na śmierć. W Myrhorodzie w obwodzie połtawskim agenci gestapo zabili w strzelaninie Mykołę Łemyka, który został mianowany przewodnikiem Krajowego Prowodu Wschodnio-Ukraińskich Ziem (SUZ). Na Mikołajowszczyźnie gestapo w połowie października 1941 roku aresztowało 16 aktywnych miejscu, nie w pieniądzach; poczucie patriotyzmu powinno być w każdym obywatelu — to jest fundament udanego rozwoju. Wartość czegoś prawdziwie rozumie się wtedy, gdy się traci. Utrata niepodległości zmusiłaby nas do poznania ceny wolności narodowej. Być może nie wszyscy ludzie przejmują się życiem naszego kraju, ale mimo wszystko wierzę, że czas się zmieni i zrozumiemy, jak droga jest nam Ojczyzna. Członkowie OUN-UPA walczyli o to, abyśmy nie byli spichlerzem jakiegokolwiek imperium, lecz dysponowali własnymi zasobami tak, jak chce nasz naród, czyli byli gospodarzami swojego życia i swojej ziemi. Wzywam wszystkich, aby nie byli obojętni, wierzyli w teraźniejszość, szanowali przeszłość i zawsze pamiętali, że naszą Ojczyzną jest Ukraina, dlatego trzeba ją chronić. Młode pokolenie składa podziękowania wszystkim żołnierzom UPA. Dziękujemy za to, że pozostał naród Ukraińców, który ma swoją kulturę i język. Pomimo represji, asymilacji, ludobójstw, Ukraina pozostaje na mapie świata. Już to jest wielkim zwycięstwem naszego narodu, w które wnieśli nieoceniony wkład. Dziękujemy im! Sława Ukrainie! dzi jej szczęście. Według różnych danych, w OUN-UPA działało prawie 400—500 tysięcy osób. Nasza społeczność prosi Pana, Panie Prezydencie, o jak najszybsze rozwiązanie tej kwestii. Głęboko cenimy Pana wkład w rozwój naszej kultury i podnoszenie świadomości narodowej. Ślemy Panu swoje wsparcie. Z poważaniem: Serhij SEREDA, Artem BOBROW, Anatolij SKORYK, Dmytro BOROWŚKYJ, Maryna ŁOŚ, Ludmyła Ołeksandriwna WEŁYCZKO, nauczycielka historii

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn